Scientias Podcast

AI-systemen lossen tegenwoordig wiskundige problemen op waar onderzoekers soms al tientallen jaren mee worstelen. OpenAI publiceerde onlangs honderden door AI gegenereerde wiskundige manuscripten en claimde zelfs een doorbraak bij een van de beroemde millenniumproblemen.

25 november 2026: onze eerste live-opname in Hal West, koop kaartjes hier:

https://halwest.amsterdam/voorstelling/scientias-podcast-live/

In aflevering 95 van de Scientias Podcast bespreken Diederik Jekel en Krijn Soeteman wat deze ontwikkelingen betekenen voor de wetenschap. Hoe controleer je een bewijs dat bijna niemand meer begrijpt? Wat blijft de rol van menselijke wiskundigen? En kan kunstmatige intelligentie ons uiteindelijk helpen bij ontdekkingen die ons eigen begripsvermogen te boven gaan?

Met uitstapjes naar Einsteins wonderjaar, schaakcomputer Deep Blue en het mysterieuze abc-vermoeden.

Deze aflevering vormt het begin van een uitgebreide serie over kunstmatige intelligentie.

00:00 Intro: is er een crisis in de wiskunde?
02:57 Scientias Podcast binnenkort live in Hal West
04:12 AI-hype, datacentra en de mogelijke bubbel
06:11 Wat gaan we ontdekken in onze AI-serie?
10:23 Waarom maakt slimme AI nog zulke domme fouten?
14:54 AI-agenten, veiligheid en autonome systemen
18:41 De crisis in de wiskunde
21:06 Einsteins wonderjaar en het wonderkwartaal van AI
23:56 De zeven millenniumproblemen
25:07 Heeft AI het Navier-Stokes-probleem opgelost?
29:58 Problemen met het bewijs en de controle in Lean
33:26 Duizenden wiskundeproblemen en de toekomst van onderzoekers
39:50 Computerbewijzen en de vierkleurenstelling
44:58 Deep Blue: wat schaken ons over AI leert
50:03 Worden wiskundigen spelers of toeschouwers?
52:04 Moeten we bang zijn voor deze ontwikkelingen?
58:56 Het abc-vermoeden uitgelegd
1:02:13 Een bewijs dat bijna niemand begrijpt
1:03:59 Kan de mens de wetenschap nog bijhouden?
1:07:45 Volgende week en de afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Fouten maken hoort bij wetenschap. Maar hoe goed zijn wetenschappers en wetenschapsjournalisten eigenlijk in het toegeven van hun eigen fouten?

In aflevering 94 van de Scientias Podcast kijken Diederik Jekel en Krijn Soeteman kritisch naar hun eigen werk. Van een overdreven uitspraak over het Europese stroomnet en een verkeerde uitleg van digitale audio tot vergissingen over dinosauriërs en supergeleiding.

Ook duiken ze in de geschiedenis van de luchtvaart. Waren de gebroeders Wright werkelijk de eersten die met een gemotoriseerd vliegtuig vlogen? En wat leert die discussie ons over bewijs en het belang van herhaalbaarheid?

Tot slot bespreken we de replicatiecrisis in de wetenschap. Waarom worden positieve resultaten veel vaker beloond dan mislukkingen en waarom zijn juist die mislukkingen zo belangrijk voor wetenschappelijke vooruitgang?

00:00 Intro: fouten maken hoort bij wetenschap
01:25 De Internationale Dag van de Mislukking
04:11 Tijd om onze eigen fouten te bespreken
04:54 Hoe oud is het Europese elektriciteitsnet?
09:15 Gelijkstroom, wisselstroom en een verkeerde uitleg
13:33 Hoe werkt digitale audio eigenlijk?
19:33 Sampling, frequenties en de reconstructie van geluid
23:49 Edelgassen, de draaiende aarde en andere correcties
26:01 Een foutje met heel veel nullen
27:33 Dinosauriërs, fossiele brandstoffen en mergel
28:35 Wie vloog er als eerste? De gebroeders Wright?
32:04 Het omstreden verhaal van Gustave Whitehead
39:09 Bewijs, erkenning en herhaalbaarheid
40:42 Waarom mislukkingen belangrijk zijn voor wetenschap
43:49 Experimenteren en resultaten reproduceren
45:22 Supergeleiding en wetenschappelijke verrassingen
49:08 Publicatiedruk en de replicatiecrisis
51:06 Hersenonderzoek en de grenzen van fMRI
53:07 Hoe doen we eigenlijk goede wetenschap?
54:21 Statistiek en de gevaren van selectief analyseren
56:50 Nog een correctie over Kamerlingh Onnes
57:23 Afsluiting en aankondigingen

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering hebben Diederik en Krijn twee gasten van de podcast Met Nerds om Tafel, ook bekend als MNOT. Het gesprek is met Randal Peelen en Jurian Ubachs en we hebben het over zowel echte Scientias-onderwerpen als onderwerpen voor echte nerds. Een mooie cocktail met voor ieder wat wils.

En eerste live-opname van de Scientias Podcast 25 november 2026: https://halwest.amsterdam/voorstelling/scientias-podcast-live/

00:00 Twee podcasts aan één tafel
05:38 Waar komt het woord nerd vandaan?
07:54 Nerd als geuzennaam
10:05 Erbij horen en je eigen groep vinden
14:51 Rolf Hut: ongegeneerd enthousiast zijn
17:10 Nieuwsgierigheid zonder betweterigheid
20:09 Gewenste gasten en favoriete nerds
23:11 Bill James, Moneyball en honkbalstatistiek
27:38 Hoe wifi door een huis werkt
37:28 Felienne Hermans en vrouwen in programmeren
39:44 Jay Miner: van Atari naar Amiga
45:23 Demoscene en Isaac Newton
50:05 Kleine werelden en handen wassen
53:40 Drie vragen voor de natuurkundige
54:55 Hoe ASML EUV-licht gebruikt voor chips
1:04:38 Waarom computers warm worden
1:10:09 Dansen op maïzena
1:11:31 Luisteraarsvraag: populaire podcastafleveringen
1:15:09 Kun je je eigen internetprovider worden?
1:22:18 Afsluiting en een mogelijk feest bij aflevering 512

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Diep onder het ijs van Antarctica bevindt zich een gigantische detector die de meest ongrijpbare deeltjes van het heelal probeert te vangen: neutrino's. De Belgische natuurkundige Francis Halzen kreeg er dit jaar de Nobelprijs voor Natuurkunde voor. Diederik en Krijn duiken in de werking van IceCube en bespreken ook de Nobelprijzen voor Scheikunde en Geneeskunde. En waarom bewegen we eigenlijk zoveel met onze handen als we praten?

0:00 Introductie en terugblik
01:36 Vooruitblik: onze nieuwe AI-serie
05:04 Luisteraarsvraag: Diederiks handgebaren
08:53 Waarom praten we met onze handen?
12:14 Het McGurk-effect: hoe onze zintuigen samenwerken
19:33 De Nobelprijzen van 2026
21:57 Nobelprijs Geneeskunde: optogenetica
24:28 Nobelprijs Scheikunde: spiegelbeeldmoleculen
33:27 Terug naar de Nobelprijs voor Natuurkunde
36:20 Wat maakt neutrino's zo bijzonder?
39:41 Tsjerenkovstraling: sneller dan het licht?
42:48 Van water naar ijs: het ontstaan van IceCube
47:59 De aarde als filter voor neutrino's
49:37 Waar komen hoogenergetische neutrino's vandaan?
54:42 Kosmische bronnen opsporen
55:24 De eerste grote ontdekkingen van IceCube
57:17 Bert en Ernie en de peta-elektronvolt
59:56 Een nieuw venster op het heelal
01:01:40 Verdient fundamenteel onderzoek een Nobelprijs?
01:04:06 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Diederik Jekel en Krijn Soeteman bespreken de Nobelprijs voor natuurkunde 2026 voor Francis Halzen. Eerst kondigen zij een samenwerking met Met Nerds om Tafel en een livepodcast in Amsterdam aan. Daarna leggen zij uit waarom neutrino's een nieuwe manier zijn om het heelal te bestuderen: ze zijn elektrisch neutraal en hebben slechts zelden wisselwerking met materie. Via velden, fundamentele krachten en bètaverval komen zij bij Pauli's hypothese van een onzichtbaar deeltje, Fermi's uitwerking en de eerste detectie van reactorantineutrino's door Cowan en Reines. De kubieke-kilometerdetector IceCube op de Zuidpool komt aan het einde kort ter sprake; de werking ervan en de kosmische ontdekkingen bewaren de hosts voor een volgende aflevering.

Meer lezen:
Nobelprijs voor natuurkunde 2026: https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/summary/
Hoe IceCube werkt: https://icecube.wisc.edu/science/icecube/
Hal West live-opname: https://halwest.amsterdam/voorstelling/scientias-podcast-live/

00:00 Intro, luisteraarsactie en Scientias Live
05:15 De Nobelprijs voor Francis Halzen
07:20 Een nieuw venster op het heelal
12:25 Wat betekent een interactie tussen deeltjes?
16:30 Scalair, vector en tensor: wat is een veld?
21:41 De vier fundamentele krachten
25:00 Waarom neutrino's nauwelijks reageren op materie
28:30 Krachten voorstellen met golven en velden
31:00 Kwantumvelden en het W-boson
37:39 Hoe ontdek je iets dat overal doorheen vliegt?
41:00 Bètaverval en het antineutrino
42:55 Deeltjesbanen zichtbaar maken
47:31 Pauli voorspelt een onzichtbaar deeltje
50:10 Cowan en Reines detecteren reactorantineutrino's
54:43 Van een kernreactor naar IceCube: wordt vervolgd

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoe meet je een paar nanogram PFAS in een liter water? In deze aflevering beantwoorden Diederik en Krijn een luisteraarsvraag over de extreem kleine hoeveelheden die tegenwoordig in drinkwater kunnen worden aangetoond.

Het antwoord voert langs Robert Boyle, Bunsen en Kirchhoff, chromatografie, massaspectrometrie en Clair Patterson. Uiteindelijk komen al die ideeën samen in de manier waarop laboratoria tegenwoordig PFAS uit een watermonster halen, herkennen en zo nauwkeurig mogelijk meten.

00:00 Hoe meet je een miljardste gram PFAS?
03:16 De luisteraarsvraag: hoe voorkom je vervuiling?
05:10 Alberto Contador en een minuscuul meetbaar spoor
09:09 Robert Boyle en het begin van nauwkeurig meten
13:29 IJzer in water zichtbaar maken
19:38 Bunsen en Kirchhoff: elementen herkennen aan licht
26:31 De ontdekking van cesium
29:30 Hoe concentreer je een spoorstof?
33:21 Chromatografie: stoffen van elkaar scheiden
38:45 Massaspectrometrie: massa, lading en isotopen
42:37 Clair Patterson en de ouderdom van de aarde
46:27 Het probleem van loodverontreiniging
53:10 Hoe controleer je een PFAS-meting?
58:50 Van monster tot meetresultaat

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik en Krijn over PFAS in het Nederlandse drinkwater. Wat zijn PFAS precies, waarom gebruiken we ze op zoveel plaatsen en wanneer vormen ze een risico? (en waarom we er echt zo snel mogelijk mee moeten proberen te stoppen).

Daarna beantwoorden ze een luisteraarsvraag: hoe werkt geur eigenlijk? Van Aristoteles en het reukvermogen van zalmen tot herinneringen die door geur worden opgeroepen, communicerende planten en de werking van geurreceptoren op moleculair niveau.

00:00 Intro
01:15 PFAS in Nederlands drinkwater
02:59 Wat zijn PFAS eigenlijk?
05:04 Waarom zitten PFAS in blusschuim?
10:04 Duizenden verschillende PFAS-stoffen
13:59 Wanneer wordt PFAS schadelijk?
15:26 Hoe bepaalt het RIVM de grenswaarde?
20:04 Hoe zorgelijk is PFAS in drinkwater?
23:23 Hoe werkt geur eigenlijk?
25:10 Aristoteles en de eerste ideeën over geur
28:01 Geur bij de Egyptenaren
29:02 Hoe ruiken vissen onder water?
33:06 Hoe vinden zalmen hun geboorterivier terug?
36:08 Waarom roept geur zulke sterke herinneringen op?
43:03 Hoe is het reukvermogen geëvolueerd?
44:07 Planten communiceren met geurstoffen
46:07 Sluipwespen volgen chemische signalen
51:00 Hoe herkent onze neus verschillende geuren?
53:01 Zo werkt een geurreceptor
59:02 Hoe goed is de menselijke neus?
1:01:12 Een geurreceptor op moleculair niveau bekeken

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wie krijgt het miljoen? En heeft AI nou wel of niet de Navier-Stokesvergelijking opgelost, een van de millenniumproblemen, opgesteld door het Clay Mathematichs Institute of Cambridge, Massachusetts (VS). Diederik legt uit aan Krijn hoe het nou eigenlijk zit met die vloeistofdynamica, een nogal pittige tak van de natuurkunde. Luister hier naar de 88ste aflevering van de Scientias Podcast.

00:00:00 Introductie
00:01:32 Kaartjes voor het Wetenschapspodcastfestival
00:03:11 Heeft AI een groot wiskundeprobleem opgelost?
00:06:30 Wat kun je met een vergelijking?
00:09:32 De Navier-Stokesvergelijking voorspelt vloeistofstromen
00:12:16 Leonhard Euler en vloeistoffen zonder viscositeit
00:17:59 Navier voegt stroperigheid toe
00:23:21 George Gabriel Stokes komt tot dezelfde vergelijking
00:24:14 De geschiedenis kort samengevat
00:26:19 Computational fluid dynamics
00:28:55 Wervelingen en vorticiteit
00:31:29 Waarom drie dimensies zoveel moeilijker zijn
00:34:51 Waarom een mogelijke singulariteit ertoe doet
00:37:02 Het Millennium Prize Problem
00:38:05 Córdoba en Martínez-Zoroa zetten de eerste stap
00:42:42 Buckmaster en Alpöge schakelen AI in
00:46:05 Het laatste theorema van Fermat
00:51:32 Hoe Lean wiskundige bewijzen controleert
00:54:57 OpenAI mengt zich in de zoektocht
00:58:30 Samenwerkende autonome AI-agents
00:59:53 Tienduizend agents werken aan Navier-Stokes
01:01:11 De geclaimde oplossing
01:01:56 De strijd om prioriteit en erkenning
01:05:35 Wat betekent AI voor de wiskunde?
01:06:48 Het computerbewijs van het vierkleurenprobleem
01:10:25 Wie beheerst de wiskunde van de toekomst?
01:16:42 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In aflevering 87 gaan we verder met de Nancy Grace Roman Space Telescope. Dit keer draait alles om de vraag wat deze ruimtetelescoop daadwerkelijk gaat ontdekken.

