Follow the Money

De Wet open overheid (Woo) zorgt voor veel te veel werk voor ambtenaren, omdat mensen er misbruik van maken. Dat is een veelgehoorde klacht. FTM’s Woo-expert Bas van Beek wilde weten of dat klopt. Hij deed een opzienbarende ontdekking die niet zou misstaan in een B-film. Samen met Lucien Hordijk vertelt hij erover.

Veiligheidsdiensten opereren het liefst in stilte, maar op dit moment waarschuwen ze openlijk voor de groeiende dreiging in de wereld. Hoe moeten we die waarschuwingen zien, nu er in sneltreinvaart een nieuwe inlichtingenwet wordt voorbereid die ook het toezicht op de diensten regelt? Annette van Soest bespreekt het in deze aflevering van ‘Follow the Money interviewt’ met Anne Mieke Zwaneveld, voorzitter van de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB). Deze commissie is de laatste horde die de AIVD en de MIVD moeten nemen als ze telefoons willen afluisteren, computers of netwerken willen hacken of op grote schaal internetverkeer willen aftappen.

In deze aflevering spreekt Thomas Bollen met filosoof en econoom Ingrid Robeyns. Robeyns is de bedenker van het limitarisme: ze pleit voor een bovengrens aan rijkdom. Bollen en Robeyns bespreken de effecten van extreme rijkdom op de economie en het functioneren van onze democratische samenleving. Hoewel de negatieve gevolgen van grote ongelijkheid steeds zichtbaarder zijn, bestaat er tegelijkertijd weerstand tegen het aanpakken van extreme rijkdom. Waarom stuit de invoering van een vermogensbelasting op zoveel weerstand, zelfs bij mensen die nauwelijks vermogen hebben? En hoe ziet onze toekomst eruit wanneer we niets doen en de ongelijkheid doorgroeit?

Een privékliniek heeft ernstig zieke postcovidpatiënten ingezet als proefkonijnen. Experts noemen de betrokken artsen onethische amateurs. Margot Smolenaars, Luciën Hordijk en Hicham Abarkan vertellen hoe zij op het spoor kwamen van dit medisch experiment dat, opmerkelijk genoeg, nog niet is stopgezet.

In crisis de jeugdzorg in en met een nieuw trauma er weer uit. Dat overkwam Froukje toen ze op 17-jarige leeftijd na een zelfmoordpoging werd opgenomen bij D3 in Hoenderloo. Daar werd ze uitgescholden en soms urenlang geïsoleerd en vastgehouden. Nu wordt ze gezien als ‘te complex’ voor verdere behandeling. In dit audio verhaal, hoor je Froukje (wat niet haar echte naam is) en haar moeder over hun ervaringen met de zorginstelling. Wat heeft Froukje bij D3 meegemaakt en hoe kan het dat deze commerciële zorginstelling als enige een bed vrij had voor een jongere in nood?

In deze aflevering van FTM Interviewt spreekt redacteur Harm Ede Botje met Egbert Jan van Bel, voorzitter van de stichting Eerlijk Werk, die opkomt voor de belangen van uitzendkrachten. Van Bel wil namens hen een massaclaim indienen tegen uitzendbureaus wegens achterstallige betalingen. ‘Mensen aan de onderkant van de markt lopen inkomen mis waardoor ze bijvoorbeeld hun kinderen niet naar een voetbalclub kunnen sturen. Ik vind mezelf geen knip voor de neus waard als ik hier niets aan zou doen.’

In deze aflevering van Follow the Money interviewt spreekt Annette van Soest met Lousewies van der Laan, directeur van Transparency International Nederland. De wereld verkeert in een corruptiecrisis. En die wordt alleen maar erger, want de bestrijding van corruptie stagneert. Daarvoor waarschuwde Transparency International eerder dit jaar. De oorzaak, volgens de anticorruptie-waakhond, is gebrekkig leiderschap. Ook Nederland scoort historisch slecht op de Corruptie Perceptie Index van Transparency International. Ons land bungelt onderaan in de top-tien. De Nederlandse corruptie-aanpak hapert. Wat gaat er mis?

De Limburgse ondernemer Martijn W. haalde voor honderden miljoenen contracten binnen bij Defensie – terwijl zijn bedrijf wordt verdacht van fraude. De selectie van mensen met wie het ministerie zaken doet, is normaal gesproken heel streng. Dieuwertje Kuijpers vertelt hoe deze zaak in elkaar steekt én hoe W. probeerde de publicatie van haar onderzoek tegen te houden.

Afrika-correspondent Sophie van Leeuwen deed wat geen enkele andere westerse journalist deed: naar Sierra Leone om verslag te doen over Bolle Jos. Het kwam haar op arrestatie en een spionageverdenking te staan. Voor Follow The Money tekende ze haar bloedstollende relaas op. In dit audioverhaal, dat haar geschreven reportage combineert met een interview, hoor je alles over haar ervaring in het land van de meest gezochte crimineel van Nederland. In detail vertelt ze hoe haar reis verliep, hoe ze werd opgepakt en hoe ze uiteindelijk vrijkwam.

In deze aflevering van FTM Interviewt spreekt redacteur Harm Ede Botje met Rinke Zonneveld, ceo van Invest-NL. Hij heeft maar liefst 3 miljard aan belastinggeld te besteden om bijvoorbeeld de energietransitie of de vorming van een circulaire economie te versnellen. Waar moeten miljarden aan publiek investeringsgeld volgens hem naartoe, en waar vooral niet?

