Κάθε γωνία μια ιστορία, με την Ελένη Λετώνη

Η βασίλισσα Βικτωρία και ο πρίγκιπας Αλβέρτος απέκτησαν 9 παιδιά, 42 εγγόνια και 85 δισέγγονα. Τον έναν τους γιο τον ψηφίσαμε για βασιλιά μας, ενώ η μία της εγγονή και η μια της δισέγγονη έγιναν βασίλισσες των Ελλήνων. Πολλά από τα εγγόνια της βρέθηκαν σε θρόνους της Ευρώπης και εν τέλει βρέθηκαν σε αντίπαλα στρατόπεδα κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σε αυτό το επεισόδιο θα μιλήσουμε για τους 4 γιους και τις 5 κόρες της Βικτωρίας, που έζησαν συναρπαστικές ζωές και επηρέασαν, ο καθένας με τον τρόπο του, άλλος έμμεσα και άλλος άμεσα, την πορεία της Ευρώπης.

Στα χρόνια της βασίλισσας Βικτωρίας η Βρετανική Αυτοκρατορία έφτασε στο απόγειο της δόξας, της έκτασης και της δύναμής της. Εμπόριο, οικονομία, κοινωνικές ζυμώσεις, νέες πολιτικές ιδέες. Κι αν νομίζατε ότι η Βικτωρία ήταν καμιά φεμινίστρια, πλανάστε! Χαρακτήριζε «τρέλα» το να δοθεί δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες, ενώ έλεγε ότι οι γυναίκες είναι ανίκανες να αναλαμβάνουν θέσεις εξουσίας. Γι’ αυτό κι εκείνη άκουγε τον άντρα της, αμέ.

Η βασίλισσα Βικτωρία όρισε μια ολόκληρη εποχή που πήρε το όνομά της. Μέχρι σήμερα έχουμε έθιμα που τα οφείλουμε σε εκείνη. Ποιο ήταν όμως το κοριτσάκι που από outsider έγινε βασίλισσα; Πώς έφτασε από 5η στη σειρά διαδοχής να γίνει βασίλισσα στα 18 της χρόνια; Πώς παντρεύτηκε τον πρώτο της ξάδερφο με τα παιδιά και τα εγγόνια της να βρίσκονται σε δεκάδες θρόνους στην Ευρώπη και πολύ συχνά το ένα απέναντι από το άλλο; Και τι σχέση έχουν όλα αυτά με εκείνον που θα γινόταν ο πρώτος βασιλιάς της Ελλάδας;

Η λεωφόρος Αμαλίας δεν είναι μόνο ο Εθνικός Κήπος και η Βουλή των Ελλήνων! Εκεί κάποτε κατοικούσε εκείνος που έγινε πρωθυπουργός μόλις ξέσπασε το Κίνημα στο Γουδί, αλλά και ο νιόπαντρος Διάδοχος Κωνσταντίνος με την πριγκίπισσα Σοφία, μέχρι να χτιστεί το δικό τους Ανάκτορο. Η λεωφόρος Αμαλίας, που αρχικά ονομαζόταν «λεωφόρος με τις πιπεριές», ήταν το μέρος όπου έκαναν οι εύποροι Αθηναίοι τον περίπατό τους, κι εκεί όπου γίνονταν και τα προξενιά! Έτοιμοι για τη βόλτα μας στη λεωφόρο Αμαλίας;

«Αγάπησα, γι’ αυτό!» απαντούσε η Κυβέλη όταν τη ρωτούσαν πώς φαίνεται τόσο νέα. Αγάπησε και αγαπήθηκε πολύ. Έκανε 3 γάμους, απέκτησε 4 παιδιά, εγγόνια και δισέγγονα. Ο μεγάλος της έρωτας ήταν ο Γεώργιος Παπανδρέου και το love story τους διέλυσε δύο οικογένειες, πριν σβήσει κι εκείνο άδοξα. Η Κυβέλη όμως είχε πάντα το θέατρο καταφύγιο. Όσο για τη συνεργασία της με τη μεγάλη της αντίπαλο, την Μαρίκα Κοτοπούλη το 1931 στην Μαρία Στιούαρτ, άφησε κυριολεκτικά εποχή. Πάμε να περιηγηθούμε στη ζωή της θρυλικής Κυβέλης.

Η Μαρίκα Κοτοπούλη γεννήθηκε ουσιαστικά πάνω στο θεατρικό σανίδι και ολόκληρη η ζωή της δέθηκε άρρηκτα με το θέατρο. Δεν μπήκε ποτέ σε νόρμες και σε καλούπια. Αγαπούσε και μισούσε με πάθος. Εθίστηκε στη μορφίνη, αλλά η ίδια έλεγε ότι ο μεγαλύτερός της εθισμός ήταν ο Δραγούμης. Έζησαν μαζί 12 χρόνια δίχως ποτέ να παντρευτούν και τελικά τους χώρισε ο θάνατος. Πάμε να δούμε τη ζωή αυτής της μεγάλης θεατρίνας.

Ποιος είναι ο περισσότερο αδικημένος πολιτικός της νεότερης Ιστορίας μας; Νομίζω ότι ο Αλέξανδρος Κουμουνδούρος κερδίζει επάξια τον τίτλο αυτό. Ο άνθρωπος που έγινε 10 φορές πρωθυπουργός και κρατά το ρεκόρ, άφησε σπουδαίο έργο πίσω του, κι ας μην το συζητάμε όσο του αξίζει. Καταπολέμηση της ληστείας, αγροτική μεταρρύθμιση και ενσωμάτωση της Θεσσαλίας και της επαρχίας της Άρτας στον ελληνικό εθνικό κορμό. Κι όμως, στις αμέσως επόμενες εκλογές ηττήθηκε, κι εμείς σήμερα ελάχιστα γνωρίζουμε για το τόσο σπουδαίο έργο του.

«Όλοι το ίδιο είμαστε σε τούτο τον κοσμάκη και όλοι έχουμε καρδιά, λαός και Κολωνάκι». Όταν τραγουδούσε αυτούς τους στίχους η Μαίρη Λίντα το Κολωνάκι ήταν πλέον συνώνυμο της αριστοκρατίας και του πλούτου. Δεν ήταν όμως πάντα αυτός ο χαρακτήρας της περιοχής. Κάποτε στο Κολωνάκι συναντούσε κανείς μόνο αμπελώνες, στάνες και κατσικάκια – εξού και η περιοχή ονομαζόταν «Κατσικάδικα». Αργότερα εκεί έμεναν κυρίως εργένηδες και κακοποιά στοιχεία και ήταν επικίνδυνο να κυκλοφορεί κανείς το βράδυ. Στο Κολωνάκι του χθες και του σήμερα συναντάμε ακόμα σημεία και κτίρια που διηγούνται τις ιστορίες τους.

Αρχές της δεκαετίας του 1960 και στην πλατεία Κολωνακίου πίνει τον καφέ της, καπνίζοντας σαν φουγάρο, μια γιαγιούλα ντυμένη καλόγρια. Πόσοι από εκείνους που την έβλεπαν κάθε μέρα να ήξεραν άραγε ότι επρόκειτο για τη δισέγγονη της βασίλισσας Βικτωρίας και πεθερά της βασίλισσας Ελισάβετ; Η ζωή της πριγκίπισσας Αλίκης του Μπάττενμπεργκ, γιαγιάς του σημερινού βασιλιά του Ηνωμένου Βασιλείου Καρόλου Γ΄, έμοιαζε άλλοτε φορές με παραμύθι, άλλοτε με εφιάλτη. Πάμε να δούμε τη συναρπαστική ζωή της πριγκίπισσας που ζούσε στον αριθμό 7 της οδού Πατριάρχου Ιωακείμ, στο Κολωνάκι.

