De Groene Amsterdammer Podcast

De tweede Amerika-reis van Harmen naar zijn familie in West-Michigan verliep minder soepel dan hij had gehoopt. De verdeeldheid tussen de familieleden onderling blijkt groter dan ooit, maar ook Harmen zelf vindt het steeds moeilijker om nog in 'het midden' te blijven. Is hij niet zelf inmiddels flink aan het mee polariseren terwijl hij juist het tegenovergestelde van plan was? 

Met deze en andere vragen rijdt hij naar het kleine huisje aan de dijk voor een tweede ontmoeting met polarisatie-expert Bart Brandsma. Net als in het eerste seizoen heeft Bart de podcast weer aandachtig beluisterd en gaat hij (opnieuw) proberen Harmen op het juiste spoor te zetten in zijn zoektocht naar verbinding in tijden van polarisatie. 

Deze podcast kwam tot stand met steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In april barstten op slechts tien minuten fietsen van Yaghoub Sharhani's huis in Loosdrecht protesten los tegen een aangekondigd AZC. Yaghoub, die tien jaar geleden zelf in een AZC leefde, trok de straat op om te spreken met voor-, tegen- en omstanders van de protesten. Het geweld, extremisme en de media-aandacht polariseert het dorp diep, zag hij.

In De Groene van deze week maakt Yaghoub de balans op. Hoe ver kan het immigratie-debat Nederlanders echt verdelen?

In deze aflevering spreekt Or Goldenberg met Yaghoub Sharhani over zijn ervaringen in Loosdrecht.

Productie: Or Goldenberg en Benjamin Senior Coronel.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Fred de Vries, zelf punk in de jaren zeventig, over de Sex Pistols, Crass, Siouxsie, Pussy Riot en Bob Vylan. Vijftig jaar verzet. Punk heeft geen uiterste houdbaarheidsdatum: de weigering om het bestaande als norm te accepteren is tijdloos.

Kees van den Bosch in gesprek met Fred de Vries over de betekenis van muziek, de tijdloosheid van verzet, de recente heropleving van hard, snel en kort, en de geschiedenis van vijftig jaar punk.

Productie: Kees van den Bosch.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Iran was decennia onderworpen aan het economisch wapen van de VS maar draait dat met zijn zeeblokkade om, legt Nicholas Mulder uit. En daarmee is Amerika’s dominantie op het gebied van economische oorlogsvoering voorbij. Casper Thomas en Rutger van der Hoeven luisteren naar paus Leo XIV die de tirannen en meesters van oorlog de maat nam, waarna Donald Trump een prachtige kans miste om zijn mond te houden. Ze horen echo’s van een eeuwenlange strijd tussen pausen en koningen. In het Kremlin moet Poetin toezien hoe de ene na de andere Russische bondgenoot wordt ontvoerd, gedood, weggestemd of verdreven, van Venezuela tot Hongarije en Iran. Eva Hartog legt uit hoe dit Rusland schaadt, hoewel er op lange termijn ook kansen voor Rusland liggen.

Productie: Gizelle Mijnlieff.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met de vuisten op tafel wordt er in Den Haag en Brussel onderhandeld over een strenger terugkeerbeleid voor vluchtelingen. Toch blijkt een strengere aanpak geen effect te hebben op de vertrekcijfers. Groene-redacteurs Jasmijn Huisman, Irene van der Linde en Yaghoub Sharhani  verdiepten zich in het falende Nederlandse terugkeerbeleid.

Terwijl strenge praatjes over vreemdelingendetentie en uitzetting scoren bij de kiezer, worden onderzoeken genegeerd. Want wat blijkt: harder terugkeerbeleid werkt juist averechts en leidt tot minder medewerking van zowel vluchtelingen als herkomstlanden. In Syrië sprak Yaghoub Sharhani met de viceminister van Sociale Zaken en Arbeid en hoorde hoe Europese delegaties zich doodstaren op terugkeer, zonder de motivaties en omstandigheden daarbij in acht te nemen. Wat is er nodig voor een menselijk en effectief terugkeerbeleid?

In deze aflevering bespreken presentator Kees van den Bosch, Irene van der Linde en Yaghoub Sharhani de ernst van deze verharding.

Productie: Kees van den Bosch en Benjamin Senior Coronel.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Frank Mulder schrijft deze week over grondpolitiek en de stijgende prijs van landbouwgrond. Eindelijk wordt de olifant in de kamer benoemd, klinkt het in de reacties om hem heen. Omdat boeren niet kunnen opbieden tegen de hoge grondprijzen, blijven extensieve en natuurlijke vormen van landbouw vaak buiten bereik. Hoe red je de grond van de markt? Wie verrijkt de bodem in plaats van zichzelf? 

Mulder verkent zes mogelijke uitwegen om landbouwgrond minder duur te maken. Politici durven het onderwerp nauwelijks aan te raken, vertelt hij. Ingrijpen van de overheid, bijvoorbeeld via een agrarische hoofdstructuur, zou de markt kunnen reguleren, maar een ingreep van die omvang wordt tot nu toe tegengehouden. Waarom?

In deze podcast gaat Kees van den Bosch met Frank Mulder in gesprek over de huidige grondpolitiek, de rol van de overheid en mogelijke manieren om de grond aan de greep van de markt te onttrekken.

Productie: Kees van den Bosch & Nynke Visser.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In Denkspoor duikt Stephan Sanders met schrijvers, deskundigen en enthousiastelingen in de denksporen van prominente denkers. Wie heeft onze gedachtenwereld gevormd, soms zonder dat we het zelf beseffen? Met onderscheidende invalshoeken en een focus op minder bekende kopstukken belichten we denkers die zelden in bustevorm op het bureau staan.

In deze aflevering van Denkspoor gaat Stephan Sanders samen met Thor Rydin in gesprek met filosoof en auteur Joke J. Hermsen over de filosoof María Zambrano. Hoewel ze er niet de faam voor kreeg, behoort het werk van Zambrano tot het hart van de Spaanse filosofie. Honderd jaar na de publicatie van haar eerste essays wordt haar werk wereldwijd herontdekt. Wie was deze Spaanse filosofe, die het grootste deel van haar leven in ballingschap doorbracht?

