MovarekhPodcast احمدهاشمی

ما در این قسمت رفتیم سراغ زندگی خصوصی آلبرت انیشتین، یکی از مشهورترین و نمادین‌ترن و تاثیرگذارترین دانشمندان معاصر جهان. دانشمندی که همواره در معرض طوفان‌های سیاسی بود، اما این طوفان‌ها مانع تاثیرگذاری او در جهان نشد.

ما در این قسمت رفتیم سراغ ظهور سلسله اشکانی که یکی از مهمترین سلسله‌های پادشاهی تاریخ ایرانند. امروز از یک قرن مبارزه این خاندان برای سرنگونی پادشاهی بیگانه سلوکی و نقش اشکانیان در تاریخ کشورمان سخن گفتیم.

از شب 3 اسفند 1299 که رضای میرپنج در قامت فرمانده نیروهای قزاقِ کودتاچی پا به پایتخت گذاشت، تا 24 آذر 1304، یعنی درست صد سال پیش که بر سریر شاهی یکی از کهن‌ترین تمدن‌های تاریخ بشر نشست، او چه مسیری را طی کرد؟ چطور سیدضیا از سیاست اخراج شد اما او به سیاست وارد شد؟ ما در این قسمت از مورخ، قصد داریم در رابطه با این چهار سال صحبت کنیم و به پیچ‌وخم شاه شدن رضاشاه بپردازیم.

داستان 16 آذر چیست؟ 16 آذر 1332! چه شد که اینطور در تاریخ، به نام روز دانشجو ماندگار شد؟ چگونه شد که حالا خیابانی چسبیده به دانشگاه تهران، 16 آذر نام دارد؟ شریعت رضوی، قندچی و بزرگ‌نیا چه کسانی بودند؟ اساساً جنبش دانشجویی در ایران چطور به وجود آمد و در ابتدا، چه روندی را طی کرد؟ در این قسمت به این سوالات پاسخ خواهیم داد.

در این قسمت از مورخ رفتیم سراغ امیر اسدالله علم و سیاستمداری بی‌نظیر در تاریخ معاصر ایران صحبت خواهیم کرد. ما به این سوالات جواب خواهیم داد که علم چطور به جایگاهی یگانه در عصر پهلوی دوم رسید، چه ویژگی‌هایی داشت که تبدیل به محرم اسرار شاه شد، چطور این اسرار را برای ما باقی گذاشت و نهایتاً چه عاقبتی پیدا کرد؟

ما در این قسمت رفتیم سراغ یکی از محبوبترین رئیس‌جمهوران آمریکا در سطح جهان. جان اف کندی. کسی که تنها سه سال رئیس‌جمهور بود اما در همان سه سال کارهای بسیار بزرگی کرد.

ما در این قسمت رفتیم سراغ یکی از سلحشور‌ترین مبارزان راه آزادی تاریخ ایران. قهرمانی که هم عیار بود، هم فرودست بود، هم کینه شخصی بر قلب داشت و هم نماد یک انقلاب اجتماعی بزرگ شد و از همان انقلاب خیانت دید! ستارخان. ما در این قسمت او را روایت خواهیم کرد.

ما در این قسمت رفتیم سراغ روایتی از پروژه‌های نفوذ که توسط سازمانی انجام شد که در تمام عمرش کشت و کشته شد. سازمان مجاهدین خلق. ما به شش روایت از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین نفوذهای این سازمان در سال‌های ابتدایی پس از انقلاب پرداختیم.

بعد از استقبال مخاطبان نازنین پادکست مورخ از پیشنهاد ساخت قسمت‌هایی با عنوان تاریخ کشورها، تصمیم به ساخت چنین قسمت‌هایی گرفتیم و اولین قسمت تاریخ کشورها را به تاریخ کشور انگلستان اختصاص دادیم از بدو تاسیس تا امروز. نوش گوش‌هاتون

در این قسمت از پادکست مورخ رفتیم سراغ داستان ضحاک ماردوش. داستان تبدیل شدنش از یک انسان عادی به یک موجودی اهریمنی، به شاهی رسیدنش، حکومتش و برافتادنش. به ریشه‌های هزاران ساله‌ی اسطوره ضحاک نیز خواهیم پرداخت که اگر از اصل داستان ضحاک شاهنامه هیجان‌انگیزتر نباشد، کم هیجان‌تر نیز نیست.

احتمال رخ‌دادن جنگ جهانی سوم چقدره؟ ما در این قسمت برای رسیدن به پاسخ این سوال، ابتدا نگاهی مختصر می‌ندازیم به وضعیت دنیا در آستانه دو جنگ جهانیِ قرن بیستم، بعد به سراغ تحلیل یکی از اندیشمندان مشهور سال‌های اخیر، یوال نوح هراری درباره جنگ جهانی سوم می‌ریم و در نهایت، آن‌چه او زمانی پیش‌بینی کرده رو با وضعیت امروز دنیا مقایسه می‌کنیم

یک‏ «شگفتی ‏ایرانی» این توصیف گزارشگر مجله‏ پناهندگان کمیساریای‏ عالی‏ امور پناهندگان بود در سال 1997 برابر با 1376از وضعیت مهاجران افغانستانی رد ایران. این گزارشگر نوشته اگرچه ‏ایران ‏کشوری «منزوی و ‏کمتر ‏شناخته‌شده» ‏به ‏نظر ‏می‌رسد اما در ‏میزبانی ‏از ‏پناهندگان یکی از سخاوتمندترین ‏کشورهای ‏جهان است. چرا؟ چون برخلاف ‏بسیاری ‏کشورهای‏ دیگر ‏افغانستانی‌ها ‏را‏ مجبور‏ به ‏اسکان ‏رد ‏اردوگاه‌ها‏ نکرده‏. اجازه داده این مهاجرها تو شهرها و روستاهای ایران ساکن بشوند، جذب بازار کار بشوند و تا بهبود اوضاع افغانستان دذ ایران زندگی کنند. این خلاصه‌ای بود از آم گزارش. از اول دهه شصت ‏با اینکه‏ ایران ‏درگیر‏ جنگ بود‏ و‏ باید بیشتر‏ منابعش‏ را خرج‏ جنگ‏ و‏ ‏مایحتاج ‏‏مردم‏ و ‏آواره‌های استان‌های جنگ‌زده می‌کرد،‏ اما به‏ شهادت‏ ناظران خارجی‏ برای‏ آواره‌های ‏افغانستانی میزبان خوبی ‏بود. حتی در ادبیات رسمی مقامات حکومتی به آنان نمی‌گفتند پناهنده نمی‌گفتند مهاجر، می‌گفتند برادران افغانستانی. اما چه شد که حکومت نوپای جمهوری اسلامی تصمیم گرفت این سیاست را در پیش بگیره؟ در ادامه چه سیاست‌های در پیش گرفت و الان چه سیاستی دارد؟ در این قسمت از مورخ قصد داریم به همین سوال‌ها پاسخ بدهیم

برای هیچ زنی از زنان تاریخ به اندازه کلئوپاترا آخرین فرعون مصر باستان، رمان و نمایشنامه و فیلمنامه نوشته نشده! ما در این قسمت از مورخ سراغ او رفتیم تا ببینیم راز محبوبیت او برای داستان نویسان و نمایشنامه نویسان چیست؟

احمد کسرویِ تاریخ‌ پژوه، احمد کسرویِ زبان‌شناس، احمد کسرویِ قاضی یا احمد کسرویِ مصلح اجتماعی؟ کدام یک از این شخصیت‌ها، کاری کرد تا احمد کسرویِ مانده در تاریخ معاصر ما ترور شود و چرخه خشونتی به حرکت درآید که کسی توان متوقف کردنش را نداشته باشد؟ مگر او چه گفت؟ ما در این قسمت به سراغ زندگی احمد کسروی رفتیم.

