Χίλιες και μία λέξεις, με τον Πάνο Δημάκη

Πριν 573 χρόνια, τέτοιες μέρες, λένε πως ακούστηκε στην Κωνσταντινούπολη η σπαρακτική κραυγή «Εάλω η Πόλις», η Πόλη κυριεύθηκε. Αυτό το «εάλω» θα είναι η αφορμή για το σημερινό επεισόδιο, μιας και τα ρήματα αιρώ και αλίσκομαι του «εάλω» μάς δίνουν πληθώρα λέξεων, όπως διαίρεση, είλωτας, εξαιρετικός και κατανάλωση!

Η άνοιξη είναι η εποχή των λουλουδιών και η κατάλληλη περίοδος για ένα επεισόδιο αφιερωμένο σε αυτά. Τι σχέση έχουν οι γλαδιόλες με τον Ράσελ Κρόου ή οι ορχιδέες με το αντρικό αναπαραγωγικό σύστημα; Επίσης πώς συνδέονται οι μαργαρίτες με τα μαργαριτάρια και ποιος ήταν τέλος πάντων ο Υάκινθος; Ένα ευωδιαστό επεισόδιο πέρα ως πέρα.

Ένα γλωσσικό ταξίδι στο μυρωδάτο νησί της Χίου. Μαστίχα, εσπεριδοειδή, κάστρα, αρχοντικά, θάλασσες και ιστορία που εκφράζεται μέσα από το τραγουδιστό ιδίωμα του νησιού που έχει πολλές επιρροές. Με οδηγό μου τη Χιώτισσα Υρώ Μανέ, θα μάθουμε πολλά για αυτόν τον ευλογημένο τόπο και τη γλώσσα του.

Τι πιο ιερό από το φαγητό και ειδικά το πρωινό, το πρώτο γεύμα της ημέρας. Γάλα, μέλι, τυρί, καφές, βούτυρο, ψωμί αλλά και λάδι, αλάτι, πιπέρι και ελιές μας αφηγούνται τη συναρπαστική ετυμολογία τους. Τι σχέση έχουν οι φρυγανιές με τις φρυκτωρίες αλλά και το αλάτι με τον μισθό; Αυτά και πολλά άλλα γλωσσικά θαύματα στο επεισόδιο αυτό.

Ο καθένας μας κουβαλάει ένα επώνυμο για μια ζωή ολόκληρη. Ενίοτε δεν έχουμε κάτσει ποτέ να σκεφτούμε αν αυτό το επίθετο σημαίνει κάτι! Και πολλές φορές δεν είναι παρά ένα επάγγελμα! Τερζής είναι ο ράφτης, Καζαντζίδης αυτός που φτιάχνει καζάνια και Δεμερτζής ο σιδεράς. Γιατί η μισή Ελλάδα λέγεται Παπαδόπουλος και είναι αλήθεια ότι Σημίτης είναι ο κουλουρτζής;

Ένα επεισόδιο για τον ύπνο που θα σας κρατήσει ξύπνιους! Κρεβάτια, μαξιλάρια και σεντόνια βρίσκουν την ετυμολογία τους. Είναι αλήθεια ότι η νάρκη είναι στην πραγματικότητα ψάρι κι ότι η μορφίνη πήρε το όνομα από τον θεό των ονείρων, τον Μορφέα; Και ποια είναι η απίστευτη σχέση των λέξεων λεχώνα και λοχαγός;

Ένα επεισόδιο όπου όλα γύρω μου γυρίζουν αφού το ρήμα μας είναι το στρέφω και τα συνώνυμά του! Τι σχέση έχει ο στραβός με τον διεστραμμένο και πώς συνδέεται η λόξα με τη διαστρέβλωση. Μάθετε επίσης για τις φοβερές γραφές βουστροφηδόν και ελικηδόν.

Μπάνιο, μπουτίκ, μπουντρούμι, γκλάμουρ: λέξεις που κάνουν μπαμ ότι είναι ξενόφερτες. Μα έλα που είναι ελληνικότατες. Δεν μοιάζουν, θα πείτε... Ίσως γιατί είναι αντιδάνεια, λέξεις που πήραν οι ξένοι από τα ελληνικά και τις δανειστήκαμε ξανά εμείς εμφανώς αλλοιωμένες. Τι σχέση έχει το ζαμπόν με την καμπύλη, ο Χριστός με την κρέμα και το γκάζι με το χάος; Ελάτε να δούμε μαζί!

Η γρίπη έχει έξαρση και τι καλύτερο να ξορκίσεις μια ασθένεια από το να ξέρεις την προέλευση του ονόματός της! Περί πόνου και αρρώστιας το επεισόδιο, αλλά τι φοβερά γλωσσικά ταξίδια... Πώς συνδέεται το αναλγητικό με τη νοσταλγία και ο πόνος με την πείνα; Ο ίλιγγος με τον έλικα και ο τυφώνας με τον τυφλό; Και βέβαια, η συγκλονιστική ετυμολογία της λέξης χάπι.

Σήμερα θα μιλήσουμε για γεμίσματα, φουσκώματα, για την έννοια του τίγκα και του φίσκα, βρε αδερφέ! Θα ακούσετε για τα μαγικά ρήματα πίμπλημι και κορέννυμι, που μας δίνουν από το "κατά κόρον" ως το πλήθος, το πλεόνασμα, τον πλούτο και το πλήρες γιαούρτι! Ποια η σχέση του Οιδίποδα το φούσκωμα αλλά και του γαϊδουριού με το γεμίζω; Και φυσικά, η εντυπωσιακή ετυμολογία του αδειάζω!

Αρχή της νέας χρονιάς με όνειρα, ευχές και πολλές νέες λέξεις να μας περιμένουν. Σε αυτό το επεισόδιο ετυμολογούμε τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς! Τι σχέση έχει ο μήνας με το φεγγάρι και τι ήταν ο χρόνος για τους αρχαίους παππούδες μας; Πώς συνδέεται ο Άγιος Βασίλης από την Καισαρεία με τους Τσάρους και ποια είναι επιτέλους η προέλευση της λέξης παλικάρι; Καλή Χρονιά!

Σήμερα θα σας δέσω κόμπο, θα δέσω το γάιδαρό μου, θα είστε για δέσιμο, όμως θα σας λύσω τα χέρια, θα λύσω τη σιωπή μου και τα μάγια αλλά και θα λυθούν τα γόνατά σας! Όπως καταλάβατε, σήμερα λύνουμε και δένουμε με αυτά τα δύο αντιθετικά ρήματα, που τόσες λέξεις θα μας δώσουν. Θα εξηγήσουμε διάφορες έννοιες, αλλά μην το δέσετε κιόλας ότι θα τις πούμε κι όλες!

Αυτή τη φορά παρακολουθούμε «με κομμένη την ανάσα» τον Πάνο Δημάκη και τη Ναταλία Αργυράκη να «διασταυρώνουν τα ξίφη τους» σε μια «κούρσα», όχι διαδοχής αλλά ανάλυσης της «τηλεοπτικής» γλώσσας. Χωρίς «σφοδρές συγκρούσεις» τα βάζουν όλα «επί τάπητος» και μέσα σε «κλίμα κατάνυξης» μιλούν για όλα αυτά που «ταλανίζουν» το «τηλεοπτικό τοπίο». «Τραγικές φιγούρες» τα μόνιτορ και τα μικρόφωνα.