Productie: Gizelle Mijnlieff.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er zijn steeds meer ambitieuze start-ups die de gevolgen van klimaatverandering en de opwarming van de aarde proberen terug te draaien: geo-engineering. Al noemen ze het zelf liever niet zo. Zo probeert Arctic Reflection het smelten van het Noordpoolijs tegen te gaan en wil Stardust Solutions zonlicht blokkeren door deeltjes in de lucht vrij te laten. Zullen deze initiatieven daadwerkelijk een positieve impact hebben op het mondiale klimaatprobleem, of werken ze averechts?

Ecoloog Bart Crezee schrijft er deze week over in De Groene Amsterdammer en gaat in gesprek met Kees van den Bosch. Ze praten over geo-engineering, het effect van het planten van bomen op klimaatverandering en een koolstofbom die klaarligt in Congo.

Productie: Nynke Visser en Kees van den Bosch.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

China wil zich niet mengen in de oorlog die de VS en Israël zijn begonnen tegen Iran. Heeft het Chinese bewind er baat bij de chaos op zijn beloop te laten? We bespreken het met Groene-columnist en oud-China-correspondent Garrie van Pinxteren.

In Historische Woorden klinkt, vanuit de VN in New York, de Ghanese president John Dramani Mahama die zijn motie in stemming brengt om de trans-Atlantische slavenhandel als ‘ergste misdaad tegen de menselijkheid’ te bestempelen.

Met correspondent Cosette Molijn bespreken we de situatie in Libanon, dat na aanvallen van Hezbollah op Israël in een nieuwe ronde van oorlog is getrokken.

Productie: Gizelle Mijnlieff.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat is de titel van het nieuwste boek van Groene-redacteur Lotfi El Hamidi.

Een citaat: ‘De Europeanen keken na de oorlog naar de rug van een Joodse vluchteling, de Palestijnen zagen het gezicht van een Joodse kolonist.’

Op nog geen vijf uur vliegen hiervandaan gedogen of steunen westerse landen massamoord en totale verwoesting door Israël. In het Westen moet opnieuw worden nagedacht over de geschiedenisverhalen die worden verteld, de invulling van de herdenkingscultuur en de ruimte voor kritische en dissidente geluiden.

Lotfi El Hamidi vraagt zich af: kijken we allemaal naar hetzelfde? Registreren westerlingen de scherpe kritiek op de hedendaagse maatschappij? Of zien zij louter een onwerkelijke dystopie? Hij concludeert dat er een genocide nodig was om dat gesprek, dat allang had moeten plaatsvinden, open te breken.

Kees van den Bosch gaat met El Hamidi in gesprek over zijn essay, zijn nieuwe boek en zijn ervaring als moslim in het huidige politieke klimaat.

Productie: Kees van den Bosch en Maria van Riel.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met een crème op je gezicht je biologische leeftijd aan passen – sommige beautymerken doen die belofte. Het zou verouderingsprocessen tegengaan door epigenetische patronen te resetten.

Margreet Fogteloo deed onderzoek naar intergenerationeel trauma en de rol die epigenetica daarin speelt. In hoeverre draag je de littekens van je (voor)ouders met je mee?

Uit onderzoek blijkt dat muizen hun epigenetisch paspoort doorgeven aan hun nageslacht. Dat zou betekenen dat trauma’s die worden opgelopen via epigenetica worden doorgegeven aan de volgende generatie. Hoe werkt dat precies? En is dat bij mensen ook het geval? Fogteloo schrijft er deze week over in De Groene Amsterdammer en gaat erover in gesprek met Kees van den Bosch.

Productie: Kees van den Bosch en Nynke Visser.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nederland komt aarzelend tot het inzicht dat het een escalerend daklozenprobleem heeft. Gemeenten proberen ondertussen dakloosheid uit het straatbeeld te weren. Zelfs de meest kwetsbare daklozen, onder wie chronisch zieken, zwangere vrouwen en kinderen, worden willekeurig geweigerd bij opvanglocaties. Dat blijkt uit onderzoek van Investico en De Groene Amsterdammer. De onderzoekers gingen de straat op en zagen dat de notie van een daklozenopvang waar je wordt verwelkomd met een stomend kopje soep en in een piepend stapelbed terechtkunt, achterhaald is. Pas wanneer het escaleert en iemand volledig aftakelt, is er hulp beschikbaar.

Mathanja van Houwelingen, Doris Janssen en Thomas Muntz gaan met Kees van den Bosch in gesprek over het onderzoek. Ze vertellen over hun waarnemingen, hun gesprekken met daklozen en bespreken de onmogelijke keuzes waar hulpverleners voor komen te staan.

Productie: Kees van den Bosch en Maria van Riel.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waar de openheid, vrijheid en verbondenheid van mondialisering ooit als kracht werden gezien, maken ze Europa nu kwetsbaar. Daarmee is de westerse ideologie dat vrijhandel automatisch tot welvaart leidt, in stukken gebarsten. Zat er ooit een kern van waarheid in die ideologie, of ervaart Europa nu voor het eerst hoe het is om aan het kortste eind te trekken en was het altijd al een mythe?

De Verenigde Staten beschikken over veel munitie, en Trump huivert er niet voor om handelstarieven als kanonnen in te zetten. De naïviteit die lang rond dit thema hing, begint eindelijk weg te ebben.

Koen Haegens schrijft er deze week over in De Groene Amsterdammer en gaat in gesprek met Kees van den Bosch. Ze praten over hoe deze economische oorlog eruitziet, wat Europa kan doen om zich te beschermen en of het bereid zal zijn zijn eigen wapens in te zetten wanneer de situatie daarom vraagt.

Productie: Kees van den Bosch en Nynke Visser.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een speciale editie van Buitenlandse Zaken over Iran. Met politicoloog Catherine de Vries bespreken we de Europese reactie op de Amerikaanse aanvallen. Strategische onafhankelijkheid is voor de EU nog belangrijker geworden, en tegelijk nog moeilijker haalbaar, concludeert ze. In Historische Woorden klinkt Donald Trump, die vele redenen gaf voor de inval, maar geen verder plan lijkt te hebben. Met Groene-redacteur Yaghoub Sharhani en journalist bij De Standaard Samira Ataei nemen we de scenario’s voor Irans toekomst door.