مردمان شوروی علاقه بسیاری به جک‌های سیاسی داشتند. چون جک گفتن یکی از راه‌های مقابله با استرسه، جک‌هایی که به مردم کمک می‌کنه با چیزی کنار بیان که توان تغییرش رو ندارند. مردمان شوروی زیر سایه‌ای از استرس و اضطراب دائمی زندگی می‌کردند، استرس و اضطرابی که عوامل زیادی داشت و یکی از عواملش نهادهای امنیتی شوروی بود، نهادهایی که مشهورترینش برای ما، نامش هست: کا‌گ‌ب! یک سازمان امنیتی مخوف و افسانه‌ای که به نظر می‌رسید جنبیدن هر جنبده‌ای از نظرش پنهان نیست! ما در این قسمت از مورخ درباره تاریخچه نهادهای امنیتی شوروی صحبت خواهیم کرد و به این سوالات پاسخ خواهیم داد که ریشه این نهادها کجا بود؟ کا‌گ‌ب از کجا اومد؟ چه مسیری رو طی کرد تا به نقطه پایان رسید و چطور به نقطه پایان رسید؟ و آیا اصلاً به نقطه پایان رسید؟

بسیاری از اساتید حوزه روابط بین‌الملل یه تعریف کوتاه کلیشه‌ای ولی بسیار گویا از دیپلماسی دارند. می‌گن: «دیپلماسی پایان جنگ است و پایان دیپلماسی، آغاز جنگ!» همین تعریف کوتاهه که انسان رو وابسته به فنونی از مذاکره کرده تا زیست بشری حفظ بشه. اما سوال، دیپلماسی از کی وارد زندگی ما انسان‌ها شد؟ دیپلماسی چه جهانی رو برای ما ساخت؟ در چه برهه‌هایی تونست جلوی جنگ رو بگیره یا به جنگ‌ها پایان بده؟ و آیا همیشه شروع دیپلماسی واقعا پایان جنگ بوده؟ ما در این قسمت از مورخ رفتیم به سراغ تاریخ دیپلماسی و به این سوالات پاسخ دادیم

آقامحمدخان قاجار کسی که در قعر فلاکت، قربانی جنایتی به اسم اخته کردن شد و از دل اسیری و بی‌پدری و بی‌برادری، توانست به قدر قدرتی تبدیل شود و چنان خون بریزد که اگرچه روزهای سیاهی در تاریخ ایران به یادگار بگذارد اما از طرفی ایران را باز هم از پس سال‌ها یک‌پارچه کند. ما در این قسمت از او صحبت کردیم

پسر کوچک در سایه خود را برای ولیعهدی آماده می‌کرد و پسر بزرگ در بطن جامعه، برای اثبات توانمدی‌های هولناکش دست به هر آن‌چیزی می‌زد که در ذهن بگنجد! عدی و قصی، پسران صدام حسین، از ابتدای زندگی برای خون‌خواری تربیت شده بودند، برای اینکه جا پای جای پدر بگذارند هر چند، گاهی از آن‌چه مطلوب پدر بود هم شرارت‌بارتر می‌شدند! ما در این قسمت به سراغ داستان پسران صدام رفته‌ایم.

در این قسمت رفتیم سراغ یکی از مشهورترین و تاریخ‌سازترین جنگ‌های معاصر خاورمیانه، جنگ 33روزه میان ارتش اسراییل و حزب‌الله لبنان در نوزده سال پیش! رفتیم سراغ ریشه‌ها، دلایل و نتایج این جنگ پر تلفات و پر خسارت و تاثیر آن بر خاورمیانه امروز.

از روزگاری که داریوش بزرگ بر کتیبه‌اش حک کرد: «اهورامزدا کشورم را از دشمن، خشکسالی و دروغ محفوظ بدار» تا به امروز، آب همواره یک مسئله برای ما ایرانیان بوده. اما تمدن ما برای هزاران سال با چنین مسئله‌ای کنار آمده و آن را مدیریت کرده، هرچند در چند دهه اخیر، اوضاع و احوال آب در ایران ما به سمت یک فاجعه حرکت می‌کند. ما در این قسمت به سراغ تاریخ آب در ایران رفته‌ایم

اولین چشم مصنوعی تاریخ، اولین جراحی مغز تاریخ، اولین انیمیشن تاریخ، اولین تخته نرد تاریخ! این‌ها تیترهایی است که در ذهن هر مخاطبی با یک نام همراه می‌شود؛ «شهر سوخته». ما امروز به سراغ این محوطه باستانی کشورمان رفتیم و قصد داریم روایتی نوین از این بهشت باستان‌شناسی به شما مخاطبان نازنین پادکست مورخ ارائه دهیم.

بیست و پنج می 1986 برابر با چهارم خرداد 1365 یه هواپیمای حامل هیئت مذاکره کننده‌ی آمریکایی که پاسپورت ایرلندی داشتن در فرودگاه مهرآباد به زمین نشست. در رأس این هیئت هم رابرت مک‌فارلین قرار داشت. او با هدایایی به ایران آمده بود و انتظار یک استقبال گرم و جوش خوردن مجدد رابطه از دست رفته بین دو کشور رو داشت. با این حال هیچ چیز آن‌طور که او دوست داشت پیش نرفت! مقامات ایرانی گفتند، از سفر این هئیت آمریکایی به ایران خبر نداشتند، اما مقدمات سفر از پیش چیده شده بود و حتی پس از آن هم ارتباطات ادامه پیدا کرد تا... همه‌چیز در تاریخ یک «تا» دارد! و البته یک «از»! ما در این قسمت از مورخ به سراغ «از» و «تا»ی ماجرای مک‌فارلین رفتیم، ماجران ایران-کُنترا، ماجرای ایران-گیت! تمام این اسم‌ها به یک واقعه اشاره دارد، واقعه‌ای که یک رسوایی بزرگ شد

ما در این قسمت رفتیم سراغ تاریخ کشمکش جهانی بر سر سلاح‌های هسته‌ای، رفتیم سراغ تلاش برخی کشورها برای دستیابی به این سلاح و تلاش بقیه کشورهای جهان برای جلوگیری از گسترش این سلاح

25 دسامبر 1991 برابر با 4 دی 1370 میخاییل گورباچف آخرین رهبر اتحاد جماهیر شوروی استعفا داد و فرداش پارلمان شوروی رای به انحلال این اتحادیه داد و تموم شد. روسیه دیگه قدرت سیاسی و اقتصادی شوروی رو نداشت! یلتسین رئیس‌جمهور روسیه خیلی سعی می‌کرد با توسعه روابط اقتصادی خارجی، کشور ورشکسته‌ش رو نجات بده اما کار خیلی سخت بود. ایران هم از پس یک انقلاب عجیب و غریب و یک جنگ نابرابر ویرانگر هشت ساله می‌خواست کشور رو بسازه و آباد کنه، پس هر دو طرف انگیزه داشتن به هم نزدیک بشن. یک فرصت بی‌نظیر برای هر دو کشور. فصل نوینی در روابط صدها ساله دو کشور. روابطی که موضوع این قسمت از پادکست مورخ است و ما به تاریخ روابط ایران و روسیه می‌پردازیم با تمام شایعه‌ها و واقعیت‌هاش.

ما در این قسمت به سراغ داستان الی کوهن رفتیم، یکی از بزرگ‌ترین جاسوس‌های موساد که تا قلب سیاسی سوریه نفوذ کرد و تاریخ خاورمیانه را تغییر داد.

«چه خبره اینجا؟ عزای حسینه که در راه حق شهید شد؟‌ عزای حسین با پول و برنج و روغن انگلیسی‌های حق‌کش؟‌در مقابل ظلم سکوت می‌کنید اونوقت به عزای حسین می‌شینید. شرم نمی‌کنید؟» این دیالوگی بود از سریال دلیران تنگستان، دیالوگی که رئیسعلی دلواری، به عزاداران بوشهری می‌گه، به عزادارانی که در بوشهر اشغال شده به دست دشمن خارجی، به جای مبارزه، مراسم سینه‌زنی بوشهری رو به جا می‌آوردند. ایران اما نشون داده، هرچقدر هم زیر بار جنگ و ظلم و ستم و استداد و استعمار باشه، هرچقدر هم که مردمانش درگیر انواع فقر باشن، باز هم فرزندانی داره که از مادر وطن دفاع کنند. فرزندانی مثل رئیسعلی، مثل زائر خضر خان اهرمی، شیخ حسین چاهکوتاهی و غضنفرالسلطنه برازجانی، دلیرانی که در کشاکش جنگ جهانی اول، تا پای جان در برابر قوای متجاوز انگلیسی ایستادند. دلیرانی که در این قسمت از مورخ به سراغ داستان مقاومتشون رفتیم. آن‌هایی که مصادق این شهر علیرضا شجاع‌پور هستند: «وطن یعنی دو دست از جان کشیدن / به تنگستان و دشتستان رسیدن/ زمین شستن ز استبداد و از کین / به خون گرم در گرمابه ی فین/ وطن یعنی گذشته، حال، فردا / تمام سهم یک ملت ز دنیا/ وطن یعنی چه آباد و چه ویران / وطن یعنی همین جا، یعنی ایران»

