Filtrer par genre
Betrouwbare Bronnen
Wat gebeurt er voor en achter de schermen in de politiek? In de podcast Betrouwbare Bronnen praat Jaap Jansen met politieke hoofdrolspelers en hooggekwalificeerde deskundigen. Betrouwbare Bronnen koppelt Nederlandse politiek en beleid aan Europese en internationale ontwikkelingen.
De host van de podcast is Jaap Jansen, een politieke journalist die al zo’n dertig jaar op het Binnenhof werkt. In veel afleveringen koppelt historicus Pieter Gerrit Kroeger met diepgravende betogen en smeuïge anekdotes politieke geschiedenis aan de actualiteit van nu.
Nieuwe afleveringen van Betrouwbare Bronnen verschijnen doorgaans op dinsdag en vrijdag.
Reacties zijn welkom via Twitter @jaapjansen @pgkroeger en via betrouwbarebronnen@dagennacht.nl
Betrouwbare Bronnen heeft ook een website met actuele informatie.
Wilt u informatie over de mogelijkheid om te adverteren of te sponsoren, stuur dan een mailtje aan: adverteren@dagennacht.nl en we nemen zo snel mogelijk contact met u op!
- 609 - 608 – 11 september 2001, een doodgewone dag waarop de wereld veranderde
25 jaar later zijn veel momenten en aspecten van de aanslagen op het hart van Amerika en de gebeurtenissen eromheen nog altijd weinig bekend of al bijna vergeten. Jaap Jansen en PG Kroeger nemen je mee naar Sarasota, bunkers in Washington, een vergeten aquarel, een megafoon, Prinsjesdag kort na de aanslagen, een speech in Berlijn, de discussie over artikel 5 van het NAVO-verdrag en de krijgslustige stammen en grotten van Afghanistan.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door donaties van luisteraars, die we daarvoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Deze aflevering bevat een advertentie van NordVPN. Profiteer nu van de exclusieve NordVPN-deal. Probeer NordVPN zonder risico met de 30 dagen geld-terug-garantie!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Stuur een mailtje en wij nemen contact met je op.
***
De ochtend van 11 september stond helemaal in het teken van onderwijsbeleid en de leesvaardigheid van jonge kinderen. First lady Laura Bush zou voor het eerst optreden in de Senaat en haar man zou in Florida een klas bezoeken. Die plannen werden ruw verstoord. Hun vlijmscherpe herinneringen schetsen een beeld van paniek, verwarring en chaos. President George W. Bush besefte, met het leesboek The Pet Goat in zijn handen, dat zijn presidentschap totaal anders zou verlopen dan hij als onderwijsvernieuwende gouverneur van Texas had gedroomd.
Na de vernietigende aanslagen op de Twin Towers in New York en het Pentagon, en het neerstorten van een vliegtuig in een weiland in Pennsylvania, keerde het oude leven niet terug. Premier Wim Kok vreesde een Derde Wereldoorlog. Prinsjesdag was anders dan anders. De jonge Russische president Vladimir Poetin rook zijn kans en sprak in de Bondsdag in Berlijn opmerkelijke woorden. De uitdagende ondertoon daarvan herkennen we zoveel jaren later veel scherper. De NAVO-lidstaten verklaarden zich solidair met Amerika, maar achter de schermen ging het heel wat cynischer toe dan nu weleens wordt voorgespiegeld.
Bush bezocht de rokende puinhopen van de Twin Towers en vond spontaan de woorden die de harten raakten. De megafoon die hij toen gebruikte, is nu een eenvoudig maar uniek object in zijn presidentiële bibliotheek in Dallas. Daar bevindt zich ook een verfomfaaid persoonlijk geschenk dat Laura Bush in alle paniek in de Senaat was kwijtgeraakt. En het insigne van een politieman, door diens moeder aan de president geschonken.
Al snel kwam bij de vraag ‘maar wat nu?’ een onherbergzaam land van woestijnen en bergketens in beeld. Jaap Jansen sprak in die dagen in Washington met gelauwerde strategen die onder Bush’ voorgangers aan het nationale veiligheidsbeleid hadden gewerkt. Hun scherpe blik blijkt nu profetisch.
Al-Qaida en zijn leider Osama bin Laden zouden zich in Afghanistan bevinden, een land waarvan de Amerikanen niet veel wisten. Op 7 oktober viel een brede coalitie het land aan, met Canada toen nog als vriend. Dankzij pragmatische allianties met lokale vechtersbazen werd binnen enkele weken een militaire triomf behaald. De Taliban-heersers en Bin Laden sloegen op de vlucht. Bush’ populariteit bereikte astronomische hoogten.
Kabul was in Amerikaanse handen, maar Bin Laden was nergens te bekennen. In december leek hij ingesloten in de grotten van Tora Bora. Nu weten we dat een ondoorzichtig spel vanuit buurland Pakistan — bondgenoot van Amerika en China — hem in staat stelde te ontkomen. Hij bleef buiten bereik totdat Obama’s mensen hem te pakken kregen. Zoals vaker bij zulke operaties leidde het onverwachte succes van ‘regime change’ tot ‘mission creep’: een steeds verder uitdijende missie, met geopolitieke perikelen tot gevolg. Rusland zag Amerika graag verzinken in de bergstreken waar het zelf ten onder was gegaan. China was juist gealarmeerd. Toen Bush zijn aandacht verlegde naar de Golf en Irak, was de opluchting in Beijing groot. Geen wereldmacht profiteerde zo van deze ontwikkeling als China.
25 jaar later is het beeld tragisch. De Taliban zijn terug, wreder dan ooit. Donald Trump zocht een dea’ met hen. In de Golf is opnieuw strijd. China breidt zijn invloed verder uit. MAGA heeft Bush’ partij van binnenuit opgerold. George W. Bush ging door diepe dalen, maar staat nu in hoog aanzien als symbool van jaren van samenwerking en respect. De gehavende aquarel van Laura, een cadeau van senator Edward Kennedy, staat symbool voor veel meer dan die gruwelijke ochtend alleen.
***
Verder luisteren
556 - 2026 wordt opnieuw een historisch jaar
494 - Trumps aanval op de geschiedenis en de geest van Amerika
281 - Amerika reisgids voor politieke junkies
138 - In het voetspoor van Amerikaanse presidenten in Nederland
133 - Amerikaanse presidenten: boeken die je volgens PG moet lezen!
94 - Grote speeches in tijden van crisis (deel 1): George W Bush, 14 september 2001
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:21:24 – Deel 2
01:02:56 – Deel 3
01:35:36 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 11 Sep 2026 - 608 - 607 - Hoe de minderheidscoalitie haar eigen rol niet snapt
Het kabinet-Jetten stelde deze zomer een begroting op. Als minderheidscoalitie zouden D66, VVD en CDA met de belangrijkste elementen daarvan op zoek gaan naar meerderheden. Dat werd een hachelijke struikelpartij, vooral ook in eigen kring. Jaap Jansen en PG Kroeger analyseren wat er misliep, wat ontbrak en hoe de rollen van de hoofdrolspelers deel van het probleem werden.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Een minderheidscoalitie kan met nog zulke doordachte en gedegen voorstellen komen, maar die voorstellen zijn fundamenteel anders dan wanneer een meerderheidscoalitie ermee komt. Heeft een meerderheidskabinet een gezamenlijk gedragen aanpak; een compromis waar ze mee uit de voeten kunnen, een minderheidskabinet heeft niet meer dan een compromis dat als eerste bod, als tussenstand, het begin van een onderhandelingsfase in gang zet. Aanpak en onderhandeling verschillen fundamenteel en dus ook de rollen die daarbij aan de orde zijn. Is men zich daarvan wel bewust geweest?