Productie: Gizelle Mijnlieff.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In Denkspoor duikt Stephan Sanders met schrijvers, deskundigen en enthousiastelingen in de denksporen van prominente denkers. Wie heeft onze gedachtenwereld gevormd, soms zonder dat we het zelf beseffen? Met onderscheidende invalshoeken en een focus op minder bekende kopstukken belichten we denkers die zelden in bustevorm op het bureau staan.

In deze aflevering gaat Stephan Sanders in gesprek met schrijver, journalist en filosoof Esha Guy Hadjadj en met filosoof en Socrateshoogleraar Yolande Jansen over de denker, antikoloniaal, socialist, anti imperialist, seculier en levenslang zionist Albert Memmi. Waarom reikt zijn bekendheid nauwelijks verder dan de grens van Frankrijk?

Productie: Gizelle Mijnlieff.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Deze week schrijft wetenschapsfilosoof Trudy Dehue in De Groene Amsterdammer over het dopen van ongeboren foetussen en embryo’s, een katholiek gebruik. Een gruwelijke praktijk waarbij een vrouw – levend of dood – werd opengesneden om de ongeborene alsnog te dopen en zo een plaats in de hemel te verzekeren. Weinigen kennen deze geschiedenis, terwijl zij uitvoerig beschreven staat in priesterhandleidingen en vroedvrouwenboekjes.

Toen Dehue het onderwerp kort aanstipte in een interview met Trouw, stroomden de reacties binnen. Dat bracht haar ertoe verder te graven. Steeds meer bronnen en getuigenissen kwamen boven water, wat uitmondde in het stuk dat nu te lezen is. Kees van den Bosch spreekt met haar over wat er precies gebeurde, hoe deze geschiedenis zo lang uit beeld kon blijven en welke sporen zij vandaag nog nalaat.

Productie: Nynke Visser en Kees van den Bosch.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

“Lord have mercy, if I’ve done somebody wrong. Lord have mercy, if you please.” Klassieke bluesmuziek klinkt op de avond dat Jeroen van Bergeijk zich laat opsluiten in een tbs-kliniek. Tot half elf. Daarna is het doodstil.

Een vastlopend tbs-systeem en een onverklaarbare interesse in gesloten systemen zijn voor Van Bergeijk de aanleiding om een maand mee te lopen in tbs-kliniek De Rooyse Wissel in Oostrum.Hij schrijft erover voor De Groene Amsterdammer en bespreekt zijn ervaring met Kees van den Bosch.

Het meest indrukwekkend voor Van Bergeijk was een stille interactie met een patiënt, Orlando. Samen zouden ze een schilderij maken, met één kwast, maar contact leggen bleek onmogelijk. En toch, zonder een woord te wisselen, leerde Bergeijk veel over Orlando.

Productie: Laura ten Hove en Kees van den Bosch.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Vier jaar geleden begon de grootschalige Russische invasie van Oekraïne, gevolgd door sancties en het uitsluiten van Rusland uit de wereldeconomie. Houdt Ruslands oorlogseconomie het vol, of zal het regime van Poetin gaan wankelen door economische stagnatie? We bespreken het met Rusland-expert en vaste BZ-gast Eva Hartog. In Historische Woorden horen we van de nieuwe Japanse premier Takaichi Sanae, die Japan nog harder aan het werk wil zetten. En terwijl Trump met handelstarieven zwaait, sluiten allerlei andere landen nieuwe handelsovereenkomsten buiten de VS om. Groene-columnist en historicus Nicholas Mulderbuigt zich over de vraag of Amerika zichzelf dreigt te isoleren.

Productie: Gizelle Mijnlieff.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met het nieuwe minderheidskabinet moet Den Haag zich opmaken voor een periode van werken aan wisselende meerderheden; ‘een eindeloze formatie’, noemt Coen van de Ven het in zijn stuk in De Groene Amsterdammer deze week. De vraag is welke visie de hoofdrolspelers voor ogen hebben. Waar Lubach spreekt van Yeşilgöz I, heeft Van de Ven het over Rutte IV. Wordt het lang leve het bedrijfsleven, of keert er toch iets van gemeenschapsgevoel terug?

Na een bewogen Kamerdebat gaan Coen van de Ven en Kees van den Bosch in gesprek over de huidige stand van zaken van deze onwennige coalitie. Wie is Rob Jetten en wat weten we van zijn manier van leidinggeven? Ze spreken over het pensioenakkoord, het toneelspel in de Tweede Kamer en Yeşilgöz in haar vechtmodus.

Productie: Kees van den Bosch en Nynke Visser.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In Denkspoor duikt Stephan Sanders met schrijvers, deskundigen en enthousiastelingen in de denksporen van prominente denkers. Wie heeft onze gedachtenwereld gevormd, soms zonder dat we dat zelf weten? Met onderscheidende invalshoeken en focus op minder bekende kopstukken belichten we mensen die zelden in bustevorm op het bureau staan.

In deze eerste aflevering gaat Stephan Sanders in gesprek met filosoof en politicoloog Joris Melman en cultuurhistoricus Thor Rydin over denker, militair en LSD-gebruiker Ernst Jünger — een figuur met wie zowel Silicon-Valley-trumpisten als postmoderne filosofen dwepen.

Productie: Gizelle Mijnlieff.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Al twee jaar lang demonstreren ambtenaren iedere donderdag voor het ministerie van Buitenlandse Zaken tegen het beleid van Nederland omtrent de genocide in Gaza. Deze demonstratie gaat gepaard met zowel bijval als tegenstand. Wat is hun eis? Nederland moet de internationale rechtsorde naleven. Deze week verschijnt in De Groene Amsterdammer een portret over de ambtenaren-sit-in, geschreven door Tjitske Lingsma.

Dit verhaal verschijnt een week na een ander verhaal van Lingsma, De martelkampen van een beschaving: een ontluisterend verhaal over het gevangenissysteem in Israël, dat wordt ingezet als onderdrukkingsmechanisme. Zolang Israël en zijn militairen onbestraft blijven, kan dit systeem voortduren.