«جمال عبدالناصر نه بر اثر سکته قلبی بلکه به دلیل قلب شکسته‌اش جان داد، قلبی که به خاطر شدت تاثر از شکست در جنگ شش روزه شکسته بود» این جمله رو انور سادات، جانشین ناصر درباره مرگ او گفته، درباره مرگ کسی که اگر چه رویای سیاسیش تحقق نیافت اما تأثیراتی که گذاشت که مدت‌ها ادامه داشت و برخی از اون تأثیرات، هنوز هم پابرجاست. مثلاً جنبش عدم تعهد که ناصر یکی از پایگذارانش بود، از سال 1961 تا به امروز هنوز وجود داره. با مرگ ناصر، به رویای سیاسی ناصر گفته شد، ناصریسم و از معمر قذافی تا حزب بعث عراق، خودشون رو پیروز ناصر می‌دونستند و رویای یگانگی سرزمین‌های عرب و البته شکست اسرائیل رو داشتند. ناصر هنوز هم تأثیرگذارترین عرب تاریخ معاصر ماست هرچند امروز و با پایان کار دیکتاورهای جمهوری‌های مختلف عربی منطقه و مسیری که پادشاهی‌های عربی منطقه رفتند و البته با قدرتی که اسرائیل پیدا کرده، می‌شه گفت از رویای ناصر و ناصریسم تنها یک خاطره دور در تاریخ و در اذهان باقی مونده و سیاست و تاریخ، همین‌گونه پر است از بالا و پایین. ما در این قسمت از بالا و پایین تاریخچه جمال عبدالناصر صحبت کردیم.

دولت ایران برای میزبانی بازی‌های آسیایی 1974 میلادی برابر با 1353 خورشیدی یک مجموعه ورزشی ساخت به نام مجموعه ورزشی آریامهر! آریامهر همانطور که به می‌دانید لقبی بود که مجلس شورای ملی در 24 شهریور 1344 خورشیدی به محمدرضا شاه پهلوی اعطا کرد و معنی آن هست «خورشید آریایی» یا مثلا «خورشید قوم آریایی». همین اسم را روی مجموعه ورزشی بازی‌های آسیایی 1974 میلادی گذاشتند که کاملا مشخص است چه هدفی داشته. این مجموعه ورزشی یعنی مجموعه ورزشگاه‌ها و تاسیسات جانبی و فضاهای سبز آن روی هم 460 هکتار مساحت دارد! یعنی بیشتر از مجموع مساحت دو کشور مستقل واتیکان و موناکو! ساخت این مجموعه عظیم کمتر از چهار سال طول کشید. این مجموعه ورزشی که بعدا نامش به آزادی تغییر کرد برای تمام رشته‌های ورزشی سالن و زمین دارد اما مهمترین و معروفترین قسمت این مجموعه استادیوم فوتبال آن است که ما در این قسمت به تاریخ آن، به تاریخ استادیوم آزادی از ابتدا تا به امروز می‌پردازیم

در این قسمت از پادکست مورخ رفتیم سراغ یکی از نظامیان خودساخته کشورمان، کسی که بدون تحصیلات رسمی نظامی به فرماندهی رسید و بعد از کشته شدنش در راه وطن، به شهرتی حیرت‌انگیز و بی‌نظیر رسید. محمد جهان‌آرا.

بدون شک حکیم عمر خیام یکی از مشهورترین ایرانیان در سطح دنیاست اما اطلاعات رسمی راجع به زندگی او بسیار اندک است و همین اندک هم با شایعات دوستان و دشمنانش آمیخته شده و ما در این قسمت پرده شایعات را کنار می‌زنیم شاید خیام واقعی را بشناسیم

آقاخان نوری روزی تبعید شد، روزی به صدارت رسید، روزی مجدداً تبعید شد و البته در تاریخ، نامش گره‌خورد با به قتل رسیدن امیرکبیر و جدایی هرات از ایران. اما آیا واقعا او به همین میزان که در تاریخ از او یاد می‌شود، سیاه بود؟ در این قسمت ما به سراغ داستان زندگی میرزا آقا خان نوری رفتیم.همراه این اپیزود مورخ: عمارت صدراعظم آدرس: تهران- میدان توپخانه - روبروی خیابان صوراسرافیل - کوچه امام جمعه - عمارت صدراعظم صفحه مجازی این مجموعه: @sadreazamhistorichouse

ما در این قسمت از مورخ به سراغ یکی از مشهورترین و در عین حال ناشناخته‌ترین قهرمانان تاریخ ایران زمین رفتیم؛ ابومسلم خراسانی...

تو زمین فوتبال بهش می‌گفتیم ناصر فنر. بس که بازیکن بود لامصب. تو تیم آفتاب شهر بازی می‌کرد. فقیر بود. این اواخر ولی وضعش خوب شده بود انگار! منو می‌برد چلوکبابی، هی لباس عوض می‌کرد. یه روزم اومد گفت می‌خوای شاهو ببینی؟ گفتم شاهو؟ آره که می‌خوام! گفت چند وقت دیگه شاه میاد دانشگاه تهران. بیا بریم. سه روز بعد یه دوربین انداخته بود گردنش و یه کارت خبرنگاری مال روزنامه پرچم اسلام هم گرفته بود دستش و منتظر من بود جلو دانشگاه تهران. رفتیم تو دانشگاه، من تو سالن و ردیف آخر نشستم. اونم رفت عکاسیشو کنه. همه داشتن عکس می‌گرفتن که یکهو تا شاه نزدیک شد، پشت دوربین کهنه‌ش رو باز کرد...» این روایت مرتضی احمدی بود، بازیگر و صدا پیشه و خواننده بیات تهران و آدم باحال! خاطره‌ای از رفیقش، ناصربی‌گوش، کسی که شاه رو ترور کرد. ما در این قسمت از مورخ رفتیم سراغ داستان ترورهای شاه، دو تروری که اگرچه هدفشون شاه بود ولی به جای شاه، قربانیان دیگه‌ای گرفت

روزی ایرانیان فکر می‌کردند با کندن چاهی عمیق به آمریکا خواهند رسید و امروز و از پس گذشت بیش از دو قرن، بسیاری از ایرانیان به دنبال پر کردن چاه بی‌اعتمادی بین ایران و آمریکا هستند. ما در این قسمت به سراغ داستان ایران و آمریکا رفتیم، داستانی پر از عشق، سوءظن و نفرت!

با پول میشه ورزشکار قهرمان تربیت کرد، با برنامه‌ریزی و استخدام مربیان دانشمند و پزشک ورزشی و ساختن باشگاه‌های مجهز میشه از استعدادهای نوجوان، ورزشکارانی ساخت که مدا‌‌ل‌های جهانی و المپیک را درو کنند. اما با هیچ پولی، با هیچ برنامه‌ریزی‌ای، با هیچ امکاناتی نمی‌توان اسطوره ساخت! اسطوره خودش خودش رو می‌سازه. یک قهرمان مدال‌آور، یک هنرمند نابغه و معروف، یک سیاستمدار خبره و توانا، اگر خودش ویژگی‌های یک اسطوره رو نداشته باشه، اگر تمام مشاوران سیاسی و اجتماعی و رسانه‌ها هم بسیج بشوند نمی‌توانند اونو به یک اسطوره تبدیل کنند! حتی اگر طرفداران زیادی هم داشته باشه لزوما اسطوره نمی‌شه. تختی خودش ذاتا تمام ویژگی‌های یک اسطوره رو داشت. تختی ورزشکار، تختی سیاسی، تختی مردمی... همه‌ی این‌ها با هم اسطوره‌ی تختی رو ساختند. اسطوره‌ای چنان بزرگ که خودش هم نتونست وزن خودش رو تحمل کند. تختی بزرگ بود و بزرگ بودن رو بلد بود. تختی کوچک بودن رو بلد نبود، معمولی بودن رو بلد نبود. برای همین وقتی دید مسیر زندگی و فشارهای حکومتی اونو به سمت کوچک شدن و معمولی شدن هل می‌ده تحمل نکرد و در اوج بزرگی، در زمانی که هنوز مطبوعات و مردم منتظر خبری از او بودند، قبل از اون که ارزش خبری‌اش رو از دست بده، چهار گوشه‌ی تشک دنیا رو بوسید و دنیا رو از وجود خودش محروم کرد. ما در این قسمت به سراغ داستان تختی رفتیم...

سال 1892 میلادی یک خبر مثل بمب در آمریکا صدا کرد، توماس ادیسون ورشکست شد و عصر نابغه ای جدید فرا رسید. یک دانشمند تاریخ ساز ادیسون رو شکست داد. نام او نیکلا تسلا بود. او سازنده جهان نوین شد.

ما در این قسمت رفتیم سراغ عجایب هفتگانه. به سراغ یک کتاب راهنمای گردشگری باستانی رفتیم که تا به امروز هم از شهرتش کم که نشده هیچ، بر اون اضافه هم شده!