Ένα μήλο την ημέρα τον γιατρό τον κάνει πέρα, δε λέμε; Ένα επεισόδιο αφιερωμένο στην ιατρική, αυτή την πολύ σπουδαία επιστήμη. Από ποιο φοβερό ρήμα βγαίνει η ανάρρωση και ο εύρωστος; Τι ήταν ο φαρμακίτης δακτύλιος και τι το άκος, που μας έδωσε και την πανάκεια; Τι ονόμαζε ο Πλάτων "φάρμακο της λήθης" και ποια είναι η εκπληκτική ετυμολογία της υγείας;

Συνεχίζουμε την περιδιάβασή μας στην Κρητική διάλεκτο. Από πού βγήκε ο παράωρος, ο κουζουλός, το ίντα και το επαέ; Μια βουτιά στη ζωντανή γλώσσα του Κορνάρου και του Χορτάτζη, σε μαντινάδες και σε φοβερές λέξεις όπως ξανοίγω, γλακώ, μιαολιά, ρίφι και γιάντα!

Ένα διαφορετικό επεισόδιο, αφού περιδιαβαίνουμε την Κρητική διάλεκτο μαζί με την αγαπημένη ηθοποιό Βάσω Γουλιελμάκη. Με υπέροχη προφορά διαβάζει μια κρητική ιστορία και μαζί ανακαλύπτουμε τη μαγεία της γλώσσας της Κρήτης. Γιατί το "πράμα" κατέληξε να σημαίνει "τίποτα" και πολλές άλλες αγαπημένες λέξεις από τη Μεγαλόνησο.

Ένα επεισόδιο για τη μάθηση: τα γράφω, διαβάζω, μαθαίνω και διδάσκω μάς αποκαλύπτουν τα μυστικά τους. Πως από το διαβιβάζω πήραμε το διαβάζω και πώς βγήκε η φράση "τύπος και υπογραμμός"; Τι είναι ο αρτιμαθής και τι οι προγραφές και από ποια λέξη πήραμε τη γόμα αλλά και το τετράδιο;

Ένα επεισόδιο που θα φέρει τα άνω κάτω! Αφιερωμένο στην έννοια της μείξης, του ανακατέματος. Τι σχέση έχει το κρασί με τον κρατήρα των ηφαιστείων; Από πού κι ως πού συνδέεται η θερμοκρασία με την ιδιοσυγκρασία; Τι ήταν οι μιξοβάρβαροι και πώς ο κυκεώνας, ένα ποτό, πήρε την έννοια του μπερδέματος;

Αυτό το επεισόδιο μας μιλάει για την έννοια του σπάζω. Τι σχέση έχει το ρήγμα με το ραγδαίος και γιατί είναι τόσο δύσκολο ρήμα το εκρήγνυμαι; Μάθετε τη σχέση μεταξύ του αντιπερισπασμού και της περισπωμένης και εκπλαγείτε με την ετυμολογία των λέξεων κάταγμα ναυάγιο, αμφότερα από το άγνυμι. Όσο για το τρυφερός, ξέρατε ότι είναι από την ίδια ρίζα με το θρύψαλο, ε;

Πάλι, άγχι, τήλε, ομού, αεί, αμφί, άγαν κι άλλες λεξούλες που αξίζουν το δικό τους επεισόδιο γιατί απλούστατα μας έχουν δώσει αναρίθμητες άλλες λέξεις. Τι σχέση έχει η συγγένεια εξ αγχιστείας με το άγχος και το απαγχονίζω και ποια είναι η ιστορία των λέξεων παλινωδία και πλημμέλημα που σχετίζονται και οι δύο με τη μουσική; Τι δουλειά έχει ο Αγαμέμνων με την αγανάκτηση και από πού κι ως πού το όμως είναι από την ίδια ρίζα με τον ομογενή;

Ξεκινάμε τη χρονιά με ένα από τα πιο σημαντικά ρήματα κάθε γλώσσας, το έχω. Θα εκπλαγείτε με την πληθώρα τον παραγώγων του, ίσως γιατί δεν έχει μόνο τη σημασία της κατοχής. Γιατί λέμε έτσι τους οίκους ανοχής, τι σχέση έχουν τα οχυρά με τα ενέχυρα και ποια ο ακάθεκτος με την Κατοχή; Πώς πήραν τη σημασία τους η εξοχή, η εποχή αλλά και η ευεξία; Έχετε τα μάτια (και τα αυτιά) σας δεκατέσσερα σε αυτό το επεισόδιο!

Ένα επεισόδιο αφιερωμένο στα ψάρια και τα θαλασσινά, το απαραίτητο συστατικό κάθε τραπεζιού ταβέρνας δίπλα στο κύμα! Τα μπαρμπούνια είναι όντως βαρβάτα; Πώς σχετίζονται τα μύδια με τα ποντικάκια και γιατί οι φάλαινες έχουν σόκιν ετυμολογία; Μάθετε για τη συγκλονιστική ετυμολογία της γόπας αλλά και για τη μάχη που έγινε για... ρέγγες!

Kαλοκαιράκι, ντάλα ο ήλιος, αλμύρα και δροσερές σαλάτες αλλά και νόστιμα λαδερά. Ένα επεισόδιο για τα αγαπημένα λαχανικά. Έχει σχέση το λάχανο με το λαχανιάζω; Είναι όντως αζτεκική η λέξη ντομάτα; Τα πράσα μάς έδωσαν το χρώμα πράσινο; Και τέλος, τι σχέση έχουν τα χόρτα με τον χορτάτο;

Μια από τις πιο ιδιαίτερες αισθήσεις είναι η αφή, δηλ. το άγγιγμα. Ένα επεισόδιο για τις λέξεις που σημαίνουν αγγίζω και πιάνω. Τι σχέση έχει ο αναπτήρας με την έξαψη αλλά και πώς συνδέεται ο θιγμένος με τον Τσιγγάνο; Ξέρατε ότι το δράττομαι της ευκαιρίας μας έδωσε και τη δραχμή; Κι ότι το χάδι είναι από την ίδια ρίζα με τον ήχο; Ήγγικεν η ώρα λοιπόν για τα ρήματα της αφής!

"Ντο ευτάς;" Έτσι ρωτάνε οι Πόντιοι το "Τι κάνεις;". Μια πανάρχαιη διάλεκτος μας φανερώνει τα μυστικά της. Η γλώσσα ενός περήφανου λαού με λέξεις που έρχονται με μικρές αλλαγές κατευθείαν από τα αρχαία Ελληνικά, όπως αθάλα, λελεύω, εξέγκα, ωτίν και αποτουνύ. Στο στούντιο ο Στάθης Κουρτίδης, γέννημα θρέμμα Πόντιος, με βοηθά να τις ανακαλύψω.

Τόσες λέξεις έχουμε που περιγράφουν τα μεγέθη, όπως μικρός, μεγάλος, κοντός και ψηλός. Ξέρατε ότι το μήκος έχει σχέση με τη Μακεδονία κι ότι ο κοντός έρχεται από το κοντάρι; Γνωρίζατε ότι η ευφράδεια λόγου είναι από την ίδια ρίζα με το φάρδος; Ή ότι ο λεπτός είναι αδερφάκι με τις λέξεις λεπρός, λέπι και λωποδύτης; Ένα επεισόδιο που αποδεικνύει περίτρανα ότι το μέγεθος της ελληνικής γλώσσας μετράει!