Ένας πρίγκιπας και η απόγονος μιας θρυλικής οικογένειας: ο πρίγκιπας Γεώργιος, δευτερότοκος γιος του βασιλιάς Γεωργίου Α΄, και η Μαρία Βοναπάρτη, δισέγγονη του θρυλικού Μεγάλου Ναπολέοντα ήταν ένα ζευγάρι που δεν έμοιαζε με τα άλλα royal couples. Θα ζούσαν μαζί 50 ολόκληρα χρόνια, αλλά ο γάμος τους ήταν εντελώς αντισυμβατικός – όπως άλλωστε και οι ίδιοι. Πάμε να μιλήσουμε για ένα ζευγάρι που θα σας μείνει αξέχαστο.

Η οδός Νοσοκομείου, που παρ’ ολίγον να γίνει «οδός Ρούσβελτ», αλλά παρέμεινε Ακαδημίας είναι ένας κεντρικότατος δρόμος της Αθήνας. Σε αυτόν υπήρχε το πρώτο πολιτικό νοσοκομείο της Αθήνας, σε αυτόν βρίσκονταν τα σπίτια δύο εκ των γνωστότερων Ελλήνων πολιτικών του 19ου αιώνα, που ήταν μάλιστα θείος και ανιψιός: του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου και του Χαρίλαου Τρικούπη. Ο δρόμος που καταλήγει στην πλατεία που πήρε το όνομά της από τον Βρετανό υπουργό και πρωθυπουργό Γεώργιο Κάνινγκ έχει πολλά ιστορικά σημεία για να σταθούμε και να θαυμάσουμε.

Ο έρωτας της Πηνελόπης Δέλτα & του Ίωνα Δραγούμη ήταν μυθιστορηματικός. Όταν γνωρίστηκαν εκείνη ήταν παντρεμένη και μητέρα 3 παιδιών κι εκείνος συνεπαρμένος από την «φωτιά» του Μακεδονικού Αγώνα. Ερωτεύτηκαν παράφορα, το 1908 αναγκάστηκαν να πάρουν χωριστούς δρόμους. Τα ταραχώδη χρόνια που ακολούθησαν θα τους έβρισκαν σε αντίπαλα πολιτικά «στρατόπεδα», ενώ η δολοφονία του Δραγούμη το καλοκαίρι του 1920 θα συνέδεε ξανά τα ονόματά τους.

Τι ήταν αυτό που έκανε τελικά τις Μεγάλες Δυνάμεις να υποστηρίξουν τη δημιουργία ελληνικού κράτους; Για ποιο πρόσωπο της Νεότερης Ιστορίας μας θεωρείς ότι γνωρίζουμε ελάχιστα πράγματα, αναλογικά με τα όσα προσέφερε στη χώρα; Ποιο ιστορικό γεγονός θεωρείς ότι διαμόρφωσε καταλυτικά τη μοίρα του ελληνικού κράτους; Θεωρείς ότι το «ΟΧΙ» εξιλέωσε τον Μεταξά στο συλλογικό μας υποσυνείδητο; Αυτές είναι μόνο μερικές από τις ερωτήσεις σας που απαντάμε στο 2ο Q&A επεισόδιο του «Κάθε γωνιά μια ιστορία».

Η πλατεία Ομονοίας κρύβει πολλές συναρπαστικές ιστορίες. Εκεί στήθηκε γλέντι για την έξωση του Όθωνα, εκεί έπεφτε ξύλο για τα πολιτικά, εκεί υπήρχαν τα γνωστότερα ξενοδοχεία της Αθήνας, εκεί λειτούργησε και το πρώτο catering της χώρας στα τέλη του 19ου αιώνα! Αποτέλεσε επί χρόνια τόπο συνάντησης Αθηναίων και ανθρώπων από την επαρχία, ενώ αποτελούσε στέκι των ξενύχτηδων αλλά και ανθρώπων των γραμμάτων και της τέχνης. Έχει αλλάξει πολλές μορφές και σχήματα και εξαιτίας της η Μούσα της ηρωικής ποίησης ταυτίστηκε με τις τουαλέτες! Πάμε να ανακαλύψουμε τα μυστικά της πλατείας Ομονοίας.

Πότε ιδρύθηκε το σημαντικότερο αρχαιολογικό μουσείο του κόσμου; Που στεγάζονταν οι ανεκτίμητης αξίας αρχαιότητές του μέχρι να αποκτήσει μόνιμη στέγη; Και πώς αυτές σώθηκαν από τα χέρια των Γερμανών κατακτητών κατά την περίοδο της Κατοχής; Πώς τα χρήματα του Μαρασλή και η δραστηριοποίηση του Βενιζέλου οδήγησαν στην ίδρυση της Ανωτάτης Εμπορικής; Πού θα στεγαζόταν αρχικά και πώς κατέληξε στο γνωστό κτίριο της οδού Πατησίων; Ποια είναι η ιστορία του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, που όλοι εξακολουθούμε να το λέμε ΑΣΟΕΕ;

Το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο αποτελεί σύμβολο, για πολλούς λόγους και με πολλούς τρόπους. Σύμβολο του αντιδικτατορικού αγώνα εναντίον της Χούντας των Συνταγματαρχών αλλά και σύμβολο της σπουδαιότητας του έργου των εθνικών ευεργετών για την πρόοδο της χώρας. Το κτιριακό συγκρότημα της οδού Πατησίων αποτελεί έξοχο δείγμα νεοκλασικισμού. Η Ιστορία όμως του Πολυτεχνείου ξεκινά πολύ πριν την οικοδόμηση του εμβληματικού του κτιρίου, όσο ακόμα στο ίδιο οικόπεδο βρισκόταν…ξενοδοχείο για τους Βαυαρούς και τους ξένους επισκέπτες.

Στην τελευταία μας βόλτα στη λεωφόρο Βασιλίσσης Σοφίας θα μιλήσουμε για το ξενοδοχείο Hilton και θα σταθούμε μπροστά στη μαρμάρινη στήλη που υπάρχει στο σημείο όπου δολοφονήθηκε ο Ίων Δραγούμης. Θα περπατήσουμε στο Πάρκο Ελευθερίας, θα μάθουμε ποιοι δώρισαν τα δύο πανεπιστημιακά νοσοκομεία Αιγινήτειο και Αρεταίειο. Θα συναντήσουμε δύο αρκετά πιο σύγχρονα και μοντέρνα κτίρια: το κτίριο του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών και της Αμερικανικής Πρεσβείας. Θα μάθουμε ποιος δώρισε το κτίριο του Ιπποκράτειου Νοσοκομείου και τί προοριζόταν αρχικά να στεγάσει, και θα φτάσουμε μέχρι τον «Πύργο των Αθηνών».