In deze aflevering van Follow the Money interviewt spreekt Annette van Soest voormalig TomTom-bestuurder Alexander Ribbink. Als founding partner van Keen Venture Partners investeert hij samen met VVD-prominent Ben Verwaayen en diens zoon Robert in Europese startups. Sinds eind vorig jaar richt de Nederlandse durfkapitalist zich via een apart fonds specifiek op de defensie-industrie. Daarvoor haalde Ribbink 150 miljoen euro op. Onder andere pensioenfonds PME, de Europese Investeringsbank (EIB), ABN Amro, ASR en TNO staken er geld in. Maar stroomt al dat geld naar drones en AI die Europa veiliger maken, of naar wilde plannen die niet waargemaakt kunnen worden?

Een private kliniek heeft ernstig zieke postcovidpatiënten gebruikt als proefkonijnen in een geneesmiddelenexperiment. De eigenaren overtraden daarbij de regels voor gedegen onderzoek. ‘Het is beschadigend voor de wetenschap, maar vooral voor de vele patiënten die valse hoop kregen.’

De hersentumor van Wouter Slegt werd bestraald met protonen. Wat hij niet wist, is dat zijn artsen op dat moment al beschikten over onderzoeksresultaten die vragen oproepen over de effectiviteit van de therapie. In dit interview vertellen Wouter en zijn vrouw Oetje hoe zij daarvan op de hoogte zijn gesteld. Deze podcast vormt een tweeluik met het artikel van zaterdag 21 februari.

Remy Koens en Sebastiaan Brommersma deden onderzoek naar het datalek bij Clinical Diagnostics. Dat bedrijf voerde jarenlang het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker uit. Door een datalek zijn in juli gegevens van bijna een miljoen vrouwen buitgemaakt. Uit bronnen binnen het bedrijf bleek dat beveiliging van patiëntgegevens geen prioriteit had. Er lopen meerdere onderzoeken naar hoe het zo mis kon gaan. Wat kunnen we daarvan verwachten?

In deze aflevering van FTM Interviewt spreekt redacteur Harm Ede Botje met Reijer Passchier, hoogleraar Digitalisering en de democratische rechtsstaat aan de Open Universiteit, en daarnaast werkzaam als docent Staats- en bestuursrecht aan de Universiteit Leiden. Hij is de auteur van het boek De vloek van Big Tech. Europa zit in een noodsituatie, vindt Passchier. Volgens hem is de soevereiniteit van de Europese Unie in het geding door de afhankelijkheid van de big tech-bedrijven als Amazon en Microsoft die zich tot in de haarvaten van onze samenlevingen hebben gevestigd.

President Poetin betaalt de oorlog tegen Oekraïne voor een groot deel van olie-opbrengsten. Die olie wordt vervoerd met de zogeheten schaduwvloot, een groep van ruim 600 olietankers. Samen met een internationaal team brachten Dimitri Tokmetzis en Jesse Pinster de olietankers in kaart. Wat is het effect van de westerse sancties die aan de schaduwvloot worden opgelegd?

In deze podcast spreekt Follow the Money-journalist Thomas Bollen verschillende gasten naar aanleiding van zijn boek ‘Geld genoeg, maar niet voor jou’. In deze aflevering politicus Paul Tang. Hij zat in het oog van de storm toen in 2008 de kredietcrisis uitbrak. ‘De Nederlandsche Bank had eigenlijk ook geen idee.’

De Finnen zijn permanent klaar voor oorlog, Litouwen heeft ervaring met Sovjet-onderdrukking en Polen spendeert relatief veel geld aan defensie. Wat kan Nederland van deze landen leren? Daniël van Kessel maakte een reis langs het Oostfront en vertelt wat hij daar zag.

In deze aflevering van FTM Interviewt spreekt redacteur Harm Ede Botje met Mark van Baal, oprichter en directeur van Follow This. Deze activistische aandeelhoudersvereniging zette klimaatverandering op de agenda bij grote oliemultinationals als Shell en BP door resoluties in te dienen waarin de oliereuzen werden opgeroepen zich te houden aan het klimaatverdrag van Parijs. Hoe gaat het nu Trump aan de macht is? Wat is zijn nieuwe strategie?

In deze aflevering van FTM Interviewt spreekt redacteur Harm Ede Botje met Nienke Venema, directeur van Stichting Democratie en Media (SDM), die opkomt voor de democratische rechtsstaat en de vrije pers. Venema maakt zich zorgen over de grote en moeilijk te controleren macht van big tech bedrijven als Google, X en Meta. De dominante rol van deze Amerikaanse techreuzen vormt volgens haar een ernstige bedreiging voor de democratie en de informatievoorziening in Nederland.

In een Brabants dorpje belooft een alternatieve genezer uitbehandelde kankerpatiënten beterschap met dure therapieën. Nadat de Inspectie ernstige tekortkomingen vaststelde in zijn vorige kliniek, verhuisde hij zijn praktijk slechts een paar honderd meter verderop. Waarom grijpt niemand in?

In deze podcast spreekt Follow the Money-journalist Thomas Bollen verschillende gasten naar aanleiding van zijn boek ‘Geld genoeg, maar niet voor jou’. In deze aflevering oud-DNB-president Nout Wellink, die Bollens boek drie dagen na publicatie al uit had. ‘Het heeft me aan het denken gezet. Ook over mogelijke gevolgen van de introductie van nieuwe betaalmiddelen.’ Bollen en Wellink discussiëren stevig over de opties om ons geldstelsel anders in te richten. Is het mogelijk om het stelsel veiliger en stabieler te maken met nieuwe betaalmiddelen, zoals stablecoins en de digitale euro?