در چند از قسمت از پادکست مورخ به تناسب موضوع به کتاب ارجمند و گرانسنگ شاهنامه‌ی فردوسی استناد و اشاره کردیم. همین استنادات انگیزه‌ای شد که یک قسمت ویژه به شاهنامه بپردازیم و از شاهنامه بگوییم. مخاطبان نازنین مورخ هم از این پیشنهاد استقبال کردند و انگیزه ما چند برابر شد. برای شروع شاهنامه خوانی، موضوعی را انتخاب کردیم که برای خود ما بسیار هیجان انگیز بود و امیدواریم مورد پسند شما نازنیان نیز باشد. شاهنامه کتابی است که یکسره به ایران تعلق دارد، از ایران می‌سراید و برای ایران می‌سراید. این کتاب یگانه کتابیست که برای شروع تاریخ ایران، تاسیس و تشکیل کشوری و ملتی به نام ایران نظریه دارد! کتابی که به ما می‌گوید چه شد که ایران اصلا به وجود آمد؟ شاهنامه از روزی آغاز می‌شود که ایران نبود و هیچ تمدنی نبود و به روزی میرسد که کشوری به نام ایران و مردمی به نام ایرانیان در صحنه روزگار ظاهر میشوند. ما در این قسمت از مورخ به ظهور ایران پرداختیم به روایت شاهنامه فردوسی.

یک بار دیگر نوروز فرا رسید و ایران غرق شادی و سرور شد. نه تنها ایران که بسیاری کشورهای دیگر. به همین مناسبت در این قسمت از پادکست مورخ به سرگذشت نوروز پرداختیم از کهن‌ترین روزگاران تا به امروز. بفرمایید بریم در دل تاریخ نوروز!

خیلی از تحلیلگران معتقدند نفت یکی از عوامل موثر در مسیر انقلاب بود. از پس انقلاب هم کماکان ایران و نفتش در مرکز یک چالش بی‌پایان قرار داشتند و دارند. حالا سال‌هاست که نفت ایران با کلمه «تحریم» در امتداد هم هستند. تحریمی که امثال بابک زنجانی را خلق کرده، پوست گوسفند فروشی که نفت فروش شد. ما در این قسمت از این کاسب تحریم صحبت کرده‌ایم.

«نظر به پیشنهاد جناب امیرعباس هویدا، نخست وزیر، به موجب این دستخط، جناب دکتر اسفند فرّخ‌رو پارسای را به سمت وزیر آموزش و پرورش منصوب و مقرر می‌داریم که در انجام وظایف محوله اقدام نمایند.» با این حکم محمدرضا شاه، اولین وزیر زن منصوب شد. فرخ‌رو پارسا، زنی که در مسیر مادرش، یعنی اولین زن روزنامه‌نگار تبعیدی ایران رو رفت و به خیلی از اولین‌ها دست پیدا کرد و البته، جونش رو پای این اولین بودن، پای این خط‌شکنی داد. چرا؟ او که بود و چه کرده بود

تاسیس کشور پادشاهی عربستان سعودی تقریبا همزمان بود با تاجگذاری رضاشاه پهلوی. روابط ایران و عربستان از همان زمان‌ها آغاز و تا امروز فراز و نشیب‌های زیادی را طی کرده و ما در این قسمت تاریخ روابط دو کشور را از آغاز تا به امروز بررسی کردیم.

می‌گویند بعد از فتح نیشابور به یعقوب لیث صفاری خبر رسید مردم نیشابور می‌گویند او عهد و منشور امیرالمؤمنین ندارد و خارجی است، پس یعقوب مردم را در مسجد جمع کرد و شمشیرش را نشان داد و گفت: «امیرالمؤمنین را به بغداد نه این تیغ نشانده است؟» گفتند: «بلی.» گفت: «مرا نیز بدین جایگاه همین تیغ نشاند.» او با همین روحیه سیستان و فراتر از سیستان را فتح کرد. ما در این قسمت به سراغ او رفته‌ایم.

در سرتاسر جاده ها کودکان لخت دیده میشوند که فقط پوست و استخوان اند. قطر ساقهایشان بیشتر از سه اینچ نیست و صورتشان مانند پیرمردان و پیرزنان هشتاد ساله، تکیده، زار و نزار و چروکیده است. همه جا کمبود دیده میشود و مردم ناگزیرند علف و یونجه بخورند و حتی دانه ها را از سرگین سطح جاده ها جمع کنند تا نان درست کنند در همدان چندین مورد دیده شد که گوشت انسان میخورند و دیدن صحنه درگیری کودکان و سگها بر سر جسد و یا به دست آوردن زباله هایی که به خیابانها ریخته میشود عجیب نیست

اردیبهشت 1354، همایشی در شیراز برگزار شد برای بررسی نتایج اولین پروژه افکارسنجی ایران در سطح ملی. پروژه‌ای که نتایجش گواه این بود که ما با یک جامعه ملتهب طرفیم. چرخ توسعه اقتصادی به جلو می‌چرخه و چرخ توسعه فرهنگی، اجتماعی و سیاسی به عقب. ما در این قسمت به بررسی نتایج این افکارسنجی پرداختیم و توضیح دادیم که ایران دهه 50 چطور درگیر توسعه نامتوازن بود!

نامش در شناسنامه عباسعلی شهریاری‌نژاد بود، در بین فعالان سیاسی به عباس شهریاری شناخته می‌شد اما در اسناد ساواک اسامی مختلفی داشت، مسعود، اسلامی، جوادی، آقای مهندس، شاهین، سهیل طاهری و از همه مهم‌تر، مرد هزار چهره! لقبی که هم ساواکی‌ها از سر رِندی برای او می‌پسندیدند، هم مخالفان شاه از سر کینه او را با این لقب به یاد می‌آوردند. ما در این قسمت به سراغ داستان بزرگ‌ترین جاسوس سازمان اطلاعات و امنیت حکومت شاه رفتیم، به سراغ مرد هزارچهره ساواک، عباس شهریاری.

«ذهنتان را خالی کنید. بی فرم و بی شکل شوید، همچون آب. آب را که در فنجان می‌ریزید، به شکل فنجان در می‌آید و در بطری که می‌ریزید به شکل بطری. اگر در قوری که بریزید قوری می‌شود. آب می‌تواند جریان داشته باشد، می‌تواند در هم بکوبد. مثل آب باش دوست من.» این جملات از بروسلیه، بازیگر مشهور هنگ‌کنگی-آمریکایی. جملاتی که الهام بخش نسلی از جوانان هنگ‌کنگ شد برای شکل دادن به یک جنبش، جنبشی بی شکل مانند آب، جنبشی که می‌تونست چنان در هم بکوبه که هیچ کس مثلش رو ندیده. تندآبی که روزی بالاخره مهار شد اما هر آینه مستعد شکستن سد و طغیان مجدده! چطور به وجود اومد این جنبش؟ چه ویژگی‌هایی داشت؟ چه فرقی با سایر جنبش‌های اجتماعی آشنا برای ما داشت و چه سرنوشتی پیدا کرد؟ در دقایق آتی از یکی از بی‌نظیرترین تحرکات جمعی انسان در عصر تکنولوژی خواهیم گفت، تحرکاتی که در گذشته نمونه‌ای بدین شکل نداشته شاید، ولی می‌شه پیش‌بینی کرد در آینده بسیار پرتکرار خواهد بود.

نوامبر 2016 میلادی، بخش بزرگی از مردمان آمریکا به ترامپ رأی دادند، مردمانی که بخشیشون شیفته شعارهای ترامپ، سبک زندگی ترامپ و بی‌باکی و جسارتش بودند. او از کجا اومد؟ چطور تبدیل شد به یک تاجر موفق و مشهور و نماد رویای آمریکایی؟ چطور تبدیل شد به یک سیاستمدار؟ ما در این قسمت از مورخ به این سوالات پاسخ دادیم.

کریم خان زند، کسی که یک نظامی توانمند و پر ابهت بود ولی دستاورد اصلی زندگی او آبادگری بود. کریم‌خانی که تا جایی که لازم بود جنگید اما بلد بود کی دست از جنگ بکشه. ما از حکمرانی صحبت می‌کنیم که نامش در تاریخ به نیکی مونده اما، مثل هر آدم دیگه‌ای نقاط سیاهی هم در دوران اثرگذاریش بر تاریخ داره.