De partijen binnen de coalitie hadden elk een andere benadering. D66 ondervond dat premier Rob Jetten een rolwisseling onderging. Doordat het maken van de begroting en het gaande houden van polderoverleg primair bij de vakministers Eelco Heinenen Hans Vijlbrief was belegd, raakte de premier de facto greep kwijt op dat cruciale aspect van zijn beleid. De polder ging zelf aan de slag met een 'groeiagenda', wellicht ook vanuit de gedachte: zeg daar maar eens nee tegen als minderheidscoalitie en parlement, wanneer wij dat samen op tafel leggen.
In het augustusoverleg bleek dat de coalitie onderling nog perikelen kende, met name rond 'box 3', de heffing op vermogensrendement. Jetten wisselde van rol en zette de pet van D66-aanvoerder op, waardoor Heinen alleen kwam te staan. De VVD stond opeens met lege handen en zag een meerderheidsroute 'over rechts' onhaalbaar worden.
CDA-leider Henri Bontenbal had eerder al 'de spelletjes van de VVD' beschimpt. Die zag hij na de formatie en in de zomer weer opdoemen. Bontenbal schoof te elfder ure aan bij het coalitieoverleg. D66 en CDA stonden tegenover de VVD. In de HJ Schoo lezing zei Bontenbal weinig nieuws, maar de goede verstaander wist genoeg.
Op Prinsjesdag ligt er een eerste bod, terwijl eerder het idee was dat er een vastgespijkerd pakket zou liggen, goed voor wel honderd zetels steun in de Tweede Kamer. Dit tekent het gebrek aan besef van de eigen aard van onderhandelingen en rollen bij een minderheidsconstructie.
Troonrede en Algemene Beschouwingen kunnen zo weleens een tussenstand blijken te zijn, waarbij de meeste partijen hun kruit droog willen houden. Eerst moet met de sociale partners de echte deal rond zijn. Het lijkt warempel op de werkwijze die informateur Kim Putters in 2024 (in de formatie van het kabinet-Schoof) als weg vooruit naar breed draagvlak schetste. Toen sloeg niemand daar acht op, nu kan het een uitweg bieden.
***
Verder kijken
Ruben Brekelmans en Joost Eerdmans in Nieuwspoort
Verder lezen
Longread Henri Bontenbal: Een minderheidskabinet: hoe kan het werken?
HJ Schoo lezing Henri Bontenbal
Peter Wennink: begrotingsbeleid kabinet is middeleeuws
***
Verder luisteren
Minderheidscoalitie
604 – D66 en CDA hadden in de kabinetsformatie te veel haast, daardoor gaat het nu zo stroef
599 - Ingrijpende plannen, maar krijgt het kabinet-Jetten voldoende steun?
594 - De komst van PRO verandert het politieke landschap
591 – Honderd dagen kabinet-Jetten
563 - Als minderheid meerderheden maken
562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA
557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president
410 - De Pirouette van Putters
Sociaal en financieel beleid
589 - Nieuwe poldervoorzitters dwingen kabinet-Jetten terug te komen op bezuinigingsplan
587 – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over 2025 als verloren jaar: ‘Stagnatie is nooit gratis'
533 – Een nieuw belastingstelsel. Leuker kunnen we het niet maken, eenvoudiger wel
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:38:16 – Deel 2
00:56:10 – Deel 3
01:06:32 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 08 Sep 2026 - 607 - 606 – De uitzonderlijke betekenis van voorzitter Mao, ook nu nog
Op 9 september 1976 stierf Mao Zedong(1893 - 1976). Diezelfde dag al herdacht de Tweede Kamer China's 'grote roerganger'. Hij werd alom beschouwd als groot historisch leidersfiguur, revolutionair denker én doener. En als dichter en filosoof. Maar wie was Mao Zedong? Wat maakte hem zo uitzonderlijk, wreed en doeltreffend? Wat is zijn erfenis? En waarom is voorzitter Mao, vijftig jaar na zijn dood, in China weer springlevend?
Jaap Jansen en PG Kroeger vertellen over de studentenleider uit Hunan - bespot om zijn ruraal dialect - die als bibliotheekmedewerker van een geleerde in Beijing opgenomen werd in de intellectuele wereld van marxistische denkers en activisten. Stalins afgezant en vertrouweling Henk Sneevlietzag onmiddellijk zijn talent en dicteerde strategie en tactiek. Stalin werd Mao's voorbeeld, leraar én ergernis.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
De jonge revolutionair ontwikkelde een imago van dorpsonderwijzer en poëet, die de geesten van de volksmassa's kon raken met one-liners en ideologische overtuiging. Als begaafd kalligraaf kon hij zijn teksten bovendien aanlokkelijk maken en als posters verspreiden. Sterke beelden als 'papieren tijger', 'laat honderd bloemen bloeien' en gedichten over revolutionair vuur en zwemmen in de Yangtze werden klassiekers die iedereen kon vatten.
Even kunstminnend als Stalin werd hij minstens zo wreed en egomaan als zijn voorbeeld én vijand in het Kremlin. Rivalen werden meedogenloos vernietigd. Pluimstrijkers uitgebuit. Eigenwijze talenten spraken hem tegen en werden keer op keer vernederd en gestraft, maar wel net nog gespaard om China vakkundig te kunnen regeren. Zelf zweefde Mao boven de partij en natie, intrigeerde, verdeelde en heerste en pookte 'de permanente revolutie' op. Hij veroorzaakte hongersnoden en burgeroorlogen. Tientallen miljoenen mensen gingen ten onder.
Na Stalins dood was er geen ander die de nummer één van de revolutie kon zijn. Mao lanceerde radicale campagnes en hoewel partij en leger die probeerden te dimmen, riep hij de jonge Rode Garde op: “Val de hoofdkwartieren aan!” Het Kremlin begreep dat ideologisch beschouwd Moskou Mao's echte doelwit was. Na zijn 'culturele revolutie' steunde het leger hem in een adembenemende zwenking waar Stalin trots op zou zijn geweest. Kapitalist Richard Nixon als bondgenoot, uitgespeeld tegen revisionist Leonid Breznjev. "De dag die de wereld veranderde", zei Nixon bij zijn toast in Shanghai.
De hoogbejaarde Mao genoot van zijn rol als politieke wereldster en zette tot zijn dood iedereen tegen elkaar op: zijn vrouw Jiang Qing — de voormalige filmster Lan Ping (‘Blauwe Appel’) — tegen Deng Xiaoping, en zijn zoveelste ‘kroonprins’, Hua Guofeng, tegen zijn neef Mao Yuanxin. Na Mao’s dood maakten Hua en maarschalk Ye Jianying daar snel een einde aan en saneerden zij de partijtop. Uiteindelijk nam Deng de touwtjes in handen en evalueerde Mao nuchter als “70 goed, 30 mis”: "Het Chinese volk had zonder hem de weg uit de duisternis veel moeilijker gevonden."
In Xi Jinping herleven in onze eeuw Mao en zijn stijl opmerkelijk. Zelfs echtgenote, operadiva Peng Liyuan, is net zo'n ster als Mao’s vrouw. Hij is ook de dorpsonderwijzer, de meedogenloze vervolger van partijrivalen, de aanjager van permanente zuiveringen en een heerser voor het leven, die ook op wereldschaal 'verdeel en heers' praktiseert. Mao leeft voort, vitaler dan ooit.