In Congo moeten bedrijven die daar naar bijzondere aardmetalen delven, een percentage van de omzet afstaan aan het land. Zo kunnen scholen en ziekenhuizen worden gebouwd en ziet de bevolking iets terug van de miljardenwinsten. Recent bleek dat meerdere mijnbouwbedrijven deze regel aan hun laars proberen te lappen. Het lijkt een ver-van-ons-bed-show, maar dat is het niet, want een van die bedrijven is gevestigd in Amsterdam. Lukas Kotkamp vertelt over deze cruciale wereldhandel, waarbij onder meer Nederland, Kazachstan, Hongkong en Congo zijn betrokken. Wie bijzondere aardmetalen komt winnen in Congo, moet een deel van de omzet afstaan aan de Congolese staat. Zo ziet de bevolking iets terug van de miljardenwinsten. Maar meerdere mijnbouwbedrijven proberen deze regel te omzeilen. Een van die bedrijven is gevestigd in Amsterdam. Journalist Lukas Kotkamp legt uit hoe dat zit.

In deze aflevering van FTM Interviewt spreekt redacteur Harm Ede Botje met Sjaak de Ligt, pionier op het gebied van carbon credits en voormalig directeur van de organisatie Trees for All. De Ligt is een van de hoofdpersonen in het boek Wie betaalt, mag vervuilen van Follow the Money-redacteuren Mira Sys en Ties Gijzel, dat deze week is verschenen.

Er is meer geld dan ooit, maar de meeste mensen merken daar weinig van. In deze podcast, als verdieping op zijn boek Geld genoeg maar niet voor jou, onderzoekt Thomas Bollen hoe ons geldsysteem ongelijkheid vergroot, huizenprijzen opdrijft en zelf een rol speelt in opkomst van autocraten. In deze aflevering spreekt hij hoogleraar risicomanagement Theo Kocken. Hij vertelt over onzichtbare risico’s bij banken en de noodzaak om te investeren in opkomende economieën.

In de aanloop naar de verkiezingen neemt de stortvloed aan haat en desinformatie op sociale media toe. Evelyn Austin, directeur van Bits of Freedom, ziet hoe bedreigingen aan D66-leider Rob Jetten op TikTok worden versterkt door algoritmes, en roept gebruikers op om verdachte berichten te melden en vast te leggen. In FTM Interviewt vertelt ze over de duistere wereld van haatberichten en desinformatie op sociale media, de strijd om transparantie en een belangrijke rechtszaak tegen techgigant Meta.

Private investeerders kopen in rap tempo zorginstellingen en mkb-bedrijven op, en banken maken dat mogelijk. Zonder hun geldschepping was private equity nooit zo machtig geworden. In deze podcastaflevering onderzoekt Thomas Bollen wat dat betekent voor de kwaliteit van zorg, kinderopvang en concurrentie. Hij spreekt met journalist Mirjam de Rijk, auteur van Gekaapt door het kapitaal, waarin ze beschrijft hoe private equity-partijen en andere kapitaalkrachtige bedrijven steeds meer grip krijgen op onze publieke instellingen.

Palantir wordt wel het meest mysterieuze bedrijf van Silicon Valley genoemd. Zelfs oud-medewerkers kunnen niet altijd uitleggen wat het bedrijf doet. Rosanne Kropman stuitte op informatie waaruit blijkt dat de politie in Nederland gebruikmaakt van software van dit techbedrijf. Samen met Sebastiaan Brommersma ontdekte ze dat defensie óók klant is. Wat doen Nederlandse overheidsinstellingen met de software van Palantir? En wat gebeurt er met de data? Inmiddels zijn er Kamervragen over gesteld.

Het Binnenhof bestormen, vernielingen aanrichten en de ramen van het D66-partijkantoor ingooien. Tijdens de zeer gewelddadige rellen door extreemrechtse activisten in Den Haag ging het vorige week volledig mis. In gesprek met FTM legt Jelle Postma, oud-AIVD’er en oprichter van Justice for Prosperity, uit hoe ultraconservatieve en extreemrechtse groepen angst en verdeeldheid zaaien om onze democratie te ondermijnen. Zijn waarschuwing: ‘Dit is veel dieper geworteld in Nederland, het is niet beperkt tot deze 1200 mensen. Als we hier niets aan doen, groeit die groep.’

Er is meer geld dan ooit, maar de meeste mensen merken daar weinig van. In deze nieuwe podcastreeks, als verdieping op zijn boek Geld genoeg, maar niet voor jou, onderzoekt Thomas Bollen hoe ons geldsysteem ongelijkheid vergroot, huizenprijzen opdrijft en zelfs een rol speelt in de opkomst van autocraten. In deze eerste aflevering spreekt hij Martijn van der Linden, ooit bankier bij ING, nu aanjager van geldhervorming. Hij vertelt hoe de kredietcrisis zijn blik op het financiële systeem voorgoed veranderde, en waarom de macht van banken dringend aan banden moet worden gelegd.

Wat doe je als de bank je overvalt met tientallen vragen, omdat je een risico op terrorismefinanciering zou zijn? Nourdeen Wildeman, die zelf problemen kreeg met zijn bank, en advocaat Samira Sabir, die tientallen moslims juridisch bijstaat, vertellen erover in deze podcast.

Profvoetballer Redouan El Yaakoubi profileert zich als weldoener voor kinderen in achterstandswijken. Maar achter de schermen van zijn stichting Durf te Dromen stroomde al minstens een miljoen euro naar een commerciële bv, blijkt uit onderzoek van BOOS en Follow the Money. Wies de Gruyter en Nikki Brands vertellen erover.

Bijna niemand weet van het bestaan van exclusieve genootschappen in ons land waar de economische, politieke en culturele elite elkaar ontmoet. Tijdens etentjes netwerken ze daar met elkaar ‘onder gelijken’. Bas van Beek en Birte Schohaus spraken met leden van die gezelschappen en deden vijf jaar onderzoek in privé-archieven. Wat ze aantroffen achter de schermen van deze quasi-informele eetclubjes schreven ze op in het boek ‘Onder ons’.