فروغی هم در جریان مشروطه و هم در به قدرت رسیدن رضاشاه و محمدرضا شاه نقش ایفا کرده، در اقدامات اصلاح گرانه رضا شاه همکاری داشته. دو تا جنگ جهانی دیده و کشور رو در حساسترین شرایط جنگ جهانی دوم اداره کرده. خلاصه که به عنوان یه سیاستمدار تجربه های مهمی داشته، کارهای مهمی کرده، حسابی سرد و گرم چشیده. دقیقترش اینه که به عنوان سیاستمدار در مهمترین رویدادهای تاریخی ایران یعنی انقلاب مشروطه، سلطنت رضا شاه و قدرت گرفتن محمدرضا شاه اثر گذاشته.

در این قسمت از محور مقاومتی خواهیم گفت که از پس حمله آمریکا به عراق گسترش یافت، با چالش‌های درونی مواجه شد، جنگید و نهایتاً با سقوط یکی از مهم‌ترین پایه‌های خودش روبرو شد. ما از مسیر بیست و چند ساله اتحادی صحبت خواهیم کرد که به محور مقاومت مشهور شد و البته از خلاء سوریه اسد در این محور مقاومت خواهیم گفت.

داستان محور مقاومت، از پس حمله آمریکا به عراق وارد فاز جدیدی شد. فازی که برای بیش از بیست و یک سال پر از فراز و نشیب بود تا به امروز، امروزی که بشار اسد سقوط کرده و یک نقطه عطف دیگر برای محور مقاومت رقم خورده. ما در این قسمت از محور مقاومت خواهیم گفت، از مسائل درونی آن تا امروز و محور مقاومتِ پسا اسد!

رسوایی واترگیت نیکسون رو از قدرت برکنار میکنه و برای جامعه آمریکا یه شوک تمام عیار میشه. بعد از اون دیگه سیاستمداران به افراد غیرقابل اعتماد تبدیل میشن که دروغ میگن و از قدرتشون برای منافع شخصی شون سواستفاده میکنن. در این قسمت از رسوایی واترگیت گفتیم . نوش گوش هاتون

اسکندر احتمالاً قدرتمندترین انسانی بوده که بشر در همه تاریخ به چشم دیده. کسی که در تمام نبرها پیروز بود، در تمام نبردها در رأس ارتشش بود و اگرچه با دشمنانش بی‌رحم و سنگدل بود اما با لشکریانش بی‌نهایت مهربان بود. اگر کسی از یارانش زخمی می‌شد، خود او زخمش رو تیمار می‌کرد و اگر کسی از یارانش کشته می‌شد، برای انتقامش تا توان داشت، خون می‌ریخت

ساواک در تمام طول دوره فعالیتش کوشید که جلوی انقلاب رو بگیره اما در نهایت انقلاب شد و اون چیزی که در کارنامه این نهاد موند شکنجه بود و بازجوهایی رو هم پرورش داد که همگی سرنوشت های تلخی داشتن. اما شاید مهمتر از پایان زندگی، اون ابتذال شریه که در کل زندگی اینها حضور ابلیس وار داشت

ابوبکر محمد بن زكريا بن يحيى رازی پدر داروسازی و شیمی، کاشف الکل، اسید سولفوریک و نفت سفید و چند مادۀ دیگر، کیمیاگر، داروساز، پزشک و فیلسوف و شاعر و نوازنده که معروف بوده به یگانه عصر، جالینوس عرب، و طبیب مسلمانان. و های زیادی درباره زکریای زیادی هست. او خیلی چیزها بوده یه حکیم به تمام معنا بوده

کاترین دومدیسی، زنی بود که حدود چهل سال چهره اصلی سیاست در فرانسه بود و قضاوت تاریخی درباره اش اینه که او بی رحم بود و از خونریزی ابایی نداشت، برای مقاصد شخصی آدم میکشت حتی عزیزانش رو و از اون بدتر، برای مقاصد شخصی جنگ مذهبی به راه انداخت. بالزاک نویسنده معروف فرانسوی درباره خانم کاترین گفته که «این زن، بی مکر و حیله نمیتوانست زندگی کند و حکومت او بر ایجاد نفاق و اختلاف و تحریک و فتنه استوار بود

بررسی همه ابعاد زندگی بنی صدر، قطعاً نیاز به کلی تحقیق و پژوهش و چندین و چند پادکست داره! فقط نظرات اقتصادیش می‌تونه نشون بده که چطور تلفیق اقتصاد چپ با نگاه اسلامی، تبدیل شد به ریل اصلی اقتصادی بعد از انقلاب اسلامی. اما با این حال، احتمالاً عجیب‌ترین مسئله در رابطه با بنی‌صدر برای نسل جوون این باشه که چطور یک نفر با محبوبیتی مثال زدنی می‌تونه رئیس‌جمهور بشه ولی به سرعت هم به فراموشی سپرده بشه. بنی صدر شخصیتیه که واقعا تعداد طرفدارهای چشمگیری نداره و همه به شکلی، منتقد روش و منش اون هستن. کجای کار را اشتباه رفت؟ ما در این قسمت از مورخ درباره مسیری صحبت کردیم که ابوالحسن بنی‌صدر طی کرد

آدولف هیتلر در کتاب «نبرد من» از برتری قوم آریا نوشت و وقتی به قدرت رسید تمام سعیش رو کرد تا آنانی که گمان می‌کرد آریایی اصیل هستند رو به سروری دنیا برسونه. اما سوال! این نژاد آریایی چیه؟ آریایی‌ها که بودند و چه کار کردند؟

ما در این قسمت از مورخ و در دقایق آتی به سراغ مردی رفتیم که از «هیچ» یک کشور ساخت! مردی که با نیروی اراده و پشتکار و هوشمندی و قاطعیت بیرحمانه و سلاح انگلیسی، چند سرزمین را به هم دوخت و کشور جدیدی تأسیس کرد که تا پیش از آن هرگز وجود نداشت. عربستان سعودی! او که بود؟ رمز موفقیتش چه بود؟ آیا توپ و تفنگ انگلیسی برای موفقیتش کافی بود؟ با ما همراه باشید تا به این سؤال‌ها پاسخ دهیم.

در پنجم اسفند ۱۳۴۰ دو شرکت ایرینین ایرویز و پرشین ایرسرویسز با هم ادغام میشن و شرکت هواپیمایی ملی ایران رو شکل میدن. هواپیمایی ملی ایران به اختصار هما نام میگیره و اسم بین المللیش هم میشه ایران ایر. اما اولین هواپیماها کی بر فراز ایران دیده شدند؟ سرنوشت هما تا به امروز چگونه رقم خورده؟ ما در این قسمت از مورخ رفتیم سراغ داستان ایران ایر یا همون هواپیمایی هما...

مردمان دور از تمدن بشری، حمله کنندگان به شرق و غرب، از مازندران تا آمریکا، غارتگرانی که از دریا می‌آمدند و بی هیچ ترسی، وحشت در دل تمام اروپا می‌افکندند. پیروان اصل بقای اصلح، سازندگان کشتی و سلاح از آهن و چوپ، موسسان کشورها، از روسیه تا انگلیس. بنا کنندگان اولین پارلمان‌ها. وایکینگ‌ها چه کسانی بودند؟ از کجا آمدند و به کجا رفتند و چه تأثیری بر تاریخ بشر گذاشتند؟ ما در این قسمت از وایکنگ‌ها صحبت کرده‌ایم، از اقوامی که بیش از حراسی که در تاریخ از خود برجا گذاشته‌اند، بر تاریخ ما تأثیرگذاشته‌اند.

کودتای نوژه ساختاری به شدت عجیب و منظم داشت. هر عضو کودتا فقط با یک مافوق و دو زیردست ارتباط داشت. هیچ‌کس نمی‌دونست چه کسایی عضو حلقه کودتا هستند. اگر شخصی از بالادست کنار می‌کشید تمام زیرشاخه‌هاش ناشناس می‌موندن. چطور کودتایی با این نظم و ترتیب شکست خورد؟ ساموئل هانتینگتون، اندیشمند سیاسی مشهور آمریکایی می‌گه کودتاها معمولاً موفق نخواهد شد مگر در دو حالت. یا باید فعالان سیاسی یک جامعه کم‌شمار باشن یا کودتا باید به تأیید بخش قابل توجهی از فعالان سیاسی جامعه رسیده باشه. ما هر دو نمونه رو در تاریخ معاصرمون داریم. کودتای نوژه اما در شرایطی اتفاق افتاد که جامعه ایران بسیار سیاسی بود، جامعه‌ای که تازه یک انقلاب رو پشت سر گذاشته بود و البته به هیچ وجه سیاسیون جامعه همراه این کودتا نبودن.

ما در این قسمت رفتیم به سراغ تاریخچه تحزب در آمریکا و بالا و پایین و چپ و راست شدن‌های دو حزب دموکرات و جمهوری‌خواه رو بررسی کردیم.