Στα τέλη του 1903, οργισμένοι αντιδημοτικιστές μπούκαραν στο τότε Βασιλικό Θέατρο, όπου ανέβαινε μεταφρασμένη η Ορέστεια του Αισχύλου και τα έκαναν γυαλιά καρφιά. Τα Ορεστειακά ήταν κι αυτά επεισόδια που σχετίζονταν με το γλωσσικό ζήτημα (τη χρήση δηλαδή της καθαρεύουσας ή της «μαλλιαρής» όπως έλεγαν τότε υποτιμητικά την δημοτική). Η κυβέρνηση έπεσε – όπως και μετά τα Ευαγγελικά – και θα έπρεπε να περάσουν 73 ολόκληρα χρόνια για να διευθετηθεί τελικά το γλωσσικό ζήτημα!

Η φράση «Σανίδα που σου χρειάζεται» προέκυψε από τα γεγονότα που ακολούθησαν τις εκλογές του Νοεμβρίου του 1902. Με τον Θεοτόκη και τον Δηλιγιάννη να αναδεικνύονται ουσιαστικά ισόπαλοι, ο βασιλιάς Γεώργιος βρέθηκε σε δύσκολη θέση. Και τη λύση την επέβαλε ο Δηλιγιάννης, μέσω των οπαδών του. Επί 5 μέρες έσπαγαν ότι έβρισκαν μπροστά τους στο κέντρο της Αθήνας, με κύριο «όπλο» τις σανίδες που έβρισκαν στις οικοδομές της οδού Σταδίου. Τελικά, ο Δηλιγιάννης έγινε πρωθυπουργός. Θαυματοποιός η σανίδα…

Τα Ευαγγελικά είναι τα πρώτα επεισόδια που ξέσπασαν στην Αθήνα και σχετίζονταν με το λεγόμενο «γλωσσικό ζήτημα». Η πρόθεση της βασίλισσα Όλγας να μεταφραστούν τα Ευαγγέλια στα ελληνικά συνδέθηκε από πολλούς με την απειλή του Πανσλαβισμού στη Μακεδονία. Παράλληλα, η μετάφραση του λόγιου και δημοτικιστή Αλέξανδρου Πάλλη, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Ακρόπολις έκανε έξαλλους ακόμα και τους πιο ουδέτερους, όταν είδαν τον «Μυστικό Δείπνο» να έχει μεταφραστεί «Κρυφό Τσιμπούσι». Ποιος βγήκε κερδισμένος από τις ταραχές και τα επεισόδια, που άφησαν πίσω τους νεκρούς και τραυματίες, ενώ έριξαν και την κυβέρνηση; Ο Δηλιγιάννης, ποιος άλλος;

Η Σοφία Τρικούπη ήταν μια γυναίκα με πολύ περισσότερα εφόδια από τη μέση γυναίκα της εποχής της, κι όμως επέλεξε συνειδητά να περάσει ολόκληρη τη ζωή της στη σκιά: πρώτα του πατέρα και ύστερα του αδερφού της. Η ζωή της Σοφίας Τρικούπη δεν έχει μόνο μυθιστορηματικό ενδιαφέρον, αλλά σε ορισμένα σημεία καλύπτεται από μυστήριο, που συνοδεύεται από φήμες που αιωρούνται ανεπιβεβαίωτες μεσ’ τις δεκαετίες.

Οι γωνιές της Αθήνας και οι ιστορίες που κρύβουν… πενηντάρισαν! Απίστευτο; Κι όμως αληθινό! Κι έχουμε μέλλον ακόμα! Σε αυτό το επεισόδιο λοιπόν, σκέφτηκα να κάνουμε κάτι διαφορετικό. Να απαντήσω σε μερικές δικές σας ερωτήσεις, που έχω λάβει μέσα σε αυτά τα 2 χρόνια του podcast και αν μας αρέσει το concept, θα ακολουθήσει και συνέχεια!

Το κτίριο που αποτελεί την οικία του Βρετανού πρεσβευτή στην Αθήνα, επί της οδού Βασιλίσσης Σοφίας, ήταν το σπίτι του ζεύγους Βενιζέλου κατά τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1930. Αλλά η αλήθεια είναι ότι από τότε που το ζευγάρι μετακόμισε σε αυτό το σπίτι τους, έβρισκε το ένα κακό πίσω από το άλλο. Εκλογική ήττα, δολοφονική απόπειρα κι ένα μοιραίο Κίνημα, που θα σφράγιζε την πορεία της χώρας αλλά και το τέλος της πολιτικής καριέρας του Βενιζέλου.

Πάμε να συνεχίσουμε τη βόλτα μας στη λεωφόρο Βασιλίσσης Σοφίας και να μάθουμε την ιστορία εμβληματικών κτιρίων όπως είναι του Μουσείο Μπενάκη, η πρώτη πολυκατοικία της Αθήνας, το Μέγαρο Σταθάτου, το Σαρόγλειο Μέγαρο και το Πολεμικό Μουσείο. Παράλληλα θα μιλήσουμε για το Άλσος Ριζάρη όπου κάποτε βρισκόταν η Ριζάρειος Εκκλησιαστική Σχολή και σήμερα σώζεται ο ναός του Αγίου Γεωργίου, αλλά και για την πλατεία Ρηγίλλης ή Παύλου Μελά όπου συναντάμε ένα γλυπτό που είναι δημιούργημα της εγγονής του.

Ο δρόμος που κανένας μας δε λέει με το επίσημό του όνομα, η οδός Πανεπιστημίου, ενώνει την πλατεία Συντάγματος με την πλατεία Ομονοίας και φιλοξενεί ορισμένα από τα πιο χαρακτηριστικά κτίρια της πρωτεύουσας. Από το Μέγαρο του Μετοχικού Ταμείου Στρατού και το Μέγαρο Σλήμαν, μέχρι το Οφθαλμιατρείο και το Αρσάκειο, η οδός Πανεπιστημίου δεν έχει να δείξει μόνο την περίφημη Αθηναϊκή Τριλογία. Πάμε μια βόλτα και θα το διαπιστώσετε!

Λίγους μήνες μετά την πρωθυπουργοποίηση του Δηλιγιάννη η Βουλγαρία προσάρτησε πραξικοπηματικά την Ανατολική Ρωμυλία, δημιουργώντας νέα κρίση του Ανατολικού Ζητήματος. Τότε, ο πρωθυπουργός μας που δεν ήθελε να πάει κόντρα στο λαϊκό αίσθημα αλλά ούτε μπορούσε να κάνει πόλεμο αποφάσισε να εφαρμόσει μία πολιτική που έμεινε στην Ιστορία ως «Ειρηνοπόλεμος» ή αλλιώς «ένοπλος επαιτεία». Τα αποτελέσματα ήταν τραγελαφικά και θα εξελίσσονταν σε ολέθρια.

«Το κορδόνι, το κορδόνι, την ελιά την ξεριζώνει». Στα 1885 ο 61χρονος Θεόδωρος Δηλιγιάννης γίνεται για πρώτη φορά πρωθυπουργός κι εγκαινιάζεται έτσι η περίοδος του ελληνικού δικομματισμού. Τρικούπης και Δηλιγιάννης εναλλάσσονταν στην εξουσία για τα επόμενα δέκα χρόνια, μέχρι την τελευταία εκλογική νίκη του Δηλιγιάννη επί του Τρικούπη το 1895. Ο συντηρητισμός και ο εκσυγχρονισμός βρήκαν στα πρόσωπα των δύο αυτών πολιτικών τους ιδανικούς εκφραστές τους, τη στιγμή που οι ζυμώσεις στα Βαλκάνια διατάρασσαν για ακόμα μία φορά τις ισορροπίες.