In deze aflevering van FTM Interviewt spreekt redacteur Harm Ede Botje met Martijn Kitzen, hoogleraar krijgswetenschappen aan de Nederlandse Defensie Academie en het Institute of Security and Global Affairs van de Universiteit van Leiden. Aanleiding voor het gesprek is een reeks van vier verhalen van Follow the Money-redacteur Daniel van Kessel, die deze zomer Finland, Litouwen en Polen bezocht om te onderzoeken hoe deze landen aan de oostgrens van de NAVO omgaan met de nabijheid en het wapengekletter van Rusland. In zijn laatste aflevering van afgelopen vrijdag komt Van Kessel aan de hand van uitspraken van experts tot de conclusie dat Nederlandse politici niet alleen geld moeten steken in tanks en marineschepen, maar vooral ook moeten investeren in onderlinge saamhorigheid en werken aan de collectieve wil om het land te verdedigen. Die conclusie is Kitzen uit het hart gegrepen, zeker in een land als Nederland dat vergaand is geïndividualiseerd. ‘Invoering van een vorm van vrijwillige dienstplicht in Nederland kan bijdragen aan het gevoel dat we dreigingen gezamenlijk het hoofd moeten bieden. Op die manier krijg je eenheid in de samenleving en dat vind ik belangrijk.’

Eelke van Ark, een van de journalisten van het eerste uur bij FTM, verlaat de redactie. Voordat ze de deur echt achter zich dicht doet, vertelt ze aan de hand van drie onderzoeken die zij de afgelopen dertien jaar heeft gedaan welke opzienbarende misstanden zij in het licht zette. Voor een van de grotere onderzoeken werd zelfs een nieuw woord bedacht: zorgcowboys.

Artiesten en schrijvers zijn opgeschrikt door onderzoek van Henk Willem Smits en Remy Koens. Wat is er aan de hand: het Amerikaanse private equity-bedrijf KKR heeft zich zonder ruchtbaarheid ingekocht in festivals en uitgeverijen. Hoe is dat gegaan? En is er nog een uitweg?

Zonder er ooit voor te betalen, wist zorginstelling Warande een woonoord voor antroposofische ouderen in bezit te krijgen. Nu staat het te koop en voeren de bewoners een felle strijd om een miljoenendeal te voorkomen. Reconstructie van een succesvolle vastgoedcoup.

De Tweede Kamer besloot deze week tot een debat over de affaire-Arib, wat op instemming kan rekenen van hoogleraar Integriteit Rob van Eijbergen. In gesprek met FTM pleit hij voor een kort, onafhankelijk onderzoek door een commissie van buitenstaanders. Drie jaar geleden adviseerde hij de Kamer al te kiezen voor mediation in plaats van een onderzoek, maar dat advies belandde in een la. Nu blijkt uit onthullingen van FTM en Nieuwsuur dat oud-Kamervoorzitter Vera Bergkamp een grotere rol speelde dan gedacht.

Albert Heijn was te gast in politiek Den Haag, om te verklaren waarom onze boodschappen zo duur zijn. De supermarkt wees erop dat je voor een goed inzicht álle producten met elkaar moet vergelijken. Journalist Vincent Verweij vroeg bij AH een lijst op, maar kreeg die niet en ging daarom zelf aan de slag.

De gemeente Zaanstad treedt in de armste wijken zo hard op tegen ‘ondermijnende criminaliteit’ dat de aanpak ontspoort in een jacht op ‘verdachte’ inwoners. Ambtenaren die vinden dat de gemeente grenzen overschrijdt, worden onder druk gezet. Terwijl de zorgen binnen én buiten het stadhuis toenemen, houdt de burgemeester vast aan zijn koers.

Een week geleden kleurde Den Haag rood: meer dan 100.000 demonstranten eisten dat Nederland stopt met steun aan Israël zolang het land doorgaat met het plegen van oorlogsmisdaden in Gaza. Follow the Money spreekt met Berber van der Woude, voorzitter van The Rights Forum en medeorganisator van de demonstratie. Berber is blij met de massale opkomst, maar vindt dat het kabinet-Schoof ‘schandalig weinig’ heeft laten zien als het gaat om het aanspreken van Israël.

Landbouwminister Femke Wiersma heeft een plan: in een zone van 250 meter rondom de Veluwe moet de uitstoot van stikstof drastisch omlaag. Dat heeft gevolgen voor 219 boerenbedrijven, maar dat gaat bij lange na niet genoeg zijn. Om de stikstofdoelen voor het natuurgebied te behalen, moeten minstens 2600 bedrijven hun uitstoot met liefst 85 procent terugbrengen. Hoe liep het stikstofprobleem op de Veluwe zo uit de hand? Dit is een speciale audioproductie van Follow the Money. We zijn benieuwd wat je hiervan vond. Laat het ons weten via info@ftm.nl.

Lise Witteman van Follow the Money’s Bureau Brussel deed eigenlijk onderzoek naar allerlei andere zaken, toen ze wel erg vaak de naam David Sainsbury tegenkwam. Ze ontdekte dat deze Britse baron, erfgenaam van de supermarktketen Sainsbury's, jarenlang genetisch gemanipuleerde voeding promootte. Wat was precies de agenda van deze geheimzinnige miljardair?

De overheid verzamelt, analyseert en deelt meer data van haar burgers dan ooit. In deze aflevering van FTM interviewt spreekt Annette van Soest met Aleid Wolfsen van de Autoriteit Persoonsgegevens. De voorzitter van de privacywaakhond vertelt over de datahonger van de overheid en de risico’s die daaraan kleven.