تیمورتاش در دوره‌های ششم تا هشتم مجلس شورای ملی همزمان با وزارت دربار، نماینده نیشابور در مجلس شورای ملی بود، بدون اینکه حتی یه بار به مجلس بره. وقتی مجلس نهم شروع شد اما داستان تغییر کرده بود! اسفند 1311، کمی قبل از اینکه دستور بازداشت تیمورتاش قدرقدرت صادر بشه، اعتبارنامه تیمورتاش توسط مجلس رد شد! کمی قبل از اون هم شاه، تیمورتاش رو از وزارت دربار برکنار کرده بود! بعد هم زندان و مرگ... باور پذیر نبود! چرا؟ چه بلایی داشت سر تیمورتاش می‌اومد؟ سر دومین فرد قدرتمند دوران پهلوی اول؟ ما در این قسمت از مورخ به سراغ عبدالحسین تیمورتاش رفتیم، تاج‌بخشی که ریل توسعه در ایران را چید و نهایتاً، سرش به باد رفت.

1317، ششم خرداد، سرتیتر همه روزنامه‌ها این بود: والاحضرت همایونِ ولیعهد، محمدرضا پهلویِ 19 ساله با فوزیه فوادِ 17 ساله نامزد کردند! این روزنامه به دست ولیعهد اون روزگار ایران هم می‌رسه. خود محمدرضا شاه تو خاطراتش می‌گه من خبر نامزدیم با فوزیه رو اونروز صبح تو روزنامه‌ها دیدم. پدرم برای این ازدواج هیچ مشورتی با من نکرده بود. احتمالاً اونجا بود که شستش خبردار شد، وقتی چند روز پیش، تو همین خرداد ماه، محمود جمِ نخست وزیر و مودب نفیسی، پیشکار ولیعهد و مظفر اعلمِ وزیر خارجه، یه سفر به قاهره رفتن، در واقع رفته بودن برای خواستگاری و با جواب بله هم برگشتن به مام وطن! اون‌ها بله رو از خانواده سلطنتی مصر گرفته بودن. داستان روابط رسمی محمدرضا شاه، داستان سه ملکه‌ای او که آمدند و نقش خود بر تاریخ زدند، از همین تیتر روزنامه‌ها شروع شد. ما در این قسمت از مورخ رفتیم به سراغ داستان زنان محمدرضا شاه پهلوی.

اون زمان، آقای هاشمی رفسنجانی رئیس‌جمهور بود. خبرگزاری رسمی دولت ایشون همون اول کار این حادثه رو توطئه اسرائیل می‌دونه و می‌نویسه که این هواپیماربایی تائیدکننده ذات تروریست اسرائیله. صادق خرازی، نماینده وقت ایران در سازمان ملل متحد هم اسرائیل رو به خاطر «گروگان‌گیری مسافران هواپیما» مورد انتقاد قرار میده و این اتفاق رو «نقشه از پیش‌تعیین‌شده صهیونیست‌ها» می خونه. اما کمی که می‌گذره و یکم فضا آروم می‌شه، کم کم گزارش‌های دیگه‌ای از این هواپیما ربایی در روزنامه‌ها چاپ می‌شه. همه روزنامه‌ها تأیید کردن که هواپیما به اسرائیل رفت چون سوختش در حال تموم شدن بود. مقامات اسرائیلی هم اولش به هواپیما اجازه فرود نمیدن. می‌ترسیدن هواپیما پر از مواد منفجره باشه و این ماجرای فرود و اینها یه نمایش باشه. در نهایت با اسکورت نظامی، هواپیما تو یه فرودگاه نظامی فرود میاد. ما در این قسمت از مورخ به سراغ علامت سوال‌های این واقعه هوایی عجیب و غریب رفتیم. هواپیما ربایی در پرواز شماره 707 کیش‌ایر.

زرتشت با چند خدایی رایج مخالفت میکنه و میگه که بتها و خدایان متعدد توهم هستن و خدایی که باید ستایش بشه اهورامزداست. دین او در مقابل زورگویی فرادستان و احکام جزمی قرار داشت. اینطور تفکری رو کاهنان و بزرگان جامعه تحمل نمیکنن و به فکر دور کردن زرتشت از جامعه میفتن و اینطور میشه که حکم به تبعیدش میدن.

تو شوروی، استالین به مرد پولادین مشهور بود. در واقع معنی اسمش هم همین بود. پولادین و شکست‌ناپذیر! به استالین می‌گفتن مرد پولادین چرا که معتقد بودند در برخورد با دشمنانش مثل فولاد سر و بی‌رحمه. طرفدارهای آقای لاجوردی هم دوست دارن به اسدالله لاجوردی بگن مرد پولادین انقلاب، می‌گن لاجوردی کسی بود که توصیه‌ناپذیر بود!. اما تاریخ این مرد پولادین انقلاب رو، کسی که شغلش تصمیم برای جون هزاران نفر بوده رو قضاوت کرده و می‌کنه. هرچند دیگه مدت‌هاست که کسی خیلی از لاجوردی حرفی به میون نمیاره. شاید امروز دیگه به جز همون پیرمردهای موتلفه‌ای، کسی یادی از مرد پولادین انقلاب نمی‌کنه. تاریخ، می‌تونه از هر مرد پولادینی بی‌رحم‌تر باشه.

از محمد فرستاده خدا به پادشاه بزرگ ایران، سلام بر کسی که از هدایت پیروی کند و به خدا و به رسولش ایمان آورد و به یگانگی خداوند شهادت دهد. به درستی که من فرستاده خدا به سوی تمام جهانیان هستم تا همه را انذار کنم. ایمان بیاور تا سلامت بمانی و اگر نپذیری گناه زرتشتیان بر گردن توست.» همه ما به خوبی می‌دونیم که خسرو پرویز نامه پیامبر رو پاره و فرستاده‌اش رو بیرون کرد. پیامبر در پاسخ به این بی‌احترامی دعا کرد: «اللهم مَزَق مُلکَهُ» یعنی «خدایا رشته سلطنت او را پاره کن» این دعا چگونه محقق شد؟ ما در این قسمت به سراغ تاریخچه حمله اعراب به ایران و ضمیمه شدن کشورمون به امپراطوری اسلامی رفتیم.

ما در این قسمت از مورخ، حقایق روزهای پایانی رضا شاه و اونچه در مسیر تبعید، از تهران تا بندرعباس بر او گذشت را در قالب صدای ذهن شاه، برای شما روایت خواهیم کرد.

ما در این قسمت از مورخ رفتیم سراغ احمد شاه مسعود، کسی که در افغانستان لقب قهرمان ملی رو گرفته و در ایران هم هوادارانی پر و پا قرص داره. و قصد داریم به این سوال جواب بدیم که احمد، کجای داستانش قهرمان بود، کجای داستانش یک خطاکار؟

«با خود فکر کرد نه حکومت مردم بر مردم خوب است، نه حکومت اشراف و بزرگان. او خود را لایق پادشاهی می‌دانست. به جنگاوری و قدرت مدیریتش متکی بود. بلند شد و در جمع هفت نفریشان که بردیای دروغین را کشته بودند، گفت: بهتر از شاه پرهیزگار که برای خیر و صلاح ملت بکوشد، چه میخواهیم؟ ما به همت یک تن یعنی کوروش آزاد شدیم. او شاه ایران شد تا تاریخی رو از خودش به جا بذاره که ما در این قسمت از مورخ بتونیم با افتخار، بریم به سراغش. "منابع" داریوش بزرگ معمار امپراطوری هخامنشیان نوشته ایمان نوروزی و داریوش بزرگ نوشته یاکوب ابوت لینک حمایت مالی(اختیاری) از پادکست مورخhttps://zarinp.al/@movarekhpodcasthttps://www.paypal.com/paypa ویدئوکست این قسمت رو از طریق کانال یوتیوب تماشا کنیدلینک کانال یوتیوب مورخ https://www.youtube.com/channel/UC36Lu8eWcnhmhfYrbMdQHNاین اپیزود به قلم هدی توحیدی ، سردبیری حامد سیاسی راد ، تنظیم برای مورخ احمدهاشمی و همیاری نازیلا مرادی مدیر تولید و البته سایر دوستان تیم پادکست مورخ در استودیوپیکان تهیه و تولید شد

احتمالاً به نظر می‌رسه وقتی یه شاعر و یه معمار تبدیل بشن به رقبای عشقی، برنده بازی باید شاعر باشه دیگه قاعدتاً! اما مریم همه قواعد رو برهم زده بود. وقتی این شاهزاده قجری در دوگانه انتخاب بین عشق سوزناک شاعر و عشق آرمانی معمار قرار گرفت، یکی از مهم‌ترین مثلث‌های عشقی تاریخ معاصر ما شکل گرفت. مثلی با سه ضلع: رهی معیری شاعر، نورالدین کیانوری مبارز و مریم فیروز زیبا و ساختار شکن. این سه نفر چه کسانی بودند؟ چه سرگذشتی داشتند؟ تاریخی‌ترین مثلث عشقی معاصر ما چه سرنوشتی داشت؟ ما در این قسمت از مورخ به سراغ این مثلث عشقی-ادبی-سیاسی رفتیم.