Με ευκαιρία τη Eurovision, πάμε να δούμε κάποιες λέξεις μεταφρασμένες από τους στίχους των τραγουδιών που έστειλε η Ελλάδα σε αγγλικό στίχο. My number one και τέτοια! Από πού βγαίνει το "Κούνα το" στο Shake it; Η Καλομοίρα τραγούδησε My secret combination, αλλά ποια η προέλευση της λέξης μυστικός; Μάθετε την ετυμολογία λέξεων όπως δίχως, νύχτα και θησαυρός με πολλή, πολλή μουσική.

Αυτή την περίοδο γίνονται πολλοί γάμοι κι έτσι είπαμε να κάνουμε ένα επεισόδιο για το μυστήριο του γάμου. Το ξέρατε ότι τα κουφέτα και η βέρα είναι ιταλικές λεξεις ενώ ο ελληνοπρεπέστατος εργένης είναι τουρκική λέξη; Και τι σχέση έχει η συννυφάδα με τη νυφίτσα; Όλα αυτά σε ένα γαμήλιο podcast!

Είτε κάνετε τον Κινέζο, είτε κάνετε σαματά, ξέρατε ότι αρχικά το κάνω ή κάμνω σήμαινε κοπιάζω και μας δίνει το μεροκάματο αλλά και τον αποκαμωμένο; Και τι σχέση έχει ο ποιητής με τον αρτοποιό ή ο πραγματικός με τον εισπράκτορα; Ένα podcast για τα ρήματα της πράξης!

Ήρθε πάλι η γιορτή του Πάσχα και είπα να μιλήσουμε για τις λέξεις της θρησκείας; Τι σχέση έχει η λέξη Θεός με τον Δία, αλλά και η εκκλησία με την κλήση που κόβει ο αστυνόμος; Γιατί η μισή Ελλάδα λέγεται Παπαδόπουλος και πώς συνδέεται ο τρούλος με το ρήμα τουρλώνω; Είναι αλήθεια ότι η λέξη παράδεισος είναι περσική; Αυτά και άλλα πολλά σε ένα θεϊκό επεισόδιο!

Ένα επεισόδιο αφιερωμένο στη μαγική αίσθηση της ακοής. Αφτιά, σκουλαρίκια και ακροάσεις! Πώς από το ους πήγαμε στο αφτί, πώς το ακροώμαι έγινε αφουγκράζομαι; Τείνατε ευήκοον ους και όπως είπε και ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Ζήνων ο Κιτιεύς: «Έχουμε δύο αυτιά αλλά μόνο ένα στόμα, έτσι ώστε πιο πολύ να ακούμε παρά να μιλάμε!»

Ένας από τους πιο ιδιαίτερους μύθους της ελληνικής μυθολογίας είναι αυτός του Περσέα που σκότωσε τη γοργόνα Μέδουσα και έσωσε την Ανδρομέδα από το κήτος που θα την έτρωγε. Σήμερα θα μάθουμε για αυτόν τον μύθο αλλά με μια πιο διεστραμμένη ματιά, αφού θα τον τρολάρουμε λίγο και ταυτόχρονα θα μάθουμε για την απίστευτη ετυμολογία λέξεων και ονομάτων που είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με τον μύθο.

204 χρόνια μετά την Ελληνική Επανάσταση του 1821... Ας δούμε μαζί την ετυμολογική ανάλυση ορόσημων του Αγώνα! Τι σχέση έχουν οι λέξεις έθνος και έθιμο και τι σημαίνουν σουλτάνος, πασάς και αγάς; Πώς πήρε το όνομα του ο Κολοκοτρώνης και ο Μιαούλης και τι είναι επιτέλους τα Δερβενάκια; Γιατί ονομάζουμε τους εαυτούς μας Ρωμιούς και πώς συνδέεται ο Ιερός Λόχος με τις λεχώνες; Χρόνια μας πολλά!

Η ουσία, η εξουσία και η συνουσία είναι όλες από το ίδιο ρήμα, το βασικότερο ίσως ρήμα σε όλες τις γλώσσες του κόσμου. Κι αυτό είναι το είμαι! Ένα επεισόδιο για τα όντα, τους απόντες και τους παρόντες. Βάλτε όλο σας το είναι στην ακρόαση αυτού του επεισοδίου και μάθετε μια από τις πιο πολύτιμες λέξεις της γλώσσας μας: την ευεστώ.

Αν έχετε μύτη και οσμίζεστε την πολυπλοκότητα της ελληνικής γλώσσας, τότε σας έχω ένα επεισόδιο αφιερωμένο σε ωραίες αλλά και άσχημες μυρωδιές. Πώς σχετίζεται το όζον με το ζέχνω; Γιατί λέμε "κάτσε να μυρίσω τα νύχια μου"; Από πού βγαίνει ο βρόμικος κι από πού η κολόνια; Και τέλος, τι σημαίνει μια από τις πιο δημοφιλείς ελληνικές λέξεις του παγκόσμιου ίντερνετ, ο πετριχώρ;

Η Αντιγόνη στην ομώνυμη τραγωδία του Σοφοκλή λέει στον βασιλιά της Θήβας Κρέοντα: «Δεν γεννήθηκα για να μισώ, αλλα για ν' αγαπώ». Αυτή η υπέροχη φράση είναι το εισιτήριο για ένα επεισόδιο αφιερωμένο σε φίλους και εχθρούς! Τι σχέση έχουν οι εταιρείες με τις εταίρες, το προσκυνώ με την αγγλική λέξη kiss αλλά και η έριδα με τους στυγνούς εγκληματίες; Φιλία και έχθρα στο προσκήνιο, λοιπόν!

Δεύτερο επεισόδιο για χρώματα και την ετυμολογία τους γιατί ένα δεν είναι αρκετό! Το κίτρινο και το πράσινο παίρνουν το όνομά τους από φυτά, μα το μουσταρδί τι σχέση έχει με τα σταφύλια; Οι αρχαίοι αντιλαμβάνονταν τα χρώματα όπως εμείς ή μήπως τα όρια μεταξύ τους ήταν πιο ρευστά; Μπλε, γαλάζιο και γκρι αποκαλύπτουν τα μυστικά τους αλλά ξέρατε εσείς τη συγκλονιστική γλωσσική ιστορία του εκρού, του μπεζ και του τιρκουάζ;

Λευκό και μαύρο, κόκκινο και μπορντό, ροζ και πορφυρό, τα χρώματα είναι από τα ωραιότερα πράγματα στη ζωή μας. Τι σχέση έχει η μελαγχολία με το μελανοδοχείο και ποια ο Καραγκιόζης με τον μέλανα ζωμό; Πώς έφτασαν τα άσπρα από νομίσματα που ήταν να γίνουν χρώμα; Γιατί η Λευκάδα πήρε το όνομά της και γιατί ονομάζονται έτσι το γκρενά, το μπορντό, το πορφυρό και τόσα άλλα χρώματα; Καλώς ήρθατε στο πρώτο επεισόδιο για τα χρώματα!

Είναι Χριστούγεννα, οι ουρανοί αγάλλονται, χαίρει η φύσις όλη και μαζί της χαιρόμαστε κι εμείς. Το θέμα μας είναι η χαρά, η τέρψη και η ευτυχία. Ποιος ήταν ο τρίσμακαρ και τι σχέση έχει το χάρμα οφθαλμών με το χαριεντίζομαι; Γιατί τα αγάλματα λέγονται έτσι και πως συνδέονται οι δαίμονες με την ευδαιμονία; Καλά Χριστούγεννα σε όλους!