Wanneer er in de Europese Unie grote bouwprojecten van de grond moeten komen, vinden commerciële banken die vaak te riskant. Daarom is de Europese Investeringsbank opgezet, die miljarden aan ziekenhuizen, waterleidingbedrijven en andere essentiële instanties leent. De man die er twaalf jaar lang de leiding had, staat nu onder verdenking van corruptie. Medewerkers deden bij Simon Van Dorpe een boekje open over de man en zijn bank.

In 'Follow the Money interviewt' spreken journalisten Annette van Soest en Harm Ede Botje met sleutelfiguren uit verschillende FTM-dossiers. Van toezichthouders en wetenschappers tot politici en juristen. Of het nu gaat om fraude en witwassen, de toekomst van ons landbouwbeleid of onze rechtsstaat: Follow the Money interviewt.

Misinformatie verspreidt zich als een virus in ons brein, zegt Sander van der Linden, auteur van ‘Foolproof: Why Misinformation Infects Our Minds and How to Build Immunity’. Maar waarom geloven we onwaarheden zo makkelijk, en wat maakt ons vatbaar voor complottheorieën? Volgens Van der Linden is voorkomen beter dan genezen. In gesprek met Annette van Soest deelt hij welke tactieken we kunnen inzetten om onszelf te beschermen tegen desinformatie.

In 'Follow the Money interviewt' spreken journalisten Annette van Soest en Harm Ede Botje met sleutelfiguren uit verschillende FTM-dossiers. Van toezichthouders en wetenschappers tot politici en juristen. Of het nu gaat om fraude en witwassen, de toekomst van ons landbouwbeleid of onze rechtsstaat: Follow the Money interviewt.

Voedingsbedrijven als Nestlé en Unilever spelen handig in op de hype rond het afslankmiddel Ozempic. Deze bedrijven bieden ‘speciale’, bewerkte producten die goed zouden passen in een dieet. Mathilde de Jeu en Irene van den Berg van The Investigative Desk wilden hier meer over weten. Ze lazen verslagen van aandeelhoudersvergaderingen en hoorden jubelende topmensen.

Steeds vaker stappen omwonenden van leliebollenvelden naar de rechter om ‘spuitvrije zones’ rond hun huizen af te dwingen. Er zijn aanwijzingen voor een verband tussen pesticidengebruik en ziektes zoals Parkinson en Alzheimer. Annette van Soest interviewt advocaten Stef Nuijen en Marijn Kingma die deze omwonenden bijstaan.

Voorzitter van de Raad voor de rechtspraak Henk Naves wil een einde aan de invloed van de minister van Justitie op rechterlijke benoemingen. Op die manier moet de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht worden verstevigd. ‘Door de onrust in Polen hebben we onszelf de vraag gesteld: hoe is het eigenlijk in Nederland georganiseerd?’

In uniform en met een wapen op de foto op Tinder. Enigszins begrijpelijk als trotse militair, maar niet handig als je bedenkt dat via die app gemakkelijk je identiteit, functie en reisbewegingen te volgen zijn. Datajournalist Martijn Reuvers onderzocht Tinder en kwam erachter dat een slimme programmeur militairen makkelijk kan volgen. Samen met chef datateam Dimitri Tokmetzis en cyberredacteur Sebastiaan Brommersma volgde hij militairen van alle afdelingen van het leger in binnen en buitenland. Hoe ze dat deden vertellen ze in deze aflevering.

Rusland heeft het aantal geheime sabotage- en ondermijningsoperaties in Europa stevig opgevoerd het afgelopen jaar. Het zwaartepunt verschuift naar het westen en acties worden steeds agressiever van aard. In deze aflevering interviewt Annette van Soest hoogleraar Terrorisme en Politiek Geweld Bart Schuurman. Hij bracht de aard en de omvang van deze acties in kaart.

‘Nederland heeft een ereschuld aan Afghanen die hun leven in de waagschaal stelden voor onze diplomaten en militairen. Los van de politieke kleur van een kabinet: die schuld moet worden ingelost.’ Anne-Marie Snels en Sara de Jong – twee prominente leden van een netwerk van vrijwilligers dat zich inzet voor in Afghanistan achtergebleven bondgenoten – vinden het ‘ongehoord’ dat het kabinet-Schoof eerdere toezeggingen niet nakomt.

Hoenderloo was decennialang een bekende opvangplek voor jongeren die niet meer thuis konden wonen. Nu staat er een projectontwikkelaar aan het roer die de panden verhuurt aan een samenraapsel van zorgbedrijven. Jongeren wonen samen op het terrein met ex-criminelen, ex-verslaafden, minderjarige vluchtelingen en arbeidsmigranten. Judith Spanjers en Klaas den Tek brachten alle bedrijven in kaart en zien dat er sprake is van een giftige mix.

In deze aflevering interviewt Annette van Soest Europees aanklager Miranda de Meijer van het Europees Openbaar Ministerie. Criminele netwerken verleggen hun verdienmodel van drugs- en wapenhandel naar complexe financiële fraudeconstructies zoals btw-carrouselfraude, ziet zij.

Jan Daalder en Daniël van Kessel werden benaderd door een paardenfokker die vijf jaar na dato een deel van zijn landbouwsubsidie moest terugbetalen. De reden is hem nog steeds niet duidelijk. De overheid stuurt namelijk alleen brieven met een standaard tekst. Boer Frank is niet de enige die hier last van heeft: het gaat om bijna duizend boeren. Het lijkt erop dat in de zoektocht naar fraudeurs vooral kleine boeren worden getroffen.

Burgers zijn nauwelijks beschermd als de politie en marechaussee met het oog op terrorismebestrijding gegevens verzamelen en delen, vindt de Nationale ombudsman Reinier van Zutphen. Hij pleit in een deze week gepubliceerd rapport voor een nieuwe onafhankelijke toezichthouder.