جعفر پیشه‌وری که بود؟ فرقه او از کجا اومد؟ آیا قصد این فرقه تجزیه ایران بود یا نه؟ ما در این قسمت از مورخ به سراغ داستان یکی از عجیب‌ترین وقایع تاریخ معاصر ایران رفتیم، فرقه دموکرات آذربایجان

ما در این قسمت از مورخ رفتیم به سراغ نیکولای چائوشسکو، دیکتاتور رومانی، کسی که سفر به ایران براش بد یمن بود.

قبل از عبدالمالک ریگی گروه‌های تروریستی دیگه‌ای هم در منطقه بودن و بعدش هم هستن. یکی از بسترهای تشکیل چنین گروه هایی، همسایگی با پاکستانه و شاید یکی از بسترهاش هم محرومیت مناطق بلوچ نشین ایران عزیزمون باشه. اما عبدالمالک ریگی تا امروز بزرگترین تروریست اون منطقه بوده و دستگیر کردنش، مهمترین شکار نیروهای امنیتی ایران به شمار میاد ولی به عزت رسوندن سیستان و بلوچستانِ ایران، یکی از اصلی‌ترین شاهکارهاییه که ایران عزیزمون روزی باید انجام بده. به امید روزی که این پاره تن وطن، آباد و شاداب و بدور از هر گونه خشونتی باشه. ما در این قسمت رفتیم به سراغ داستان یک تروریست، عبدالمالک ریگی.

تقی ارانی در جایگاه متهم حاضر شد. مجتبی از بچگی تقی رو می‌شناخت. زمان تحصیل تو آلمان هم با هم بودن. تقی ملی‌گرایی بود که بعد از جنگ جهانی اول حسابی چپ‌گرا هم شده بود، مثل خود مجتبی. دکتر تقی ارانی پشت تریبون رفت و شروع کرد به صحبت، صحبت از رنج‌دیدگان ایران. تقی ارانی شش ساعت و نیم در دادگاه سخنرانی کرد، شش ساعت و نیمی که ایران رو تکون داد، شش ساعت و نیمی که شد، نقطه عطف تاریخ. ما در این قسمت از مورخ رفتیم سراغ تشکیلاتی که احتمالاً می‌تونیم بگیم مهم‌ترین تجربه تحزب و کار حزبی در تاریخ ایران ما بوده، به سراغ حزب توده.

امیر قوی‌دل فیلم ترن رو سال 1366 ساخت. فیلم، داستان یک لوکوموتیو ران رو روایت می‌کنه که قطار حامل سوخت ارتش شاهنشاهی رو می‌دزده تا به مردم شمال کشور برسونه. انگیزه لوکوموتیوران که نقشش رو فرامرز قریبیان بازی می‌کنه، مرگ پسر، عروس و نوه‌ش تو حادثه سینما رکس آبادانه. نقش لکوموتیوران رو فرامز قریبیان بازی می‌کنه، کسی که شبانگاه 28 مرداد 1357، وقتی تصویرش روی پرده سینما بود، رکس و مشتری‌هاش، خاکستر شدند. تاریخ ثبت کرد کسان زیادی کشته شدند و خانواده‌هایی چشم به راه موندن. مثل خانواده مریم و خالد. و البته همونطور که فیلم ترن نشون داد، تاریخ ثبت کرد که در نهایت، آتیش رکس، به انبار باروت انقلاب افتاد. ما در این قسمت از مورخ رفتیم سراغ روایت تلخ سینما رکس آبادان.

وقتی مجسمه بی‌نظیر نفرتیتی پیدا شد، موزه نویز برلین قصد داشت تا جای ممکن با این مجسمه که اعتبار باستان‌شناسی آلمان بود، پز بده! در نتیجه اصلا خوشش نمیاد کسی اصالت این اثر رو زیر سؤال ببره. اما این اتفاق افتاده. هنری استیرلین داشت تمام اعتبار موزه و کاوشگران مجسمه و کل کاوشگری آلمان‌ها رو زیر سوال می‌برد. ناپدید شدن یازده ساله مجسمه نمیتونه اتفاقی باشه! سلامت این مجسمه و زیبایی امروزینش نمیتونه بی‌معنی باشه و... ما در این قسمت به سراغ خانم نفریتیتی رفتیم، به سراغ زندگی پر رمزش و مجسمه پر رازش!

ما در این قسمت رفتیم به سراغ ترورهای رئیس‌جمهورهای آمریکا، از ابتدای تاریخ این کشور تا این لحظه که داریم با هم صحبت می‌کنیم و مشخصاً تمرکز می‌کنیم بر تروریست‌هایی که درست عمل نکردند!

عملیات فرار بنی‌صدر و رجوی واقعا یکی از پیچیده‌ترین نقشه‌های فرار تاریخ محسوب می‌شه. گفته میشه نقشه فرار توسط مجاهدین خلق و شبکه هواداران بنی‌صدر در نیروهای مسلح و اعضای گارد سابق ریاست‌جمهوری کشیده شد. افراد زیادی در این عملیات دست داشتن.عملیات خروج بنی‌صدر و رجوی، با هدایت خلبان معزی. خلبانی که ما در این قسمت از مورخ رفتیم سراغ داستان زندگیش.

زندگی فرخزاد بالا و پایین‌های بسیاری داشت و مرگش، دل‌های بسیاری رو خراش انداخت. او یک عنصر نامتناسب بود. عنصر نامتناسب با جامعه. فریدون فرخزاد، شادی سازی بود در مکانی که بیش از شادی، با غم رفیقه. ما در این قسمت رفتیم سراغ زندگی فریدون فرخزاد.

تو آمریکا هنوز که هنوزه حمل اسلحه قانونیه، قانونیه تا به ملت اجازه بده هر گاه حکومت پاش رو از گلیمش درازتر کرد، اون رو سرجاش بنشونن. این قانون رو حکومت علیه خودش وضع کرده! چطور این دولت-ملت درخشان شکل گرفت؟ پدران بنیان‌گذار آمریکا چه مسیری رو طی کردند؟ در این قسمت از مورخ به این سوالات پاسخ دادیم.

آیا واقعاً نشان شیروخورشید اونطور که رهبر انقلاب و انقلابیون می‌گفت، صرفاً یک نماد شاهنشاهی و سلطنتیه؟ یا اونطور که یه سریای دیگه می‌گن نشان ملیه؟ یه نشان میهنی؟ در واقع آیا شیر و خورشید پرچم و نشان کشور ایران بوده یا فقط پرچم و نشان نهاد شاهنشاهی بوده؟ اصلاً نماد ملی یعنی چی؟ اصلا این نماد از کجا اومد؟ اولین بار کی و توسط کدوم حکومت ازش استفاده شد؟ معنا و مفهومش چیه؟ در دقایق آتی و در این اپیزود قصد داریم به این سؤالات پاسخ بدهیم.

میرزا این بود یا آن؟ خائن بود یا قهرمان؟ آیا جنبش جنگل محصول استبداد و بی‌ثباتی داخلی بود یا محصول استعمار و نفوذ خارجی؟ آیا نیتش، ساخت ایرانی آرمانی بود، ایرانی بر اساس آرمان جنگلیان، یا نیتش ساخت گیلانی جدا از ایران بود بر اساس اهداف کمونیست‌های شوروی؟ ما در این قسمت رفتیم سراغ میرزا کوچک خان جنگلی.

صادق قطب‌زاده که بود؟ در انقلاب اسلامی چه نقشی داشت؟ چه شد که تبدیل شد به مرید رهبر انقلاب؟ چرا مخالف نظام برآمده از انقلاب شد و چطور مرگ رو در آغوش کشید؟ ما در دقایق پیش‌رو از این شخصیت تأثیرگذار بر تاریخ معاصرمون صحبت خواهیم کرد.