Ένα διαφορετικό επεισόδιο, αφού φιλοξενώ τον Γιώργο Στάθη, Πρόεδρο του Σωματείου Διερμηνέων Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας. Μια συζήτηση για τη νοηματική γλώσσα: οι ερωτήσεις που πάντα είχατε, όπως πώς δημιουργούνται τα διάφορα νοήματα, πώς δομείται η γραμματική και καθιερώνεται το λεξιλόγιο. Είναι κοινή με τις άλλες νοηματικές του κόσμου; Υπάρχει αργκό; Πώς ορίζονται ονόματα και τόποι όπως Μητσοτάκης, Πελοπόννησος κ.ά.; Ποια η πραγματικότητα της ζωής ενός διερμηνέα και τι ευτράπελα έχουν συμβεί; Και τέλος, πώς επιτέλους πρέπει να φερόμαστε στα κωφά άτομα;

Σημερινό θέμα ο κλαυσίγελως και οι λέξεις που σχετίζονται με κλάμα και το γέλιο. Μήπως τελικά η πλατεία Κλαυθμώνος έχει σχέση με το κλάμα και ποια είναι άραγε η σύνδεση μεταξύ θρήνου και θρύλου; Τι ήταν η άδακρυς μάχη αλλά και ο Αιάντειος γέλως; Τι σχέση έχει το αρχαϊκό μειδίαμα με το smile αλλά και ο ιλαρός με τη Hillary Clinton; Και τέλος, το γέλιο με το glamour; Ελάτε μαζί μου στον ωκεανό των έντονων συναισθημάτων!

Τρία ρήματα από κλ- σάς έχω: κλίνω, κλάω και κλέω. Τι ήταν ο φοβερός ενιαυτός κλιμακτήριος και πώς το κλίμα πήρε τη σημερινή του έννοια από την αρχική σημασία της πλαγιάς; Τι σχέση έχει το κλάσμα και η κλάση με μια κλανιά; Γιατί, ο κλήρος με τον ολόκληρο; Μάθετε, επίσης, για το μαγικό έθιμο του Αη Γιάννη του Κλήδονα, ένα νυφοπάζαρο αιώνων. Καθίστε αναπαυτικά σε ένα ανάκλιντρο και απολαύστε τρία πανάρχαια ρήματα.

Καλοκαίρια και χειμώνες, περιμένω για να΄ρθεις, τραγουδούσε ο Μητροπάνος. Ωραία και τα δύο, μα εμείς θα επικεντρωθούμε στα καιρικά φαινόμενα που δεν εμπεριέχουν λιακάδα. Τι σχέση έχει η βροχή με τον όμβρο ή η ψιχάλα με το ψεκάζω; Πώς έλεγαν οι αρχαίοι Έλληνες το ουράνιο τόξο και ποια πολύχρωμη θεά το συμβόλιζε; Από πού κι ως πού το κρύο συνδέεται με το κρύσταλλο και τα παγάκια με τον Άρειο Πάγο; Ειναι Νοέμβρης και βάλαμε τα πουλόβερ μας. Καιρός για τις λέξεις του ψύχους!

Αυτή τη φορά θα σας συστήσω δύο ρήματα που πλέον δεν έχουμε στα νέα ελληνικά, αλλά δεν είναι νεκρά. Είναι ολοζώντανα μέσω των αμέτρητων λέξεων που βγαίνουν από αυτά. Το ίημι και το είμι! Ένεση και άνεση, κάθετος και εφετείο, ιός και αφετηρία, όλα παιδιά του ίημι. Για να μην πω για την τρισκατάρατη οικονομική ύφεση. Το είμι, πάλι, είναι η μητέρα της εφόδου και των εσόδων, του εισιτηρίου και του ανεξίτηλου, του ισθμού και της μεθόδου! Και φυσικά, μας δίνει το ηρωικό Ίτε παίδες Ελλήνων!

Σήμερα θα σας γυρίσω 3000 χρόνια πίσω σε μια εποχή με παντοδύναμους θεούς, πολυμήχανους βασιλιάδες, τρομακτικά τέρατα, πανέμορφες γυναίκες, αοιδούς και μαγικά ζώα. Θα ταξιδέψουμε στην ηρωική περίοδο της Οδύσσειας, όπου οι Έλληνες ανακάλυπταν τον κόσμο και γύριζαν τα πέρατα του κόσμου, προσπαθώντας να εξηγήσουν τον μαγευτικό κόσμο που τους περιβάλλει. Τι σημαίνει Χάρυβδη και Κύκλωπας, Πηνελόπη και Ναυσικά; Τι σχέση έχουν οι Φαίακες με τη φαιά ουσία και τι σημαίνει έπος; Και φυσικά, ρίχνουμε φως στο όνομα του μεγάλου Ομήρου.

Μουρέλλ' ιμ, τα ματέλλια σ' αραμπαδέλλια τσλούν. Θέλετε τη μετάφραση αυτής της υπέροχης φράσης από το μυτιληνιό ιδίωμα; Μωρό μου, τα μάτια σου κάνουν μέχρι και άμαξες να κυλήσουν. Ένα γλωσσικό (και γευστικό ταξίδι) στη Λέσβο, για να την ανακαλύψετε, παρέα με το εθνικό μας ποτό, το Ούζο Πλωμαρίου Ισιδώρου Αρβανίτου. Ακούστε το επεισόδιο με ουζάκι και ποικιλία και ανακαλύψτε άλλη μια φορά τον πλούτο της ελληνικής γλώσσας μέσα από φοβερές (και ενίοτε αστείες) λέξεις!

Είναι ωραίο το άτιμο το ποτό, όταν συντροφεύει τις όμορφες στιγμές διασκέδασης αλλά και χαλάρωσης. Ένα επεισόδιο αφιερωμένο στην τέχνη του πίνειν. Από ποιο αρχαίο ποτήρι πήρε το όνομά του το κυλικείο και τι σχέση έχει το μεθύσι με το μέλι; Γιατί δεν πρέπει να γράφουμε τη μπίρα με ύψιλον και ποια είναι η ελληνική λέξη για το γλέντι; Είναι η αλήθεια ότι νταμιτζάνα σημαίνει η κυρα-Γιάννα; Ελάτε στον μεθυστικό κόσμο των ποτών!

Η μεγάλη γιορτή του αθλητισμού έφτασε: το Παρίσι υποδέχεται τους Ολυμπιακούς Αγώνες κι εμείς θα καταδυθούμε στη θάλασσα των λέξεων των αγώνων. Τι σχέση έχει το αργυρό μετάλλιο με τον πελαργό; Μαραθώνας σημαίνει όντως το χωράφι με τα μάραθα; Γιατί τα "Πάρθια βέλη" ήταν η τέλεια πολεμική τακτική και πώς σχετίζεται η αφή της Ολυμπιακής φλόγας με έναν ταπεινό αναπτήρα;

Το καλοκαίρι είναι συνυφασμένο με το φαγητό. Όχι ότι ο υπόλοιπος χρόνος δεν είναι, αλλά πώς να το κάνουμε; Άλλη γλύκα έχει το καλοκαίρι. Γιατί το μενού λέγεται εδεσματολόγιο στα ελληνικά, τι σχέση έχει ο άτρωτος Ηρακλής με ένα τρωκτικό, γιατί το επιστημονικό όνομα του κακάο είναι θεόβρωμα και πώς συνδέεται με τον σαρκοβόρο; Και τελικά, τι είναι ο αγλέουρας, ο άμπακος και το καταπέτασμα; Καλή σας όρεξη!