Πώς η αδυναμία συνεννόησης ενός χωροφύλακα κι ενός Βρετανού επιτετραμμένου, κατά τη διάρκεια ενός περιπάτου του τελευταίου στον Λυκαβηττό, παρ’ ολίγον να δημιουργήσει διπλωματικό επεισόδιο και τελικά κατέληξε στον δημόσιο εξευτελισμό της Χωροφυλακής; Μπορεί ο λαός να ήταν δυσαρεστημένος από την οικονομική και φορολογική πολιτική της κυβέρνησης Τρικούπη του 1882, η οποία συνέπεσε μάλιστα και με ευρωπαϊκή οικονομική κρίση, αλλά τελικά την πτώση της κυβέρνησης αυτής την έφερε το λεγόμενο «επεισόδιο Νίκολσον».

Ευτυχώς για εμάς, η Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου δεν συνέφερε καμία άλλη ευρωπαϊκή δύναμη, εκτός από την Ρωσία. Οπότε συγκλήθηκε Συνέδριο στο Βερολίνο, με στόχο ουσιαστικά να ανατραπούν όσα είχαν συμφωνηθεί στον Άγιο Στέφανο, το προάστιο της Πόλης, ανάμεσα σε Ρωσία και Οθωμανική Αυτοκρατορία λίγους μήνες νωρίτερα. Τελικά, καμία χώρα δεν έμεινε ευχαριστημένη από όσα συμφωνήθηκαν το 1878 στο Βερολίνο, και τα Βαλκάνια θα εφεξής ένα καζάνι που έβραζε – η έκρηξη θα ερχόταν στις αρχές του 20ου αιώνα. Η Ελλάδα όμως κατάφερε το 1881 να επεκτείνει για δεύτερη φορά τα σύνορά της και μάλιστα αναίμακτα, με την προσάρτηση της Θεσσαλίας (πλην της Ελασσόνας) και της επαρχίας της Άρτας στον εθνικό κορμό.

Στα 1877-1878 ένας ακόμα Ρωσοτουρκικός πόλεμος θα «ξυπνήσει» και πάλι τους αλυτρωτικούς πόθους των Ελλήνων. Όλοι οι Βαλκάνιοι λαοί είχαν συμμαχήσει με την Ρωσία κι εμείς έμοιαζε να μένουμε στην απέξω. Αν συνυπολογίσουμε και τις σοβαρές υπόνοιες για οικονομικές καταχρήσεις, δεν άργησαν να ξεσπάσουν επεισόδια που έμεινα στην ιστορία ως «Πετσωματικά». Αυτά θα ανάγκαζαν τελικά την κυβέρνηση να κηρύξει μερική επιστράτευση και να πάμε μια και δυο να πολεμήσουμε. Μόνο που ο πόλεμος είχε τελειώσει…και η Ρωσία είχε φροντίσει να δημιουργηθεί μια Μεγάλη Βουλγαρία…

Η λεωφόρος Βασιλίσσης Σοφίας δεν είναι μόνο ένας από τους κεντρικότερους δρόμους της Αθήνας. Φιλοξενεί ορισμένα από τα ομορφότερα νεοκλασικά κτίρια της πρωτεύουσας, που το καθένα έχει τη δική του ξεχωριστή ιστορία. Σε αυτό το επεισόδιο θα κάνουμε τη βόλτα μας σε τρία από αυτά τα αρχιτεκτονικά κοσμήματα της Αθήνας τα οποία σήμερα είναι πρεσβείες, ενώ δύο από τα τρία -που μοιράζονταν ουσιαστικά και το ίδιο όνομα - αποτέλεσαν κάποτε πριγκιπικές οικίες.

Την άνοιξη του 1870 μία παρέα Ευρωπαίων περιηγητών ξεκινούσε από το Hotel d’ Angeterre (Ξενοδοχείο της Μεγάλης Βρετανίας) για να επισκεφθεί τον Μαραθώνα, ώστε να δει το σημείο της ιστορικής Μάχης. Η εκδρομή αυτή θα κατέληγε σε ένα από τα πιο γνωστά εγκλήματα στην ιστορία του ελληνικού κράτους, τη Σφαγή στο Δήλεσι, που θα αναδείκνυε την εγγενή αδυναμία της Πολιτείας να εγγυηθεί την ασφάλεια ακόμα και σε απόσταση μίας ώρας από την πρωτεύουσα, καθώς και τη διαπλοκή των συμμοριών ληστών με πολιτικούς αλλά και οικονομικούς παράγοντες της εποχής.

H οδός Ηρώδου Αττικού φιλοξενεί δύο από τα πιο εμβληματικά κτίρια της Αθήνας, που είναι άμεσα συνδεδεμένα να με την πολιτική ζωή της χώρας: το Προεδρικό Μέγαρο και το Μέγαρο Μαξίμου. Το πρώτο χτίστηκε ως Ανάκτορο Διαδόχου, για το τότε πριγκιπικό ζεύγος Κωνσταντίνο και Σοφία ενώ το δεύτερο ξεκίνησε να χτίζεται για να αποτελέσει τη οικία ενός Χιώτη εφοπλιστή. Σήμερα αποτελούν την έδρα της Προεδρίας της Δημοκρατίας και του πρωθυπουργού της χώρας αντίστοιχα. Πάμε να μάθουμε την ιστορία τους.

Ο Ανδρέας Συγγρός είναι ένας από τους πιο γνωστούς και μεγαλύτερους εθνικούς ευεργέτες της Ελλάδας. Έχει συνδέσει το όνομά του με πολλά κληροδοτήματα, όπως το Κτήμα Συγγρού, το νοσοκομείο λοιμωδών νόσων «Ανδρέας Συγγρός» και βέβαια την ομώνυμη λεωφόρο Συγγρού, που συνδέει το κέντρο της Αθήνας με το Φάληρο. Πέρα από αυτά όμως, ο Συγγρός συνδέεται άμεσα με το μεγαλύτερο οικονομικό σκάνδαλο που έγινε στην Ελλάδα τον 19ο αιώνα. Χιλιάδες άνθρωποι έχασαν τις περιουσίες τους, ενώ παράλληλα έγινε η μεγαλύτερη αναδιανομή πλούτου στη χώρα. Πρόκειται για τα «Λαυρεωτικά», το πρώτο χρηματιστηριακό σκάνδαλο στην Ελλάδα, πριν καν υπάρξει Χρηματιστήριο!

Τον περιμέναμε και πώς τον περιμέναμε τον διάδοχο του ελληνικού θρόνου. Εκεί που απέτυχαν παταγωδώς ο Όθωνας και η Αμαλία, Γεώργιος και Όλγα πέτυχαν και με το παραπάνω. Ο πολυπόθητος Διάδοχος ήρθε μόλις εννέα μήνες μετά τον γάμο τους και ακολούθησαν ακόμα τέσσερις γιοι και δύο κόρες. Ο μικρούλης έλαβε το όνομα «Κωνσταντίνος» και η μοίρα του θα συνδεόταν άμεσα με το όνομά του. Το όνειρο του βασιλιά – στρατηλάτη που παίρνει πίσω την Κωνσταντινούπολη βρήκε στο πρόσωπο του Κωνσταντίνου τον απόλυτο εκφραστή του. Και κάπως έτσι γεννήθηκε ο Κωνσταντίνος ο Δωδέκατος, ο διάδοχος του Κωνσταντίνου Ενδέκατου Παλαιολόγου. Μόνο που κάποια όνειρα μετατρέπονται σε εφιάλτες.