In dit licht valt nog beter te begrijpen waarom ambtenaren al langer dan twee jaar wekelijks blijven demonstreren. En zij niet alleen. Nog dagelijks zijn er door het hele land demonstraties en sit-ins voor Palestina.

Tjitske Lingsma en Kees van den Bosch gaan erover in gesprek in de podcast van deze week. Ze bespreken tevens de adembenemende film The Voice of Hind Rajab en de minstens zo indrukwekkende documentaire The Disappearance of Dr. Abu Safiya.

Agenda demonstraties: https://www.planteenolijfboom.nl/demonstraties
Link naar documentaire: https://www.youtube.com/watch?v=0BFhtBk9UDc&t=11s

Productie: Laura ten Hove en Kees van den Bosch.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met een minderheidskabinet in zicht ging Kim van Keken op pad naar de Eerste Kamer. Hoe politiek is die Kamer? En wat is nou eigenlijk haar taak?

Met voorbeelden die teruggaan tot voor de eeuwwisseling laat Van Keken zien dat de Eerste Kamer altijd politiek is geweest, en dat deals sluiten van alle tijden is. De taak van de chambre de réflexion blijkt nog niet zo makkelijk te duiden.

Hoe de toekomst van de Eerste Kamer eruitziet, valt over te twisten. Van Keken is in ieder geval wat milder geworden door haar onderzoek: het is goed dat er een check is.

Productie: Laura Ten Hove & Kees van den Bosch.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wat kan Europa doen nu de Verenigde Staten zich steeds vijandiger opstellen? Hoogleraar Catherine de Vries buigt zich over de stroever wordende verhoudingen tussen Europa en Amerika. In Historische Woorden luisteren we naar Dawda Jallow, de minister van Justitie van Gambia. Zijn land diende bij het Internationaal Gerechtshof een zaak in tegen Myanmar. En Groene-medewerker en correspondent Diederik Baazil biedt een inkijkje in de ‘belangrijkste machine ter wereld’, gemaakt door de Nederlandse chipmachinefabrikant ASML. Diederik waarschuwt voor het telefoontje uit Washington waarin wordt gezegd dat deze geopolitiek voor Amerikaans belang moet worden ingezet.

Productie: Gizelle Mijnlieff.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Familieleden organiseren bijeenkomsten in ‘Waarheidstenten’, nu er eindelijk openlijk gesproken kan worden over hun dierbaren die vermist zijn. In Syrië is op industriële wijze gemoord. Niemand weet precies hoeveel mensen ‘achter de zon zijn gegaan’, zoals het Syrische gezegde luidt voor mensen die zijn meegenomen door Assads veiligheidsdiensten. De nieuwe Syrische regering schat hun aantal tussen de 130.000 en 300.000.

Wat doet dat met een samenleving? Hoe gaan de nieuwe machthebbers om met de opsporing en bestraffing van de schuldigen? Hoe bouw je een nieuwe samenleving op?

Journalist Melvyn Ingleby bericht al zo’n tien jaar vanuit Istanbul over Syrië voor NRC, The Guardian en meerdere andere bladen, waaronder deze week De Groene Amsterdammer.

Productie: Kees van den Bosch.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

René Nicole Good en Jerome Powell zouden tekenend zijn voor het afgelopen jaar van Trump II: wat er gebeurt als je je niet aanpast aan Trumps beleid. Volgens Rutger van der Hoeven en Casper Thomas is het nog erger. Wat ontbreekt, is het gezicht van de mensen die door de knieën gaan voor Trump: de onzichtbaren.

Waar Trump I weinig effectief bleek, is al snel duidelijk geworden dat Trump II veel effectiever is in het omvormen van zijn eigen land en de wereld. Deze week verschijnt in De Groene Amsterdammereen portret van Trump II in zeven hoofdzonden.

Hoe moet Europa reageren op dreigingen vanuit de Verenigde Staten? En wat staat ons de komende tijd te wachten? Dit en meer bespreken zij met Kees van den Bosch.

Productie: Laura ten Hove & Kees van den Bosch.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het conflict tussen Noord- en Zuid-Korea sleept al tachtig jaar voort. De dreiging voor Zuid-Koreanen is in al die tijd nooit verdwenen, ondanks de wapenstilstand. Zo werd in 2010 het eiland Yeonpyeong aangevallen door Noord-Korea, een aanval waarvan de aanleiding nooit officieel bekend werd. Toch gaan mensen in Seoul en andere delen van Zuid-Korea soms bijna lacherig om met de dreigingen uit het noorden, of die nu bestaan uit kernwapens of kruisraketten.

Tegelijkertijd zijn de vormen van propaganda veranderd of verdwenen. De luidsprekers langs de grens zijn uitgezet en er worden minder Zuid-Koreaanse goederen de grens over gesmokkeld. Ook geven jongere Zuid-Koreanen steeds vaker aan dat zij geen hereniging met Noord-Korea meer willen, een standpunt dat de Noord-Koreaanse regering deelt met een deel van de bevolking in Zuid-Korea.

Om deze complexe en paradoxale situatie te begrijpen, reisde Casper van der Veen enkele weken door Zuid-Korea. Hij bezocht onder meer Seoul, Yeonpyeong en de grens tussen Noord- en Zuid-Korea. Zo onderzocht hij hoe Zuid-Koreanen leven met de voortdurende dreiging van hun noorderburen.

Productie: Kees van den Bosch en Matthijs Domen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met de ontvoering van Maduro en de boodschap Venezuela wel even te zullen ‘besturen’, pakken de VS de draad als koloniale macht weer op, betoogt hoogleraar Hispanic Studies Sebastiaan Faber. Hij ontwart de kluwen aan motieven en trauma’s waarmee de regering-Trump het westelijk halfrond claimt. In Historische Woorden spreekt de Deense premier Mette Frederiksen. Als de VS hun vinger uitsteken naar Groenland is dat ‘het einde van alles’, stelt zij. En in Iran wordt gedemonstreerd tegen de regering, ditmaal vanwege de nijpende economische situatie waarin het land zich bevindt. Groene-redacteur Yaghoub Sharhani duidt de protesten en concludeert dat het Iraanse regime er nog nooit zo zwak voorstond.