Το Euro 2024 ξεκίνησε και ήρθε η ώρα για ένα επεισόδιο για τον βασιλιά των σπορ, ένα άθλημα με τόσες συγκινήσεις όσο και περίεργες λέξεις. Θα μάθουμε τι σημαίνουν όλοι αυτοί οι αγγλικοί όροι που έχουν περάσει στην καθομιλουμένη, ακόμα και ανθρώπων που δεν βλέπουν μπάλα. Τι είναι το λάκτισμα, ποια η σχέση τέρματος και τερηδόνας και τέλος, από πού κι ως πού ο προπονητής συνδέεται ετυμολογικά με την πείνα;

Λέμε έμφαση, απόφαση, κατάφαση και πρόφαση. Κι όμως τα πρώτα δύο βγαίνουν από το ρήμα φαίνω ενώ τα άλλα δύο από το φάσκω ή αλλιώς φημί. Τι φάση; Βασικά και η λέξη φάση είναι περίεργη γιατί αποτελεί το ουσιαστικό και των δύο. Δύο υπέροχα ρήματα που μας δίνουν τη φαντασία, το φαινόμενο, τη φήμη και τη φωνή! Και τελικά, αληθεύει ότι ο συκοφάντης είναι αυτές που φανερώνει ποιος έκλεψε τα σύκα; 'Η μήπως σας τρολάρω!

Μπορεί να τελείωσε η Eurovision και για φέτος, μα η Ελλάδα συμπλήρωσε το 2024 πενήντα χρόνια στον διαγωνισμό. Aυτό είναι μια τέλεια ευκαιρία να ανακαλύψουμε λέξεις που ακούγονται στις συμμετοχές μας με ελληνικό στίχο, οπότε ξεχάστε Παπαρίζου, Σάκη και Καλομοίρα και πάμε να μάθουμε ετυμολογία μέσω της διασκέδασης! Let the fun begin!

Το απαύγασμα της λαϊκής σοφίας είναι οι παροιμίες, αυτές οι σύντομες φράσεις που περικλείουν ένα μεγαλείο του νου και που οι απλοί άνθρωποι ανέκαθεν χρησιμοποιούσαν για να καυτηριάσουν τα κακώς κείμενα και μη. Το σημερινό concept; Μαθαίνουμε πιο σπάνιες παροιμίες και βλέπουμε το φοβερό ταξίδι κάποιων λέξεων που περιέχουν. Και αν δεν ξέρεις να σφυρίζεις, τότε τι σόι βοσκός θα γίνεις; Εεεε;

Ήρθε το Πάσχα με όλα τα παρελκόμενα: ύμνοι και κοκορέτσι, κατάνυξη και κουλουράκια, λαμπάδες και αρνιά! Μα είναι αλήθεια ότι το όνομα του Ενρίκε Ιγκλέσιας είναι ελληνικό και σημαίνει Ερρίκος Εκκλησίας; Τι σχέση έχει το μυστικό με τη μυωπία και ποια είναι η μυστική προέλευση της παρθενίας; Μάθετε τις εξαίσιες λέξεις που σχετίζονται με τον εσπερινό και το δείπνο και φυσικά την ετυμολογία της πιο τραγανής λέξης: πετσούλα!

Στο σημερινό επεισόδιο σας μαθαίνω ελληνική ετυμολογία μαζί με τη Βλαχοπούλου, τον Μιχαλόπουλο, τον Παπαμιχαήλ, τη Νοταρά, τον Σταυρίδη και τον Βογιατζή. Ταινίες που αγαπήσαμε, γεμάτες υπέροχες ελληνικές λέξεις, άλλες πανάρχαιες κι άλλες δάνεια από τους γείτονές μας. Λίγο πριν το Πάσχα, γελάστε με την καρδιά σας!

Άτιμη κοινωνία που άλλους τους ανεβάζεις κι άλλους τους κατεβάζεις, όπως έλεγε και η αείμνηστη Μίτση Κωνσταντάρα. Άνοδος και κάθοδος το θέμα μας σήμερα με τα εκπληκτικά ρήματα δύω και αίρω. Τι σχέση έχει η Δύση με το ντύνω και τον λωποδύτη; Και από πού κι ως πού η άρση βαρών συνδέεται με τα Μετέωρα, την αιώρα και τους αντάρτες; Και τέλος: τι πραγματικά σημαίνει το "άρον άρον" που λέμε τόσο συχνά όταν βιαζόμαστε;

Έτσι ρωτάει ο Σάκης Ρουβάς μιας και είναι σημαντικό να εκφράζουμε τις επιθυμίες μας και να κάνουμε γνωστή τη θέλησή μας. Τι σχέση έχει η Βουλή με το επιβουλεύομαι και πώς το θέλω κατέληξε να μας δώσει το μόριο "θα"; Πώς σχετίζεται η επιθυμία με τον θυμό και από ποιο επίθετο λαμβάνουμε το λιμπίζομαι; Ελάτε να εξερευνήσουμε γλωσσικά τις επιθυμίες μας!

Για να δούμε: είναι ελληνικές οι ακόλουθες λέξεις; Καρναβάλι, κομφετί, σερπαντίνα, χαλβάς, τουρσί. 0/5 θα πω εγώ αλλά και πάλι είναι υπέροχη η ετυμολογία τους. Ξέρατε ότι το Τριώδιο είναι από την ίδια ρίζα με το άσμα και την αοιδό; Ότι η καλούμπα του χαρταετού έρχεται από τη λέξη χάλασμα; Για να μην πω για τη φοβερή προέλευση της λέξεις νηστεία! Καλές Απόκριες!

Το πεπρωμένο φυγείν αδύνατον ή μπας κι έχουμε τη δύναμη να ορίσουμε το μέλλον μας; Τι σχέση έχει η Καλομοίρα με το μοιρολόι και πώς συνδέεται η συνέντευξη με τον τυχάρπαστο; Μάθετε τι σημαίνει η πανάρχαια λέξη πότμος κι ελάτε σ' ένα συναρπαστικό ταξίδι στον κόσμο της μοίρας και της τύχης.

Part 2 αφού είναι τόσες πολλές οι πόλεις μας. Είναι αλήθεια ότι η Θεσσαλονίκη ήταν στην πραγματικότητα πριγκίπισσα; Μήπως η Ηγουμενίτσα δεν έχει καμία σχέση με κάποια ηγουμένη; Πώς συνδέεται η Φλώρινα με τη Φλόριντα αλλά και η Έδεσσα με τη βότκα; Γιατί οι ξένοι λένε Corfu αντί για Κέρκυρα και τι σχέση έχει η Σάμος με τη Σαμοθράκη; Τα ονόματα των ελληνικών πόλεων έχουν πολλά να μας πουν!

Έχετε σκεφτεί ποτέ αν η Τρίπολη είναι όντως τρεις πόλεις μαζί; Ή γιατί το τραγούδι λέει "Στα Σάλωνα σφάζουν αρνιά" αντί να πει "Στην Άμφισσα..."; Μήπως λέξεις που φαίνονται ξεκάθαρα ελληνικές, όπως το Μεσολόγγι, είναι ιταλικές; Το ξέρατε ότι το τοπωνύμιο Κόρινθος είναι τουλάχιστον 3500 ετών; Ελάτε μαζί μου σε μια περιήγηση στη συγκλονιστική ετυμολογία των ελληνικών πόλεων. Και επειδή είναι πολλές, θα έχουμε και Part 2.