Diederik legt uit waarom onze huidige methoden om exoplaneten te vinden een groot deel van alle planeten missen. Via gravitationele microlensing kan Roman juist planeten met wijde banen en zelfs losgeslagen planeten zonder moederster opsporen.

Daarna wordt het nog spectaculairder. Met een geavanceerde coronagraaf probeert Roman het verblindende licht van sterren zo nauwkeurig weg te werken dat het gereflecteerde licht van een exoplaneet zichtbaar wordt. Daarvoor gebruikt de telescoop maskers, vervormbare spiegels, duizenden actuatoren, interferentie en detectoren die afzonderlijke fotonen kunnen registreren.

Van Einstein en gekromde ruimtetijd tot diffractie, Airy-patronen en direct gefotografeerde exoplaneten: een diepe duik in de natuurkunde achter een van de bijzonderste ruimtetelescopen van dit moment.
 
00:00 Intro
00:57 Terugblik op de Roman-telescoop
01:51 Waarom een panoramatelescoop?
03:23 Wat is surveyastronomie?
04:25 Het Hertzsprung-Russelldiagram
05:05 Edwin Hubble en het uitdijende heelal
06:14 Roman en de zoektocht naar exoplaneten
06:52 Hoe Kepler exoplaneten ontdekte
08:34 De transitmethode uitgelegd
10:11 Waarom we zoveel exoplaneten missen
12:26 Het probleem van planeten met wijde banen
14:12 Meetbias en de kans op een transit
16:08 Wat is surveyastronomie in het Nederlands?
17:38 Microlensing als oplossing
18:52 Einstein en de kromming van ruimtetijd
22:48 Zwaartekracht als lens
24:14 Hoe microlensing werkt
27:04 Hoe een planeet zichzelf verraadt
28:33 Roman kijkt naar het centrum van de Melkweg
30:16 Honderden miljoenen sterren observeren
31:30 Planeten rond de snowline
32:29 Losgeslagen planeten zonder ster
35:03 Exoplaneten rechtstreeks fotograferen
38:30 Hoe werkt een coronagraaf?
38:53 Waarom een ster nooit een perfect puntje is
40:54 Het Airy-patroon
42:16 Waarom telescopen zelf patronen in sterrenlicht maken
43:45 De herkenbare spikes van James Webb
44:28 Waarom iedereen sterren anders ziet
46:23 Hoe blokkeer je sterrenlicht?
46:37 Speckles: nepplaneten in je detector
47:45 Vervormbare spiegels en duizenden actuatoren
49:23 Sterlicht vernietigen met interferentie
49:56 Pairwise probing
51:51 Wachten op individuele fotonen
53:04 De atmosfeer van een exoplaneet onderzoeken
53:27 Eeuwen aan slimme oplossingen
55:55 De Roman-telescoop als eindresultaat
56:50 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In aflevering 86 duiken we in de Nancy Grace Roman Space Telescope, NASA’s nieuwe ruimtetelescoop met een ongekend breed blikveld. Waarom is zo’n telescoop nodig naast Hubble en James Webb? We bespreken de reis naar L2, de zoektocht naar donkere energie en donkere materie en de Hubble-spanning.

Daarna gaan we terug naar de geschiedenis van de telescoop, van Lipperhey, Galileo en Kepler tot Huygens, Newton, Gregory en Cassegrain. Onderweg leggen we uit hoe lenzen, spiegels, brandpuntsafstand en optische aberraties hebben geleid tot de moderne Roman-telescoop.

Het verhaal blijkt te groot voor één aflevering. In deel twee gaan we verder met exoplaneten, directe beeldvorming en gravitationele microlensing.

00:00 Intro
03:27 Sterrennieuws en Govert Schilling
04:07 Buitenaards met Govert Schilling
05:10 Waarom hebben we de Roman-telescoop nodig?
06:11 De spiegel van Roman
09:46 Wat is de Nancy Grace Roman Space Telescope?
10:30 Waarom vliegt Roman naar Lagrangepunt L2?
13:39 Lancering, missie en vergelijking met James Webb
17:01 De panoramacamera van Roman
19:04 Donkere materie en donkere energie
19:50 Kan Roman de Hubble-spanning helpen oplossen?
22:50 Wie was Nancy Grace Roman?
23:40 Spitzer en het begin van ruimtetelescopen
25:39 Waarom sterren twinkelen
27:31 Hoe werkt een telescoop eigenlijk?
28:03 De uitvinding van de telescoop
29:14 Galileo en Kepler verbeteren de telescoop
31:58 Christiaan en Constantijn Huygens
34:05 Het probleem van chromatische aberratie
37:28 Newton ontdekt hoe wit licht werkt
38:46 De uitvinding van de spiegeltelescoop
39:19 Gregory en Newton
42:57 Het Cassegrain-ontwerp
45:24 Wat is brandpuntsafstand?
49:07 Hoe werkt de Roman-telescoop?
51:46 De optica achter het enorme beeldveld
52:40 Volgende week: exoplaneten

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In aflevering 85 lossen Diederik en Krijn het mysterie op van de Europese klokken die in 2018 zes minuten achterliepen. Daarna reconstrueren ze stap voor stap hoe oscillaties, oplopende spanning, verkeerd ingestelde beveiligingen en uitvallende productie-eenheden de stroomuitval in Spanje en Portugal veroorzaakten. Tot slot bespreken ze hoe grid-forming omvormers, batterijen, synchrone compensatoren en elektrische auto’s het stroomnet van de toekomst stabiel kunnen houden.

https://www.bright.nl/nieuws/2110712/vaarwel-saldering-hallo-slimme-energie-kom-naar-de-bright-energy-party.html Bright Energy Party

https://www.entsoe.eu/publications/blackout/28-april-2025-iberian-blackout/ Onderzoek van Entsoe

https://www.ree.es/en/transmission/transmission-projects/spain-france-underground-electricity-interconnection Verbinding tussen Frankrijk en Spanje

00:00:00 Introductie
00:01:11 Netcongestie en de Bright Energy Party
00:02:59 Terugblik op wisselstroom en blindvermogen
00:05:29 Waarom Europese klokken zes minuten achterliepen
00:07:17 Een netfrequentie van 49,996 hertz
00:10:53 Hoe gebruikt een klok de netfrequentie?
00:12:47 Het elektriciteitstekort in Kosovo en Servië
00:16:17 Waarom de klokken daarna voorliepen
00:17:54 De stroomuitval in Spanje en Portugal
00:20:32 Een hoogspanningslijn als spoel en condensator
00:24:27 De ochtend van 28 april 2025
00:27:20 De eerste oscillatie in het stroomnet
00:30:29 Waarom Spanje en Frankrijk gelijkstroom gebruiken
00:42:18 De tweede oscillatie
00:47:19 Productie-eenheden beginnen uit te vallen
00:48:55 De fatale kettingreactie
00:52:12 Waarom traagheid zo belangrijk is
00:55:57 Spanje en Portugal worden losgekoppeld
00:57:09 Was hernieuwbare energie de oorzaak?
01:01:26 Grid-forming omvormers en batterijen
01:03:18 De synchrone compensator
01:05:19 De belangrijkste les van de serie
01:06:59 Elektrische auto’s als tijdelijke netbatterij
01:09:00 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In aflevering 84 bespreken Diederik en Krijn de zonsverduistering van 12 augustus 2026. Kan een vliegtuig met de schaduw van de maan meevliegen en zo de totaliteit verlengen? Daarna duiken ze opnieuw in het elektriciteitsnet. Met spoelen, condensatoren en reactief vermogen leggen ze uit hoe wisselstroom werkt en waarom de stroomuitval in Spanje en Portugal zo uit de hand kon lopen.

https://scientias.nl/de-komeet-van-halley-heeft-misschien-wel-helemaal-de-verkeerde-naam/ Malmesbury, Halley

https://scientias.nl/hoe-een-misverstand-over-mars-de-mythe-van-de-marsmannetjes-voedde/ Giovanni Schiaparelli, canali

https://www.entsoe.eu/publications/blackout/28-april-2025-iberian-blackout/ ENTSOE-onderzoek naar de blackout

https://www.bayeuxmuseum.com/en/the-bayeux-tapestry/discover-the-bayeux-tapestry/explore-online/ Zoek op het Tapijt van Bayeux naar de komeet van Malmesbury / Halley

00:00:00 Introductie
00:02:09 De zonsverduistering van 2026
00:04:57 De Perseïden en komeet Swift-Tuttle
00:09:49 Kun je met de maanschaduw meevliegen?
00:11:05 De afstanden tussen zon, aarde en maan
00:14:02 Hoe snel beweegt de maanschaduw?
00:20:10 De langste zonsverduistering
00:22:24 Concorde 001 vestigt een eclipsrecord
00:24:11 Terug naar het elektriciteitsnet
00:28:06 Energie vervoeren met wisselspanning
00:41:40 Als stroom en spanning uit fase raken
00:44:56 Spoelen, condensatoren en zelfinductie
00:54:58 Wat is reactief vermogen?
00:58:41 Condensatoren als oplossing
01:01:47 Waarom het stroomnet in Spanje uitviel
01:03:21 Afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering beantwoorden Diederik Jekel en Krijn Soeteman een luisteraarsvraag over het verschil tussen het ontbreken van bewijs en bewijs voor afwezigheid. Aan de hand van piramideclaims, buitenaardse hypothesen en de maanlandingen bespreken ze hoe toetsbare voorspellingen een hypothese sterker of juist minder geloofwaardig kunnen maken.

Daarna vervolgen ze de geschiedenis van het Nederlandse stroomnet. Van de eerste elektrische verlichting bij een spoorbrug in Zevenbergen en de pioniersrol van Willem Smit gaat het verhaal naar de elektriciteitscentrale van Kinderdijk, de eerste interlokale wisselstroomverbinding met Krimpen aan de Lek, transformatoren, de wet van Lenz en de noodzaak van een gesynchroniseerd elektriciteitsnet.

En 14 juli is 14 augustus natuurlijk!

00:00:00 Intro: waarheid, complotten en het stroomnet
00:01:32 Luisteraarsvraag: wanneer is ontbreken van bewijs relevant?
00:02:34 Piramides, verloren beschavingen en aliens
00:07:16 Alternatieve verklaringen vragen om eigen bewijs
00:09:50 Hoe toets je de alienhypothese?
00:12:22 De Bagdadbatterij en te grote conclusies
00:13:05 De vergelijking met de maanlandingen
00:15:34 Het olifant-in-de-woonkamer-experiment
00:19:58 Wanneer afwezig bewijs wél iets zegt
00:24:25 Verder met de geschiedenis van het stroomnet
00:28:01 Het begin van elektrische verlichting in Nederland
00:30:47 Het eerste elektrische licht bij Zevenbergen
00:35:24 De elektriciteitstentoonstelling van Parijs
00:41:02 Willem Smit, de Edison van de Lage Landen
00:43:13 De elektriciteitscentrale van Kinderdijk
00:46:22 De lift van Jan Smit laat de lampen dimmen
00:49:05 De wet van Lenz
00:50:37 Waarom het stroomnet gesynchroniseerd moet zijn
00:53:01 Het Nederlandse koppelnet
00:54:43 Van gelijkstroom naar wisselstroom
00:55:12 De stroomverbinding met Krimpen aan de Lek
00:55:54 Hoe een transformator werkt
00:57:05 Wisselstroom verovert Nederland
00:58:00 Vooruitblik: blindstroom en netstoringen
00:59:46 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering onderzoeken Diederik Jekel en Krijn Soeteman de oorspronkelijke betekenis van de wet van Murphy als ontwerpprincipe voor veilige systemen. Via de spectaculaire raketsleeproeven van John Stapp gaat het verhaal naar de ontwikkeling van generatoren, elektromagneten en het elektriciteitsnet. Edison, Tesla en Westinghouse spelen vervolgens de hoofdrol in de felle strijd tussen gelijkstroom en wisselstroom, die uiteindelijk de basis legde voor het moderne stroomnet.

00:00:00 Intro: de stroomoorlog en de wet van Murphy
00:01:42 Luisteraarsvraag: wat bedoelde Murphy echt?
00:06:19 Wie was Edward Murphy?
00:06:49 Raketsledes, g-krachten en menselijke grenzen
00:15:37 John Stapp stelt zichzelf op de proef
00:18:24 Hoe de wet van Murphy ontstond
00:23:16 Veilig ontwerpen en de lessen van Fukushima
00:26:46 Hoe Murphy’s Law wereldberoemd werd
00:29:28 Van de wet van Murphy naar het stroomnet
00:31:04 De stroomoorlog tussen Edison en Tesla
00:34:16 Faraday en het ontstaan van de generator
00:42:36 Hippolyte Pixii en de eerste praktische generator
00:47:35 Elektromagneten en de Monster Magnet
00:49:46 Waarom gelijkstroom aanvankelijk favoriet was
00:55:49 Edison bouwt een compleet elektriciteitssysteem
00:59:46 Het grote probleem van laagspanning
01:01:39 Tesla gaat voor Edison werken
01:03:47 De elektrische stoel en Edisons vuile PR-strijd
01:07:00 Westinghouse en Tesla slaan terug
01:08:11 Niagara Falls beslist de stroomoorlog
01:09:42 Afsluiting en vooruitblik

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wat gebeurt er als het elektriciteitsnet plotseling uitvalt? In deze aflevering duiken Diederik en Krijn in de geschiedenis en werking van de grootste machine die de mens ooit heeft gebouwd. Van Faraday, Tesla en Edison tot de uitdagingen van een moderne stroomstoring.