***
Verder lezen
***
Verder luisteren
549 - China en Japan op ramkoers
551 – Klem tussen Amerika en China: de koude oorlog rond ASML
458 - De gedroomde nieuwe wereldorde van Poetin en Xi
453 – 75 jaar Volksrepubliek China, waar is het feestje?
306 - De gevoelige geopolitieke relatie met China
299 - Dramatische verschuivingen in de wereldpolitiek. Europa heeft eindelijk een telefoonnummer
258 - De kille vriendschap tussen Rusland en China
250 - Nixon in China: de week die de wereld veranderde
225 - Nixon in China: Henry Kissinger's geheime (en hilarische) trip naar Beijing
245 - Oompje neemt de trein – de reis die China naar de 21e eeuw bracht
220 - China's nieuwe culturele revolutie
58 - PG over 70 jaar China, de Volksrepubliek van Mao, Deng en Xi
24 - Ties Dams over China's nieuwe keizer Xi Jinping
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:47:27 - Deel 2
01:21:23 - Deel 3
01:42:43 - Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 04 Sep 2026 - 606 - 605 - Heel Europa heeft verkiezingskoorts
Vanaf september tot ver in 2027 is het in de Europese Unie één grote electorale achtbaan. En ook elders zijn verkiezingen die grote impact hebben op de toekomst van Europa. Wat speelt er, waar moet je op letten? Wat is de impact op Europa en op Nederland als lid van de 'E6', de groep van grootste EU-economieën? Jaap Jansen en PG Kroeger nemen je mee naar kiezers van Mecklenburg-Voor-Pommeren tot Andalusië en van Helsinki naar de Povlakte.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Deze aflevering bevat een advertentie van NordVPN. Profiteer nu van de exclusieve NordVPN-deal Probeer zonder risico met de 30 dagen geld-terug-garantie!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Europa is geopolitiek geen eiland. Al die verkiezingen in het komend seizoen raken veel meer dan de nationale politiek per lidstaat. Koers, stabiliteit en machtsverhoudingen in de EU en de Europese houding naar Moskou, Kyiv, Beijing en Washington staan nadrukkelijk in het centrum bij de impact van de stembusstrijd.
Duitsland
Al direct in september wordt gestemd in drie oostelijke deelstaten. Megastad Berlijn, ruraal Saksen-Anhalt en Oostzeeland Mecklenburg-Voor-Pommeren. CDU en SPD premiers moeten hier overeind zien te blijven tegen de AfD in opmars in hun 'Heimat' van 'Ostalgie'. In Berlijn is alles in flux. Zelfs Die Linke kan hier de overwinnaar worden.
De impact kan dan ook seismisch zijn. Met dramatische effecten voor het overleven van Friedrich Merz als bondskanselier in een CDU met nadrukkelijk alternatief leiderschap. En met gevolgen voor de presidentsverkiezing in januari 2027. Komt er een vrouw uit Beieren? Of Karin uit Amsterdam?
Polen
Donald Tusks Burgerforum kreeg een cadeau in aanloop naar de campagne. Zijn grootste opponent, radicaalrechts PiS, viel in brokken uiteen. Dat betekent allerminst dat een electorale triomf verzekerd is. Een onverwachte coalitie kan de uitkomst zijn. Een sterk resultaat voor Tusk zou een opsteker zijn voor Kyiv, voor Péter Magyar in Boedapest en voor de machtige EVP in Brussel.
Spanje
De machtsstrijd tussen de conservatieve Partido Popular (EVP) en de sociaaldemocraten zal hier heftig zijn. Overlevingskunstenaar op links Pedro Sanchez staat onder druk, maar vlak hem nooit uit. De PP heeft sterke papieren, maar kan gedwongen worden tot een gedoogconstructie met het radicaal-rechtse Vox. Dan zou de EVP-overwinning tegelijk labiel bewind opleveren. Let daarom goed op het overleven van links in Catalonië en hoe stevig de PP scoort in Andalusië én Madrid. Daar moet het voor hen gebeuren.
Italië
Giorgia Meloni evenaart Silvio Berlusconi als stabiele, lang zittende premier. Toch moet je haar electorale probleem niet onderschatten. Haar partij kan winnen door coalitiepartner Lega van Matteo Salvini op te slokken, maar een van hem afgesplitste radicaal-rechtse generaal; een volkse houwdegen, kan haar tegelijk aanhang kosten. Berlusconi’s partij blijft overeind en kan als pro-Europa middenpartij de doorslag geven. Essentieel zal zijn: wie blijven gedemotiveerd thuis en wie belonen Meloni om haar karwei af te kunnen maken?
Frankrijk
De zomer leek stil en politiek onbeweeglijk. Achter de schermen is Emmanuel Macron bezig met een ragfijn spel om in de winter de wat saaie premier Sébastien Lecornu voor het Élysée te lanceren. De radicaal-linkse Jean-Luc Mélenchon lanceert een wild plan - geen gezeik, iedereen rijk - om de staatsschuld weg te toveren. En de rest van links voert burgeroorlog.
Nederland
Provinciale Statenverkiezingen die de verhoudingen in de Eerste Kamer bepalen. Ook hier onzekere verhoudingen. Rob Jetten kan alvast aantekeningen vergelijken met Merz, Macron en Sanchez, zozeer lijken de verhoudingen dwars door de machtige E6-landen op elkaar!
Het Hoge Noorden
Zweden en Finland stemmen nu snel na de recente Deense verkiezingen. Sociaaldemocraten zouden ook hier met brede coalities kunnen winnen en dan EVP-premiers doen struikelen. Interessant is of en hoe zwaar Poetingezind radicaalrechts hier verliest en of hard-links wint.
Rusland
De Doema wordt gekozen, de repressie is ongekend. Vladimir Poetin wil mandaat voor mobilisatie terwijl de Russen zijn 'In drie dagen valt Kyiv'-oorlog beu zijn terwijl ze in de rij staan voor brandstof. Zal een lage opkomst zijn nederlaag de facto laten blijken?
De midterms
Hun impact kan uitzonderlijk zijn. Voor Donald Trumps heffingen en handelsoorlogen, voor de NAVO, voor Canada en de EU, voor het perspectief van ASML. Let op verrassingen in staatjes als Iowa, Maine en Kansas. En let altijd op in Texas en Wisconsin. Gaat daar een frisse wind uit het midden waaien? En let op 'Abdul' in Michigan en 'Jon' in Georgia, gedegen natuurtalenten van een nieuwe generatie. 2028 is is ineens in beeld.
***
Verder luisteren
604 – D66 en CDA hadden in de kabinetsformatie te veel haast, daardoor gaat het nu zo stroef
602 – De enkelband van Jordan Bardella
581 - Péter Magyar brengt Hongarije terug in het hart van Europa
575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel
571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan
558 – Poetins rampjaar, Jettens kans
528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa
492 – Macrons Europese atoombom
490 – Duitslands grote draai. Friedrich Merz, Europa en Nederland
484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft
427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:40:58 – Deel 2 + reclame NordVPN
01:21:35 – Deel 3
01:46:37 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 01 Sep 2026 - 605 - 604 – D66 en CDA hadden in de kabinetsformatie te veel haast, daardoor gaat het nu zo stroef
Het kabinet-Jetten moet knopen doorhakken voor zijn eerste rijksbegroting en 'oppositiepartners' vinden die de hele begroting of onderdelen ervan willen steunen in Tweede en Eerste Kamer. En dat in een fase dat grote onzekerheden rond economie, oorlog in Europa en het Midden-Oosten en de eenheid in het NAVO-bondgenootschap kabinet en parlement onder forse druk zetten. Jaap Jansen en PG Kroeger praten erover met Joop van den Berg, sinds decennia een van de meest ervaren Binnenhof-kenners.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Vrienden kunnen meedingen naar een exemplaar van het nieuwe boek van Joop van den Berg (ze krijgen hierover apart bericht).