Όλοι τρέχουν πίσω από μια μπάλα! Αιώνες τώρα τρέχουμε, πηδάμε, αποκρούουμε, χτυπάμε. Κι όλα αυτά γρηγορότερα, ψηλότερα, δυνατότερα. Ένα επεισόδιο αφιερωμένο στα αθλήματα. Τι σχέση έχει η σφαίρα με τη σφύρα; Γιατί λέμε άλμα επί κοντώ και ποιος είναι αυτός ο κοντός τέλος πάντων; Από πού κι ως πού το ακόντιο είναι από την ίδια ρίζα με την ακίδα; Πόσα στάδια μακριά ήταν ο ναός της Αφροδίτης της Ξελογιάστρας και πώς σχετίζεται η κωπηλασία με το ελατήριο;

Σήμερα τα Φώτα και ο φωτισμός! Επ' ευκαιρία της γιορτής των Φώτων, ένα επεισόδιο λουσμένο στο φως! Τι σχέση έχει άραγε ο Φώσκολος με το φεγγάρι; Μήπως η Λάμψη δεν ήταν τόσο τυχαίος τίτλος. Άλλωστε είναι από την ίδια ρίζα με το λαμπρό φως. Λύκη, αίγλη και στίλβη! Πόσες λέξεις για να περιγράψουν αυτό που αχνοφέγγει ή αστράφτει! Ελάτε μαζί μου σε ένα ταξίδι στο φως!

Χριστούγεννα Πρωτούγεννα κι εμείς μάθαμε ότι οι Τρεις Μάγοι ακολούθησαν το φωτεινό αστέρι για να βρουν το μικρούλη Ιησού. Γι' αυτό κι εμείς σήμερα μιλάμε για άστρα και φεγγάρια, σύννεφα και ηλιοβασιλέματα. Θα θέλατε να καταστεριστείτε, δηλαδή να γίνετε αστέρι; Ποιο νησί έχει το καλύτερο ηλιοβασίλεμα στην Ελλάδα και τι σχέση έχει η σελήνη με το βόρειο σέλας; Ελάτε μαζί μου σε ένα ταξίδι στο βασίλειο των Ουρανών ή πιο απλά και αστρονομικά, στο βασίλειο του ουρανού.

Στο σημερινό επεισόδιο σας διδάσκουν ελληνικά και όχι μόνο η Κοντού, η Στυλιανοπούλου, ο Σταυρίδης, η Βουγιουκλάκη, η Καραγιάννη, ο Αλεξανδράκης, η Καρέζη, ο Βογιατζής, η Νοταρά, ο Παπαμιχαήλ, ο Παπαγιαννόπουλος και πολλοί άλλοι που μεγαλώσατε μαζί τους. Μαζί θα δούμε από πού βγαίνουν λέξεις όπως μπουνταλάς, ακριβός, λουλούδι, τσιγάρο, συμπεθέρα και σοβαρός μέσα από αξέχαστες ελληνικές κωμωδίες.

Η γνώση είναι δύναμη. Η γλώσσα είναι ενέργεια. Δεν είχαν άδικο οι αρχαίοι σοφοί όταν μιλούσαν για το γνώθι σαυτόν! Ο Κικέρων έλεγε ότι αρκεί στη ζωή να έχεις έναν κήπο και μια βιβλιοθήκη. Για τη γνώση λοιπόν αυτό το επεισόδιο! Τι σχέση έχουν άραγε ο ευγνώμων με το διάβασμα και γιατί το συγγνώμη έχει μια από τις πιο συγκλονιστικές ετυμολογίες στην ελληνική γλώσσα; Καλώς ήρθατε στον κόσμο του γιγνώσκω, του οίδα και του ξέρω!

Έτσι τελειώνουν όλα τα παραμύθια και εμείς ζούμε καλύτερα από τους ήρωές τους. Κι ο βίος και το βιος ή ζωή και το ζώο είναι από τις ίδιες ρίζες, τι σχέση έχει το ζήτω με την τραγιάσκα; Ανακαλύψτε πώς το νέκταρ και η αμβροσία εμπεριέχουν την έννοια του θανάτου αλλά και τις μύριες λέξεις και εκφράσεις που μιλούν για το ταξίδι στον άλλο κόσμο! Και τέλος, δείτε τι έλεγε ο φιλόσοφος Λάο Τσε για τη ζωή και τον θάνατο, σε ένα podcast που εξερευνά το μυστήριο της ζωής.

Μια φράση που δεν θες ν' ακούσεις, πόσο μάλλον να είναι αληθινή. Μα ας είναι κάποιου είδους παρηγοριάς ότι το ρήμα "στέλλω" αλλά και το συνώνυμό του "πέμπω" είναι τόσο πλούσιες λέξεις. Γιατί λέμε αποδιοπομπαίος τράγος και είναι αλήθεια ότι αυτό το εβραϊκό έθιμο είχε κάτι αντίστοιχο στη Βοιωτία; Τι σχέση έχει ο στόλος με το στολίζω και γιατί η πομπή πήρε τη σημασία της ατιμίας; Όλα αυτά σε ένα απολαυστικό επεισόδιο!

Κόβουμε την τράπουλα, κόβουμε κίνηση, κόβουμε μια παλιά συνήθεια΄αλλά και το ψωμί. Μα το κόβω αρχικά σήμαινε χτυπώ κι από εκεί έχουμε τον κόπο και τον κοπετό! Το άλλο ρήμα μας είναι το πιο άγνωστο κείρω, που όμως μας δίνει το κέρμα και τον κορμό. Γιατί το κουράζω βγήκε από το κουρεύω; Και γιατί στην Κρήτη λένε κουράδι το κοπάδι; Μα και το κοπάδι βγαίνει από το κόπτω; Ελάτε, λοιπόν, μαζί μου σε ένα γλωσσικό ταξίδι-τομή!

Ένα επεισόδιο για τα μέρη του προσώπου! Μάθετε τι συμβολίζουν το Ω και το Ρ στο πιο δυσπρόφερτο επάγγελμα στα ελληνικά: τον ΩΡΛ ή ωτορινολαρυγγολόγο. Τι είναι ο κανθός του ματιού και πώς λέγεται η γριά φαφούτα στα αρχαία ελληνικά; Ποιου ελληνικού νησιού το αρχικό όνομα ήταν Γαϊδουροσάγονο; Και τι σχέση έχουν τα μαξιλάρια με τα μάγουλα; Σας υποδέχομαι με πρόσωπο γελαστό!

Ίσως η πιο σημαντική αίσθηση είναι η όραση! Κι έτσι, σήμερα μιλάμε για τα μάτια. Το βλέπω και το σκέπτομαι όντως σήμαιναν αρχικά στρέφω το κεφάλι μου (για να δω); Ποιο είναι το μαγικό ρήμα ορώ που μας δίνει αμέτρητες λέξεις από το όραμα, τον καθρέφτη και τον οφθαλμό ως το είδωλο, την όψη και τον Κύκλωπα; Και ποια σχέση έχει το κοιτάζω με το… κρεβάτι; Καλωσήρθατε στο βασίλειο των ματιών.

Τα λεφτά κάνουν τον κόσμο να γυρίζει, λέει το τραγούδι. Βέβαια, εγώ θα έλεγα ότι τον κάνει να γυρίζει η αγάπη αλλά κακά τα ψέματα, το χρήμα δεν το εμίσησε κανείς. Δεν είναι κακό να υπάρχει, αρκεί να το έχεις βγάλει τίμια και όχι εις βάρος των άλλων. Μετά από αυτό το κήρυγμα από άμβωνος από τον παπα-Γεράκη, να σας παρουσιάσω το σημερινό θέμα, που είναι το… χρήμα!