Ook beantwoorden we een luisteraarsvraag over mijnbouw op de maan. Wordt de maan daardoor lichter?

00:00 Intro: het stroomnet als grootste machine ooit
03:08 Luisteraarsvraag over mijnbouw op de maan
05:27 Wordt de maan lichter door mijnbouw?
09:17 Helium-3 als mogelijke brandstof voor kernfusie
17:34 Waarom bevindt helium-3 zich op de maan?
22:46 Verandert maanbouw de baan van de maan?
25:55 Gevolgen voor zonsverduisteringen
26:18 Waarom het elektriciteitsnet onmisbaar is
27:58 Wat gebeurt er bij een langdurige stroomuitval?
33:00 Hoe start je een uitgevallen stroomnet opnieuw op?
35:04 De geschiedenis van elektriciteit
39:29 Galvani, Volta en de eerste batterij
43:17 Ørsted ontdekt de koppeling met magnetisme
46:32 Elektrolyse en de eerste experimenten met batterijen
50:01 Michael Faraday en elektromagnetische inductie
55:31 Waarom we wisselstroom gebruiken
58:00 Edison versus Tesla en de oorlog van de stromen
01:00:44 Vooruitblik en afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoe betrouwbaar is DNA-bewijs eigenlijk? In deze aflevering duiken Diederik Jekel en Krijn Soeteman in de wetenschap achter forensisch onderzoek. Ze bespreken de geschiedenis van sporenonderzoek, van vroege autopsies en gifdetectie tot vingerafdrukken en moderne DNA-profielen.

Boekaanbeveling: The Poisoner's Handbook, Debrah Bluhm (en ook In de naam van de roos van Umberto Eco)

00:00 De wetenschap achter true crime
00:51 Waarom is tachtig vier keer twintig?
11:16 Hoe bewijs je dat iemand schuldig is?
12:06 Wat is forensische wetenschap?
13:54 Julius Caesar als plaats delict
19:03 Song Ci en de verraderlijke vliegen
20:58 Arsenicum en de Marsh-test
27:37 Edmond Locard en het eerste politielaboratorium
29:13 Vingerafdrukken en de zaak-Rojas
32:04 Hoe betrouwbaar zijn haren, vezels en andere sporen?
36:11 DNA-vervuiling en de onschuldige Lukis Anderson
39:31 Het Spook van Heilbronn
41:55 Hoe werkt een DNA-profiel?
46:12 Alec Jeffreys en de ontdekking van de DNA-barcode
53:34 Restrictie-enzymen: DNA knippen zonder CRISPR
57:05 Moderne DNA-profielen en loci
1:00:33 Bayesiaanse statistiek in de rechtszaal
1:04:13 De prosecutor’s fallacy
1:05:18 De zaak-Lucia de Berk
1:07:47 Likelihood ratio: OM tegenover verdediging
1:12:00 Wat DNA-bewijs wel en niet bewijst
1:13:55 Boekentip en afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat dit niet zo is, tja, daar twijfelt Diederik niet aan, maar waarom twijfelt hij daar niet aan? Dat legt hij aan Krijn uit in deze aflevering van de Scientias Podcast

0:00 Is de maanlanding echt gebeurd?
2:43 Waarom zoveel mensen twijfelen
6:59 Is de scepsis over de maanlanding toegenomen?
12:27 Vertrouwen in wetenschap en deskundigen
16:27 Hoe complotdenken werkt
20:01 Waarom complotverhalen aantrekkelijk zijn
23:53 De bewijzen voor de maanlanding
24:17 Waarom zo’n groot complot niet geheim blijft
33:53 De Sovjet-Unie als onafhankelijke getuige
38:03 Volgstations en radiosignalen
40:00 Reflectoren, maanstenen en ander fysiek bewijs
45:11 Van Allen-gordels en dodelijke straling
51:11 Extreme temperaturen op de maan
56:38 Waarom er geen sterren op de foto’s staan
59:37 Hoe live televisie vanaf de maan werkte
1:05:14 Waarom de vlag leek te wapperen
1:06:40 Wie zette de camera klaar?
1:08:57 De C op de maansteen en de ontbrekende krater
1:11:09 Waren de Apollo-computers niet te primitief?
1:12:31 Vertrouwen, woede en de slotconclusie

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering duiken we in twee totaal verschillende verhalen die toch iets gemeen hebben: hoe feiten, toeval en wetenschap soms veel vreemder zijn dan fictie. We hebben het over een virale video over de Twin Towers, de hardnekkigheid van complotdenken en de kracht van materiaalkunde. Daarna reizen we door naar Apollo 17, de laatste bemande maanmissie, waarin geoloog Harrison Schmitt een ontdekking deed die nog altijd fascineert: oranje maangrond.

00:00 Intro: Apollo 17 en de virale Twin Towers-video
00:55 De short over de Twin Towers gaat viraal
02:19 Waarom wetenschap soms scherp gebracht moet worden
03:15 Wat staal zo sterk maakt
05:10 Jet fuel, steel beams en materiaalkunde
07:34 Reacties, complotdenkers en wetenschappelijk denken
09:04 Sherlock Holmes-denken versus echte wetenschap
11:20 Waarom losse details misleidend kunnen zijn
14:03 Toeval bestaat: Tsutomu Yamaguchi
18:01 Kokura, Nagasaki en bizarre toevalligheden
21:18 Terug naar de maan: Apollo 17
22:33 De wetenschapsmissie waar iedereen op wachtte
24:38 De enige nachtelijke Saturn V-lancering
27:00 Waarom Apollo 17 ’s nachts moest vertrekken
28:59 Waarom Taurus-Littrow werd gekozen
32:00 Lage zon, schaduwen en landen op de maan
34:01 Countdownproblemen vlak voor vertrek
36:06 Een defecte diode en een knappe noodoplossing
38:21 De lancering van Apollo 17
39:29 De bemanning: Cernan, Evans en Schmitt
40:00 Harrison Schmitt: geoloog tussen testpiloten
42:00 Waarom Schmitt Joe Engle verving
44:00 De langste maanrit en de zoektocht naar vulkanisme
45:52 Oranje maangrond bij Shorty-krater
47:03 Waarom oranje glas zo bijzonder was
50:04 Wat het onderzoek op aarde onthulde
52:03 Waarom een geoloog op de maan onmisbaar was
53:04 Raindrop pattern en maanstof als archief
55:03 Wat alle Apollo-missies hebben opgeleverd
57:03 Wat maanstenen vertellen over het ontstaan van de maan
59:01 Kraters, bombardementen en verschuivende planeten
01:00:00 Space weathering en de geschiedenis van de zon
01:01:04 De maan als tijdcapsule van ons zonnestelsel
01:02:02 Volgende week: maanlanding-complotten

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering duiken Diederik Jekel en Krijn Soeteman opnieuw in het Apollo-programma. Dit keer staan Apollo 15 en Apollo 16 centraal, de missies waarin de maanreizen pas echt wetenschappelijke expedities werden. Met langere verblijven, een maanauto, nieuwe experimenten en wetenschappers die vanaf de aarde live meekeken, veranderde de maan ineens in een rijdend laboratorium.

00:00 Intro: Apollo 15 en 16 als echte wetenschapsmissies
02:28 De Apollo-reeks gaat verder
03:00 Waarom Apollo 15, 16 en 17 de J-missies heten
04:30 De verwarrende nummering van Apollo
04:56 Apollo 1 en de ramp die NASA veranderde
08:00 Waarom Apollo 2 en 3 niet bestaan
10:00 Van testvluchten naar maanlanding
12:30 De J-missies: langer blijven, verder rijden, meer wetenschap
14:49 Afvalzakken op de maan als onverwacht experiment
17:54 Panspermie en de vraag hoe leven kan overleven
20:00 Astronauten, straling en medische data
20:39 Jim Irwin en de bijna-hartproblemen op de maan
25:17 Lichtflitsen in de ogen van Apollo-astronauten
27:37 Een simpel experiment met lichtdichte oogmaskers
31:34 Artemis en de toekomst van de maan
32:33 George R. Carruthers en UV-astronomie
37:12 De Far Ultraviolet Camera/Spectrograph van Apollo 16
40:16 De geocorona: de aarde met een spookachtige ring
42:31 Lyman-alpha en het licht van waterstof
44:38 Kosmische achtergrondstraling uitgelegd
47:12 Het Lyman-alpha-bos als röntgenfoto van het heelal
50:15 De Lunar Roving Vehicle: de duurste skelter ooit
52:13 Hoe de rover de wetenschap op de maan veranderde
53:27 De Genesis Rock en geologie op de maan
54:09 Live meekijken met de kleurencamera op de rover
54:52 Ed Fendell en de op afstand bestuurde maancamera
56:00 Waar was de cameraman op de maan?
58:29 Hoe kon de maanlanding in kleur worden uitgezonden?
1:00:00 Een slimme kleurencamera met draaiend filterwiel
1:01:51 Waarom context alles is in geologie
1:03:23 Vooruitblik naar Apollo 17
1:03:32 Wat deze missies laten zien over wetenschap
1:05:17 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering spreekt Krijn Soeteman met epidemioloog en wetenschapsjournalist Erna van Balen over wat epidemiologie is, hoe je door misleidende gezondheidsclaims heen prikt en veel meer. Diederik is op vakantie en volgende week weer terug!

https://scientias.nl/vreemde-taal-komt-er-beter-borreltje/ 

https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0269881117735687

https://scientias.nl/kan-semaglutide-helpen-om-te-stoppen-met-roken-misschien-wel/

https://scientias.nl/nieuwe-techniek-stopt-bloedingen-binnen-seconden-met-extra-sterke-stolsels/ 

https://scientias.nl/medicijn-long-covid-vermoeidheid/ 

00:00:00 Intro
00:01:44 Kennismaking met Erna van Balen
00:02:00 Wat is epidemiologie?
00:02:23 John Snow, cholera en het begin van epidemiologie
00:04:11 Van promotieonderzoek naar wetenschapsjournalistiek
00:06:11 Hoe beoordeel je medische claims in het nieuws?
00:07:43 Correlatie is nog geen oorzaak-gevolgrelatie
00:09:22 Scientias-case: spreek je beter een taal na alcohol?
00:09:46 Hoe lees je een wetenschappelijk artikel?
00:11:18 Jargon, statistiek, confounding en bias
00:14:08 Survivorship bias uitgelegd
00:15:54 Randomized controlled trials en blinderen
00:20:35 WEIRD-groepen en generaliseerbaarheid
00:21:11 Wanneer is 'meer onderzoek nodig' zinvol?
00:23:39 Titels, nuance en rode vlaggen
00:25:07 Fase 1, 2 en 3 in klinisch onderzoek
00:28:29 Vragen die wetenschapsjournalisten moeten stellen
00:29:24 Semaglutide, Ozempic en stoppen met roken
00:32:58 Bloedstolsels, labonderzoek en medische beloftes
00:34:57 Fluvoxamine en vermoeidheid bij postcovid
00:37:24 Epidemiologie sinds corona
00:39:14 Kwantitatief en kwalitatief onderzoek
00:40:51 Coronatesten, foutpositieven en foutnegatieven
00:42:35 Percentages, absolute aantallen en risico
00:45:53 UK Biobank en observationeel onderzoek
00:49:26 Financiering, farmaceuten en belangenverstrengeling
00:51:34 Ig Nobelprijs en afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd?

00:00:00 Intro en zomereditie
00:01:35 Waarom wetenschap belangrijk was voor Apollo
00:02:29 Apollo 13 en de mislukte landing bij Fra Mauro
00:04:37 Waarom Fra Mauro zo interessant is
00:05:02 Oriëntatie op de maan: Tycho, Copernicus en Fra Mauro
00:06:25 Giovanni Battista Riccioli en de maan
00:09:12 Riccioli, Galileo en vallende voorwerpen
00:16:05 Experimenten in Bologna en de menselijke stopwatch
00:18:45 Almagestum Novum en wereldbeelden
00:20:46 Corioliseffect en argumenten tegen Copernicus
00:22:08 Telescopen, sterren en optische schijven
00:24:41 Riccioli's naamgeving van de maan
00:27:56 Wie was Fra Mauro?
00:29:05 Eugene Shoemaker en het belang van Fra Mauro
00:31:21 Waarom landen bij Fra Mauro lastig was
00:32:06 Apollo 14 keert terug naar Fra Mauro
00:33:56 Shepard en Mitchell landen op de maan
00:35:16 Big Bertha en lithopanspermie
00:36:26 Mogelijk aards gesteente op de maan
00:38:27 De maan, retroreflectoren en uitwisseling van gesteente
00:40:01 Meteorieten van Mars en de maan
00:41:56 Vooruitblik op Apollo 15, 16 en 17
00:42:19 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd?

00:00:00 Intro: Apollo 13 en de vraag wat de missie wetenschappelijk opleverde
00:01:53 Maanstenen als ijkmeting voor het zonnestelsel
00:07:51 Van Apollo 11 en 12 naar Apollo 13
00:08:19 Het ongeluksgetal 13 en de start van het verhaal
00:10:30 De zuurstoftank: een fout die jaren eerder begint
00:14:59 Een vergeten veiligheidsschakelaar
00:15:00 De beschadiging van zuurstoftank 2
00:17:34 De generale repetitie en het leegkoken van de tank
00:20:29 De lancering op 11 april 1970
00:23:27 Pogo-oscillaties tijdens de vlucht
00:27:41 De routinefase en de saaie tv-uitzending
00:28:18 Waarom de zuurstoftanks geroerd moesten worden
00:31:17 Kortsluiting en explosie in zuurstoftank 2
00:32:31 “Houston, we’ve had a problem”
00:33:17 Aquarius als reddingsboot
00:34:10 Het CO2-filterprobleem en ducttape
00:36:03 Wat ging er nog wél goed?
00:36:34 De S-IVB-impact op de maan
00:37:15 Foto’s en zwaartekrachtsmetingen rond de maan
00:39:16 De lessen van Apollo 13
00:40:01 Afsluiting en vooruitblik op Apollo 14

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd?