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Joop van den Berg draait er niet omheen, hij is sceptisch of de coalitie van D66, VVD en CDA er uit komt. Dat premier Rob Jetten niettemin goedgemutst is, vindt hij prijzenswaardig, want een minister-president die alom loopt te zuchten hoe moeilijk alles is, dat helpt ook niet. "Je moet bovendien de vindingrijkheid van politici in netelige omstandigheden nooit onderschatten!"
Van den Bergs scepsis ontspringt aan zijn analyse dat de kabinetsformatie onvoldoende grondig is verlopen. Nadat D66 en CDA samen een coherent beleidsstuk opstelden, gingen zij nogal vlot akkoord met de wens van de VVD om vervolgens ‘opnieuw bij nul te beginnen’. Bovendien leende minister Eelco Heinen (Financiën) een werkwijze van Gerrit Zalm door een financieel kader te formuleren, dat de collegaministers klemzette. "D66 heeft laten zien het spel om de macht niet goed te beheersen, dan wel ten onrechte te denken erg slim te zijn."
De VVD wekte al snel de indruk het nieuwe kabinet als een vervolg te zien op de aanpak bij Schoof, terwijl het CDA na een 'bijna dood ervaring' als kleinste van de drie partijen in een minderheidsverband moest leren zijn eigen politieke positie te markeren. Daar komt bij dat minister Heinen als stelregel heeft dat Prinsjesdag 'over de inkomsten gaat', terwijl de uitgaven pas bij de Voorjaarsnota aan de orde zouden zijn. Zo houdt hij het kabinet strak en geeft weinig ruimte voor stappen vooruit bij grote thema's als de sociale uitgaven en een mogelijk akkoord met werkgevers en vakbonden.
Het vinden van meerderheden voor Jettens plannen wordt verder bemoeilijkt door de politieke versplintering. Met PRO is een stevige basis mogelijk, maar alleen als er ook een sociaal akkoord ligt, waarschuwt Van den Berg. De polder is daar op eigen gezag mee begonnen, maar niemand weet nog hoeveel perspectief dit gaat bieden. 'Over rechts' zijn de vooruitzichten weinig aanlokkelijk – ook al realiseert de VVD zich dit nog onvoldoende. Op radicaal-rechts beloeren ze elkaar vooral. Partijen vallen uit elkaar, stellen onmogelijke eisen vooraf en bieden weinig vertrouwen in berekenbare afspraken voor de lange termijn.
Gelet op de grote onzekerheden wereldwijd hadden de partijen rond het politieke midden meteen moeten werken aan een brede coalitie, concludeert Van den Berg. Ook omdat er Europees knopen doorgehakt moeten worden voor de zevenjarige EU-begroting.
Joop van den Berg heeft in zijn nieuwe boek 'Geduldig papier' lessen geformuleerd voor formaties in gemeenten en op het Binnenhof. Zijn zorg is groot over de neiging politieke rivaliteit en wispelturigheid te vertalen in vijandigheid naar ieder ander en gebrek aan politieke luisterbereidheid. Dat speelt niet alleen bij ons, maar ook in buurlanden als Duitsland. Hij werpt de vraag op of ook progressieve partijen meer van die luisterbereidheid zouden moeten tonen. Ook naar lokale populistische groeperingen en in Duitsland zelfs naar regionale en lokale afdelingen van de AfD. Anders komt de SPD er misschien niet meer bovenop, vreest hij.
***
Verder lezen
Joop van den Berg - Een minderheidskabinet? Beter van niet (S&D, april 2026)
***
Verder luisteren
474 – Parlementair historicus Joop van den Berg: “De democratie is in groot gevaar. Je moet niet denken: het loopt wel los" (In januari 2025 was hij ook te gast)
599 - Ingrijpende plannen, maar krijgt het kabinet-Jetten voldoende steun?
594 - De komst van PRO verandert het politieke landschap
591 – Honderd dagen kabinet-Jetten
589 - Nieuwe poldervoorzitters dwingen kabinet-Jetten terug te komen op bezuinigingsplan
587 – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over 2025 als verloren jaar: ‘Stagnatie is nooit gratis'
575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel
563 - Als minderheid meerderheden maken
562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA
310 – Nu 40 jaar geleden: Lubbers premier en de polder sluit historisch Akkoord van Wassenaar
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:41:32 – Deel 2
01:14:02 – Deel 3
01:38:50 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 28 Aug 2026 - 604 - 603 - Extra aflevering: vijf zomerboeken en een film
Jaap Jansen en PG Kroeger lazen vijf zeer interessante boeken en bekeken een magnifieke film. De zomerboeken zitten vol ideeëngeschiedenis en politieke conflicten gedurende vele eeuwen. Met persoonlijke verhalen, portretten, onthullingen en worstelingen met democratie, dictatuur, geloof en tolerantie.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
De film De Gaulle: Résistance draait vanaf 6 augustus 2026 in de bioscoop
Steun Greenpeace in de strijd tegen onherstelbare schade door diepzeemijnbouw. Teken de brief aan het kabinet-Jetten
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
1) Willem van Oranje, Apologie – Vertaald en ingeleid door René van Stipriaan (Querido Facto)
Prachtig bezorgd boek door René van Stipriaan neemt de lezer mee op reis door het leven, werken en denken van 'de Zwijger' in de jaren tussen1540 en 1580. Geen andere leider in onze streken publiceerde ooit zo'n persoonlijke verantwoording van zijn politiek, filosofie, strategische en spirituele keuzen. Vanaf zijn tienertijd speelt hij een prominente rol in de aristocratie van Europa, opgevoed en als prins gevormd door de absolute elite van de machtigste familie, de Habsburgers. Keizer Karel en diens zus Maria van Hongarije blijven zijn rolmodellen. Juist daarom keert hij zich af van ‘de tirannie die mij mijn hart doorwondt'. Oranje kiest tegen bruut geweld en onderdrukking en voor de vrijheden van de Nederlanden.
Apologie is een uitdagend en gedurfd boek. Hij richt zich tot de Staten-Generaal, de bevolking in den brede en heel de Europese elite. Hij bepleit vreedzame matiging en beginselvastheid, ook tegen al te felle calvinisten en allereerst tegen het Spaans bewind, dat het beleid van zijn rolmodellen had verraden. De toon, ironie, felheid en scherpte van zijn redeneringen laten ons merken waarom hij destijds zo bekend was als briljant redenaar. Oranje is in dit boek zijn eigen memoires-auteur, politiek spindoctor, spiritueel filosoof en vurig bepleiter van de vrijheid van geweten, burgerrechten en tolerantie van verschillen tussen overtuigingen en beginselen.