آمریکا بیش از هر زمانی تلاش ‌می‌کرد تا آسانژ رو گیر بندازه. اما این تلاش‌ها تبدیل به یه بازی تازه شد. 14 سال مبارزه آسانژ با برخی از عالی‌ترین دادگاه‌های جهان. آسانژ دوست نداشت اسمش از سر تیتر رسانه‌ها کنار بره. ما در این قسمت رفتیم سراغ این مبارزه عجیب و غریب و این بزرگ‌ترین افشاگر تاریخ؛ جولیان آسانژ"منابع" مستند We Steal Secrets: The Story of WikiLeaks اثر الکس گیبنی Alex Gibney و مطالب گزارش‌ها و مقالات منتشر شده در رسانه‌های معتبرلینک حمایت مالی(اختیاری) از پادکست مورخhttps://zarinp.al/@movarekhpodcasthttps://www.paypal.com/paypalme/Movarekhویدئوکست این قسمت رو از طریق کانال یوتیوب تماشا کنیدلینک کانال یوتیوب مورخ https://www.youtube.com/channel/UC36Lu8eWcnhmhfYrbMdQHNQ این اپیزود به قلم میثم سعادت، سردبیری حامد سیاسی راد، تنظیم برای مورخ احمدهاشمی و همیاری نازیلا مرادی مدیر تولید و البته سایر دوستان تیم پادکست مورخ در استودیوپیکان تهیه و تولید شد

چند ساعت از شب گذشته بود. مامورهای موساد به مانیتوری چشم دوخته بودن که داشت سید حسن نصرالله رو نشون میداد. تو تصویری، فردی که پشتش به مانیتور بود داشت روی نقشه چیزی به سید حسن نشون می‌داد. فرد کمی چرخید، کمی، فقط کمی از چهره‌ش افتاد توی قاب تصویر. مردی ریش‌دار و عینکی با یونیفورم پلنگی و کلاه نظامی. یکی از افسران واحد 8200 فریاد زد: «خودشه!» دو سال بعد، وقتی سوئچ در یک پاجیروی پارک شده در گوشه‌ای از خیابان‌های دمشق چرخید، چاشنی بمب جاسازی شده فعال شد و بمب منفجر شدما در این قسمت رفتیم سراغ یکی از این ترورها، ترور کسی که لقب شبه بیروت رو یدک می‌کشید. کسی که تونسته بود برای 25 سال تو سایه بمونه. عماد مغنیه."منابع" کتاب فرمانده درسایه نوشته وحید خضاب لینک حمایت مالی(اختیاری) از پادکست مورخhttps://zarinp.al/@movarekhpodcasthttps://www.paypal.com/paypalme/Movarekhویدئو کست این قسمت رو از طریق کانال یوتیوب تماشا کنیدلینک کانال یوتیوب مورخhttps://www.youtube.com/channel/UC36Lu8eWcnhmhfYrbMdQHNQتهیه شده در استودیو پیکان

محله‌ای که زمانی بخشی از حیات پایتخت ایران بود و حالا سال‌هاست که دیگه نیست. شهر نو محله‌ایه که همه اسمش رو شنیدیم ولی کمتر راجع‌بهش می‌دونیم، پس ما در این قسمت از مورخ سفر کردیم به کوچه پس‌کوچه‌های این محله بدنام روزگار نه‌چندان دور تهران.

می‌شه گفت عمر سیاسی آقای پزشکیان به نوعی وامدار سانحه هواییه، اونم نه یه بار! دو بار! یه بار وقتی با یه سقوط هواپیما در 1380 پزشکیان وزیر شد، یه بارم وقتی با سقوط هلی‌کوپتر در 1403، پزشکیان کاندیدای اصلی جریان اصلاحات برای انتخابات ریاست‌جمهوری شد. در این قسمت از مورخ به چهار دهه رقابت بین پزشکیان و جلیلی پرداختیم.

آنگلا مرکل در پایتخت جهان دو قطبی زندگی می‌کرد، اون هم در نیمه شکست‌خورده این پایتخت و با فروپاشی جهان دو قطبی بود که تونست به قدرتمندترین زن اروپا یا شاید جهان تبدیل بشه. اما آیا خانم آنگلا کوشش و مبارزه‌ای هم برای رسیدن به جهان آزاد انجام داده بود؟ چطور کسی که از قسمت شرقی دیوار برلین می‌اومد، تونست قدرت رو در آلمان بعد از اتحاد، در دست بگیره؟ اساساً آنگلا مرکل کیست؟ ما در دقایق آتی به این سوالات پاسخ خواهیم داد..

مثل چه‌گوارا و فیدل کاسترو در آمریکای لاتین، یا چرچیل در اروپا که یکی از نمادهاشون سیگارشون بود، سید محمود طالقانی رو هم خیلی‌ها تا به امروز به سیگارش به یاد میارن. می‌گن یه باری که مریض بوده، رو تخت بیمارستان هم سیگار می‌کشیده. بهش می‌گن آقا جان، برات خوب نیست، خاموشش کن! طالقانی یه نگاه به آتیش نوک سیگارش می‌کنه و می‌گه: «این تنها نقطه روشن زندگی منه. ازم می‌خواید همینو هم خاموش کنم؟» ما در این قسمت از مورخ رفتیم سراغ کسی که انقلابیون 1357 براش شأن پدری قائل بودن، سراغ داستان سید محمود طالقانی.

محمود احمدی‌نژاد کی بود؟ چطور در 1384 رئیس‌جمهو شد؟ رقبا و یارانش کیا بودن؟ یارانی که بعد از ریاست‌جمهوری احمدی‌نژاد به خودشون گفتن جریان 3 تیر. ما در این قسمت از مورخ رفتیم سراغ داستان سوم تیرماه 1384.

علی شریعتی، در کتاب بازگشت به خویشتن می‌نویسه، «در دورانی که اروپا مسیر ترقی رو در پیش گرفته بود، در ایران دو امام زمان ظهور کرد. دومی به پیغمبر و به خود خدا هم تبدیل شد! در چنین شرایطی بود که مشروطیت ظهور کرد، مثل برق آمد و مثل باد هم رفت...» این بخشی از بود از کتاب بازگشت به خویشتن، اثر علی شریعتی. چیزی که خواهید شنید، یه قصه‌ست، قصه یه نوع مذهبی که از دل اوضاع آشفته ایران، سربرآورد. قصه بهایت.

دشمنان بابک، مشخصاً اعراب و ارامنه در تمام تاریخ از ایشون بد گفتند و البته دوستداران بابک، مشخصاً ترکان و فارس‌ها، از بابک اسطوره ساختند. اما بابک که بود و چه کرد؟ ما در این قسمت از مورخ رفتیم سراغ داستان بابک خرمدین و ریشه‌های قیام تاریخیش رو بررسی کردیم.

ما در این قسمت از مورخ به سراغ انقلاب ایدئولوژیک سازمان مجاهدین خلق رفتیم، انقلابی که با ازدواج مسعود و مریم رجوی با هم شروع شد.

اونچه امروز از گاندی به جا مونده، یک شیوه خشونت پرهیز برای رسیدن به حقوق انسانیه. جنبش‌های سیاسی و اجتماعی زیادی در سراسر دنیا، از افرادی مثل گاندی الگو گرفتند تا برنامه های خودشون رو پیش ببرند. در واقع در دوران جدید برای اولین بار مهاتما گاندی توانست رابطه ای بین اندیشه عدم خشونت به عنوان یک اصل مذهبی و عدم خشونت به عنوان یک استراتژی مبارزه برقرار کنه. گاندی تأکید داشت که خشونت در هیچ جا و تحت هیچ شرایطی نباید اعمال شود. این روشی بود که گاندی در برابر دشمنانش به کار می‏برد.

مایی که از اول قرن بیست و یک رو به یاد داریم، همین‌طور داریم تند تند به پیش می‌ریم و انقدر سرعت تغییرات برامون زیاده که هیچ‌کدوممون نمی‌تونیم حدس بزنیم ده سال دیگه دنیامون چه شکلیه! ما هم تو این قسمت قصد نداریم حدسی راجع به آینده بزنیم بلکه می‌خوایم مهم‌ترین وقایع سیاسی دو دهه گذشته از نظر مورخ رو براتون روایت کنیممنابع:کتاب فیلیپه فرناندسلینک حمایت مالی(اختیاری) از پادکست مورخhttps://zarinp.al/@movarekhpodcasthttps://www.paypal.com/paypalme/Movarekh ویدئوکست این قسمت رو از طریق کانال یوتیوب تماشا کنیدلینک کانال یوتیوب مورخhttps://www.youtube.com/channel/UC36Lu8eWcnhmhfYrbMdQHNQاین اپیزود توسط تیم پادکست مورخ در استودیوپیکان تهیه و تولید شد. لینک وب سایت پادکست مورخhttps://movarekhpod.com