00:00:00 Intro: Apollo 12 en de wetenschap achter de maanmissies
00:04:23 Na Apollo 11: waarom Apollo 12 al klaarstond
00:06:10 Het noodplan voor een mislukte maanlanding
00:09:22 Apollo 12 wordt de precisie- en wetenschapsmissie
00:11:15 Lanceren door geladen wolken
00:13:03 Twee blikseminslagen en chaos in Mission Control
00:14:59 John Aaron herkent het patroon
00:16:35 SCE to AUX redt de missie
00:18:55 De technische fout die Apollo 12 in 2002 terugbracht
00:19:12 Hoe de Saturn V in trappen werkt
00:21:23 Translunar Injection en de derde trap
00:23:20 Een kleine sensorafwijking met grote gevolgen
00:24:22 De zwervende S-IVB-rakettrap
00:26:22 J002E3: Apollo 12 duikt opnieuw op
00:28:36 De bemanning: Pete Conrad, Alan Bean en Dick Gordon
00:30:18 Pete Conrads eerste woorden op de maan
00:31:14 De precisielanding bij Surveyor 3
00:32:17 Alan Bean, Dick Gordon en de wetenschap aan boord
00:33:28 ALSEP: een wetenschapspakket op de maan
00:34:32 De plutoniumstaaf en de geologische hamer
00:35:33 Wat ALSEP allemaal mat
00:37:31 Hoe wetenschap stap voor stap wordt opgebouwd
00:37:53 Maanstof, Artemis en toekomstige landingen
00:38:45 SNAP-27: plutonium als energiebron
00:43:04 Maanstenen en de magma-oceaan
00:45:45 De maan als kind van de aarde
00:46:20 Seismologie op de maan
00:48:09 De opstijgtrap als gecontroleerde maaninslag
00:49:47 Afronding en vooruitblik op Apollo 13

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd?

00:00:00 Intro: Apollo 11 en de wetenschap achter de missie
00:03:03 De onverwachte link met het Manhattanproject
00:03:58 Waarom wetenschap zo belangrijk werd voor Apollo
00:05:47 Twee onbekende hoofdrolspelers: Urey en Shoemaker
00:07:54 Harold Urey, zwaar water en isotopen
00:09:43 Het Miller-Urey-experiment en het ontstaan van leven
00:13:47 De maan als archief van het jonge zonnestelsel
00:16:01 Waarom maanstenen zonder context weinig zeggen
00:17:09 Eugene Shoemaker en het belang van geologie
00:18:01 Waarom men dacht dat maankraters vulkanisch waren
00:23:03 Atoombommen, kraters en het bewijs voor inslagen
00:28:33 Shoemaker wordt wereldexpert in inslagkraters
00:30:03 Astronauten leren denken als geologen
00:32:28 Shoemakers laatste rustplaats op de maan
00:33:16 De experimenten van Apollo 11
00:33:56 De Laser Ranging Retroreflector
00:35:43 Waarom de maan langzaam van de aarde wegdrijft
00:37:48 Wat de spiegel vertelt over de kern van de maan
00:38:33 Apollo 11 als test voor Einsteins relativiteit
00:42:01 Het Solar Wind Composition Experiment
00:44:19 Maanstenen, magma en anorthosiet
00:45:04 Maanstenen dateren met radioactieve elementen
00:46:15 Kraters tellen en de leeftijd van planeten bepalen
00:48:46 Late Heavy Bombardment en het water op aarde
00:49:28 De astronauten zelf als experiment
00:50:12 Straling en de Van Allen-gordels
00:51:38 Terugblik en vooruitblik naar Apollo 12
00:52:47 Volgende afleveringen: Apollo 13 en afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praat Diederik over de voorgeschiedenis van Apollo. Hoe kwamen raketpioniers als Tsiolkovsky, Oberth en Wernher von Braun op het spoor van ruimtevaart? Welke rol speelden de V2, Operation Paperclip, Sputnik en Kennedy’s maanbelofte? En waarom was de keuze voor Lunar Orbit Rendezvous zo bepalend voor de reis naar de maan? 

Luister deel 1 in deze Apolloreeks over ruimtevaart.

Citaat Kennedy: https://youtu.be/atM5lmX5tPk?si=H6FM87l41grx97cw&t=3
Werner von Braun (0:43): https://www.youtube.com/watch?v=8zcU85O82XE
Alan Shepard: https://youtu.be/GuTE8Kndv4E?si=9UbDiQf6aEnfufgR&t=315

00:00:00 Intro: de Apollo-vakantieserie
00:01:05 Wat leverde Apollo wetenschappelijk op?
00:03:07 De hoofdpersonen en grote vragen achter Apollo
00:04:00 Waarom wetenschap cruciaal was voor NASA
00:06:06 Van de Wright Brothers naar de eerste ruimtedromen
00:07:04 Tsiolkovsky en de droom van raketten naar de maan
00:08:35 Newtons derde wet en hoe raketten werken
00:11:26 Vloeibare waterstof en zuurstof als raketbrandstof
00:15:44 Specifieke impuls: hoe efficiënt is raketbrandstof?
00:19:29 De Tsiolkovsky-vergelijking en waarom massa alles is
00:22:01 Hermann Oberth en de jonge Wernher von Braun
00:23:15 De eerste Duitse raketclubs en gevaarlijke experimenten
00:26:05 Von Braun, het leger en de V2-raket
00:27:34 Mittelbau-Dora en de donkere kant van de ruimtevaart
00:28:51 Operation Paperclip en von Braun naar Amerika
00:30:30 Disney, Tomorrowland en het opgepoetste ruimtevaartverhaal
00:31:47 Van V2-technologie naar ballistische raketten
00:33:40 Sputnik, NASA en de druk op Amerika
00:34:38 Gagarin en Kennedy’s zoektocht naar een grote overwinning
00:37:01 James E. Webb en Apollo als wetenschappelijk project
00:40:40 Direct Ascent en het probleem van de reuzenraket
00:43:01 John Houbolt en het Lunar Orbit Rendezvous
00:46:13 Project Mercury en de onzekerheden over mensen in de ruimte
00:47:15 Kritiek op bemande ruimtevaart en angst voor besmetting
00:48:29 James Van Allen en de stralingsgordels
00:50:11 Hoe Apollo veilig door de Van Allen-gordels kon vliegen
00:52:10 Wat bijna misging en de vooruitblik op Apollo 1
00:53:02 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wat weten we eigenlijk écht over de oudheid? En hoe voorkom je dat archeologie verandert in mooie verhalen, mediahypes of zelfs regelrechte misleiding?

In deze aflevering spreekt Krijn Soeteman met oudheidkundige, wetenschapsjournalist en schrijver Jona Lendering over de wereld achter archeologische vondsten, historische claims en wetenschappelijke onzekerheid. Van de Dode Zee-rollen tot vervalste papyri, van Romeinse resten in Nijmegen tot AI die oude teksten kan helpen lezen: deze aflevering laat zien hoe fascinerend én ingewikkeld het is om het verleden betrouwbaar te reconstrueren.

Ook bespreken we waarom communicatie over oudheidkunde vaak misgaat, hoe journalisten beter met archeologisch nieuws kunnen omgaan en waarom goede wetenschap juist begint bij twijfel.

Blog Mainzerbeobachter: https://mainzerbeobachter.com/ 
Persbericht Pompeii: https://pompeiisites.org/comunicati/archeologia-pompei-nuovi-ritrovamenti-nella-necropoli-di-porta-stabia/
Cloe vs. History: https://www.youtube.com/watch?v=aaua5ghidk0 
Backfire-effect: https://mainzerbeobachter.com/2017/07/31/mom-het-backfire-effect/ 
Filmpjes Diederik over Egypte: https://scientias.nl/piramides-gebouwd-door-aliens-hadden-ze-elektriciteit-short/ en https://scientias.nl/onvoltooide-vazen-liegen-niet-waarom-aliens-de-piramides-niet-bouwden/ 

00:00:00 Intro en Jona Lendering
00:01:57 Wat is oudheidkunde?
00:04:01 Waarom de oudheid relevant blijft
00:05:58 Jona als uitlegger van de oudheid
00:07:00 Archeologie in de praktijk: veldwerk en methodes
00:11:55 Ambigu bewijs: één muntje en meerdere hypotheses
00:14:38 Crisis in archeologische communicatie
00:17:00 De Schijf van Nebra, hypotheses en media
00:19:09 Nijmegen, de aquaductaffaire en wetenschappelijke integriteit
00:22:31 Lekenpubliek, musea en draagvlak voor archeologie
00:27:01 Misverstanden over de oudheid en historische analogieën
00:33:02 Geschiedenis, archeologie en mooie verhalen
00:37:19 De grondslagencrisis in de oudheidkunde
00:42:20 Wat misgaat in wetenschapsjournalistiek
00:44:20 Vervalsingen: Sappho-papyri en het Evangelie van Jezus’ vrouw
00:51:29 Het IDOHZO-syndroom: oudheid koppelen aan actualiteit
00:58:16 De Dode Zee-rollen als voorbeeld van echte oudheidkunde
01:00:15 AI in oudheidkunde: nut en valkuilen
01:04:40 Goede AI-toepassingen: LiDAR en grafheuvels
01:07:33 Qumran Instituut, Dode Zee-rollen en klerken
01:11:42 Kleitabletten automatisch lezen
01:14:46 Diederiks vraag: Egyptenaren, piramiden en aliens
01:19:30 Wat wetenschapsjournalisten beter moeten begrijpen
01:22:31 Afsluiting en vooruitblik

#archeologie #scientias

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik en Krijn over de geschiedenis van programmeren en kunstmatige intelligentie. Ze volgen de ontwikkeling van machinecode naar programmeertalen, van de eerste computers tot moderne AI. Ze besteden bijzondere aandacht aan pioniers als Kathleen Booth, Grace Hopper, Margaret Hamilton, Karen Spärck Jones en Fei-Fei Li, ofwel de vrouwen die programmeren mogelijk maakten. Een aflevering over schakelaars, bugs, compilers, zoekmachines en de ideeën die uiteindelijk de basis legden voor de AI van nu.

Een relais-computer: https://www.youtube.com/shorts/KpFzga-bDtI

00:00:00 Intro: van programmeren naar AI
00:00:49 Terugblik op vrouwen in de softwaregeschiedenis
00:04:12 Kathleen Booth en het probleem van machinecode
00:06:14 De ARC en computers met relais
00:10:07 Van binaire code naar assembler
00:13:12 Wie was Kathleen Booth?
00:16:16 De volgende stap: herhaling automatiseren
00:20:20 Subroutines als recepten voor computers
00:22:38 Grace Hopper: van wekkers naar Harvard Mark I
00:25:16 Grace Hopper na de oorlog: UNIVAC en standaardcode
00:31:39 Wat doet een compiler?
00:34:31 COBOL en de onzichtbare motor van banken
00:36:13 De eerste echte bug
00:37:40 Margaret Hamilton en software engineering
00:40:14 Apollo 11, fouttolerantie en priority scheduling
00:41:29 Waarom vaste regels tekortschieten
00:43:47 Karen Spärck Jones en de statistiek van zoeken
00:45:41 Inverse document frequency uitgelegd
00:47:28 Van regels naar waarschijnlijkheid en machine learning
00:49:18 Fei-Fei Li en de doorbraak van computer vision
00:52:11 ImageNet: miljoenen voorbeelden voor AI
00:53:11 Geoffrey Hinton, neurale netwerken en de AI-revolutie
00:54:21 Samenvatting: van schakelaars naar kunstmatige intelligentie
00:55:25 Afsluiting en vooruitblik

Beeld thumbnail: CODASYL - https://ia801604.us.archive.org/3/items/bitsavers_codasylCOB_6843924/COBOL_Report_Apr60.djvu, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=35899805

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering neemt Diederik Jekel ons mee naar de oude Apollo-missie en waarom de Artemis-missies zoveel moeilijker lijken. Daarna gaan we diep in op de belangrijkste vrouwen in de wereld van de computer en dan met name het programmeren: eerst letterlijk met fysieke kabels en later in code.

00:00:00 Intro: Apollo, Artemis en de computersaga
00:01:12 Luisteraarsvraag: Apollo versus Artemis
00:01:52 Waarom heten de missies Apollo en Artemis?
00:06:26 De hitteschildproblemen van Artemis
00:09:51 Apollo was touch-and-go, Artemis wil blijven
00:11:00 Space Shuttle en herbruikbare hitteschilden
00:12:07 Hoe risicovol was Apollo echt?
00:17:52 Terug naar de computersaga
00:19:02 Waarom programmeren via vrouwen uitleggen?
00:21:34 De vrouwen achter de geschiedenis van programmeren
00:21:56 Terugblik: van rekenmachine naar computer
00:24:13 ENIAC en programmeren met kabels
00:25:39 John von Neumann en opgeslagen programma's
00:28:40 De enorme ENIAC in cijfers
00:32:04 Programmeren als handwerk
00:37:30 De vergeten rol van de ENIAC Girls
00:38:41 Ada Lovelace: de eerste programmeur
00:41:10 Lord Byron, Ada's moeder en de angst voor gekte
00:47:01 Charles Babbage en mechanisch rekenen
00:51:07 Ada ontmoet Babbage
00:52:03 De Analytical Engine: computer op stoom
00:55:04 Bernoulli-getallen en het eerste computerprogramma
00:56:05 Wat programmeren eigenlijk is
00:59:04 Machinecode: 5 + 5 in nullen en enen
01:00:01 Hoe binair tellen werkt
01:02:47 Machinecode, assembler en de vooruitblik
01:03:34 Volgende week: de volgende heldinnen en AI

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering deel twee van het verhaal over Tsjernobyl, of Tsjornoby in het Oekraïns. De afloop is iedereen bekend, het verhaal er naartoe misschien minder. Maar voor we verdergaan met de ramp van 26 april 1986 eerst over GPS in je huis en hoe dat werkt.