Zorgcowboys kenden we al: gehaaide ondernemers die geld verdienen over de rug van kwetsbare mensen. Nu zijn vastgoedhandelaren in dit dossier aan de beurt. In het openingsartikel van Jolien de Vries laat zij zien wat de rol is van vastgoedbedrijven bij het faillissement van ouderenzorgbedrijf De Zorg van Toen.

In deze aflevering interviewt Annette van Soest hoogleraar Koreastudies Remco Breuker. Noord-Korea zal nog veel meer troepen naar Rusland sturen om tegen Oekraïne te vechten, verwacht hij. Die oorlog is een verdienmodel voor het regime in Pyongyang, dat vanwege de zwakke economie politieke instabiliteit in eigen land vreest. ‘Kim Jong-un wil de Noord-Koreaanse economie nieuw leven inblazen. Dat is het onderliggende strategische plan.’

Wat moet een Indiase oliehandelaar met een oude Nederlandse gevangenis? Lukas Kotkamp dook in de handel en wandel van de nieuwe eigenaar van de Amsterdamse Bijlmerbajes. Deze Arvind Tiku vergaarde zijn vermogen in Kazachstan, waar hij zaken deed met het grootste bedrijf van Nederland: de Rotterdamse energiehandelaar Vitol. Kotkamp vertelt over de opmerkelijke geldsporen die hij tijdens zijn onderzoek aantrof.

Johan Vollenbroek, oprichter van milieuadviesbureau Mobilisation for the Environment, won de afgelopen jaren honderden rechtszaken om natuurgebieden te beschermen tegen stikstofschade. In het nu aangetreden ‘boerenkabinet’ heeft hij geen enkel vertrouwen. ‘Ik heb niet de indruk dat deze regering van plan is de problemen die Nederland heeft op te lossen.’

Wat komt er in de praktijk van de CO2-compensatie voor je vliegticket terecht? Dit jaar stond FTM op de ‘Impact beurs’ en kreeg daar een certificaat met de hoeveelheid CO2 die zou zijn uitgestoten én gecompenseerd – met een boom in de Amazone. FTM-journalisten Ties Gijzel en Mira Sys wilden daar meer van weten. Ze stuitten op een jong bedrijfje dat zich probeert te onderscheiden van de rest, in een branche waar nog geen regels gelden.

Europa wordt links en rechts ingehaald door China en de Verenigde Staten. Hun economische concurrentie vormt een existentiële dreiging voor de EU, constateertde oud-ECB-president Mario Draghi. Hij deed onlangs een aantal voorstellen om het tij te keren. In de podcast ‘FTM interviewt’ spreken we econoom Sander Tordoir over het gevaar van de-industrialisatie, de ‘ramkoers’ van China en wat Europa daartegenover kan stellen.

Als Google of Instagram een advertentie van een illegaal casino doorlaten, moet de Kansspelautoriteit zo’n pagina onmiddellijk op zwart kunnen zetten, vindt de nieuwe voorzitter van de toezichthouder op loterijen en casino’s Michel Groothuizen. Hij roept op tot meer Europese samenwerking om een vuist te kunnen maken tegen bedrijven als Google en Instagram-moeder Meta.

Hoe pakken andere landen problemen in het onderwijs aan? Journalisten Nikki Brands en Veerle Schyns bezochten scholen in drie verschillende landen die net als Nederland worstelden met lerarentekorten, dalende leesvaardigheid en problemen in het speciaal onderwijs. Wat kunnen wij in Nederland leren van de oplossingen uit Ierland, Estland en Portugal? Een tipje van de sluier: beter onderwijs kost niet per se meer geld.

Overheden zouden zich veel drukker moeten maken over wat er onder de motorkap van technologiebedrijven gebeurt, zegt internetexpert en voormalig politica Marietje Schaake. ‘Techbedrijven vormen samen een soort ecosysteem dat allerlei cruciale beslissingen neemt. Als het misgaat, worden ze daar vaak niet op afgerekend. Hoe houden we de rechtsstaat leidend in het besturen van al die digitale aspecten van ons leven?’

Klimaatwetenschapper en jurist Joyeeta Gupta denkt dat alleen het recht kan afdwingen dat landen en bedrijven geen schade toebrengen aan natuur en milieu. In 2007 kreeg het IPCC, waar ze hoofdauteur was, de Nobelprijs voor de Vrede, en vorig jaar won ze de Spinozapremie, de hoogste Nederlandse onderscheiding in de wetenschap. Met het geld dat daaraan verbonden is, anderhalf miljoen euro, doet ze onderzoek naar een mondiale grondwet.

Kasteel Bran in Roemenië, beter bekend als Dracula’s kasteel, staat al jaren te koop. Een Nederlandse en Belgische investeerder hebben hun oog erop laten vallen. Ze proberen beleggers te interesseren met een glanzende brochure. Wat vinden de inwoners van Bran? Rosanne Kropman bezocht de mythische plek en vertelt over haar onderzoek. Karin Spaink is in deze aflevering te gast als vampierkenner.

Jim Reekers, voormalig arts en emeritus hoogleraar interventieradiologie in het Amsterdam UMC, schreef een boek over de zwijgcultuur in ziekenhuizen. Hij hoopte de discussie over structurele problemen in de zorg aan te zwengelen. Dat is maar ten dele gelukt. ‘Veel van mijn collega’s weten het allemaal wel, maar niemand zegt: dit deugt niet. Iedereen loopt gewoon in de pas.’

De veiligheidsdiensten zijn tevreden met de Tijdelijke wet cyberoperaties. Die is sinds 1 juli van kracht en ze kunnen daardoor, zeggen ze, sneller optreden tegen dreigingen uit Rusland of China. Bert Hubert – voormalig toezichthouder op de veiligheidsdiensten – vindt juist dat die wet de diensten te veel macht geeft: ‘Dit gaat binnen een paar jaar helemaal mis.’