Productie: Gizelle Mijnlieff.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is een beetje de muis en de olifant, maar toch zijn ze wel degelijk met elkaar te vergelijken: twee weekbladen, The New Yorker en De Groene Amsterdammer. Op Netflix staat een mooie documentaire over The New Yorker, dat vorig jaar 100 jaar bestond. Volgend jaar bestaat De Groene 150 jaar.

Hoe gaat het met De Groene? Waarom heeft De Groene geen factcheckers in dienst? Heeft De Groene weleens moeten rectificeren, of excuses moeten aanbieden voor een publicatie? Wat is de uitdaging voor de journalistiek in illiberale tijden? Hoe bericht je onafhankelijk over de oorlog in Gaza? Wat doet Xandra Schutte op zondagmiddag?

Kees van den Bosch in gesprek met Xandra Schutte, al 17 jaar hoofdredacteur van De Groene Amsterdammer.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Natuurreligies zijn al eeuwenoud en gaan bijna zo ver terug als de mens bestaat. In de moderne wereld worden nog altijd heidense geloven gepraktiseerd. Zo ook het sjamanisme: een geloof dat zijn oorsprong heeft in Siberië, maar dat tegenwoordig in uiteenlopende vormen voorkomt, met invloeden uit onder meer Nepal en Bali.

Sanne Bloemink onderzoekt het sjamanisme in Nederland. Ze ondergaat zelf een sjamanistisch ritueel en spreekt met wetenschappers en deskundigen.

Productie: Matthijs Domen en Kees van den Bosch.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er is iets aan de hand met jongeren en met geloven. Jongeren laten zich feestelijk dopen. Influencers delen een getuigenis van hun bekering op sociale media. Het lijkt een nieuwe trend: Gen Z kiest Jezus.

Het is een onderwerp dat het afgelopen jaar veel is besproken in journalistieke bladen. Jongeren zouden de secularisatietrend hebben gekeerd. Is dit een significante verandering? Dat was het startpunt voor het onderzoek van Groene-journalisten Casper Thomas en Joost Ingen-Housz. Maar wat begon als een statistische vraag, ontwikkelde zich tot een journalistiek-filosofische zoektocht naar wat het betekent om over religie te spreken.

Wat geloof is, staat op losse schroeven. Jongeren tonen een dynamischere omgang met geloof. Dat vraagt om een herziening van het vraagstuk: wat betekent het om te geloven? En waarom zoeken jongeren religie juist nu weer meer op?

Productie: Kees van den Bosch en Laura ten Hove.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De dochter van de vader des vaderlands van Myanmar werd in 1988 bekend toen ze in verzet kwam tegen de militaire junta die het land regeerde. Ze leefde - totdat ze in 2016 State Counselor werd - af en aan 15 jaar onder huisarrest en werd een beroemde politieke gevangene. In 1991 won ze voor haar strijd de Nobelprijs voor de Vrede. Na een periode van voorzichtige democratisering volgde in 2021 opnieuw een staatsgreep. Nu zit ze weer gevangen. Ze werd dit jaar tachtig en geldt daarmee als een van de oudste politieke gevangenen ter wereld. Intussen is er in Myanmar al tachtig jaar sprake van een volksopstand tegen het leger.

Voor journaliste Minka Nijhuis is dit geen abstract verhaal. Aan het begin van haar carrière kreeg ze het advies om naar Myanmar te reizen. In 1995 sprak ze Aung San Suu Kyi voor het eerst, toen die nog onder huisarrest leefde. In de jaren daarna ontmoette ze haar vele malen en zag ze van nabij de veranderingen in Suu Kyi’s leven: van vrijlating tot regeringsdeelname, en alle obstakels die daarmee gepaard gingen.

Deze week staat er een uitgebreid profiel van Suu Kyi in De Groene.Met de recente geschiedenis van Myanmar erdoorheen geweven. Want dat lijkt ook zo te zijn met het leven van Aung San Suu Kyi.

Productie: Laura ten Hove, Kees van den Bosch en Matthijs Domen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In een tijd waarin democratieën worden uitgehold en extreemrechts steeds verder oprukt, is verzet meer dan ooit noodzakelijk. Er waren de succesvolle rode-lijn-demonstraties in Nederland, en in de Verenigde Staten trokken ‘No Kings’-protesten door het hele land, gericht tegen het presidentschap van Trump. Recent was er ook de actie om het nummer ‘Vrijheid, Gelijkheid en Zusterschap’ van Sophie Straat massaal te streamen, als tegenwicht voor ‘Nee, Nee, Nee tegen een AZC’, dat door verschillende actiegroepen werd gedeeld.

Maar volgens Koen Haegens zijn dergelijke symbolische acties — hoe sympathiek ook — onvoldoende om een politieke tegenkracht te vormen tegen partijen die de democratie willen ondermijnen. Daarom maakte hij een doe-het-zelf-handleiding in negen stappen, voor de trotse burger die geen sterke man boven zich duldt. Met voorbeelden uit andere landen laat hij zien hoe mensen macht kunnen uitoefenen, zowel lokaal als op economisch terrein.

Productie Kees van den Bosch en Matthijs Domen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Buitenlandse Zaken blikt terug op de grote geopolitieke ontwikkelingen van het afgelopen jaar, tijdens een speciale live-opname in Spui25. Rusland-expert Eva Hartog vertelt hoe Poetin profiteert van Trump in het Witte Huis, ondanks het hernieuwde NAVO-elan. Oud-China-correspondent Garrie van Pinxteren legt uit hoe China in stilte steeds meer de wereld naar zijn hand zet. En Groene-redacteur Yaghoub Sharhani, net terug uit Syrië, schetst de contouren van een nieuw Midden-Oosten. In Historische Woorden klinkt de meest invloedrijke uitspraak van het jaar: Donald Trump die Zelensky de mantel uitveegt.