Fragment Russisch nieuws: https://youtu.be/SFugxoT-OCE?is=meWwbrloKGcZt-bC
Fragment NOS Journaal: https://youtu.be/hXNdZOSpEIE?is=6pgMWlwrklwxEfR8 

00:00:00 Intro en onderwerpen van de aflevering
00:01:07 Wetenschapsnieuws: gps in je huis
00:02:50 Waarom Celeste anders is dan gewone gps
00:05:49 Hoe werkt gps eigenlijk?
00:09:54 Het nieuws rond ESA's Celeste-missie
00:11:20 Tsjernobyl: terug naar de nacht van de ramp
00:12:56 De veiligheidstest die alles veranderde
00:17:18 Xenonvergiftiging uitgelegd
00:24:05 De fatale test begint
00:25:14 De verborgen ontwerpfout van de RBMK-reactor
00:31:12 AZ-5 en de explosie van reactor 4
00:32:36 Waarom Tsjernobyl zo'n enorme ramp werd
00:35:48 De radioactieve wolk over Europa
00:37:05 Wanneer Nederland de fallout merkte
00:38:20 Hoe gevaarlijk was Tsjernobyl echt?
00:40:58 Angst, perceptie en de erfenis van de ramp
00:43:25 Kernenergie nu: veiligheid, kosten en keuzes
00:47:00 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering van de Scientias Podcast nemen Diederik Jekel en Krijn Soeteman je mee in het indrukwekkende verhaal van Tsjernobyl, veertig jaar na de kernramp die de wereld veranderde. Ze staan stil bij wat er gebeurde, hoe de gevolgen nog altijd voelbaar zijn en waarom dit verhaal relevant blijft. Ook praten ze over een artikel over long covid naar aanleiding van reacties van lezers.

00:00:00 Intro en vooruitblik
00:01:37 Reacties op het long-covid-artikel
00:06:02 Wat is long covid precies?
00:13:21 De fluvoxamine-studie uitgelegd
00:15:37 Waarom dit soort medische berichtgeving gevoelig ligt
00:19:34 De ontdekking in Forsmark
00:23:35 De avond voor de ramp
00:25:44 De veiligheidstest van reactor 4
00:27:26 Zo werkt de reactor van Tsjernobyl
00:30:58 Hoe kernsplijting en kettingreacties werken
00:35:11 Prompte en vertraagde neutronen
00:37:03 Wat is een RBMK-reactor?
00:39:48 Pripyat en de opmaat naar volgende week

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een lijst die zichzelf moet bevatten als hij zichzelf niet bevat en zichzelf niet mag bevatten als hij zichzelf wel bevat. Het klinkt als een flauwe woordgrap, maar rond 1900 stortte de hele wiskunde er bijna door in. En uitgerekend die ineenstorting leverde ons, via een omweg langs Kurt Gödel en John von Neumann, de moderne computer op. Eerst hebben Diederik en Krijn het over de Artemis II-missie en dan in het bijzonder de wonderlijke manier hoe de capsule rond de Aarde en de Maan vliegt. 

00:00:00 Intro
00:00:46 Artemis-missie en vervolg van computers
00:01:42 De inbound coast phase
00:25:54 Recap van vorige computer-afleveringen
00:26:48 Wie maakte de wiskunde kapot?
01:10:17 Mensen en computers zijn meer hetzelfde dan je voor deze podcast dacht

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Diederik en Krijn zijn in Teylers Museum te gast. Ze spreken met Trienke van der Spek over het zijn van conservator op zo'n mooie plek. Voordat ze daaraan beginnen vertelt Diederik het verhaal van Pieter Teylers en vele andere oude bekenden uit de Nederlandse wetenschapsgeschiedenis passeren de revue.

Aan het eind nog even een kleine shoutout naar de huidige tentoonstelling over Gevaarlijke Boeken. https://teylersmuseum.nl/nl/zien-en-doen/gevaarlijke-boeken

Shownotes:

https://teylersmuseum.nl/nl/ontdek/verhalen?d7001cc8f963=d7ef1aa3-4c94-48ee-89df-c93b2d2325a0 Geschiedenis van het museum

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het vierde deel over ASML en hoe nu chips gebouwd worden. Daarnaast een belangrijk onderzoek over Antarctica en waarom het daar ineens zoveel sneller opwarmt...

Shownotes:

Waarom Antarctica zo snel smelt: https://scientias.nl/onderzoekers-snappen-eindelijk-waarom-het-zee-ijs-op-antarctica-zo-snel-smelt/

http://dx.doi.org/10.1038/s41558-026-02601-4

00:00:00 Intro
00:00:54 Antarctica en waarom het zo'n belangrijk continent is bij klimaatverandering
00:33:56 ASML en hoe ze nú die ongelofelijk kleine chips kan bouwen
00:55:00 Hoe kwamen we bij het verschil tussen hardware en software? We gaan verder bij 1947!
01:05:15 Afsluiting 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering van de Scientias Podcast duiken Diederik Jekel en Krijn Soeteman in twee totaal verschillende, maar even fascinerende werelden. Eerst reizen we de ruimte in, naar een bizarre exoplaneet die mogelijk een compleet nieuw type planeet vertegenwoordigt. Een wereld met een waterstofrijke atmosfeer, zwaveldioxide en temperaturen die eerder aan de hel doen denken dan aan een plek waar leven mogelijk is.

Daarna keren we terug naar de aarde voor deel 4 van onze serie over computers. Want hoe maken we chips eigenlijk zo ongelooflijk klein? En waarom is een Nederlands bedrijf uit Veldhoven daarbij onmisbaar geworden? Van de allereerste experimenten met fotolithografie tot de technologische revolutie van ASML: dit is het verhaal van hoe we computers bouwden en hoe Nederland daarin een sleutelrol kreeg.

Een aflevering over verre planeten, gesmolten oceanen, slimme lenzen en de machines die de moderne wereld mogelijk maken.

Shownotes:

00:00:00 Intro aflevering 62
00:01:00 Recap vorige week
00:02:20 Exoplaneten waarom deze wel interessant is
00:33:10 ASML! De geschiedenis van chiplithografie
01:07:35 Einde: wat gaan we volgende week doen?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over het schrijven van het boek van leven. DNA, met behulp van taalmodellen. Verder hebben ze het over het ontstaan van de computer en duiken nu diep in het ontstaan van de transistor, de halfgeleider. 

Aflevering 58 en 59 nog niet geluisterd? Check die dan eerst:

58: https://scientias.nl/het-verhaal-van-de-computer-deel-1-en-zwaartekracht-meten-in-de-ruimte-scientias-podcast-58/ 

59: https://scientias.nl/kamerlingh-onnes-en-de-computer-deep-dive-deel-2-scientias-podcast-59/ 

Shownotes:

EvO 2, het ‘taalmodel’ voor DNA https://scientias.nl/ai-kan-nu-de-genetische-code-van-al-het-leven-op-aarde-lezen-en-schrijven/ 

http://dx.doi.org/10.1038/s41586-026-10176-5 

Relais-computer:

https://youtu.be/_j544ELauus?si=MEdwTUn_s5vdbS29&t=738 

IBM 604 (1948)

https://www.youtube.com/watch?v=n58bu4CMSb8 

IBM 650 (1954)

https://www.youtube.com/watch?v=x7nq-rxYHXk

00:00:00 DNA, AI en de toekomst van wetenschap
00:02:25 Hoe AI leert lezen in ons DNA
00:04:19 Van het Human Genome Project naar junk-DNA
00:09:31 De verborgen laag boven op het DNA
00:13:31 Spreekt DNA echt een taal?
00:18:41 Wat evolutie wel en niet bewaart
00:22:18 Evo 2: sleutelen aan de bouwcode van het leven
00:25:01 Terug naar de oorsprong van de computer
00:26:57 Waarom de eerste computers vastliepen
00:31:24 De race naar de transistor
00:39:17 De verrassende rol van de kristalradio
00:44:42 De onzichtbare muur in halfgeleiders: de Schottky-barrière
00:48:27 Wat energieniveaus met chips te maken hebben
00:57:57 Hoe de transistor de wereld veranderde

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Diederik en Krijn zijn in het depot van Rijksmuseum Boerhaave. Ze hebben het over wie Herman Boerhaave eigenlijk was. Uiteraard ontbreken zijn tijdgenoten ook niet, zoals Antoni van Leeuwenhoek en Carl Linnaeus. Maar ook Claude Auguste Crommelin en ze spreken met Bart Grob, conservator hedendaagse wetenschap van het museum. 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een gloeilamp werd de belangrijkste basis van onze hedendaagse computer. Hoe dat zit hoor je in het tweede deel van deze podcast. We beginnen met een ode aan Heike Kamerlingh Onnes die ooit als eerste het koudste stukje in het hele heelal wist te creëren. En daarna dus waar transistors vandaan komen en hoe we als mens ooit bedachten dat het zo werkt. En dat is echt een gaaf verhaal.

Shownotes:

Kamerlingh Onnes op Scientias https://scientias.nl/dankzij-de-ontdekking-van-kamerlingh-onnes-meer-dan-100-jaar-geleden-hebben-we-nu-de-mri-scanner/

0:00:00 Intro
0:01:41 Volgende week naar Boerhaave! Voor een podcast én voor nieuwe shorts.
0:04:40 Heike Kamerlingh Onnes: het koudste stukje op aarde en veel meer
0:34:51 De computer, deel 2: transistors! Of eigenlijk gloeilampen?
1:15:00 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het verhaal van... LISA, het plan om een zwaartekrachtgolvendetector in de ruimte te bouwen. En een nieuwe deep dive in het verhaal achter de computer. Achter eigenlijk alles wat we gebruiken. Onze levens beheerst en beheert. Maar zoals je van ons gewend bent beginnen we bij het begin. Rekenlinialen, de eerste echt mechanische rekenmachines (check zeker de shownotes) en dat wij ooit zelf het brein waren van een 'computer'. En veel meer.

Shownotes:

0:00 Intro
2:00 LISA, zwaartekrachtsdetector in de ruimte? Komt ie er? Hoe werkt dat?
27:40 Wat zijn computers? Deel 1! Geschiedenis, rekenmachines, etc.
58:00 Afsluiting en komende afleveringen (wat zit er ín een computer, hoe bouw je dat?)

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over waarom brandwonden bij mensen vermoedelijk beter genezen dan bij dieren. En deel drie in de zwaartekrachtgolvendetectorserie: is het het waard om zoveel geld te betalen voor de Einstein Telescoop? 

Shownotes:

0:00:00 Intro
0:01:03 Wat brandwonden met de menselijke evolutie maken hebben
0:17:44 De Einstein Telescope: hoe zit het ook weer? En mag het zoveel kosten?
1:12:02 Nog 14 jaar! Of niet. Afsluiting van 3-delige serie

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering legt Diederik uit hoe je een zwaartekrachtgolfdetector bouwt. Voor hij dat doet legt hij uit hoe je aan de hand van tandglazuur kunt bepalen waar iemand geboren is. Allebei supervette onderwerpen!

Shownotes:

00:00:00 Start
00:00:55 Luisteraarsvraag! Hoe weten we waar iemand geboren is, ook als je verder niets weet?
00:30:50 Highlight Delft!
00:32:28 Hoe bouw je een zwaartekrachtgolvendetector? 
01:03:58 Einde van deel 2 over zwaartekrachtsgolven en meer
01:04:10 Volgende week: hoe zit het met het Einstein Telescoop-project in Limburg?

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de categorie: grootse projecten hebben Diederik en Krijn het deze week over de aanstaande ruimtemissie (Artemis II) naar de maan. Of beter: om de maan heen. En dan vooral: waarom ga je eerst om de maan heen en dan weer terug zonder te landen?

Daarna gaan ze van start met een nieuwe deep dive, namelijk eentje een bad vol zwaartekrachtsgolven in. Hoe we dat kunnen meten, hoe de beoogde Einstein Telescoop dat moet gaan doen, maar eerst: wat zijn zwaartekrachtsgolven eigenlijk? Einstein wist zelfs niet zeker of ze er nou zouden zijn of niet.

Shownotes:

00:00:00 Start
00:01:00 Intro Einstein Telescoop en Artemis II
00:02:00 De Artemis II-missie
00:28:20 De Einstein Telescoop: wat zijn zwaartekrachtsgolven?
01:06:07 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Diederik legt in deze podcast heel veel uit over elektronica die overal inzit, maar waar je nooit van gehoord hebt. MEMS, of Micro Electro Mechanical Systems. Fononen, ja, met een n. Fotonen komen ook even langs.

Daarnaast gaan we enkele luisteraarsvragen beantwoorden, onder andere over stikstof, de oerknal en evolutie van vissen.

00:00:00 Intro
00:03:06 Piepkleine bevinkjes op een chip: surface accoustic waves (fononen :) )
00:28:46 MEMS: Micro Electro Mechanical Systems
00:40:25 Luisteraars/kijkersvragen: eerste vraag over evolutie en vissen
00:46:40 Wat gebeurt met vitaminepillen als ze over datum zijn? (en medicijnen)
00:49:35 Zouden alle dingen dezelfde kant op moeten draaien sinds de oerknal?
00:52:43 Kun je met zeoliet het stikstofprobleem oplossen?
01:05:25 Afsluiting en stel je vragen!

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoe kan leven ontstaan uit... dode dingen? Het is de grote vraag en in deze podcast legt Diederik Jekel uit hoe we daar nu over denken. Dit is voorlopig de laatste aflevering in de evolutiereeks. We hopen dat jullie er net zoveel plezier aan beleefd hebben.

Daarnaast hebben Diederik en Krijn het over het falen van de defibrillator in films!

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In aflevering 52 duiken Krijn Soeteman en Diederik Jekel in twee grote vragen. Eerst: wat zijn PFAS precies en waarom zijn ze zo hardnekkig? PFAS is een verzamelnaam voor duizenden fluorhoudende koolstofketens met een extreem sterke koolstof-fluor-binding. Daardoor zijn ze water- en vetafstotend en zitten ze in onder meer anti aanbaklagen, textiel en verpakkingen, maar ze breken ook nauwelijks af en kunnen zich ophopen in mens en milieu. Een Japans team laat zien hoe zinkoxide-nanokristallen met UV-licht zelfs PFOS voor een groot deel kunnen afbreken. Daarna gaat het over het ontstaan van aarde en zonnestelsel: een instortende gaswolk, waarschijnlijk getriggerd door een nabije supernova, vormt een draaiende schijf waar stof via “pebble accretion” uitgroeit tot planeten. De jonge aarde koelt sneller af dan lang gedacht en krijgt al vroeg oceanen.