2) Peter Longerich – Onwillige Volksgenoten (Hollands Diep)
De propaganda en de decoratie van het Nazibewind kennen we. Maar wat dachten de mensen die in de bioscoop de Wochenschau zagen en Leni Riefenstahlsfilms eigenlijk zelf? Longerich dook in diepe, uitvoerige bronnen en schetst de 'Stimmunggeschichte' van het Duitse volk in de Nazitijd. Een tijdsbeeld als zelden vertoond met feiten en analyses van de 'stemming onder de mensen' van Beieren tot Bremen. Boeren blijken ontgoocheld door het opgelegde productiebeleid en zien hun dagloners en masse wegvluchten. Arbeiders zien de armoede van de crisis welbewust voortduren. Massaal klagen burgers over partijmanifestaties en 'vrijwillige’ donaties. Al heel vroeg - rond 1935 - is oorlogsangst dominant. Met heftige conflicten tussen het regime en gelovigen. Kerken werden verzetshaarden, Hitler durfde nooit hard door te pakken. Propaganda-triomfen als de Olympiade konden angst en wegkijken niet verdrijven.
Het boek biedt bovendien een verfijnd stuk 'bureaucratie-geschiedenis'. Want het was niet vanzelfsprekend om die 'stemmingen en indrukken' in een dictatuur zonder meer door te spelen naar boven. Hoe de Duitse ambtenaren hun rol als rapporteurs inkleedden, hoe zij boodschappen verpakten, de feiten niet konden verhullen, dus dan maar in balans brachten laat Longerich ook zien. Heel herkenbaar, zeker als je zulke patronen ook nu aanschouwt in PoetinsRusland of Trumps MAGA-sfeer.
3) Auke Kok – Mussert (Hollands Diep)
Auke Koks biografie is rijk en onthullend. Hij slaagt erin een politiek onbenul, een onaantrekkelijke hoofdpersoon toch heel boeiend te maken. Mussert was een antiparlementair en autoritair techneut. Collega's brachten hem Mussolini's fascisme bij, ook een regime dat verzot was op moderne techniek en autoritair optreden. En Indische kringen zorgden voor een racistisch superioriteitsaffect.
Dat werd de politieke brug naar de nazi-ideologie. Nederlanders verdienden in het Germaanse wereldrijk een eigen, machtige plaats naast Hitlers ariërs, meende hij. De NSDAP-leiding zag dat toch wat anders en Arthur Seyss Inquart noteerde dat Mussert geen sieraad was voor het naziregime. Integendeel. Hij was koppig, had geen mensenkennis, werd door de bevolking geen leidersfiguur maar een landverrader gevonden en Mussert voerde een beroddelde levenswandel. Tot in zijn proces na de bevrijding klopte hij zich op de borst voor zijn moed tegenover de Duitsers. Hij had immers Neerlands lot van annexatie zoals Oostenrijk of Sudetenland verhinderd, daar zou hij uiteindelijk een standbeeld voor krijgen, dacht hij.
4) Willem de Bruin – Ontspoord (Atlas Contact)
Hoe ondergaat een samenleving en haar politiek bestel een overweldigende technologisch revolutie? Ontspoord gaat over de komst en dominantie van de allernieuwste industriële mobiliteit - de spoorwegen - maar heel dat verhaal over de 19e eeuw gaat over deze tijd. De opmars van het internet en de actuele AI-revolutie komen steeds in je hoofd op bij het lezen van het fascinerende tijdsbeeld van het destijds arme en achterop lopende Nederland na 1830.
Ideologische principes over de publieke zaak en particuliere taken domineerden het debat. Maar dat spoorwegen een heel eigen organisatie van technologische finesse, lange termijn investeringen en sociale sturing vereisten zagen velen pas laat. De liberaal Thorbecke maakte een zwenking naar overheidssturing. Abraham Kuyper zag de geheel nieuwe infrastructuur als een staatstaak die God had opgedragen. Bismarck vond het een strategisch netwerk van zo'n geopolitieke betekenis, dat het nimmer aan ondernemers overgelaten kon worden. De Eerste Wereldoorlog bewees zijn gelijk, ook in ons land. In 1937 waren de NS een feit, uiteindelijk. De discussie - zelfs de 19e-eeuwse - stond nadien niet stil. Paars overwoog heel even de NS naar de Beurs te brengen. De actuele dreiging in Europa en de NAVO-planning bewijzen nogmaals Bismarcks profetische blik.
5] Bastiaan Rijpkema & Bart Schreuders (red.) – Tolerantiedenkers (Prometheus)
Is er een actueler, indringender thema dan de verhouding tussen democratie en tolerantie en de vele misverstanden over wat tolerantie eigenlijk is? Dit boek biedt twintig portretten van onmisbare denkers - vooral een soort ideeënschets - van Plato tot Chantal Mouffe en Barbara Skarga. Bekende namen komen langs, waarbij hun soms verrassende gedachten over ruimdenkendheid en geslotenheid centraal staan. Tocquevillenatuurlijk, Spinoza,Machiavelli,Popper,Camus en Erasmus uiteraard.
Het boek is niet te missen doordat er mensen aan het woord komen die niet elke dag over de tong gaan, maar bijzonder inspirerend zijn. Nicolaus Cusanus (1401 – 1464) uit een wijndorp aan de Moezel bijvoorbeeld. In de 15e eeuw een essentieel diplomaat en geleerde die door heel Europa reisde. Hij betoogde dat als God oneindig is en één, dan de mens dit nooit zal bevatten. Mensen zullen een eigen, onvolmaakt idee van die 'Heilige Wijsheid' - inderdaad, Hagia Sophia - ontwikkelen, beseffend dat zij 'wetende onwetenden' zijn. Alle reden dus tot intensieve, tolerante dialoog om zo dichterbij dat mysterie te komen. Hij zocht daarom nadrukkelijk zelf zo'n dialoog met de Islam op. En ervoer dat tolerantie dan, ook, schuurt en afstand meebrengt. En nooit passief kan zijn, maar dwingt tot actieve dialoog.
De Franse denker Claude Lefort (1924 – 2010) - inspirator van Paul Frissen – was als jong trotskist afkerig van het Stalinisme en zo ook van Sartre. Hij zag dat democratie tolerantie vereist, omdat de plaats van de macht per definitie leeg is, alleen tijdelijk vervuld op zijn best. En hij definieerde dat er 'le politique' is - het democratisch bestel van instituties en regels - en 'la politique' - de geesteshouding die daarbij past, zoals het voorkomen van 'permanente vijandschap' en zondebokken. Bestel en ethos. Verwar die vooral niet.
***
Verder luisteren
555 – Winterboeken: dominanten en dissonanten in een veranderende wereld
472 - Winterboekeneditie - Premiers, Leiderschap, Macht
441 - Extra zomeraflevering: boekenspecial!
395 - Vijf boeken en een afscheidsbrief
363 - Extra zomeraflevering: PG tipt boeken!
286 - Extra zomeraflevering: PG tipt boeken!
269 - Vijf boeken die je moet lezen om Europa beter te begrijpen
259 - De omgevallen boekenkast: leestips van PG!
133 - Amerikaanse presidenten: boeken die je volgens PG móet lezen!
99 - Tips voor thuis: de omgevallen boekenkast van PG!
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:29:06 - Deel 2
00:55:35 - Deel 3
01:15:05 - Deel 4
01:59:59 - Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 04 Aug 2026 - 603 - 602 – De enkelband van Jordan Bardella
Na twee termijnen en tien jaar in het Élysée zwaait Emmanuel Macron af. De presidentsverkiezingen in het voorjaar van 2027 zullen voor Europa dan ook van bijzondere betekenis zijn. Jaap Jansen en PG Kroeger analyseren Macrons decennium en analyseren het politieke speelveld dat uitblinkt in verdeeldheid. Faites vos jeux, rien ne va plus!
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Macrons agenda was vanaf 2017 helder. Frankrijks rol in Europa moest dynamischer. Sociaaleconomisch moest Frankrijk moderner en flexibeler. En een herleving van een ruimdenkend politiek midden.