Η βασίλισσα Όλγα, η Ρωσίδα Μεγάλη Δούκισσα που παντρεύτηκε τον βασιλιά Γεώργιο A΄ και έγινε βασίλισσα των Ελλήνων έζησε μία ζωή γεμάτη περιπέτειες και ανατροπές. Ήρθε στην Ελλάδα στα 16 της, ήταν βασίλισσα για περισσότερα από 45 χρόνια, απέκτησε 8 παιδιά, έζησε για να δει τον άντρα της να δολοφονείται, τον εγγονό της να πεθαίνει στα 27 του χρόνια από δάγκωμα μαϊμούς και τον πρωτότοκο γιο της να χάνει δύο φορές τον θρόνο και να πεθαίνει εξόριστος και έκπτωτος. Η Όλγα, μεταξύ άλλων, συνέδεσε το όνομά της με το φιλανθρωπικό της έργο, επιστέγασμα του οποίου ήταν η ίδρυση του νοσοκομείου ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ.

Ήρθε ο νεαρός Γεώργιος Α΄ στην Ελλάδα τον Οκτώβριο του 1863, τον υποδεχτήκαμε με χαρές και πανηγύρια… αλλά ακόμα υπήρχαν δύο βασικές εκκρεμότητες. Η Ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα και η ψήφιση νέου Συντάγματος από την Εθνοσυνέλευση. Στο ζήτημα των Επτανήσων σημαντικό ρόλο έπαιξε ο Χαρίλαος Τρικούπης, νεαρός διπλωμάτης τότε. Όσο για την ψήφιση Συντάγματος, ένας χρόνος είχε περάσει από την άφιξη του Γεωργίου στην Ελλάδα κι ακόμα τίποτα. Ώσπου έστειλε ένα «τελεσίγραφο» στην Εθνοσυνέλευση, δίνοντάς της διορία 10 μέρες για να ψηφιστεί το Σύνταγμα. Έτσι κι έγινε.

Η Β΄ Εθνοσυνέλευση συνήλθε το φθινόπωρο του 1862, και είχε δύο βασικούς στόχους: την ψήφιση νέου Συντάγματος και την εκλογή νέου Βασιλιά. Οι συνεδριάσεις πραγματοποιούνταν στην «Παράγκα», όπως αποκαλούσε ο κόσμος το πρόχειρα κατασκευασμένο κτίσμα, δίπλα στο υπό κατασκευή κτίριο της Βουλής, στη σημερινή οδό Ανθίμου Γαζή. Όσο για νέο βασιλιά, τελικά ψηφίσαμε ομόφωνα εκείνον που στο δημοψήφισμα που είχε προηγηθεί είχε λάβει μόλις 6 ψήφους από τις 241.202 (!) Αλλά, εφόσον οι Μεγάλες Δυνάμεις τα είπανε και τα συμφωνήσανε, εμείς ακολουθήσαμε, και η Β΄ Εθνοσυνέλευση ανακήρυξε ομόφωνα βασιλέα των Ελλήνων - και όχι της Ελλάδος - τον Χριστιανό Γουλιέλμο Φερδινάνδο Αδόλφο Γεώργιο του Schelwing-Holstein- Sonderburg-Glucksburg ως Γεώργιο Α’.

Στις 6 Σεπτεμβρίου 1861 γίνεται δολοφονική απόπειρα εναντίον της βασίλισσας Αμαλίας. Επρόκειτο για ακόμα μία εκδήλωση του αντιδυναστικού ρεύματος, που μετά το τέλος του Κριμαϊκού Πολέμου όλο και φούντωνε. Η αποτυχία πραγμάτωσης της Μεγάλης Ιδέας, ο αυταρχικός τρόπος διακυβέρνησης και η ατεκνία του βασιλικού ζεύγους ήταν οι κυριότεροι λόγοι που οδήγησαν τελικά στη έξωσή τους από την Ελλάδα τον Οκτώβριο του 1862. Βίττελσμπαχ τέλος – έρχονται οι Γλύξμπουργκ.

Ακαδημία Αθηνών - Πανεπιστήμιο - Εθνική Βιβλιοθήκη: τα τρία υπέροχα νεοκλασικά κτίρια που συναντάμε επί της οδού Πανεπιστημίου είναι γνωστά και ως η «Τριλογία των Αθηνών». Στην πραγματικότητα, πρόκειται για την «Τριλογία των αδελφών Χάνσεν», αφού είναι έργα των ομώνυμων Δανών αρχιτεκτόνων. Τα εμβληματικά αυτά κτίρια στεγάζουν φορείς άρρηκτα συνδεδεμένους με την πνευματική ζωή της Ελλάδας. Πάμε να μάθουμε τη συναρπαστική τους ιστορία.

Η Sophie de Marbois-Lebrun, γνωστή σε όλους μας ως Δούκισσα της Πλακεντίας, συνέδεσε τη ζωή της με την Ελλάδα, όχι μόνο στηρίζοντας οικονομικά τον Αγώνα της Ανεξαρτησίας αλλά και επιλέγοντας να εγκατασταθεί μόνιμα στη χώρα. Ιδιόρρυθμη, εκκεντρική και συνάμα τραγική φιγούρα, άφησε πίσω της ακίνητα που θαυμάζουμε μέχρι σήμερα και μια αμφιλεγόμενη υστεροφημία. Πάμε να μάθουμε ποια ήταν η Δούκισσα της Πλακεντίας λοιπόν, που δώσαμε το όνομά της σε στάση του μετρό, σε λεωφόρο και σε έξοδο της Αττικής Οδού.

Η Μητρόπολη των Αθηνών πέρασε από σαράντα κύματα μέχρι να χτιστεί. Λεφτά δεν υπήρχαν, πού θα τη χτίζαμε δεν συμφωνούσαμε… Τελικά περάσανε τέσσερις αρχιτέκτονες και είκοσι χρόνια μέχρι να ολοκληρωθεί ο ναός. Δίπλα της ακριβώς ο ναός την Παναγίας της Γοργοεπηκόου που προϋπήρχε, έχει κι εκείνος πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία. Είναι το εκκλησάκι του Αγίου Ελευθερίου, που μοιάζει μια σταλίτσα δίπλα στο κτίριο της Μητρόπολης. Πάμε λοιπόν να μάθουμε τα μυστικά που κρύβει αυτό το πασίγνωστο σημείο της Αθήνας μας.

Υπήρξε βασιλιάς μας που ήταν έτοιμος να πάει στην Κωνσταντινούπολη να τον στέψουν αυτοκράτορα. Ναι, αμέ. Απλά το ήξερε μόνο ο ίδιος. Η προσήλωση του Όθωνα στη Μεγάλη Ιδέα είναι τόσο συγκινητική όσο και επικίνδυνη – ενίοτε δε καταντούσε γελοία. Τα αγνά του κίνητρα είναι αδιαμφισβήτητα, αλλά αυτό δεν αναιρεί το γεγονός ότι η τύφλωση του όσον αφορά τη Μεγάλη Ιδέα οδήγησε σε εξαιρετικά επικίνδυνα μονοπάτια την Ελλάδα και τελικά – κατά τραγική για τον ίδιο ειρωνεία – συντέλεσε στο να χάσει τον θρόνο του.