00:00:00 Intro
00:01:10 PFAS! Kunnen we het toch oplossen?
00:29:03 Evolutie deel 7: de aarde, waar komt die vandaan?
01:01:10 Afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In aflevering 51 gaat Diederik diep in op het ontstaan van het... ontstaan. Vanaf de oerknal naar het moment dat de elementen ontstonden tot ongeveer nu. Verder nog iets over waterstof en waarom we die stof misschien extra goed in de gaten moeten gaan houden qua broeikasgas.

Dit is deel 6 over evolutie! Deel 5 is podcast 49 want nummer 50 was even een kerstspecial.

Shownotes:
- Scientias-artikel: Waterstof als groene redden? https://scientias.nl/waterstof-als-groene-redder-laten-we-toch-maar-voorzichtig-zijn-zeggen-onderzoekers/ 
- The Global Hydrogen Budget https://doi.org/10.1038/s41586-025-09806-1

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de 50ste Scientias Podcast vertelt Krijn het verhaal van onze imaginaire beestenboel met een plekje voor Baudolino. Diederik heeft het over de voor hem grootste wetenschappelijke doorbraak én hij spreekt een heuse kerstrede uit.

Shownotes:
Baudolino, Umberto Eco: https://nl.wikipedia.org/wiki/Baudolino
Blog van Jona Lendering met verhaal van Hans Overduin: https://mainzerbeobachter.com/2025/12/11/middeleeuwse-monsters/
Voor het hele kerstverhaal, zie ook het transcript bij de losse video:

Hoofdstukken:

00:00 Intro
00:54 De zonnestand
01:27 Favoriete wetenschapsnieuws van het jaar van Diederik
06:09 Fabeldieren en het doorzien van nieuwe dingen: wat is echt en wat niet?
18:06 De wetenschappelijke kerstmis van Diederik
35:48 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Deze aflevering gaat over de moderne evolutietheorie. Darwin en de zijnen wisten veel, maar ook heel veel niet. Wil je alles weten over de moderne theorie? Luister deze aflevering of begin bij aflevering 45 voor alles over Darwin.

00:00:00 Intro 
00:00:55 Terugblik evolutie
00:05:57 Francis Colton
00:10:26 Men geloofde wel in evolutie, niet in het mechanisme erachter
00:13:06 Evolutie is niet voorspelbaar
00:13:36 Er bleven wel een paar ongemakkelijke vragen over:
00:16:13 Waarom zijn mensen eigenlijk saai?
00:20:23 Waarom was men aan het gokken naar de hoeveelheid genen? Hoe zat het ook alweer met DNA?
00:27:59 De ‘onnuttige’ delen dan?
00:30:55 Wat bepaalt welk ‘recept’ er wordt gebruikt
00:34:54 Bladgroenkorrels als kleine blauwalgen die in een plant leven
00:37:15 Waarom was het zo lastig om dat te accepteren?
00:39:46 Dat dingen op elkaar lijken betekent niet dat ze hetzelfde zijn: de walvis
00:42:38 Endosymbiose en Carl Woese
00:44:15 Great Oxidation Event
00:47:51 Hoe kan het nou dat bacteriën in ons doorgegeven worden aan de volgende generatie?
00:51:54 Het verhaal over longontsteking bij muizen
00:54:44 Resistentie tegen antibiotica
00:58:59 Samenvattend, nu heb je hopelijk een redelijk beeld van hoe evolutie werkt
01:01:07 Afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

We Are Family van Sister Sledge uit 1979 schalt misschien nu door je hoofd, want ja, eigenlijk zijn we allemaal een beetje familie van elkaar. Diederik legt uit hoe dat allemaal kan en vooral: hóe we dat eigenlijk weten. Weer een heel spannend stukje van de puzzel rond evolutie.

Shownotes

00:00:00 Intro 
00:00:56 We are family
00:01:42 Luisteraarsvraag: waarom is er bij de dinosauriërs geen intelligentie ontstaan?
00:03:00 Van welke dieren zijn er het meeste?
00:07:53 Nog een reden waarom onze intelligentie lastig is
00:10:31 Mail van Cees Mulder, mijnbiologie.nl
00:11:35 Terugblik aflevering vorige week
00:15:15 Het idee dat wij voort zijn gekomen uit dieren is helemaal niet recent
00:18:04 Pierre Belon: 1555, een baanbrekende afbeelding
00:24:32 Karl Ernst von Baer
00:26:01 Maar dan weet je nog steeds niet echt iets over de volgorde?
00:36:43 Wat is nou een oplossing?
00:40:31 Het echte bewijs zit dus in het DNA?
00:42:33 Een nieuwe vorm van leven in 1977
00:45:06 Hoe heeft men dit allemaal ontdekt
00:47:18 Filogenetica en het lezen van DNA
00:52:50 Hoe werkt dat in de praktijk: Human Genome Project
00:57:01 Aan de hand van hemoglobine verbanden leggen
00:59:06 Hoe nauwkeurig is het dan?
01:03:05 En hoe zijn ze hier dan allemaal achter gekomen?
01:03:05 Verschillen in hemoglobine
01:10:37 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dit is deel 3 van een reeks over evolutie, verteld door Diederik Jekel en host Krijn Soeteman. 

Het is een prachtig verhaal en in de vorige aflevering, nr 46, hadden we het over fossielen en die zijn echt superbelangrijk in het hele verhaal rond de kennis van leven op aarde. Deze aflevering gaat over hoe we het bestaan van DNA ontdekt hebben. Daarna volgt nog filogenetica, de moderne kijk op evolutie en horizontal gene transfer en endosymbiose, hoet het leven ontstaan is van dode deeltjes, waar komen dode deeltjes vandaan, en waarom doen de deeltjes wat ze doen met ook het verhaal van entropie.

Ga lekker zitten voor deel 3, want DNA is een prachtige ontdekking en hoe we dat gedaan hebben.. nou!

Shownotes: 

We hadden het over Mijn Biologie in het begin en die site kun je hier vinden: https://mijnbiologie.nl/n-12-3-soorten-veranderen/
De Double Helix-foto kun je hier vinden: https://doi.org/10.1096/fj.202000119

Hoofdstukken:

00:00:00 Intro 
00:00:45 De Scientias Podcast op de derde plek!
00:01:33 Luisteraarsvraag: haaientanden
00:05:34 Luisteraarsvraag: evolutietheorie & geloof
00:09:14 Hoe erfelijkheid werkt wisten we niet, maar dat erfelijkheid een ding was wisten we al even
00:12:35 Hoe bewijs je de erfelijkheid? Het zilvervos-experiment. 
00:24:16 Hoe dacht men er in de tijd van Darwin over?
00:26:22 Maar in 1868 was DNA nog niet bekend, toch?
00:32:47 Erfelijkheid in eiwitten in plaats van DNA
00:34:33 Hoe zijn we nu achter de erfelijkheid gekomen
00:40:40 Hoe werkt DNA ook alweer?
00:48:28 Door naar James Watson, Francis Crick, Rosalind Franklin en Maurice Wilkins.
00:59:00 Volgende week hebben we het hier uitgebreid over
01:00:43 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dit is deel 2 van een reeks over evolutie, verteld door Diederik Jekel en host Krijn Soeteman. 

Het is een prachtig verhaal en in de vorige aflevering, nr 45, hadden we het over Darwin en hoe hij op zijn idee kwam. Deze aflevering staat helemaal in het teken van fossielen en die zijn echt superbelangrijk in het hele verhaal rond de kennis van leven op aarde. Daarna volgen nog wat DNA zegt over evolutie en filogenetica, de moderne kijk op evolutie en horizontal gene transfer en endosymbiose, hoet het leven ontstaan is van dode deeltjes, waar komen dode deeltjes vandaan, en waarom doen de deeltjes wat ze doen met ook het verhaal van entropie.

Ga lekker zitten voor deel 2, want er is echt veel over fossielen dat je nog niet wist!

Shownotes: 

00:00:00 Intro 
00:00:49 Reactie op de podcast van vorige week
00:05:50 Gevoel van antiwetenschap op het internet
00:11:17 Door naar fossielen!
00:17:59 Zijstapje Shen Kuo, theorie uit de 11e eeuw over klimaatverandering
00:20:03 Terug naar fossielen: Niels Steensen
00:27:07 Giovanni Arduino, wat heeft die ontdekt?
00:32:07 Terug naar Niels Steensen
00:33:37 De Britse vader van de geologie, William Smith
00:38:21 Naar het verhaal van Georges Cuvier
00:45:02 Mary Anning
00:51:18 Kan alles fossiliseren, wat zijn Diederik’s favoriete fossielen en hoe dateer je ze?
00:59:10 Hoe nu verder?
01:00:34 Shout-out naar Naturalis & Teylers Museum
01:01:44 Afsluiting

Beeld: Credited to 'Mr. Grey' in Crispin Tickell's book 'Mary Anning of Lyme Regis' (1996), Public domain, via Wikimedia Commons

#scientias #wetenschap #science #evolutie #darwin

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dit is deel 1 van een reeks over evolutie, verteld door Diederik Jekel en host Krijn Soeteman. 

Het is een prachtig verhaal en we beginnen bij Darwin en hoe hij op zijn idee kwam. Daarna volgen nog verhalen over fossielen, wat DNA zegt over evolutie en filogenetica, de moderne kijk op evolutie en horizontal gene transfer en endosymbiose, hoe het leven ontstaan is van dode deeltjes, waar komen dode deeltjes vandaan, en waarom doen de deeltjes wat ze doen met ook het verhaal van entropie.

Ga lekker zitten voor deel 1, want het is heel cool.

Shownotes: 
Pagina 36 van Notebook B van Charles Darwin: https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-DAR-00121/38

00:00 Intro 
00:42 Vooruitblik: we duiken de komende weken de evolutie in
04:30 Wat is de moderne evolutietheorie?
08:00 Verschillende evolutietheorieën
23:21 Wie was Charles Darwin?
25:33 Zijstap, de uitvinding van het kopieerapparaat
30:49 Waarom hebben we het nu over Erasmus Darwin?
32:22 Waarom denken we bij evolutie aan Charles Darwin?
44:17 Het verhaal van de vinken & survival of the fittest
46:02 Na vijf jaar op reis:
52:06 Hoe kan het dat dieren zich aanpassen? Hoe reageerde de wereld daarop?
53:14 Hoe hielp het hele ‘konijnenverhaal’ hem dan?
57:27 Waarom wachtte hij zo lang met publiceren? 
58:25 Hoe wist Darwin dat iets erfelijk kon zijn?
1:01:52 Volgende week: de fossielen
1:02:39 Het verschil tussen evolutie en evolutietheorie
1:04:05 Afsluiting

Beeld special artwork: Door Herbert Rose Barraud - https://www.taringa.net/+info/charles-darwin-argentina-fue-y-sera-una_136c2o, Publiek domein, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=106193486

#scientias #wetenschap #science #evolutie #darwin 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de 44ste aflevering van de Scientias Podcast hebben Diederik en Krijn het over de vraag hoe snel het heelal eigenlijk uitdijt. Daarnaast is het Wereld Diabetesdag en vertelt Diederik over deze vervelende ziekte. Verder gaat het over Ozempic en vergelijkbare medicijnen, ooit bedoeld voor diabetes, inmiddels populair als afvalmedicijn.

Er ging even wat mis met het geluid van Krijn, dat is hoorbaar in het midden van de podcast.

00:00 Intro
00:42 14 November, het is Wereld Diabetesdag
02:24 Groot nieuws in de kosmologische wereld
07:07 Men kwam daar achter door metingen naar supernova’s
12:44 Wat gebeurde er dan in 1998?
18:07 Terug naar diabetes, allereerst een kijkersvraag
26:05 Wereld Diabetesdag, wat is het en hoe werkt het precies? Hoe zit het bij Diederik?
44:52 Diabetes type 2
46:33 Een deep dive: Ozempic
57:04 Voor- en nadelen van zo’n medicijn
01:01:45 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Shownotes:

00:00 Intro
00:50 Aanvulling op het getal 42 van de Hitchhiker's Guide to the Galaxy
04:40 Experiment in Delhi om regen te maken, smog en een portmanteau
25:55 Luisteraarsvraag: misser rond perslucht, nee geen zuurstoffles dus!
37:25 Nitrox dan?
39:30 Luisteraarsvraag: albedo en donkere zonnepanelen, hoe zit dat?
52:19 Afsluiting

Volg ons ook op TikTok,Instagram,BlueSky,Mastodon enFacebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering hebben Diederik en Krijn het onder andere over de ruimtevlucht van Wubbo Ockels, inmiddels al weer 40 jaar geleden. Ook behandelen ze het iconische getal 42 en behandelt Diederik enkele luisteraarsvragen van de afgelopen tijd!

Shownotes:

00:00 Intro 

00:53 The Hitchhiker's Guide to the Galaxy

05:26 Maar wat heeft de handdoek dan met het boek en 42 ta maken?

08:56 Inmiddels 40 jaar terug: Wubbo Ockels aan boord van de Challenger

15:25 Kijkers- of luisteraarsvragen

16:01 Reactie 1: Duiding over de ‘carbon sink’ en ‘carbon source’, de wet van Henry

25:56 Reactie 2: Uranus, zonnevlekken en de cyclus van de zon

32:46 Reactie 3: De wetenschappelijke consensus rondom klimaatverandering

50:37 Afsluiting

Volg ons ook op TikTok,Instagram,BlueSky,Mastodon enFacebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering van de Scientias Podcast verdiepen Diederik Jekel en Krijn Soeteman zich in de complexiteit van klimaatverandering. Ze onderzoeken de wetenschappelijke grondslagen ervan, de rol van menselijke activiteit en het belang van het ontkrachten van gangbare mythes.