Op dat eerste punt heeft hij onmiskenbaar verdiensten. Niet in het minst daartoe uitgedaagd door Poetin en Trump. Op het tweede punt slaagde hij niet. Confrontatie met de gele hesjes ontweek hij. Macron verzwakte zijn positie daarmee zozeer, dat hij in zijn tweede termijn een technocratisch beleid ging voeren dat weinig steun verwierf. Op het derde punt ging hij door een diep dal. Het veelbelovende En Marche verwerd tot 'Macronie'– synoniem voor arrogantie. Hij hernam zich knap, maar kon er politiek niet meer van profiteren. Hij eindigt als Valéry Giscard d'Estaing in 1981, eenzaam en zonder aanhang.
Het politieke veld na Macron ligt nu volstrekt open. Niets is vooralsnog zeker. Marine le Pen was voorbijgestreefd door haar kroonprins Jordan Bardella. Die was al met een echte prinses aan zijn zijde als royalty-paar op weg naar het Élysée. Hij bewoog bovendien weg van Le Pens Orban en Wilders koers. Werd hij zo de Giorgia Meloni van Parijs?
Een juridisch geitenpaadje bood Le Pen alsnog een laatste uitweg naar de macht. Daarmee worden de campagne-inhoud en de machtsverhoudingen tussen de twee onhelder. Niet Marine le Pen maar Bardella draagt nu – figuurlijk - een enkelband. Want hij kan geen kant op en ziet zijn triomf wegglijden. De kroonprins kon weleens zelf het grootste belang hebben bij een nederlaag van Le Pen.
Tegenover dit radicaal-rechtse duo staat een hopeloos verdeeld links. Van een krachtig, coherent geheel als onder François Mitterrand is geen sprake. De Groenen zijn woest op de sociaaldemocraten. Die zien spoken uit het verleden opduiken, terwijl een eigentijds pakkend gezicht nergens zichtbaar lijkt. Op radicaal-links helpt Jean-Luc Mélenchon vooral Le Pen met een vergelijkbaar anti-EU betoog.
Het burgerlijke midden is versplinterd nu Macron geen eigen politieke familie nalaat. Kandidaten zetten meer hun naamsbekendheid in dan een helder program. Meer poppetjes dan ideeën dus. Kandidaat en oud-premier Edouard Philippe lijkt vooral op Georges Pompidou. Gedegen, onspectaculair. Rivaal Gabriel Attal is de Franse Rob Jetten. Slagen zij - met de conservatieven van Les Républicains er nog bij? - tot één kandidaat en program te komen of leggen hun ego's de loper uit voor een triomferende Le Pen?
Of is de leus van meerdere partijen - 'Renaissance!' - onbedoeld een voorspelling? In die glansrijke jaren van de Franse cultuur was de politiek niet minder onvoorspelbaar en waren de ego's niet minder dominant. Zijn Marine Le Pen en Jordan Bardella misschien een nieuwe versie van het koninklijke duo Marie de Médici en Lodewijk XIII met hun giftige relatie?
***
Verder luisteren
566 - Emmanuel Macron, de nieuwe Baron von Munchhausen
492 – Macrons Europese atoombom
419 - Europa kán sterven - Emmanuel Macrons visie op onze toekomst
505 - Donald Trump, een ramp voor radicaal-rechts in Europa
534 - Nicolas Sarkozy en andere presidenten waar een luchtje aan zit
45 – De liefdesbrieven van François Mitterrand
190 - Napoleon, 200 jaar na zijn dood: zijn betekenis voor Nederland en Europa
28 - De relatie Nederland-Frankrijk
575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:30:40 – Deel 2
00:53:50 – Deel 3
01:33:45 - Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 14 Jul 2026 - 602 - 601 - 'Politiek was niet mijn wereld' - Herinneringen van oud-minister Jo Ritzen
Optimisme als opdracht. “En dat geldt zeker in een klotetijd als deze", zegt Jo Ritzen (1945) als hij de titel van zijn memoires toelicht. De voormalige onderwijsminister, universiteitsvoorzitter, vicepresident van de Wereldbank en naar eigen zeggen vaak ‘een bezoeking’ voor zijn ambtenaren, vertelt buitengewoon openhartig over zijn belevenissen in de Haagse politiek. Met de ambtenarij, zijn partij de PvdA – hij was op zijn 27ste al sparring partner van Joop den Uyl - en op het wereldtoneel.
Jaap Jansen en PG Kroeger praten met hem over wat hij als ideeënleverancier en als bestuurder in gang zetten en achteraf niet goed zag. Ritzen portretteert daarbij de grote namen uit die tijd van heel dichtbij en vaak verrassend. "Wim Kok had gelijk dat hij van mij af wilde", zegt hij, maar vertelt daarna smakelijk hoe Kok als nieuwe minister-president een financiële truc moest slikken nadat Ritzen alsnog prolongeerde.
***
Deze aflevering bevat een advertentie van VanHarte&Lingsma. Wil jij jezelf ontwikkelen als mens én als leider? Ontdek jouw training bij VanHarte&Lingsma, School voor Human Leadership. Ga naar www.vanhartelingsma.nl/betrouwbarebronnen
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact.
***
Ritzens eerste politieke rol was die van de maker van het banenplan van minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Den Uyl in 1981. Dat werd een soort ontgroening, want politiek was dat plan meteen al morsdood en tegenwerking van ambtenaren deed de rest. De PvdA ging oppositie in, maar Ritzen vond eigenlijk dat Ruud Lubbers met zijn stevige beleid gelijk had. Toen hij zijn partij daarover advies gaf, bleek Den Uyl het met zijn voorstellen eens, maar partijvoorzitter Max van den Berg sprak het veto uit. "We zijn er nog niet aan toe," verzuchtte Den Uyl volgens Ritzen.
Wim Kok nam adviseur Ritzen over uit de boedel van Den Uyl. “Hij vond net als ik die Haagse werkelijkheid, de Tweede Kamer, zo'n rare wereld." Dat schiep een band. Ritzen werd in 1989 minister van Onderwijs en Wetenschappen. Precies toen de Muur viel. "Dat was ook weer zo merkwaardig. Men keek ernaar en ging vervolgens gewoon door met de lopende zaken."
Het werd geen fijne tijd, al houdt Ritzen zich groot. In plaats van investeren in onderwijs en kennis moest hij hard bezuinigen. Veel talent voor compromissen bleek hij niet te hebben. Kok raakte meer en meer geïrriteerd. “Hij vond dat ik hem kunstjes flikte." Ritzen besefte dat zijn rol was uitgespeeld. De film voor zijn afscheid was al gemaakt, het portret voor de O&W-galerij al geschilderd.
Hoe hij als 'boeienkoning van Zoetermeer' in 1994 toch in het eerste kabinet-Kok als minister terugkwam, is zelden zo openhartig verteld. Hij dankte veel aan nota bene Frits Bolkestein. "Die was meer fan van mij dan ik van hem," grinnikt Ritzen. Intussen deed hij ook ervaring op met Pim Fortuyn. "Interessante man, maar wel een warhoofd. Hij vloog alle kanten op." En met Dick Schoof, ambtenaar met een kamer die tot de nok toe gevuld was met ordners. "Inventief was hij, prima man. Zijn latere kabinet was natuurlijk een verschrikking. Hij was het enige lichtpuntje in dat duister."