Η βασίλισσα Αμαλία δεν χρειάζεται πολλές συστάσεις. Τη συναντάμε πίσω από τον Εθνικό Κήπο, το Αμαλίειο Ορφανοτροφείο, τον μοναδικό στην Ελλάδα Πύργο Βασιλίσσης στο Ίλιον. Η στολή που εκείνη καθιέρωσε έχει γίνει η γυναικεία εθνική μας φορεσιά και έχει το όνομά της. Ακόμη και στην ίδρυση του ΝΑΤ, του πρώτου ασφαλιστικού φορέα στην Ελλάδα – και του δεύτερου στον κόσμου – έβαλε το χεράκι της. Γιατί όσο αναποφάσιστος και παντελώς ανίκανος να ηγείται ήταν ο Όθωνας, τόσο αποφασιστική και δυναμική ήταν η Αμαλία.

Στις 20 Μαΐου 1835 ο Όθωνας ενηλικιώθηκε. Χαρές και πανηγύρια εμείς – νομίζαμε ότι τα πράγματα θα άλλαζαν τώρα που θα αναλάμβανε την εξουσία ο νεαρός βασιλιάς. Η ψυχρολουσία όμως δεν άργησε να έρθει – η Βαυαροκρατία συνεχίστηκε και ένα φωτεινό διάλειμμα, όπου ανατέθηκε η προεδρία της κυβέρνησης στον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο, δεν επιβίωσε ούτε 40 μέρες. Η χρόνια αδιαλλαξία του Όθωνα σε συνδυασμό με τη χρεοκοπία της χώρας στις αρχές του 1843 ήταν βέβαιο ότι θα οδηγούσαν σε Επανάσταση. Έτσι κι έγινε – στις 3 Σεπτεμβρίου 1843.

Εκκλησία, Στρατός, Δικαιοσύνη, Εκπαίδευση, Δημόσια Διοίκηση – η Αντιβασιλεία έλαβε μέτρα σε όλους τους τομείς, με στόχο να δημιουργήσει ένα ισχυρό κράτος δυτικού τύπου. Ωστόσο, η αυταρχικότητα που μεταχειρίστηκε επανειλημμένως, το πολιτισμικό χάσμα ανάμεσα σε Έλληνες και Βαυαρούς, η προώθηση των τελευταίων στη δημόσια διοίκηση και τον στρατό καθώς και η επιβολή τελικά του Άρμανσμπεργκ ως κυρίαρχη δύναμη της Αντιβασιλείας έδωσε καθαρά αρνητικό πρόσημο σε αυτή την ιστορική περίοδο.

Το 1834 η Αθήνα μας γίνεται πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους. Μπορεί να μην υπήρχαν δρόμοι, ύδρευση, αποχέτευση, δημόσιος φωτισμός ή συγκοινωνίες αλλά το αρχαίο κλέος της παρέμενε ασυναγώνιστο – ειδικά στα μάτια των Βαυαρών που αποφάσισαν τη μεταφορά της πρωτεύουσας του νεογνού ελληνικού κράτους από το Ναύπλιο στην πόλη του Περικλή. Πώς βρέθηκαν όμως οι Βαυαροί στην Ελλάδα και ποιοι την κυβερνούσαν επί σχεδόν δυόμισι χρόνια μέχρι την ενηλικίωση του νεαρού βασιλιά Όθωνα;

Το 1850 δεν μπήκε καλά για τους Έλληνες. Δύο μόλις μέρες μετά την Πρωτοχρονιά είδαν τον βρετανικό στόλο να καταπλέει στον Πειραιά. Με μια ασήμαντη αφορμή, οι Βρετανοί επέβαλαν ναυτικό αποκλεισμό στην Ελλάδα, που οδήγησε σε πολλούς θανάτους από πείνα. Μπροστά στην αισχρή αυτή παραβίαση της εθνικής τους κυριαρχίας, οι Έλληνες επέδειξαν αξιοθαύμαστη ομοψυχία και αντοχή, βάζοντας στην άκρη κομματικές διαφορές και οικονομικά συμφέροντα μπροστά στην ηθική ταπείνωση της χώρας. Πρόκειται για τα «Παρκερικά» ή αλλιώς την «υπόθεση Πατσίφικο».

Ένα επεισόδιο με πρωταγωνιστή τον Κωστάκη Μουσούρο Μπέη, πρέσβη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας στην Ελλάδα το 1847, έγινε η αφορμή για να εκδηλωθούν τα αντικρουόμενα συμφέροντα των Μεγάλων Δυνάμεων στην ανατολική Μεσόγειο αλλά και να διαταραχθούν οι εύθραυστες ισορροπίες που κρατούσε ο Κωλέττης στο εσωτερικό της χώρας. Η παρακαταθήκη του Κωλέττη θα παρέμεινε ζωντανή για πολλά χρόνια μετά το θάνατό του, με το στρεβλό σύστημα που είχε εγκαθιδρύσει να συνεχίζει να κυριαρχεί.

«Θυμόσοφος, ξετσίπωτος, αδίστακτος, που κυβερνούσε δίχως να δίνει λόγο σε κανέναν». Οι βουλευτές του τον έτρεμαν μιας και ήξεραν ότι αν δεν υποστήριζαν τα νομοσχέδιά του απλούστατα δεν θα ξαναέβγαιναν… Ο Ιωάννης Κωλέττης, ο πατέρας του ρουσφετιού και ο νονός της Μεγάλης Ιδέας, ήταν ο πρώτος συνταγματικός πρωθυπουργός της Ελλάδας. Πώς διοικούσε την Ελλάδα; Και πώς προέκυψε η φράση «μαϊμού του Κωλέττη» που χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα;

Την Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843 ακολούθησε η Εθνοσυνέλευση που θα ψήφιζε το πρώτο Σύνταγμα του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους - το Σύνταγμα του 1844. Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων προέκυψαν αρκετές διαφωνίες, με πιο σημαντική εκείνη που αφορούσε τους ετερόχθονες. Τότε ήταν που ο Ιωάννης Κωλέττης σε μια ομιλία του, δίχως να το επιδιώκει, “βάφτισε” το αλυτρωτικό όραμα των Ελλήνων - τη Μεγάλη Ιδέα.

Το 1843 το ανεξάρτητο ελληνικό κράτος ήταν μόλις 13 ετών και το πολίτευμά του ήταν Απόλυτη Μοναρχία, δηλαδή ο βασιλιάς - ο Όθωνας εν προκειμένω- συγκέντρωνε στο πρόσωπό του όλες τις εξουσίες. Κόμματα υπήρχαν -τα λεγόμενα «ξενικά»- αλλά εκλογές δεν γινόντουσαν. Όλα θα άλλαζαν όμως τα ξημερώματα της 3ης Σεπτεμβρίου, όταν στρατός και λαός συγκεντρώθηκαν στον ανοιχτό χώρο μπροστά από τα ανάκτορα απαιτώντας από τον βασιλιά να παραχωρήσει Σύνταγμα.