Productie: Gizelle Mijnlieff.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Sinds november vorig jaar gaan in het land massaal mensen de straat op tegen de regeringspartij Georgische Droom, die steeds autoritairder optreedt en zich nadrukkelijk afzet tegen de Europese Unie. Dat staat haaks op de wens van een grote meerderheid van de bevolking, die juist een Europese toekomst voor zich ziet.

Wat speelt er in dit land van heerlijke wijn en ruige bergen? Groene-journalist Irene van der Linde en fotograaf Nicole Segers reisden een maand lang door Georgië om met bewoners te spreken. Ze ontmoetten journalisten die hun baan verloren, jongeren die een eigen kunstcentrum oprichtten, en burgers voor wie demonstreren inmiddels onderdeel van het dagelijks leven is – vaak samen met de hele familie.

In de podcast vertellen Van der Linde en Segers over hun bevindingen. Ze zagen de repressie en de angst, maar ook de vasthoudendheid en het optimisme dat blijft oplichten. Het opvallendste symbool van die hoop is de Europese Unie, voor veel Georgiërs een belofte van vrijheid en democratie.

Productie: Kees van den Bosch en Eva Markx.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Huiselijk geweld komt lang niet altijd voor een rechter, zelfs als er een noodknop wordt ingedrukt. Het afgelopen jaar is femicide steeds hoger op de agenda gekomen, maar aan de moord op vrouwen gaat vaak veel vooraf: stalking, bedreigingen, herhaald huiselijk geweld. Zelfs wanneer daarvan aangifte wordt gedaan, belandt de zaak niet altijd bij een rechter. Slachtoffers kunnen dan in beroep gaan via een artikel-12-procedure, waarin een gerechtshof beoordeelt of het OM alsnog moet vervolgen. Maar die procedures vinden achter gesloten deuren plaats.

Onderzoeksplatform Investico kreeg uitzonderlijk inzage in deze zaken van het gerechtshof Amsterdam. Ook zij wilden begrijpen hoe dit proces werkt, wat er precies gebeurt en of er patronen zichtbaar worden. Het onderzoek werd uitgevoerd door Jolanda van de Beld, Belia Heilbron en Bobby Uilen, in samenwerking met RTL.

Er klinkt al langer kritiek op de manier waarop Nederland huiselijk geweld afhandelt. Maar in de regio Rotterdam is een nieuwe werkwijze ontwikkeld die, voorzichtige indicaties wijzen daarop, beter lijkt te werken.

Productie: Kees van den Bosch en Matthijs Domen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ze schitterden door hun afwezigheid: bij de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober bleef 20% van de kiezers thuis. In buitenwijken van gemeenten als Rotterdam of Almere vond slechts 63,5% van de kiezers hun weg naar de stembus.

Maar de opkomst is niet het grootste probleem, ontdekten journalist Froukje Santing en wetenschapper Floris Vermeulen. Het zijn specifieke groepen die hun stem structureel niet uitbrengen. Vooral jongeren, mensen met een migratie-achtergrond en laagopgeleiden doen aan stemverzuim.

Het gevolg? Een vicieuze cirkel waarin afgehaakten niet stemmen, waardoor ze minder vertegenwoordigd worden in de politiek, waardoor ze weer minder gaan stemmen. Die politieke stembusmijding is trouwens erfelijk: jongeren die het belang van stemmen van huis uit niet meekrijgen, blijven tijdens verkiezingen zelf ook liever thuis.

Gelukkig zijn er oplossingen, zien Santing en Vermeulen: vooral bij jongeren onder de 18 valt nog flinke winst te behalen. Zo nodigt een school in Almere leerlingen uit in de raadszaal, om daar strategisch te leren debatteren over compromissen en belangen. Er is hoop, maar dan moet de politiek wel meer gaan verbinden.

Productie: Simon van den Oever en Kees van de Bosch.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bouwt Europa in relatieve stilte aan een nieuw veiligheidsbeleid? Hoe zich op te stellen in een wereld zonder vriendschap met Amerika en met dreiging vanuit Rusland, is de rode draad als het gaat om leningen aan Oekraïne, computerchips, betalingsverkeer, enzovoort. We bespreken het met hoogleraar Catherine de Vries. In Historische Woorden klinkt de Trump van een aantal jaren geleden, maar dan in een omstreden montage door de BBC. En met correspondent Ekke Overbeek nemen we de niet-ingeloste beloften door van Polen, dat probeerde los te komen van rechts-autoritaire politiek, maar toch weer in het illiberale moeras lijkt te verzinken.

Productie: Gizelle Mijnlieff.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

‘Don’t drink the Kool-Aid’ is inmiddels een veelgebruikte uitdrukking, die de toehoorder op het hart drukt niet zomaar de woorden van een charismatische leider aan te nemen. De uitspraak is geïnspireerd op de zogenoemde Jonestown Massacre, waarbij sekteleider Jim Jones zijn 915 volgelingen overtuigde zelfmoord te plegen door het drinken van Kool-Aid vermengd met cyanide.

Voor zijn nieuwe boek Hotel De Wereld: Wageningen, Suriname en andere postkoloniale tragedies bezoekt Frank Westerman de jungle van Guyana, waar de dramatische gebeurtenis zich bijna vijftig jaar geleden afspeelde. Hoe kreeg Jones zijn volgelingen zo ver hem te volgen? En waarom is het zoveel makkelijker om iets af te breken dan om iets op te bouwen?

Over deze vragen spreekt hij deze week in de podcast, terwijl hij tegelijk pleit voor twijfel en nieuwsgierigheid. Als jonge, bevlogen ontwikkelingshulpstudent in Wageningen was hij namelijk op veel vlakken zekerder van zijn zaak dan nu.

Productie: Eva Markx en Kees van den Bosch.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De stemmen zijn nog niet allemaal geteld, maar twee partijen gaan gelijk op om de grootste te worden: D66 en de PVV. Wie uiteindelijk de grootste wordt, moet nog blijken. Elke stem maakt verschil. En dat na een strijd die juist leek te gaan over wie de tweede zou worden. Ook waren er opvallende momenten in de campagnes, zoals de rel rond Douwe Bob en de AI-plaatjes van de PVV.