Είχατε ένα υπέροχο καλοκαίρι! Γεμάτο συγκινήσεις! Ήταν ένα δώρο για σας, ένα δώρο που βγαίνει από το πανάρχαιο ρήμα δίδωμι, το δίνω! Πώς η δόση από ποσότητα κατέληξε να δηλώνει μια χρονική περίοδο; Γιατί τα ανέκδοτα έχουν την ίδια ρίζα με το εκδοτήριο των εισιτηρίων και γιατί ο προδότης βγαίνει μπροστά; Επίσης, μάθετε τη συγκλονιστική ετυμολογία των λέξεων σκορ και τραγιάσκα. Νέα σεζόν, λοιπόν! Καλό φθινόπωρο σε όλους!

Μπορεί η λέξη μπιτσόμπαρο να μην υπήρχε στα αρχαία Ελληνικά μα οι λέξεις άμμος, ωκεανός και κύμα είναι ίδιες και απαράλλακτες χιλιάδες χρόνια. Μα ποια σχέση έχουν μεταξύ τους τα κύματα με τα κουκιά και πώς η Κολομβία σχετίζεται με ρήμα κολυμπώ; Μάθετε τι είναι το αντιδάνειο αλλά και πώς η ιταλοπρεπής λέξη μπράτσο δεν είναι και τόσο ιταλική τελικά. Ελάτε μαζί μου στην παραλία, στο τελευταίο επεισόδιο για το καλοκαίρι!

Πολλά τα φρούτα, λίγος ο χρόνος, εξού το δεύτερο επεισόδιο για τους υπόλοιπους καρπούς (και τους ξηρούς)! Με ποιο φρούτο έμοιαζε το πραγματικό επώνυμο της Τζένης Καρέζη; Ποιος καρπός έκανε πλούσια την Ελλάδα και όταν ήρθε μια κρίση παραλίγο να την καταστρέψει; Ποια γλωσσική σχέση έχουν τα ποντίκια με τα φουντούκια και ποιο φρούτο στην κυριολεξία σημαίνει "αυτό που είναι σαν αίμα;" Ελάτε μαζί μου στον ζουμερό κόσμο των φρούτων

Καλοκαιράκι έχουμε και ήρθε η ώρα να μιλήσουμε για τα φρούτα! Τι καλύτερο από λίγο καρπουζάκι μετά από το μπιφτέκι, να φύγει και η κρεατίλα; Βέβαια, θα μιλήσουμε για πολλά φρούτα, όχι μόνο για τα καλοκαιρινά. Γιατί οι αρχαίοι αποκαλούσαν τα μισά φρούτα μήλα; Τι ετυμολογική σχέση έχει το κυδώνι με τα Χανιά; Με ποια παλιοκουβέντα έμοιαζε η λέξη απίδι και προτιμήθηκε η λέξη αχλάδι; Ακολουθήστε με λοιπόν στον δροσερό κόσμο των καρπών!

Ο Ηράκλειτος το είπε (ή κάπως έτσι τέλος πάντων) πριν χιλιάδες χρόνια. Αυτό το ρει είναι από ένα τόσο δα μικρό ρήμα, το ρέω, που μας δίνει λέξεις όπως ροή, ρεύμα και ρυθμός. Μα τι σχέση έχει το υπέροχο ρόδι με το όχι και τόσο υπέροχο ρήμα ρεύομαι; Κατά τον ρουν των γεγονότων και εν τη ρύμη του λόγου, θα περιπλανηθούμε στα μονοπάτια του ρέω!

Είδαμε ήδη τα οικόσιτα ζώα, ας δούμε τώρα μερικά από τα άγρια ζώα: Λύκοι, αλεπούδες, γεράκια και ζαρκάδια θα παρελάσουν μπροστά σας αποκαλύπτοντας από πού βγαίνει το όνομά τους. Μα είναι δυνατόν; Οι σκίουροι λέγονται έτσι επειδή η ουρά τους κάνει σκιά; Οι κουκουβάγιες ήταν σημάδι κακοτυχίας και για τους αρχαίους; Έλεγαν και οι αρχαίοι "Άει στον κόρακα"; Ελάτε, λοιπόν, μαζί μου στο θαυμαστό βασίλειο των ζώων.

Τι σχέση μπορεί να έχει ένα τροπάριο, όπως αυτό της Κασσιανής, με τον πολύτροπο Οδυσσέα και τη Μοίρα Άτροπο, που έκοβε το νήμα της ζωής των ανθρώπων στην ελληνική μυθολογία; Ελάτε μαζί μου σε μια συναρπαστική γλωσσική Οδύσσεια μέσα από λέξεις όπως υποτροπιάζω, ευτράπελος και ντροπή. Το να γνωρίζεις τη γλώσσα σου είναι τρόπαιο. Να κι άλλη μια λέξη από το σπουδαίο ρήμα τρέπω!

Οι εκλογές είναι η γιορτή της δημοκρατίας και εδώ είμαστε να μιλήσουμε για το πώς πήραν το όνομά τους η κάλπη, η ψήφος αλλά και η Βουλή. Γιατί λέμε «τον μαύρισαν» οι ψηφοφόροι; Από πού βγήκε το μονοκούκι και το δαγκωτό; Ένα ποδέκαστο (podcast) με πολλές λέξεις αλλά και απίστευτα περιστατικά από την εκλογική ιστορία του τόπου μας.

Οι εκλογές είναι προ των πυλών, οπότε τι πιο ταιριαστό από ένα επεισόδιο για το σεξ! Καυτό, λάγνο μα και ρομαντικό και τρυφερό, μιας και σας μιλάω επίσης για τον έρωτα και την αγάπη και όλες τις μαγικές λέξεις που περιγράφουν τα πιο γλυκά συναισθήματα.

«Ουκ αν λάβοις παρά του μη έχοντος» είπε ο Μένιππος στον Χάροντα, όταν δεν είχε να του δώσει τον οβολό που όφειλε να του δώσει αφού τον πέρασε με τη βάρκα του από τον Αχέροντα. «Δεν μπορείς να πάρεις κάτι από εκείνον που δεν έχει!» Είχε και τα δίκια του ο Μένιππος. Υποδεχθείτε το λαμβάνω, το ρήμα που μας χάρισε το λάφυρο, την Ανάληψη, τη συλλαβή αλλά και τον εργολάβο!

Μήπως τα τσουρέκια, ο οβελίας (το αρνί ντε!) και το κοκορέτσι γίνονται πιο εύγευστα αν γνωρίζεις την ετυμολογία τους; Ακόμα κι αν δεν συμβαίνει αυτό, σε αυτό το επεισόδιο θα ανακαλύψουμε την πραγματική σημασία λέξεων όπως έαρ, δεύρο και δεύτε, αλλά επίσης τη σχέση του ψέλνω με το ψηλαφώ. Κάντε πιο ανεκτή την περίοδο της νηστείας με λίγη χορταστική γνώση!