Terwijl sommige mensen zich ergeren aan ngo’s die klimaatzaken aanspannen, begrijpen anderen zo’n stap wel. Niels Koeman – jarenlang lid van de Raad van State en nu werkzaam voor Raad voor de Leefomgeving – valt in de tweede categorie. Naar zijn idee hebben overheden zulke rechtszaken vaak aan zichzelf te danken. ‘Je moet niet schrikken als Urgenda en Milieudefensie naar de rechter stappen.’

Om de uitbuiting van arbeidsmigranten in de vleesverwerkende industrie te beëindigen, moet de sector niet langer met uitzendkrachten werken. Dat vindt programmacoördinator Eline Willemsen van Fairwork, een organisatie die tegen uitbuiting en moderne slavernij in Nederland strijdt. De uitzendbranche verzet zich tegen zo’n maatregel. Willemsen: ‘We hebben radeloze arbeidsmigranten aan de lijn die op straat staan en nergens heen kunnen.’

Olivier van Beemen deed onderzoek naar African Parks, een organisatie die wilde dieren in Afrika beschermt. In drie jaar tijd reisde hij naar zes Afrikaanse landen en voerde meer dan 300 gesprekken met mensen binnen en buiten de organisatie. Zijn boek beschrijft hoe het er achter de schermen van de wildparken aan toe gaat.

Op 24 februari 2022 keerde oorlog terug op het Europese continent. Met de grootschalige Russische invasie van Oekraïne kwam er een einde aan de naïviteit binnen de Europese Unie. De belofte die ten grondslag ligt aan de EU – nooit meer oorlog – is opeens weer een uitdaging geworden die keuzes, wapens en geld vereist. Deze week spreken we met Bart Groothuis, Europarlementariër voor de VVD en lid van de defensiecommissie van het Europees Parlement, over de belofte van nooit meer oorlog. Waar staat de EU nu, terwijl de militaire vraagstukken prangender zijn dan ooit? Lange tijd waren defensiezaken geen topprioriteit binnen de Europese Unie. FTM-onderzoeksjournalist Krijn Schramade zag hoe Nederland en andere Europese landen zo veel bezuinigden op hun krijgsmacht dat die inmiddels amper inzetbaar is. ‘Die pijn voelen we nu,’ zegt Schramade. Over deze podcast: Europeanen kunnen in juni voor een nieuw Europees Parlement stemmen. In de aanloop naar deze verkiezingen nemen we in De Beloftes van Europa, een nieuwe podcast-serie van Follow the Money, wekelijks een belangrijke belofte van de Europese Unie onder de loep. Denk aan de Green Deal, een sociaal Europa, nooit meer oorlog en een sterke democratische rechtsstaat. Wat is er de afgelopen jaren – en decennia – in Brussel van deze beloftes terechtgekomen? En wat moet er gebeuren om beloftes die nog niet ingelost zijn, alsnog waar te maken? Over deze podcast: Annette van Soest gaat in gesprek met Brusselse insiders, van Europarlementariërs tot lobbyisten, en met collega’s van Bureau Brussel, de achtkoppige FTM-redactie die vanuit het hart van Europa de macht controleert.

Complotdenkers ondermijnen het vertrouwen in de democratie en de rechtsstaat. Al zeker honderdduizend mensen geloven inmiddels dat er een kwaadaardige elite aan de macht is. Zelfs politici verspreiden complottheorieën. Onderzoeker Jelle van Buuren waarschuwt in dit interview met Harm Ede Botje dat de democratische rechtsorde fundamenteel moet worden versterkt.

De coronapandemie en de Russische inval in Oekraïne drukten de Europese Unie met de neus op de feiten: voor cruciale grondstoffen en producten is Europa extreem afhankelijk van andere landen. De tekorten aan mondkapjes en microchips, de afhankelijkheid van Russisch gas of van materialen voor de energietransitie uit China brachten kwetsbaarheden aan de oppervlakte. Strategische autonomie werd zo het nieuwe buzzword in Brussel. Samen met Harriët Slager, lobbyist in Brussel voor scheepsbouwer Damen Shipyards, en Simon Van Dorpe, onderzoeksjournalist bij FTM’s Bureau Brussel, kijken we naar de ontwikkelingen op het gebied van de Europe First-strategie. In welke gevallen is een meer protectionistische koers slim? En wanneer doen beschermende regels en subsidies voor Europese bedrijven meer kwaad dan goed?

‘Wij laten zien wat de onderliggende agenda’s zijn bij het nieuws uit Brussel,’ stelt Lise Witteman, chef van Bureau Brussel, de EU-redactie van Follow the Money. Die redactie telt inmiddels acht mensen. Frederique ging naar Brussel voor een kennismaking met de redacteuren en hun dossiers. En dat kwam mooi uit, met het oog op de aanstaande Europese verkiezingen.

Duurzaamheid en vergroening van de economie zullen de komende tijd minder prioriteit krijgen, lijkt het. De vier politieke partijen die nu een rechts kabinet willen vormen, stellen in hun hoofdlijnenakkoord de doelstellingen voor vergroening naar beneden bij, net als andere partijen in Europa doen. De oplossing ligt bij de markt, stelt econoom Barbara Baarsma in dit interview met Harm Ede Botje.

Thomas Bollen werkt aan een boek over ons geldstelsel. Hoe is de inrichting daarvan tot stand gekomen, en zijn er alternatieven? In dit gesprek licht hij een tipje van de sluier op. Hij vertelt daarnaast over De Nederlandsche Bank, die voor het eerst sinds de instorting van de beurskoers in 1929 verlies maakt. Daar is weinig ophef over, maar het kost de overheid en dus de burger miljarden.