Daarom blikken Coen van der Ven en Kim van Keken terug op de vijf grote partijen in campagne, met de meest opmerkelijke momenten uit de debatten en interviews met de lijsttrekkers – en natuurlijk de verkiezingsavond zelf.

Productie: Matthijs Domen en Kees van den Bosch.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Marijn Kruk deed onderzoek naar de rechts-populistische retoriek van onze tijd: waarom slaat die zo goed aan? Hij sprak hiervoor onder anderen met de toonaangevende rechtse journalist Wierd Duk. Duk is wekelijks te gast bij talkshows als Vandaag Inside en heeft een eigen pagina in De Telegraaf. Hij waarschuwt met klem dat ‘onze cultuur’ wordt overgenomen door de islam. Gek genoeg ontkent hij tegelijk zijn eigen macht als publiek figuur: hij verwoordt enkel de sentimenten die al bij het volk leven. En het zijn juist die sentimenten van de ‘boze burger’ die de ‘woke linkse elite’ niet zou willen horen, zo stelt hij.

Daar is Kruk het niet mee eens. Volgens hem is het juist rechts dat erin is geslaagd het publieke debat te vormen. Dat kon dankzij de sterke beelden die rechtse stemmen weten op te roepen — van aanslagen, oprukkend islamisme en wij-zij-denken. De Nederlandse politieke reflex is om met die retoriek mee te bewegen: de ideeën in te kapselen in de hoop dat ze hun overwicht verliezen. Maar dat blijkt niet goed te werken.

Kruk reflecteert in de podcast op hoe zelfs links inmiddels vastzit in dit frame van de ‘cultureel-identitaire blik’, in plaats van bijvoorbeeld bezig te zijn met inkomensongelijkheid. Dat moet veranderen, zegt hij. Het is tijd dat links zijn eigen beelden gaat maken.

Productie: Kees van den Bosch en Eva Markx.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Israël-correspondent Simone Korkus vertelt hoe in Israël wordt gereageerd op het bestand rond Gaza dat onder Amerikaanse druk is afgedwongen. En wat betekent dit voor de politieke toekomst van Netanyahu? In Historische Woorden trolt NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte met behulp van de film The Hunt for Red October om te spotten met de militaire macht van Rusland. Met Groene-redacteur Yaghoub Sharhani praten we over de vastgoed- en vredesfantasieën die de VS op Gaza projecteren. Economische groei zonder politieke verandering bestaat niet, concludeert hij.

Productie: Gizelle Mijnlieff.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Vaak wordt de vraag gesteld of Israël tegelijk een joodse én een democratische staat kan zijn. Wie terugkijkt naar de geschiedenis van de zionistische beweging en de ideeën van vroegere joodse denkers, ziet dat dit debat al veel langer speelt.

Rond de term antizionisme bestaat veel verwarring. Dat hangt samen met de verschillende manieren waarop men naar het zionisme keek: als een nationale beweging of juist als een culturele en intellectuele stroming. Tegenwoordig wordt kritiek erop vaak al snel als antisemitisch bestempeld, terwijl er ook binnen de joodse gemeenschap zelf altijd stevige kritiek is geweest. Orthodoxe, liberale en seculiere joden hebben elk hun eigen bedenkingen geuit, en juist de grote keerpunten in de geschiedenis hebben het zionisme gevormd tot wat het nu is.

Schrijver en religiewetenschappe Martine van den Berg vertelt hierover, onder meer aan de hand van het werk van de joodse denker Yeshayahu Leibowitz. Ze bespreekt zijn visie op de toekomst van Israël en wat hij in zijn eigen tijd al zag gebeuren. Haar bijdrage komt voort uit materiaal dat ze eigenlijk had willen opnemen in haar nieuwe boek De genesis van het verraad, maar dat daar niet goed in paste.

Deze week wordt de podcast gepresenteerd door Stephan Sanders, omdat Kees van den Bosch er niet bij kan zijn.

Productie: Stephan Sanders, Gizelle Mijnlieff, Matthijs Domen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met onze nieuwe Groene-columnist Nicholas Mulder bespreken we hoe Trump volhardt in zijn handelsoorlog en ruzie maakt met vrijwel de hele wereld. Mulder legt uit waarom Amerika juist zijn traditionele bondgenoten dwarszit. In Historische Woorden klinken Trump en Netanyahu, die een vredesplan voor Gaza opstelden. Correspondent Marjon van Royen schetst de stand van zaken in Brazilië, dat afrekende met autocraat Bolsonaro en nu een toekomst zoekt op basis van een oud recept. Premier Lula da Silva maakte Braziliaans nationalisme weer links en koos nieuwe bondgenoten voor het land.

Productie: Gizelle Mijnlieff.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

We hebben in Nederland te maken met een uitzonderlijke therapiecultuur: er zijn drie keer zoveel psychologen als tandartsen, en steeds meer mensen komen met burn-outs en depressies in de geestelijke gezondheidszorg terecht. Het gevolg: de wachtlijsten voor psychische hulp groeien, en aan de rand van de GGZ bloeit een rijk alternatief therapielandschap op.

Voor haar nieuwe boek In therapie trok journalist en schrijver Lena Bril, na zelf jarenlang bij verschillende therapeuten te hebben gezeten, de therapiejungle in. De vraag die haar maar niet losliet: waarom zoeken zoveel mensen hun heil bij een psycholoog of coach? En: wat werkt er nou écht?

Ze bewandelde in die zoektocht niet alleen het pad naar de ‘klassieke’ GGZ-psycholoog, maar probeerde daarnaast behandelingen uit het alternatieve circuit: paardencoaching, familieopstellingen en truffeltherapie, bijvoorbeeld.

Wat blijkt? Het onderscheid tussen wat therapievormen ‘effectief’ of ‘niet-effectief’ maakt, is nauwelijks te herkennen: van placebotabletten kikkert men net zo goed op als van bewezen behandelmethodes, en zelfs hoogaangeschreven coaches kunnen onzin verkopen. 

Hoe kan het dat steeds meer mensen in therapie gaan, en hoe steekt dat alternatieve landschap precies in elkaar? Kees van den Bosch spreekt hierover met Lena Bril.