Ze bespreken ook recente ontdekkingen in de insectenbiologie en hoe deze schildwants zich weet te wapenen tegen bepaalde wespen. https://doi.org/10.1126/science.adp6699 

00:00 Intro op onder andere klimaatdiscussie en nieuwsbericht
03:03 Schimmels in de oksels van Japanse wantsen
08:50 24 video's over klimaatmythes en waarom we dat doen op scientias.nl
12:12 De rol van politiek in klimaatwetenschap
19:24 Maar klimaat verandert toch altijd?
33:28 De Milankovitch-cyclus
37:27 Invloed stand van de aarde ten opzichte van de zon
39:55 De as van een planeet wijst eigenlijk altijd dezelfde richting op
42:00 Periodiciteit in ijstijden
45:35 Rol van andere planeten bij klimaat
57:20 Outtro

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over Mars, hoe we weten wat we weten en uiteindelijk het nieuws dat ontdekt is hoe bepaalde geulen 'gegraven' zijn. 

Verder duiken ze eens dieper de wetenschapscommunicatie in, niet in de laatste plaats omdat Diederik én Anna Gimbère op donderdag 16 oktober 2025 de Irispenning in ontvangst mochten nemen voor hun excellente bijdrage aan het Nederlandstalige wetenschapscommunicatielandschap.

00:00 Intro
00:51 Diederik en Anna winnaars van de Irispenning!
02:53 Waarom heet de Irispenning eigenlijk zo?
05:45 Mars, het nieuws (bijna)
07:11 Fantaseren over buitenaardse beschavingen, al heel lang! 
07:47 Christiaan Huygens: het lijkt onwaarschijnlijk dat de aarde de enige bewoonde planeet is
17:36 Geulen op Mars: hoe vormen die zich?
29:54 Een grote omweg, wetenschapscommunicatie. Hoe werkt dat nou eigenlijk?
48:07 Afsluiting

Volg ons ook op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Diederik en Krijn nemen je mee in de wereld van neutronensterren naar aanleiding van een vinding van een Japanse ruimtetelescoop:

https://scientias.nl/japanse-ruimtetelescoop-ontdekt-iets-merkwaardigs-bij-een-neutronenster-een-gelukstreffer (zie ook: https://doi.org/10.1038/s41586-025-09495-w )

Daarnaast vervolgt Diederik zijn verhaal over buitenaards leven. In deze aflevering gaat het over hoe dat er mogelijk uit zou kunnen zien en hoe zo'n planeet eruit moet zien.

00:09 Intro
00:51 Terugblikje Podcastfestival met Nicos
01:12 Wat is een neutronenster eigenlijk?
11:06 Een Japanse ruimtetelescoop heeft iets onverwachts ontdekt bij een neutronenster die zich op zo’n 7.000 lichtjaar van de aarde bevindt
14:45 SRON-instrument (XRISM) dat heel behulpzaam bleek
19:16 Terugblik naar vorige aflevering over buitenaards leven: hoe kan dat leven eruit zien? Koolstofchemie!
22:27 Identificatie van buitenaards leven?
35:00 Dikte van de atmosfeer is van groot belang
37:11 Wat hebben we er eigenlijk aan?
38:40 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Deze aflevering is wat anders dan anders: dit is de eerste opname van de podcast voor een live publiek tijdens het Podcastfestival op zondag 28 september 2025. 

Krijn interviewt wiskundige Nicos Starreveld,wiskundige en verantwoordelijk voor wetenschapscommunicatie en outreach bij Platform Wiskunde Nederland en de Universiteit van Amsterdam, over chaos en meer. 

00:10 Intro
00:43 Intro Nicos, start van opname voor live publiek!
02:59 Uitleg dubbeleslingerexperiment (skippable voor mensen die weten hoe het eruit ziet)
04:45 Krijn doet experiment; Nicos legt uit wat we zien
10:23 Chaos: de weersvoorspellingen
26:30 Faseplots, een denkexperiment met vossen en konijnen
31:30 Wat gebeurt bij een dubbele slinger (chaotisch gedrag, 4 dimensies)
36:55 Waarom kunnen we het weer niet voorspellen, maar klimaat wel?
41:14 Publieksvragen
41:28 Is er een verschil tussen chaos en onvoorspelbaarheid? 
43:42 Quantumcomputers, analoog rekenen, gaat dat verschil maken? Of kwantumcomputers
46:42 Wortel 2, het bestaat in theorie. Maar...
48:53 Games, kun je geen savegame maken van het universum? Komt er dan steeds hetzelfde uit? Is het random? 
52:14 Mandelbrot, is daar een link met chaos?
53:53 Afsluiting, wiskunde, kunst

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de 37ste Scientias Podcast duiken Diederik en Krijn naar grote diepte in de aarde, tot wel 350 kilometer, ze bespreken een boek met de titel 'De race om het majoranadeeltje' van Gerard Janssen én ze leggen uit hoe we nou eigenlijk weten hoe het binnenste van de aarde eruitziet. 

https://scientias.nl/meer-dan-mooi-diamanten-blijken-chemische-processen-te-bevriezen/ (en de link naar het onderzoek: http://dx.doi.org/10.1038/s41561-025-01791-4 )
https://podcastfestival.nl/ 

00:00 Intro
01:00 Chaos op het podcastfestival met wiskundige Nicos Starreveld
02:23 Boekbespreking: De race om het majoranadeeltje van Gerard Janssen
08:27 2012 zou het majoranadeeltje gevonden zijn door de onderzoeksgroep van Leo Kouwenhoven
15:14 Diamanten uit de krochten van de aarde: hoe kunnen geologen vertellen wat er diep in de aarde gebeurt?
33:03 Inge Lehman ontdekte golven in de aarde in 1936 en dat de kern vast is
34:27 De samenstelling van magma en het ontstaan van een diamant
37:22 Koolstof, de verschillende mineralen in het zonnestelsel en platentektoniek
45:03 Diamanten uit de Voorspoedmijn
49:21 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Diederik en Krijn hebben het over mastodonten en hoe mitochondriaal DNA gebruikt wordt om afstamming te bepalen. Ook gaat het over de zoektocht naar buitenaards leven, als deep dive na de ontdekkingen op Mars waar Diederik onlangs nog een short over maakte.

00:00 Intro
00:47 Podcastfestival, we staan er op 28 september 2025 in Amsterdam in de Tolhuistuin met het thema 'Chaos'
01:34 Dino's? Nee! Vliegende reptielen, een rectificatie
03:32 Mastodonten en hoe mitochondriaal DNA (mtDNA) een nieuw verhaal vertelt
13:59 40 jaar geleden: Carl Sagans boek Contact kwam uit
17:28 Hoe is het leven ontstaan?
24:00 Hoe suiker karamelliseren te maken heeft met leven of juist niet
29:43 Eisen aan een ster voor het ontstaan van leven
35:02 Aardbevingen en vulkanen
36:18 Waar kan je leven dan wél vinden? Op exoplaneten!
43:14 Wat zegt een exoplaneet over buitenaards leven? Zuurstof?
49:08 Stel je draait het om: hoe zou buitenaards leven weten of er leven is op aarde
52:37 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Altijd al willen weten hoe CRISPR nou werkt? Hoe knippen we genen heel precies? Diederik legt het uitgebreid uit in de 35ste Scientias Podcast. Daarnaast heeft Krijn het over hoe we weten hoe twee dinofossielen aan hun einde kwamen.

00:00 Intro
00:54 Nieuwe muziek: Lara, geen AI!
01:11 Hoe weet je nou hoé een dino aan z'n einde kwam? Nou zo..
06:25 Hoe weet je dan dat het een storm was waardoor ze aan hun einde kwamen?
11:31 CRISPR, hoe werkt dat nou?
17:45 Voorbeeld verkeerde eiwitten: sikkelcelanemie
21:15 Wat is een gen precies?
21:46 Hoe gaat het ‘knippen’ in zijn werk?
30:25 Waarom gebruiken we dit niet overal
37:34 Snelle Nobelprijs voor Jennifer Dounda en Emmanuelle Charpentier en waarom het zo lang duurt voordat er meer vrouwen een Nobelprijs krijgen
40:25 Afsluiting

De linkjes naar de onderzoeken zelf:

https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2426094122 

http://dx.doi.org/10.1016/j.cub.2025.08.006 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de 34ste Scientias Podcast gaan Krijn en Diederik in op onderzoek naar een heel oude schedel uit Griekenland en hoe je nou bepaalt hoe oud iets is. En nee, dat is niet zo makkelijk.

Daarna duikt Diederik in de vraag wat er nou van klopt van het nieuwsbericht over de klimaatvriendelijkheid van elektrische auto's.

00:00 Intro
01:33 Schedel van mensachtige: hoe oud is ie nou eigenlijk?
17:55 Elektrische auto's zijn beter, minder CO2, etc. Hoe is dat laatste Amerikaanse onderzoek nou gedaan?
36:04 Aanprijzing voor benzine-auto
43:23 Transport van fossiele brandstoffen over de oceanen: wel 40 procent van alle bewegingen van vrachtschepen
45:46 Afsluiting

Links naar onderzoeken:

https://dx.doi.org/10.1016/j.jhevol.2025.103732 

http://dx.doi.org/10.1021/acs.est.5c05406 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik en Krijn over lichtvervuiling en wat dat voor vogels doet én over fotosynthese en waarom het zo lastig is dat na te maken. 

00:00 Intro
02:22 Lichtvervuiling 
08:13 Kunnen wij fotosynthese nadoen
10:46 Deep dive fotosynthese
20:47 Hoe werken je spieren
23:34 Wat heeft dit met energie te maken
42:13 Concluderend:
43:12 Als het zo efficiënt is, waarom willen we fotosynthese dan nabootsen?
45:57 Mickey Mouse & afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze 32ste aflevering van de Scientias Podcast komen we aan bij oneindig en hoe dat nou zit in de wiskunde. Heel interessant en misschien duizelingwekkend, maar wel op een fijne manier!

Poepende pijlstromvogel (het ondezoek zelf: http://dx.doi.org/10.1016/j.cub.2025.06.058 )

00:00 Intro Scientias Podcast 32
00:58 Tipje van de sluier over oneindigheid
02:36 Nieuwtje over gestreepte pijlstormvogel en opstijgend poepen
07:42 Oneindigheid
08:51 Is het universum oneindig?
11:37 Hoe jong was Diederik toen hij na ging denken over grote getallen?
14:54 Hoe gaat dit rijtje verder?: 1, 2, 4, 8, 16, ...
26:14 Hilberts Hotel
39:28 De kardinaliteit van de verzameling is gelijk
44:39 Wat hebben we hier nou eigenlijk aan?
51:42 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Shownotes:

00:00 Intro 
00:20 Diederik: we gaan echt ooit naar oneindigheid toe!
00:40 Getalintuïtie, daar werken we nu eerst aan
02:10 Die lekkere reep chocola veroorzaakt een hoop CO2-uitstoot. Gelukkig is er een simpele oplossing
05:40 Nog steeds geen oneindigheid, maar waarom zijn grote getallen zo interessant?
08:42 Interessante getallen, bestaan die eigenlijk wel?
15:20 Grote getallen die we in het dagelijks leven gebruiken (zoveel miljard, etc)
27:40 Enrico Fermi, Manhattan-project, en meer
34:14 Wat doen we zelf met grote getallen? In het dagelijks leven?
40:12 Mediaan, gemiddelde, hoe zit het ook weer?
49:20 Hoeveel deeltjes zijn er in het universum?
52:44 De opmaat naar het meest unieke dat je kunt doen
01:06:26 Afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering gaat Diederik uitleggen hoe het zit met wiskundig bewijs. De grote getallen die beloofd waren die komen volgende week!

00:00 Intro, toch?
01:30 Diederik legt uit waar zijn liefde voor getallen vandaan komt
03:24 Bach? Muziek? Getallen?
03:49 Verhoudingen! Ja, die zijn belangrijk
06:38 Foutje in vorige aflevering over 9*10^-31
07:16 Getallen, cijfers, nummers... wat is het verschil?
21:55 Intro!
22:15 Oudste gesteentes in Canada!
24:42 Isotopen en oude gesteentes: Diederik legt het uit
30:20 Planetarium Mercurius in Dordrecht, veiling van een meteoriet!
31:30 Grote getallen! Nee toch niet, wiskundig bewijs: hoe maak je dat?
01:04:04 Het einde, tot de volgende keer!

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de 29e Scientias Podcast duikt Diederik dieper in de wereld van de getallen. Opweg naar de oneindigheid laat hij je zien hoe je grote getallen kunt maken en dat allemaal op weg naar de oneindigheid. Een onderwerp waar menig wiskundige zichzelf gek op heeft gezwoegd. Ook als je niks met getallen hebt is deze serie helemaal voor jou en het is een feest voor de getallofielen onder ons.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de 28e Scientias Podcast duikt Diederik in de wereld van de getallen. Opweg naar de oneindigheid laat hij je zien dat getallen alles met cultuur te maken hebben. We beginnen lekker ontspannen met een duik in de geschiedenis en we gaan kijken waarom getallen zo van belang zijn. De volgende weken gaan we het hebben over hoe je grote getallen kunt maken, gaan we bijzondere getallen zien en dat allemaal op weg naar de oneindigheid. Een onderwerp waar menig wiskundige zichzelf gek op heeft gezwoegd. Ook als je niks met getallen hebt is deze serie helemaal voor jou en het is een feest voor de getallofielen onder ons. #scientias #wetenschap #science #nederlands #dutch

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze Scientias-podcast komen we aan het einde van onze lange zoektocht naar een van de grootste intellectuele reizen die de mens ooit afgelegd heeft. De zoektocht waar alles van gemaakt is. We begonnen met de oude beschavingen en wat zij elementen vonden, via de uitvinding van de moderne scheikunde, kwamen we uit bij het periodiek systeem der elementen. Daarna zijn we diep de atoomkern in gegaan en hebben we ontdekt hoe we als echte alchemisten nu nieuwe elementen kunnen maken. Deze week het laatste hoofdstuk. De zoektocht naar hoe we het periodiek systeem af kunnen maken. Welke elementen kunnen we nog vinden en hoe maakt men nieuwe elementen? We gaan opzoek naar een stukje stabiliteit in een radioactieve wereld. 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Vanwege de vakantie presenteert Diederik de aflevering alleen en is Krijn met welverdiende vakantie. Daarom gaan we deze aflevering alleen de diepte verder in met onze zoektocht naar waar alles van gemaakt is. De grootste zoektocht die de mens ooit ondernomen heeft gaat haar een-na-laatste hoofdstuk in. We gaan nu kijken of we de alchemistendroom kunnen verwezenlijken door elementen te veranderen. Lood in goud veranderen is nu gewoon iets dat wetenschappers kunnen doen. Maar hoe werkt dat? Welk element was als eerste door de mens gemaakt (het is niet wat je denkt)? Kortom we duiken dieper het periodiek systeem in. 