Met zijn ambtenaren, de universiteiten en hogescholen en met Gerrit Zalm op Financiën had Ritzen het niet makkelijk. Hij strooide voortdurend ideeën het departement in. "Ik was het loket van wat er speelde in de scholen." Toch was de sfeer tijdens Paars gemoedelijker dan onder Lubbers. "Die kabinetsvergaderingen waren wat sacraal. Lubbers ging voor in een hoogmis, maar hij had vaak vooraf al de conclusies bedacht.”
In de Paarse periode gingen hij en de PvdA te gemakkelijk mee met in het VVD-denken. "Voor de VVD was marktwerking geen intellectuele kwestie, een beleidsoptie, maar een dogma.” Zo zijn destijds kansen voor een lange termijnbeleid van investeringen verspeeld, ziet hij nu.
Na zijn ministerschap ging Ritzen naar de Wereldbank in Washington. Met een Global Education Fund adviseerde hij arme landen over effectief onderwijsbeleid. Hij leerde er successen aanmoedigen, maar schrok ook van regimes waar corruptie endemisch bleek. "In Marokko durfde de nieuwe koning echte hervormingen wel aan. In de kranten was ik de kop-van-jut; die vreselijke man van de Wereldbank. Een groter compliment kun je niet krijgen, hè?"
Hij kwam terug naar zijn Limburg en naar de universitaire wereld. Vol vuur vertelt hij over de Europese missie van zijn Maastricht University. En weer botste het met zijn eigen partij, nu met minister Ronald Plasterk op Onderwijs. Diens volgens Ritzen ‘beperkte blik op de wereld’ was toen al bron van ergernis. De verdere Werdegangontlokt Ritzen onparlementaire taal.
Zelf is hij positief over de komst van PRO - "Ik ben voor een sterk links blok, altijd geweest hè?" – en buitengewoon te spreken over D66-minister Rianne Letschert, die ook in Maastricht bestuursvoorzitter was. "Ik hoop zeer dat zij de kans krijgt als minister meerjarig beleid te kunnen maken, in meerdere kabinetten. Onderwijsbeleid heeft altijd lange adem nodig om tot bloei te komen."
Ook daarom dus dat 'optimisme als opdracht' voor beleidsmakers. Dat dit motto van Karl Popper stamt, blijkt voor Ritzen een verrassing. "Hij heeft het dus in elk geval niet van mij geleend, hè?"
***
Verder lezen
***
Verder luisteren
594 - De komst van PRO verandert het politieke landschap
532 – GroenLinks-PvdA: het glibberige pad naar één partij
64 - Wim Kok, een leven op eigen kracht - gesprek met biograaf Marnix Krop
09 - Special: leven en werk van Wim Kok
88 - Leven en werk van onderwijsvernieuwer Jos van Kemenade
461 - Ruud Lubbers zag het een slag anders
164 - Dries van Agt 90 - Eigenzinnig politicus, paradijsvogel, wereldburger
213 - Van Agt/Den Uyl/Terlouw (1981), de verschrikkelijkste kabinetsformatie ooit
351 - Politiek als hartstocht: drie jonge bewindslieden uit het kabinet-Den Uyl vijftig jaar later
01 - D66 moet linkser, vindt oud-partijleider Jan Terlouw
226 - In het oog van de orkaan: Roel in 't Veld over wat er mis is met politiek en bestuur
316 - Geheelonthouders en andere epische drinkers in de politiek
587 – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over 2025 als verloren jaar: ‘Stagnatie is nooit gratis'
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:32:49 – Deel 2
01:10:14 – Deel 3
01:50:26 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 10 Jul 2026 - 600 - 600 - Wat het jaar 600 ons nu nog vertelt
De komst van editie 600 van Betrouwbare Bronnen bleek een bron van inspiratie voor veel van onze luisteraars en vrienden van de show. Zij kwamen met reeksen verzoeknummers voor het thema waarin we ons in deze bijzondere aflevering zouden moeten verdiepen. Een kroonaflevering moet immers iets bijzonders zijn. Een aflevering waarin politieke actualiteit, historische wortels en cultuurhistorische verbindingen elkaar de hand reiken.
***
Deze aflevering bevat een advertentie van VanHarte&Lingsma. Wil jij jezelf ontwikkelen als mens én als leider? Ontdek jouw training bij VanHarte&Lingsma, School voor Human Leadership. Ga naar www.vanhartelingsma.nl/betrouwbarebronnen
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
De suggestie van vriend van de show Tim bleek hier een schot in de roos. We nemen je mee naar het jaar 600. Naar de diepe, vroege middeleeuwen die vaak overschaduwd zijn gebleven door de glorie van het Imperium Romanum in de periode daarvoor en de fascinatie van de eeuwen van ridders, kathedralen, kruistochten en Zwarte Dood erna. Toch traden in die jaren rond 600 en in de zevende eeuw mensen naar voren met gebeurtenissen en patronen waarvan wij ook in 2026 nog erfgenamen zijn en de impact volop ondergaan.
Zo bereikte paus Bonifatius III in 607 een politieke regeling met zijn politieke baas, keizer Phocas in Constantinopel. Die legde bij decreet vast dat de bisschop van Rome zichzelf als de meest vooraanstaande van alle prelaten mocht zien, als hoofd van de christelijke gemeenschappen in Europa. Zonder die formaliteit hadden we de grote politiek-morele rol van Petrus-opvolgers als Leo XIII en zijn baanbrekende politieke visie niet gekend. En ook niet de opmerkelijke rol van Leo XIV nu als geweten en tolk van kritische stemmen over MAGA en kunstmatige intelligentie.
En zelfs het internet vindt zijn oorsprong rond 600. Daarvoor gaan we naar Sevilla, waar in die jaren een toonaangevende geleerde de politiek en de wetenschap een enorme impuls gaf. Daartoe aangedreven door zijn politieke ambitie om in Spanje een vruchtbare en vreedzame integratie van verschillende tradities en herkomst aan te wakkeren. Isidorus van Sevilla werkte decennia aan tientallen wetenschappelijke publicaties en was bovendien een invloedrijk staatsman en kerkelijk prelaat.
Zijn twintigdelige 'Etymologiae' werd een bestseller en een van belangrijkste boeken in de tien eeuwen die volgden. Hij bracht daarin alle bestaande kennis bijeen en ordende die in zijn alomvattende wereldencyclopedie als curriculum voor elke school en universiteit tot in de Renaissance. Hij werd een soort eenmans-Wikipedia of zoekmachine.
De moslimheersers van Zuid-Spanje vereerden Isidorus minstens zo vurig als de christelijke vorsten, kloosters, universiteiten en andere kenniscentra in heel Europa. Zo werd hij al vroeg de beschermheilige van studenten en maakte in 2002 de Poolse Paus hem beschermheilige van ICT'ers en van het Internet als geheel. Het jaar 600 had in Isidorus een vroege Alexander von Humboldt.
De integratie, communicatie en intensieve relaties tussen de volkeren kreeg in de zevende eeuw nog een andere impuls. De naam daarachter was Bumin Khan, leider van de Turkse stammen in Midden-Azië die zich de Göztürken noemden. Hij bracht hen bijeen en veroverde een reusachtig imperium. Zijn heerschappij strekte van Oekraïne en de Krim tot de Muur van China bij Beijing en Mantsjoerije.
De Göztürken legden de basis voor de enorme rijken van de Mongolen, de Gouden Horde, het Ilkhanaat in Iran, de Mogol en de wereldomspannende handelsroutes, culturele uitwisseling, commercie en geldverkeer langs de Zijderoute. De erfenis van hun krachtig bewind beheerst nog hun vazallen in het vorstendom Moskou, in de Straat van Hormuz, in China en India. Erfgenaam en wereldheerser Timoer Lenk bevleugelde de fantasie eeuwen later nog. Als operaheld 'Tamerlano' inspireerde hij Händel tot een van diens mooiste opera's.