8 Μαρτίου 1875. Επί της οδού Ερμού 291, στην περιοχή του Κεραμεικού, η «Εφημερίς», η πρώτη καθημερινή πολιτική εφημερίδα που κυκλοφόρησε στην Αθήνα, παρουσιάζει εκείνη τη μέρα τα ονόματα 82 βουλευτών και το εξής κείμενο: «Οι πρόγονοί μας έγραφαν πάνω σε στήλες τα ονόματα όσων πρόδιδαν το χρέος τους προς την πατρίδα. Ο Τύπος σήμερα οφείλει να επιτελέσει την υπηρεσία που άλλοτε επιτελούσαν τα δημόσια μάρμαρα». Εκλογές βίας και νοθείας, ωμή παραβίαση του Συντάγματος, γεγονότα που έχουν μείνει στην Ιστορία ως «Στηλιτικά» και η καθιέρωση του κοινοβουλευτικού συστήματος στην Ελλάδα.

Γούναρης, Πρωτοπαπαδάκης, Στράτος, Θεοτόκης, Μπαλτατζής, Χατζηανέστης. Στις 11 και 27 πρώτα λεπτά της 15ης Νοεμβρίου 1922, 36 πυροβολισμοί ακούστηκαν στο Γουδί και οι Έξι έπεσαν νεκροί. Η Εκτέλεση των Έξι παραμένει ένα γεγονός φρικτό, τραγικό και ανεπανάληπτο. Η φυσική εξόντωση ολόκληρης σχεδόν της ηγεσίας του Αντιβενιζελισμού αποτελεί κορυφαία στιγμή του Εθνικού Διχασμού και διατηρεί όλη της την τραγικότητα έναν και πλέον αιώνα αργότερα.

Η Μικρασιατική Καταστροφή αποτελεί μια από τις πιο τραγικές – αν όχι την πιο τραγική στιγμή του Ελληνισμού. Πώς όμως φτάσαμε από την εντολή αποστολής ελληνικού στρατού στη Σμύρνη την άνοιξη του 1919 στην τραγωδία της Μικρασιατικής Καταστροφής 3,5 χρόνια αργότερα; Στα τέλη Αυγούστου 1922, οι φλόγες της Σμύρνης «κατάπιαν» και τη Μεγάλη Ιδέα και η κοινή γνώμη απαιτούσε να αποδοθούν ευθύνες για την Εθνική Τραγωδία.

Δύσκολα μπορεί κανείς να ακούσει τη λέξη «Γουδί» και να μην πάει το μυαλό του αυτόματα στο ομώνυμο στρατιωτικό κίνημα. Το Κίνημα του Στρατιωτικού Συνδέσμου ήταν το πρώτο στρατιωτικό κίνημα που εκδηλώθηκε στο νεότερο ελληνικό κράτος ως πρωτοβουλία αμιγώς στρατιωτική – δίχως δηλαδή εμπλοκή πολιτικών δυνάμεων. Άλλαξε για πάντα την πορεία της χώρας αλλά εγκαινίασε και μια μακρά περίοδο εμπλοκής του Στρατού στα πολιτικά δρώμενα.

«Από το Πεδίον του Άρεως, επί αιώνας, κάθε πρωί και κάθε βράδυ, θα παίρνει το δρόμο του Ελληνικού ονείρου ένας Βασιλιάς καβαλάρης, ο Κωνσταντίνος». Με τέτοια λόγια εγκαινιάστηκε το μεγαλύτερο και εντυπωσιακότερο άγαλμα στην Ελλάδα. Ο Κωνσταντίνος ο Α’, ο βασιλιάς που λατρεύτηκε και μισήθηκε όσο κανένας άλλος, έμεινε για πάντα δέσμιος του ονόματός του και των θρύλων με τους οποίους ήταν συνυφασμένο. Η Μεγάλη Ιδέα άλλωστε ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με το όνομα «Κωνσταντίνος» - μόνο που έμελλε και το τέλος της να συνδεθεί με το ίδιο όνομα.

Το μανιασμένο πλήθος ουρλιάζει κραδαίνοντας πέτρες. Ανατριχιαστικές κατάρες αντηχούν στο Πεδίον του Άρεως, με μπροστάρη τον Μητροπολίτη Αθηνών Θεόκλητο. Είναι 12 Δεκεμβρίου 1916 και η Αθήνα του Εθνικού Διχασμού αναθεματίζει τον «προδότη» Βενιζέλο, την ώρα που εκείνος φτιάχνει στρατό για να πολεμήσει στη Μακεδονία εναντίον των Γερμανοβουλγάρων. Μια από τις πιο μαύρες σελίδες του Εθνικού Διχασμού, μας θυμίζει πόσο εύκολο είναι να επιστρέψει ο σύγχρονος άνθρωπος σε πρακτικές μεσαιωνικές, όταν το τυφλό μίσος συναντηθεί με τον σκοταδισμό.

Ποιος ήταν ο μεγαλύτερος Έλληνας πολιτικός του 2ου μισού του 19ου αιώνα; Συνέδεσε το όνομα του με σπουδαία έργα που άλλαξαν το πρόσωπο της Ελλάδας αλλά και με την πιο γνωστή πτώχευση του Κράτους μας. Ο Χαρίλαος Τρικούπης, η νοητή γέφυρα που ενώνει την Επανάσταση και την Ελλάδα του 20ου αιώνα, είχε άδοξο πολιτικό τέλος με αφορμή ένα γεγονός που συνέβη στο Πεδίον του Άρεως, και είχε πρωταγωνιστή τον τότε Διάδοχο Κωνσταντίνο.

Από που πήρε το όνομά του το μεγαλύτερο πάρκο της Αθήνας; Το Πεδίον του Άρεως έχει πολλές ιστορίες να μας διηγηθεί. Σε αυτό το επεισόδιο θα παρακολουθήσουμε την πρώτη φοιτητική διαδήλωση στην Ελλάδα, με πολιτικές προεκτάσεις. Από το Πεδίον του Άρεως μέχρι τα Εξάρχεια, και από την επέμβαση του στρατού στο Πανεπιστήμιο μέχρι την πρώτη αναφορά περί πανεπιστημιακού ασύλου στην Γερουσία, τα “Σκιαδικά” έδωσαν το έναυσμα για τα γεγονότα που θα οδηγούσαν τελικά στην έξωση του Όθωνα.

Πόσοι ξέρουμε ότι απέναντι από το ξενοδοχείο Hilton, επί της σημερινής Λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας, διαπράχθηκε μια στυγερή δολοφονία με θύμα έναν από τους πρωταγωνιστές του Εθνικού Διχασμού; Ίων Δραγούμης: ο αριστοκράτης, ο διπλωμάτης, ο παθιασμένος αγωνιστής του Μακεδονικού Αγώνα, ο πεζογράφος, ο μεγάλος έρωτας της Πηνελόπης Δέλτα και της Μαρίκας Κοτοπούλη, εξακολουθεί να αποτελεί μια από τις πλέον αμφιλεγόμενες προσωπικότητες. Σε ένα σημείο συμφωνούν όλοι – θαυμαστές και επικριτές του: στο εντελώς άδικο και βάρβαρο της δολοφονίας του.