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

00:00:00 Intro
00:01:37 Luisteraarsvraag: 'hoe kunnen we CO2 uit de lucht halen en kunnen we hier brandstof van maken?'
00:14:33 Het verhaal waar alles van gemaakt is: de elementen
01:06:30 De trans-uraniumelementen. Tja, is het nou nooit af? Volgende week verder!
01:07:10 Outtro en tot de volgende keer!

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Diederik en Krijn duiken in een van de grootste kennismomenten van de menselijke geschiedenis, namelijk de elementen.

00:00 Intro de nerdy wetenschapsvrienden!
01:30 Hoeveel atomen zitten er in een teug lucht? (veel)
05:40 Ai maakt podcasts: NotebookLM, is het wat?
09:56 Diepe duik 2: op zoek naar het periodiek systeem
11:34 Antoine en Marie Lavoisier, schilderij en David
12:58 1772: verbranding buskruit verbeteren
15:28 Wie vond prikwater uit? 
16:45 Zuurstof, waarom heet het zo?
20:00 Wat wij stikstof noemen
33:45 Gassen wegen
43:30 De grootvader van de klimaatwetenschappen
45:20 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering hebben Krijn en Diederik het over de Proba 3-missie van ESA en doet Diederik een deep dive in de geschiedenis van de elementen. Dit is deel 1 van 3.

00:00 Intro met je druïdenpak, de zonnewende, solstice
03:42 Hoofdstukken en de langste dag: 21 juni
04:40 De zonnewende, hoe zit dat eigenlijk?
13:10 ESA maakt zonsverduistering: Proba 3
17:00 Waar bestaat alles uit? Periodiek systeem, het begin
51:15 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over hoe het komt dat we nu denken dat er misschien wel een nieuwe ijstijd komt in Europa, terwijl de rest van de wereld heel sterk opwarmt. Complex? Zeker! Ga lekker zitten en luister naar Diederiks uitleg.

00:00 Intro
03:35 Trouwen!
16:25 AMOC, de Golfstroom, ijstijd!?! Hoe weten we dat eigenlijk? Of..
47:15 Afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en zelfs de val van het Kabinet van Dick Schoof.

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

00:00 Intro 
00:38 Goed Nieuws voer het klimaat, vragen over kernenergie: de SMR's
01:10 De natuurkunde achter de val van kabinet Schoof 1
13:37 LSD? Ja of nee? De ontdekking van LSD door Hofmann
20:50 China: 1 procent minder CO2-uitstoot 
30:37 Staartje van de kernenergie-deepdive: Thorium
34:44 Vraag over de SMR's of small modular reactors, kunnen we die van duikboten niet gebruiken?
51:40 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week.

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook 

00:00 Intro 
02:12 De Aardappel, het is een feestdag!
20:09 Elektrisch vliegen, natte natriumbatterij
25:04 Thoriumreactoren, waarom zijn ze er nog niet?
34:40 Waarom komt thorium meer voor op aarde dan urarium?
40:36 Hoe wérkt een thoriumcentrale nou eigenlijk? Of gesmoltenzoutreactor
59:30 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week.

00:00 Intro Aflevering 19 Scientias Podcast

01:33 Wat eet de wolf in Nederland?

05:22 Clickbait, koppen van nieuwsberichten

17:42 De voor- en nadelen van kernenergie

48:48 Afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Diederik legt het uit! En meer, zoals bacteriën in cleanrooms, temperatuurrecords door klimaatverandering en omstreden wetsvoorstellen.

00:00 Intro: de onderwerpen, oa. kernenergie, hoe werkt het nou?

02:19 Superultracleanrooms: toch bacteriën?

09:52 Komen temperatuurrecords door klimaatverandering?

28:38 Beleid, wat gebeurt er als het ons in onze persoonlijke vrijheid inperkt?

32:45 Kernenergie deel 1: Hoe werkt een kerncentrale?

33:13 Het niet-citaat van Einstein

55:01 Zwaar water? (film: The Heroes of Telemark)

59:54 Afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week.

00:00 Intro

00:35 De Luisteraarsvraag van Bertus

01:25 We hebben slechts... nou ja, de provincie Groningen onderzocht ten opzichte van de wereldzeeën

06:10 Tot 18 meter diep duiken? Een Zuid-Koreaanse vrouwengroep kan het

09:01 De 10 procent die verantwoordelijk is voor 66 procent van de opwarming

17:10 Zoenen met coeliakie

20:46 De luisteraarsvraag: als er ontelbare sterren zijn, waarom is de nachtelijke hemel dan toch donker?

39:11 Afsluiting: kijk sterren op Schiermonnikoog

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week.

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

00:00 Intro

01:01 Hubble 35 jaar

09:30 Rups die zich hult in overblijfselen

13:37 Beukenbladziekte

17:13 Hoe goed doet fotosynthese het in de nacht?

17:40 Donker! Blackout! Spanje en een van de grootste stroomstoringen in de Europese geschiedenis

20:13 Dynamo op je fiets

23:07 Waarom hebben we 50Hz in Europa en 60Hz in de VS en Japan?

25:34 Wat gebeurt er als je er een generator met een andere frequentie tussen zet?

28:39 De kracht van het Europese netwerk zit in hoe groot het is

30:03 Hernieuwbare dingen: is het nou handig?

34:50 N-1 is geen probleem. Maar...

46:50 Poef.. alles staat uit

51:52 Hernieuwbare bronnen als probleem?

53:50 Einde!

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week.

00:00 Intro

01:05 Borrelende chimpansees

03:26 Hoe zit het met onze vrije wil? Kunnen we zelf bepalen wat we willen doen

11:56 Large language models en samenvatten

18:04 Paus Franciscus overleed, wat is de wetenschappelijke kant van de paus?

20:10 Paus Silvester de 2de bracht het Arabisch-Indisch cijferstelsel naar Europa

20:53 Paus Benedictus in de 18de eeuw

23:13 Dramatische momenten tussen Katholieke kerk en wetenschap, Galileo Galilei

26:35 Siderius Nuncius

30:53 De kerk was niet totaal tegen alle wetenschap; voorzichtig brengen!

35:22 Had Galileo een enkelband?

37:11 Hoe zag Franciscus de wetenschap? Klimaatakkoord Parijs!

39:14 Ethische implicaties rond kunstmatige intelligentie

39:41 De AI-Paus

45:00 Wat is 'falsifiëren' nou precies?

50:15 Afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week.

00:00 Intro

00:46 Hoe spreek je 'Scientias' nou uit?

02:12 Latijn, hoe spreek je het uit?

06:35 Waar gaan we het verder over hebben?

09:35 Oude mensen en digitale dingen

14:18 Noord-Macedonië, Alexander de Grote zijn grootmoeder en oude steden

17:46 Hoe werkt LIDAR? Light Detection and Ranging

23:00 Dinosaurusvoetafdrukken, hoe blijft zo'n voetafdruk eigenlijk bestaan?

27:59 De Deep Dive: zeldzame aardmetalen, onze afhankelijkheid van China

30:39 Wat is er nou zo zeldzaam aan die grondstoffen?

35:17 Wat maakt een zeldzame aarde nou zo bijzonder? Atomen! Elektronen!

42:40 Afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Shownotes:

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week.

00:00 Intro

01:07 Agenda van de podcast ;-)

01:51 Koffie: hoe zet je nou sterkere koffie met minder koffie?

05:32 Sport, stress, hoe dan?

11:46 Baby's nemen al rond 3 maanden hun eigen hartritme waar

11:47 ... en paard Hans!

26:09 Vleermuizen en drukte

29:01 Aandelenkoersen, heffingen en wat al niet meer: de formule erachter!

41:40 Afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week.

00:00 Intro

00:32 Rectificatie, niet Dubois ontdekte de Flores-mens

03:54 Clickbait? Nee, of bijna?

05:55 Oplosbare minipacemakers voor baby's

10:07 De economische kosten van klimaatverandering

22:18 Mensen die antidepressiva slikken mogelijk meer kans op plotse hartdood, of valt het wel mee?

27:38 Deep Dive: waar komt die maan nou vandaan?

42:45 Afsluiting

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Shownotes:

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week.

00:00 Intro

00:29 1 april?

03:12 Agenda van de aflevering

03:44 Is er wel genoeg lithium bereikbaar?

06:35 Bier! Waarom plopt het nou zo mooi?

12:10 Zomertijd? Ongezond? Toch niet?

27:03 Bouw een luchtfilter

31:40 Afsluiter: volgende week hoe de maan werd gevormd

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden.

00:00 Intro

00:29 Jubilea, hoe, waarom, wanneer?

04:05 Waar gaan we het allemaal over hebben vandaag?

04:43 De mens, waar komen we toch vandaan?

11:17 Bedreigde diersoorten, kunnen we die wel redden?

14:58 Euclid-missie: de eerste datastromen

22:14 Deel 3: hubblespanning en hoe we weten hoe groot het universum is

49:30 Waar een vraag toe kan leiden

49:58 Blue Ghost-update, aardeopkomst

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week, waaronder: 

00:00 Intro, de maanmaandmaart & happy pi-day!

01:24 Waar gaan we het over hebben?

01:59 Albert Einstein geboortedag

03:07 Pi-day! 14 maart

05:29 Eclips-seizoen + hoe groot is de aarde zelf?

10:26 Oh ja, zo kun je ook CO2 meten met een maansverduistering

13:00 Walvisplas, het is meer dan dat!

19:05 De Hubblespanning!

22:08 Vorige week lieten we zien hoe we weten hoe ver dingen van ons vandaan zijn

24:10 Was het licht echt rood?

28:28 Neonlampen en herkennen van elementen

31:42 Je weet welke kleur zou moeten ontbreken bij bepaalde sterren

36:53 Wat is een megaparsec?

40:26 Er zijn twee manieren om de Hubbleconstante en de tweede manier is...

41:53 De afstandsladder in het universum

44:56 Waar ligt de fout? Daar hebben we het de volgende keer over!

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week, waaronder: 

De shownotes staan onder de hoofdstukken:

00:00 Intro

01:18 Waar gaan we het over hebben?

01:34 Het eclips-seizoen is begonnen

03:11 De Verenigde Staten en aanval op de wetenschappen

03:44 PubMed

11:02 Uitgestorven dieren tot leven wekken

15:24 Luisteraarsvraag over afstanden in de kosmos en de maanmaandmaart

20:44 Wat is de Hubblespanning?

25:48 Hoe weten we dan hoe ver de zon van de aarde af staat?

38:52 Kaarsen zijn sterren?

43:08 Kijkersvraag over datingadvies

46:22 Blue Ghost-update: geland!

Er waren veel namen en linkjes in deze podcast, namelijk:

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week, waaronder: 

Er waren veel namen en linkjes in deze podcast, namelijk:

00:00 Intro

01:10 De socials

02:42 40.000 jaar oude resten van boten

06:48 Microsoft en de Majorana 1-chip, intro

07:40 Hoe zit het met de chips van de grote quantumchipbedrijven?

08:37 Wat zijn majoranadeeltjes eigenlijk?

10:08 Wie was Ettore Majorana?

11:15 Leo Kouwenhoven, zoektocht naar majoranadeeltjes

11:55 Wat is een kwantumcomputer en wat zijn q-bits (quantumbits)?

15:45 Is het nu echt gelukt om zo'n chip te maken? Google Willow bijvoorbeeld?

18:45 Reactie van andere wetenschappers op de Microsoft-chip

21:45 Hoe werkt een kwantumcomputer? Spooky action...

26:00 Even de diepte van encryptie in, skippen kan ook naar het volgende hoofdstukje

30:20 Hoe werkt topologie?

35:59 Blue Ghost-missie

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week, waaronder: 

00:00 Intro

00:51 Recensie VPRO-nieuwsbrief

02:00 Vissen zijn slimmer dan je denkt

05:55 Taal en genetisch aangepaste muizen piepen slimmer

13:16 Wetenschap achter het nieuws: vuurballen uit de lucht

26:21 Luisteraarsvraag: hoe ontstaat de energie-inhoud van een neutrino?

39:44 Zustermissie Blue Ghost in een baan rond de Maan

42:40 Hoe meten we nou de afstanden naar verschillende hemellichamen?

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week, waaronder: 

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook 

0:00 Intro over o.a. Valentijnsdag

1:41 500 jaar oude dagboeken over de Kleine IJstijd

6:44 Wetenschappelijk datingadvies. (geintje)

13:16 De Einsteinring en de Euclid-missie

23:55 Hoog energetische onzichtbare deeltjes uit de ruimte in de grootste telescoop op aarde

38:03 Luisteraarsvraag: bewustzijn, buitenaards leven, quantumvelden en meer

1:03:00 Blue Ghost-missie-update

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week, waaronder: 

Hoofdstukken:

0:00 Intro

2:30 Romeinse gebieden en geluksgevoel

8:00 Je oorspieren vertellen of je goed luistert

14:41 Alcoholverslaving werkt anders dan je denkt

17:48 Een nieuw soort koelkast

35:36 De ManFlu-luisteraarsvraag

45:18 Blue Ghost-missieupdate

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week, waaronder: 

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over de start van de nieuwe Scientias Podcast en uiteraard over interessante wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week, waaronder: 

Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over de start van de nieuwe Scientias Podcast en uiteraard over interessante wetenschapsnieuwtjes en achtergronden van de week, onder andere over: 

Volg ons ook op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook

See omnystudio.com/listener for privacy information.

De nieuwe Scientias-podcast met Diederik Jekel en Krijn Soeteman, binnenkort hier te beluisteren!

See omnystudio.com/listener for privacy information.