Europeanen kunnen in juni voor een nieuw Europees Parlement stemmen. In de aanloop naar deze verkiezingen nemen we in De Beloftes van Europa, een nieuwe podcast-serie van Follow the Money, wekelijks een belangrijke belofte van de Europese Unie onder de loep. Denk aan de Green Deal, een sociaal Europa, nooit meer oorlog en een sterke democratische rechtsstaat. Wat is er de afgelopen jaren – en decennia – in Brussel van deze beloftes terechtgekomen? En wat moet er gebeuren om beloftes die nog niet ingelost zijn, alsnog waar te maken? Annette van Soest gaat in gesprek met Brusselse insiders, van Europarlementariërs tot lobbyisten, en met collega’s van Bureau Brussel, de achtkoppige FTM-redactie die vanuit het hart van Europa de macht controleert. Luister vanaf 1 mei wekelijks naar De Beloftes van Europa, op ftm.nl of via je favoriete podcastapp.

Harm Ede Botje interviewt de Amsterdamse politicoloog Tom van der Meer. In zijn nieuwe boek Waardenloze politiek beschrijft Van der Meer hoe de democratie klem zit tussen technocratie en populisme. Middenpartijen zijn te veel op elkaar gaan lijken, waardoor burgers niets meer te kiezen hebben. Ook de media moeten bij zichzelf te rade gaan. ‘Het gaat om het smaakje van de dag, om het soapverhaal. Over vorm, niet over inhoud.’

Halverwege zijn maandenlange onderzoek dacht Lucien Hordijk even dat het hem niet zou lukken zijn verhaal over het Amsterdams UMC rond te krijgen. Zijn bronnen leken te huiverig om te spreken. Samen met Margot Smolenaars zette hij door. Het resultaat is een ontluisterend beeld van de afdeling anesthesiologie, waar het voor patiënten en medewerkers niet altijd veilig is.

Annette van Soest interviewt Bas Welling. Reclames voor fossiele bedrijven verleiden ons om meer vervuilende producten of diensten te kopen. En met succes. Welling, directeur van creatief bureau Wefilm, weet er alles van: hij deed er jaren aan mee. Totdat het begon te knagen.

Hoe kan het dat je overal een broodje paling kunt kopen terwijl die vis op de lijst van bedreigde diersoorten staat? Max Wastiaux en Remy Käller deden onderzoek naar de palinghandel en brachten een Nederlands bedrijf in kaart dat 60% van de Europese palingmarkt in handen heeft.

Wethouder Martijn Balster van Den Haag staat het water aan de lippen. Zijn stad kan de problematiek rond arbeidsmigranten niet meer aan. Ze zitten noodgedwongen in overvolle en verwaarloosde woningen, worden uitgebuit door werkgevers en verblijven niet zelden op straat in wijken waar de leefbaarheid toch al te wensen overlaat. Balster vindt dat werkgevers wel de lusten maar niet de lasten van de arbeidsmigratie hebben. Hij roept op tot onconventionele maatregelen. De glastuinbouw in het Westland, waar veel arbeidsmigranten werken, is volgens hem ‘op deze manier niet houdbaar’.

Jan Daalder zag een foto van een aangespoelde koe in de branding van een Frans strand. Die foto werd het begin van een onderzoek naar de vele aspecten van veetransport over zee. Dataspecialist Dimitri Tokmetzis dook samen met Jan in klimatologische cijfers, zeestromingen en de industrie die koeien verscheept. Nederland speelt daar ook een rol in.

Annette van Soest interviewt de in Oekraïne geboren oud-profvoetballer Evgeniy Levchenko. Europese voetbalclubs doen ondanks de grootschalige invasie van Oekraïne nog altijd zaken met Russische clubs. In de afgelopen twee jaar sloten ze voor vele miljoenen euro’s transferdeals. Een deel van de clubs schendt hiermee mogelijk de sancties tegen Rusland. ‘Krankzinnig en pijnlijk,’ vindt Levchenko. Hij roept Brussel op strengere sancties in te voeren.

De overheid trok bijna 6 miljard uit om achterstanden in het onderwijs weg te werken. De Algemene Rekenkamer waarschuwde dat de regeling te vaag was, maar het ministerie maakte het geld toch over. Nikki Brands en Veerle Schyns plozen 200 jaarrekeningen van scholen uit en zagen dat niemand precies weet waar het geld naartoe is gegaan.

Annette van Soest interviewt in deze aflevering bestuurswetenschapper en oud-jeugdzorgmedewerker Sharon Stellaard. Vijftig jaar overheidsbeleid in de jeugdzorg heeft precies het tegenovergestelde bereikt van wat de bedoeling was. Kwetsbare jongeren krijgen niet de hulp die ze nodig hebben, de jeugdzorg wordt steeds complexer en de kosten blijven stijgen. Hoe kan dat? ‘Ik merk dat mensen het zich niet permitteren om hier rustig naar te kijken,’ zegt Stellaard.

Eelke van Ark en Jolien de Vries schreven meer dan tien artikelen over zorgbestuurder Koos Föllings en zijn bedrijf Kompas. Maar: dit verhaal is zo bizar, dat laat zich niet alleen op papier vertellen. En dus maakten zij een podcast-serie van zes afleveringen waarin slachtoffers en andere betrokkenen aan het woord komen.

Harm Ede Botje gaat in deze aflevering in gesprek met Donald Pols, directeur van Milieudefensie. Zij start na haar zaak tegen Shell een klimaatzaak tegen de ING, de grootste bank van Nederland. Inzet: halvering van de totale uitstoot die het gevolg is van investeringen van de bank, en een eind aan haar relatie met vervuilende bedrijven. Pols: ‘ING vindt dat de klimaatafspraken van Parijs niet gelden voor de bank. Dat is te gek voor woorden.’