Καλώς ήρθατε στον κόσμο που τα κλαρίνα σε ξεκουφαίνουν στα πανηγύρια το καλοκαίρι, εκεί που τα γάργαρα νερά κυλούν από τις πέτρινες βρύσες, που στα δάση ζει ο Πάνας και στους κάμπους και τις πλαγιές βελάζουν πράα πρόβατα. Σε αυτό το επεισόδιο ο Πάνος Δημάκης σας υποδέχεται στο βασίλειο της ορεινής Πελοποννήσου και σας συστήνει το χωριό του, τα Βέρβενα Αρκαδίας, και το ιδίωμά τους, για να δείτε πώς μιλούσαν παλιά (και όλο και πιο λίγοι σήμερα) στην Πελοπόννησο.υποδέχομαι στο βασίλειο της ορεινής Πελοποννήσου και σας συστήνω το χωριό μου, τα Βέρβενα Αρκαδίας, και το ιδίωμά τους, για να δείτε πώς μιλούσαν παλιά (και όλο και πιο λίγοι σήμερα) στην Πελοπόννησο.

Ύστατο καταφύγιο για κάποιους, το μοναστήρι έρχεται από το «μονάζω». Αυτό από τη λέξη «μόνος», που με τη σειρά του έρχεται από το «μένω». Καλώς ήρθατε σε αυτό το ρήμα που θα σας εκπλήξει με τις λέξεις που γέννησε. Μα ακόμα περισσότερη θα είναι η έκπληξη από το αδερφάκι του, το «νέμω». Τι σχέση έχει η Νεμέα με τον νόμο; Πώς συνδέονται η νέμεση με το νόμισμα;

Πώς σας λένε; Βαγγέλη ή Αγαμέμνονα; Δέσποινα ή Κλειώ; Όπως και να είναι το όνομά σας, κάτι σημαίνει. Αυτό το επεισόδιο θα σας αποκαλύψει την κρυφή έννοια που φέρει αυτή η λέξη που σας συντροφεύει όλη τη ζωή σας. Με μια εξαίρεση: σήμερα μιλάμε μόνο για ονόματα με ελληνική προέλευση. Ελάτε μαζί μου σε ένα ταξίδι στον χρόνο!

Σίγουρα λέτε όλοι αυτή τη φράση όταν θέλετε να αποφύγετε έναν πειρασμό που σας κοιτάει λάγνα, ακόμα κι αν είναι ένα ζουμερό μπέργκερ. Μα ξέρατε ότι το υπάγω μάς δίνει το διάσημο ρήμα πηγαίνω και το άγω με τη σειρά του μας χαρίζει τόσο διαφορετικές λέξεις όπως άγριος, αγώνας, αγελάδα, φορτηγό, άμαξα αλλά και ο αγροφύλακας; Θα είμαι ο ξεναγός σας (κι άλλη λέξη από το άγω) σε αυτό το μαγικό ταξίδι στον κόσμο της ελληνικής γλώσσας!

Μια συζήτηση με τον Νίκο Παντελίδη, Καθηγητή Ιστορικής Γλωσσολογίας, δεν φτάνει! Part 2 λοιπόν! Γιατί έχουμε την τάση να κοροϊδεύουμε τις διαφορετικές προφορές της γλώσσας μας; Τι συμβαίνει με τις ξένες λέξεις στα Ελληνικά και πόσο θολό είναι το τοπίο; Είναι εύκολη η εκμάθησή τους; Και τέλος, γιατί μπορούμε να είμαστε περήφανοι για τη γλώσσα που μιλάμε; Ελάτε μαζί μου σε ένα ταξίδι στον θαυμαστό κόσμο των Ελληνικών!

Το πρόβατον βληχάται, ο ίππος χρεμετίζει, ο κύων αλυκτά, ο χοίρος γρυλλίζει, ο βους μυκάται και ο όνος ογκάται! Κι όσο τα εξημερωμένα ζώα μας κάνουν αισθητή την παρουσία τους με τις υπέροχες φωνές τους, σας καλώ σε ένα ταξίδι με γάτες και προβατάκια, κόκορες και γουρουνάκια μέσα από τη γλώσσα! Θα σας πω για το age shaming που κάνουν στις γίδες, για τον ρατσισμό για τη νοημοσύνη των αλόγων αλλά και για τη σχέση που έχουν τα γουρούνια με τους σκαντζόχοιρους!

Μια συζήτηση για τη γλώσσα μας με τον Νίκο Παντελίδη, Καθηγητή Ιστορικής Γλωσσολογίας. Τι είναι η ετυμολογία; Ποιες είναι οι ελληνικές διάλεκτοι και πώς και γιατί δημιουργήθηκαν; Σε τι διαφέρουν από τα ιδιώματα; Τι γλωσσικά ευτράπελα είχαμε στην Ελλάδα μετά την Ελληνική Επανάσταση; Ελάτε μαζί μου σε μια περιδιάβαση στον πολυποίκιλτο κόσμο των Ελληνικών!

Φοβού τους Δαναούς και δώρα φέροντας! Ας αφήσουμε τι έφερναν οι Δαναοί, όμως το φέρω προσφέρει πολλά δώρα στους ακροατές, με τόσες λέξεις που δεν φαντάζεστε πώς συνδέονται μεταξύ τους. Ανακαλύψτε το μαγικό ρήμα που μας φέρνει λέξεις όπως: διένεξη, φαρέτρα, δορυφόρος, φορείο, φέρελπις και συμφορά!

Ήρθαν τα Χριστούγεννα, μια από τις πιο όμορφες στιγμές του χρόνου! Ακολουθήστε με σε ένα γλωσσικό ταξίδι ανάμεσα σε κάλαντα και μελομακάρονα, Τρεις Μάγους και φάτνες και ανακαλύψτε τι σχέση έχουν τα καραβάκια με τις καραβίδες αλλά και πόσο αστεία είναι η ελληνική λέξη για το γκυ!

Η φωτιά, η γυναίκα και το νερό για τους αρχαίους ήταν τα τρία κακά της μοίρας μας. Εμείς δεν συμφωνούμε με αυτά τα απαρχαιωμένα αλλά απολαμβάνουμε τις πολυάριθμες λέξεις που προέρχονται από εκεί. Γιατί τι σχέση έχει η ζήλεια με τον ζεστό, η κλεψύδρα με τη Λερναία Ύδρα αλλά και η νυμφομανής με τη νυφίτσα; Όλες οι απαντήσεις εδώ!

Υποδεχθείτε το τιτάνιο τίθημι, το ρήμα που ξετρύπωσε από τα βάθη των αιώνων για να μας δείξει τη δύναμη ενός Τιτάνα που κρύβει μέσα του․ Αναρίθμητες οι λέξεις που γέννησε αυτό το ρήμα, αλλιώς θέτω (για τους νεότερους)․ Ποια άραγε είναι η σχέση μεταξύ του θησαυρού και του θεμελίου; Πώς σχετίζεται ο αθώος με τον πολυθεσίτη; Ο συνθέτης και το ανάθεμα βγαίνουν από την ίδια ρίζα; Ελάτε σε ένα ταξίδι λέξεων που διατρέχουν τους αιώνες, πετώντας σε έναν ουρανό από ήχους και έννοιες, για να μας δείξουν πόσο πλούσια είναι η γλώσσα μας․

Το βασιλικό βάλλω κάθεται στον θρόνο του αυτάρεσκα ως ένα από τα αρχοντικά ρήματα που μας έχουν δώσει άπειρες πανέμορφες λέξεις, από τη βελόνα ως τον βολεψάκια και από τη ζαβολιά ως το μπαλώνω! Ελάτε σε ένα ταξίδι μέσα από λέξεις που διαπερνούν τους αιώνες, πλέοντας μέσα σε μια θάλασσα από ήχους και έννοιες, για να μας δείξουν πόσο πλούσια είναι η γλώσσα μας․