Τη νύχτα της 6ης Ιουνίου 1933 η Αθήνα θύμιζε Σικάγο. Στην Λεωφόρο Κηφισίας, από τον Παράδεισο Αμαρουσίου μέχρι το Γηροκομείο στους Αμπελόκηπους, εξελίχθηκε μια γκανγκστερικού τύπου δολοφονική απόπειρα, με κυνηγητό αυτοκινήτων που άφησε πίσω της έναν νεκρό, δύο τραυματίες και περισσότερους από 50 κάλυκες σε μήκος 4 χιλιομέτρων. Στόχος: για ακόμα μια φορά ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Δύο στρατιωτικά πραξικοπήματα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με αυτή την απόπειρα, όπου βλέπουμε τον Εθνικό Διχασμό την περίοδο της τελευταίας του έξαρσης.

Η Ελλάδα του 1898 προσπαθούσε να συνέλθει από την ταπεινωτική ήττα που είχε υποστεί λίγους μήνες νωρίτερα σε έναν ανεκδιήγητο πόλεμο εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Βαριά οικονομικά μέτρα ήρθαν να προστεθούν στην εθνική ντροπή του 1897. Η απόπειρα δολοφονίας του βασιλιά Γεωργίου Α΄ στη σημερινή Λεωφόρο Συγγρού αποτέλεσε την πρώτη σαφή εκδήλωση της λαϊκής αγανάκτησης που είχε φτάσει στο ζενίθ.

Μια πριγκίπισσα που πέθανε νέα πριν προλάβει να χαρεί τη μητρότητα και μια ζάπλουτη Ελληνίδα ομογενής που δεν έγινε ποτέ μητέρα – ή μήπως έγινε...; «Αλεξάνδρα» και «Έλενα»: δύο γυναίκες συνομήλικες, εντελώς διαφορετικές, που οι δρόμοι τους δεν διασταυρώθηκαν ποτέ. Η αδερφή του βασιλιά Κωνσταντίνου Α΄ και η δεύτερη σύζυγος του Ελευθερίου Βενιζέλου τα έφερε έτσι η μοίρα ώστε να συνδεθούν τα ονόματά τους άρρηκτα με τα δύο γνωστότερα δημόσια μαιευτήρια της πρωτεύουσας.

14 Σεπτεμβρίου 1920. Το Καλλιμάρμαρο Στάδιο είναι ασφυκτικά γεμάτο. Μέρα γιορτής. Γιορτάζαμε το άγγιγμα του ονείρου. Την εκπλήρωση των μακραίωνων πόθων του Γένους. Το άπιαστο που τώρα έμοιαζε εφικτό. Ανάμεσα στα χιλιάδες πρόσωπα ο φωτογραφικός φακός απαθανατίζει ένα γκρο πλαν δύο ανδρών, καθισμένων δίπλα-δίπλα. Ήταν ο βασιλιάς και ο πρωθυπουργός, που παρακολουθούσαν την εκδήλωση χαμογελαστοί κι εντελώς ανίδεοι της κατηφόρας που παραμόνευε στην επόμενη στροφή.

Υπάρχει ένα μνημείο στο κέντρο της Αθήνας που έχει φιλοξενήσει από την Aida του Verdi το 1916 μέχρι τον τελικό του ευρωπαϊκού κυπέλλου μπάσκετ το 1968, με την ΑΕΚ να στέφεται κυπελλούχος Ευρώπης μπροστά σε 80.000 άτομα. Εκεί υποδεχτήκαμε και τιμήσαμε Ολυμπιονίκες μας, αλλά και τη θρυλική Εθνική Ελλάδος που τον Ιούλιο του 2004 κέρδισε το Euro στην Πορτογαλία. Το πρώτο...Ολυμπιακό Στάδιο που ονομάζεται Παναθηναϊκό, μα οι περισσότεροι το λέμε...Καλλιμάρμαρο.

Τα πριγκιπόπουλα των παραμυθιών είναι νέα, όμορφα, ζωηρά και όταν ερωτευτούν θυσιάζουν τα πάντα για την αγάπη τους. Ένα τέτοιο πριγκιπόπουλο λοιπόν γεννήθηκε το καλοκαίρι του 1893 στο Τατόι και πήρε το όνομα Αλέξανδρος. Βρέθηκε απρόσμενα στο θρόνο της Ελλάδας, μέσα στη δίνη του Εθνικού Διχασμού. Ο ίδιος, βαθιά ερωτευμένος με μια νεαρή καλλονή ονόματι Ασπασία Μάνου. Αυτός ο έρωτας είχε όλα, μα όλα τα παραμυθένια στοιχεία – εκτός από το πιο βασικό… το happy end.

Η αίθουσα της Παλιάς Βουλής, που υπήρξε το σκηνικό του πολιτειακού εκτροχιασμού την εποχή του Εθνικού Διχασμού, φιλοξένησε και την πιο ακραία του εκδήλωση – την Δίκη που κατέληξε στην Εκτέλεση των Έξι, τον Νοέμβριο του 1922. Δέκα χρόνια αργότερα, ο Ελευθέριος Βενιζέλος θα διάβαζε από του βήματος της Βουλής τον...επικήδειό του...Και οι περιπέτειες του κτιρίου θα συνεχίζονταν για 4 ακόμη δεκαετίες μέχρι να ανοίξει τις πόρτες του ως Εθνικό Ιστορικό Μουσείο πλέον.

Υπάρχει ένα κτίριο μέσα στο οποίο ακούστηκαν λόγια κορυφαίων πολιτικών ανδρών αλλά και καταδικαστικές ετυμηγορίες στρατοδικείου. Πάρθηκαν αποφάσεις που διπλασίασαν την Ελλάδα και άλλες που οδήγησαν στον ξεριζωμό περισσότερων του ενός εκατομμυρίου Μικρασιατών και Θρακιωτών από τις πατρογονικές τους εστίες. Αυτό το κτίριο είναι πλέον η έδρα του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου. Ωστόσο, αποτελεί από μόνο του ένα ολοζώντανο σκηνικό της ιστορίας της Νεότερης Ελλάδας.

Μετά την έξωση του Όθωνα και της Αμαλίας έμελλε να ξεκινήσουν οι μεγάλες περιπέτειες για το κτίριο των Ανακτόρων. Νέα Δυναστεία, πυρκαγιές, επαναστάσεις, καταστροφές, αλλαγές πολιτεύματος και τέλος πλήρης αλλαγή χρήσης ήταν μερικά απ’ όσα θα διαδραματίζονταν με φόντο το αυστηρό κτίριο που συμπλήρωσε φέτος 190 χρόνια λειτουργίας.

Πόσα γνωρίζουμε για το πιο αναγνωρίσιμο κτίριο της σύγχρονης Αθήνας; Χτίστηκε για να στεγάσει τους πρώτους βασιλείς της Ελλάδας και κατέληξε να γίνει η έδρα του Κοινοβουλίου. Σε αυτό το επεισόδιο θα δούμε πώς αποφασίστηκε να χτιστούν εκεί τα ανάκτορα, ποιες ήταν οι άλλες υποψήφιες τοποθεσίες, με ποιο σπουδαίο γεγονός συνέδεσαν το όνομά τους πριν καλά καλά...σαραντίσουν καθώς και την ιστορία του υπέροχου Κήπου που τα συμπληρώνει.