Productie: Kees van den Bosch en Simon van den Oever

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de jaren vijftig hield de Binnenlandse Veiligheidsdienst veel journalisten en kunstenaars in de gaten om te onderzoeken of zij communistische sympathieën hadden. Eén infiltrant was jarenlang lid van de redactie.

Universitair docent Laurens Ham en dichter en essayist Frank Keizer zijn maandenlang in Nederlandse archieven gedoken. Daar zagen ze hoe de BVD veel informatie verzamelde over journalisten en kunstenaars.

Ze begonnen hun onderzoek met de vraag wat de invloed was van de BVD op de literaire geschiedenis van Nederland tijdens de Koude Oorlog. In hun onderzoek stuitten ze ook op een mapje over De Groene Amsterdammer. Na een lange speurtocht konden ze met grote waarschijnlijkheid vaststellen wie de informant was.

Productie: Kees van den Bosch en Matthijs Domen

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hij noemt zichzelf de 'coolest dictator on earth' en heeft op sociale media meer volgers dan welk staatshoofd dan ook: president Nayib Bukele. Hij bouwde in El Salvador een politiek laboratorium waarin hij razendsnel de liberale democratie uitholt. Met massale arrestaties – tot wel duizend per dag – zette hij tienduizenden bendeleden gevangen. In taxi’s, winkels en buitenwijken wordt hij bejubeld, zijn gezicht prijkt overal, en zijn harde aanpak zorgt voor wereldwijde bewondering op rechts.

Toch heeft de strategie van Bukele – ‘veiligheid boven vrijheid’ – ook een harde keerzijde: duizenden onschuldige burgers belandden door zijn radicale aanpak onterecht in de gevangenis. Terwijl Bukele zichzelf met een oneindige presidentstermijn machtsdronken lijkt te voeren, verandert El Salvador in een op hol geslagen dictatuur die al drie jaar lang in noodtoestand verkeert.

Journalisten Coen van de Ven en Kasper Goethals trokken twee weken door oerwoud en sloppenwijken om te zien wat er gebeurde na de massa-opsluiting van bendeleden in El Salvador. Waarom blijft Bukele zo razend populair? En wat hopen rechtse wereldleiders zoals Trump te leren van zijn politieke laboratorium?

Productie: Kees van den Bosch en Simon van den Oever

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Terwijl grote delen van de wereld vakantie vierden, eindigde het diplomatieke ballingschap van Vladimir Poetin. Donald Trump ontving de Russische president met alle egards, en hoorde de Russische eisen inzake Oekraïne welwillend aan. Wat betekent dit voor Rusland? Daarover spreken we met Rusland-expert en vaste BZ-gast Eva Hartog. De Historische Woordenvan deze editie werden bij toeval opgenomen: Poetin en Xi Jinping die samen mijmeren over 150 jaar oud worden. En tot slot India, dat na jarenlange vrijage met de VS plots met de hoogste handelstarieven ter wereld om de oren is geslagen. Begaat Trump hier een diplomatieke vergissing?

Productie: Gizelle Mijnlieff.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In zijn boek Vuistslagen beschrijft Rasit Elibol de armoede in zijn jeugd. Hij groeide op in Wormer, in een turbulent migrantengezin, waar hij moest knokken om er als buitenstaander bij te horen.
De druk om als jongere te presteren in Wormer was immens, zo schrijft Elibol in zijn boek, met vechtpartijen en interne conflicten tot gevolg. Toch weet hij zijn woede uiteindelijk te kanaliseren richting de vechtsport: hij besluit de ring in te stappen als MMA’er. Op zijn 24ste slaat Elibol de weg in naar de journalistiek.

Kees van den Bosch gaat op persoonlijke wijze in gesprek met Rasit Elibol. Over de totstandkoming van zijn boek, maar ook over de overeenkomsten tussen zijn ‘impostersyndroom’ als journalist en zijn turbulente jeugd in Wormer.

Productie: Kees van den Bosch, Pleun Kraneveld en Simon van den Oever.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De ring van de Balinese koning Pandji Tisna legde een wonderlijke reis af: van het paleis op Bali, via de handen van een Nederlandse predikant in het verzet, tot aan schrijver en journalist Anne-Lot Hoek. Tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd schonk Tisna de ring aan Henk Franken, die zich op Bali openlijk achter de vrijheidsstrijders schaarde. Generaties later kwam de ring bij Anne-Lot terecht, precies op het moment dat zij haar boek over de strijd om Bali presenteerde.

In dit gesprek met Kees van den Bosch vertelt Anne-Lot Hoek hoe de ring niet alleen een persoonlijk geschenk werd, maar ook een symbool voor de vriendschappen die ondanks koloniale machtsverhoudingen konden ontstaan. Ze schetst de dubbele betekenis van erfgoed: een teken van verbondenheid, maar ook een herinnering aan de misdaden die Nederland in voormalig Nederlands-Indië heeft begaan. Het verhaal van de ring verbindt het verleden met het heden, roept vragen op over restitutie en erfgoed en laat zien hoe geschiedenis nog steeds doorwerkt in persoonlijke levens. Voor Anne-Lot zelf is de ring uiteindelijk ook een spiegel geworden: wat draag je eigenlijk mee en wat geef je door?

Productie door Rosa Springer en Kees van den Bosch.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

We zijn obsessief bezig met onze telefoons. Jonge mensen groeien er mee op en zijn er uren per dag mee in de weer. Hoe ga je daar mee om? Deze week in de Groene ontdekken Eva Hofman en Pleun Kraneveld hoe jonge mensen denken over hun telefoongebruik, en wat voor initiatieven er zijn om dat tegen te gaan.

Ze bespreken in de podcast ook hun eigen telefoongebruik, en hun afwegingen daarin. Ze merken dat ze verslaafd raakten aan hun telefoons, en de sociale media waar die toegang tot verschaffen. Hoe om te gaan met die verslaving, als je het zo mag noemen? Pleun vertelt dat ze rigoureuze maatregelen heeft genomen, en haar smartphone deels in de ban heeft gedaan. 

Kees van den Bosch in gesprek met Eva Hofman en Pleun Kraneveld over telefoonverslaving, en de opkomst van tegenbewegingen.

See omnystudio.com/listener for privacy information.