Het fundament voor een wereldomspannende en nog altijd actuele erfenis werd rond het jaar 600 ook gelegd door een koopman uit Mekka. Mohammed was een filosofisch en spiritueel criticus van het veelgodendom van zijn tijd en samenleving. Hij benadrukte de cruciale betekenis van de monotheïstische kerngedachte van jodendom en christendom. Zo werd hij voor zijn volgelingen 'het zegel der profeten'.
Hoe zijn traditie en opvolgers na zijn dood die kerngedachte - de Islam - hebben voorgezet is nog altijd relevant en bron van politieke verschillen. Mohammeds invloed op de Europese historie en cultuur sinds 600 is enorm. Van Al-Andalus na Isidorus tot de eeuwen van worsteling met het Huis Habsburg op de Balkan en de Middellandse Zee. Van 'Liever Turks dan Paaps' en 'Alla Turca' muziek en opera's van Mozart tot de dichter Hafez die Johann Wolfgang von Goethe een heel nieuwe bron van poëzie deed ontsluiten.
En de komst van Europa rond 600? Daarvoor gaan we terug naar onze eigen streken. Naar Pepijn de Oude uit de streken langs de Maas, Karel Martel en hun politieke manoeuvres die de Merovingische koningen op een zijspoor dwongen en een meer regionalistisch en feodaal Europa liet ontstaan. Hun nazaat Karel bracht daar meer centrale lijn in. Hij sloot een alliantie met een opvolger van Bonifatius III. Keizer en paus zouden samen Europa vorm, gezicht en stijl gaan geven.
***
Verder luisteren
574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld
561 – Jakub Józef Orlínski en Händel, politiek dier en geniaal musicus
500 - Triomf en Tragiek. 400 Jaar Johan de Witt
458 - De gedroomde nieuwe wereldorde van Poetin en Xi
455 - De bufferstaat als historische - maar ongewenste - oplossing voor Oekraïne
311 - De wereld volgens Simon Sebag Montefiore
300 - Ethische politiek: het bijzondere Nederland met zijn 'moreel hoogstaande opvattingen'
253 - Poetins bizarre toespraak: hoe de president de geschiedenis van Oekraïne herschrijft
248 - Oekraïne en de eeuwenoude vriendschap tussen Duitsland en Rusland
242 - Adrianus van Utrecht, de Nederlandse Paus
200 - De Heerser: Machiavelli's lessen zijn nog altijd actueel
49 - De koningen van Hispanje die wij altijd hebben geëerd
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:46:37 – Deel 2
01:09:18 – Deel 3
01:29:14 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 07 Jul 2026 - 599 - 599 - Ingrijpende plannen, maar krijgt het kabinet-Jetten voldoende steun?
Het minderheidskabinet van Rob Jetten heeft zijn openingsfase overleefd en presenteerde een reeks grote, ingrijpende beleidsplannen voor de lange termijn. Van stikstof tot financiering van onderwijs en van investeren in defensie tot het doorbreken van een fiscale impasse. Nederland moet op allerlei gebieden 'van het slot'. Maar voor Jaap Jansen en PG Kroeger is nog altijd de vraag: welke strategie heeft het kabinet om in beide Kamers voldoende steun te verwerven.
***
Deze aflevering bevat een advertentie van VanHarte&Lingsma. Wil jij jezelf ontwikkelen als mens én als leider? Ontdek jouw training bij VanHarte&Lingsma, School voor Human Leadership. Ga naar www.vanhartelingsma.nl/betrouwbarebronnen
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Opvallend is hoe het kabinet brede, sector-overstijgende pakketten presenteert. Daarbij wordt steeds een duidelijke 'stip aan de horizon' en streven naar consensus met partners, ook buiten Nederland, geformuleerd. Het stikstofpakket is een goed voorbeeld daarvan. Het is bewust niet verrassend en bevat ook geen gimmick die het beleid moet profileren, maar bouwt vooral voort op eerdere pogingen (zoals van Johan Remkes) tot breed gedragen overeenstemming. De stip aan de horizon is bewust niet top down geformuleerd, met de dreiging van ‘halvering van de veestapel’, een landkaart of een einddatum. Minister Jaimi van Essen heeft geleerd van Rutte IV en Schoof.
De impasse die minister Femke Wiersma (BBB) tijdens Schoof veroorzaakte helpt Van Essen nu om de stilstand te beëindigen. Tactisch valt op, dat de bereidheid om fors langjarig te investeren tamelijk ingetogen is gepresenteerd. Desondanks lijken BBB en Farmers Defence Force terug te verlangen naar een Tjeerd de Groot-schrikbeeld.
De Defensienota 2026 is leerzaam als tweede voorbeeld van de kabinetsstrategie. Minister Dilan Yesilgöz en staatssecretaris Derk Boswijk maken hierin duidelijke keuzes. Een breed gedragen conclusie staat centraal: de lessen uit Oekraïne staan voorop. De noodzaak diepgaand te analyseren en nog verder te innoveren wordt niet veronachtzaamd. Een Nederlandse versie van 'DARPA' maakt nieuwsgierig.
Minister Rianne Letschert en staatssecretaris Judith Tielen (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) presenteert enkele ingrijpende politieke keuzen voor de lange termijn. Enerzijds biedt zij scholen meer zekerheid en continuïteit in hunfinanciering en vermindert de bureaucratie en kortademige sturing via vele 'potjes'. Anderzijds introduceert ze 'gerichte bekostiging' binnen de 'lumpsum' voor de school om meer focus aan te moedigen op grote vraagstukken als verbetering van taalbeheersing en andere basisvakken.
Bij het intensiveren van R&D en innovatie schenkt zij meteen klare wijn. De onberaden financiële klappen van haar voorganger Eppo Bruins (NSC) worden zonder omhaal geschrapt. Bovendien wordt onderzoek in het hbo met de beroepspraktijk een forse impuls gegeven. Universiteiten worden aangesproken op 'meer focus' in R&D en extra aangemoedigd te participeren in Draghi-initiatieven in de EU-kennisprogramma's. Jaap en PG noteren wel even de pikante aspecten van de stevige steun voor de Einstein Telescope.
Pikant is ook hoe Staatssecretaris Eelco Eerenberg (Financiën) vanuit de Eerste Kamer op pad is gestuurd om een van de ergste impasses in het fiscaal beleid te doorbreken: Box 3. De versplinterde Senaat lijkt niet in staat een alternatief te formuleren. De D66 bewindsman lijkt hier een beetje op zijn CDA-collega Bart van den Brink (Asiel en Migratie), die ook maar moest zien hoe hij tot een eigen oplossing kon komen. En komt ook hier de Europese Commissie te hulp? Biedt Wopke Hoekstra - zelf ooit minister op Financiën - met zijn 'Omnibus Tax Simplification' een onverwachte ontsnappingsroute?
Stikstof, defensie, kennis, fiscus. De route van Jetten cum suis voor de zomer en de weg naar Prinsjesdag loopt via grote politieke thema's. Ondertussen lijkt Joost Eerdmans zonder het te beseffen het kabinet – en vooral de aarzelende VVD - te helpen de draai te maken naar PRO als partner.
***
Verder luisteren
594 - De komst van PRO verandert het politieke landschap
591 – Honderd dagen kabinet-Jetten
589 - Nieuwe poldervoorzitters dwingen kabinet-Jetten terug te komen op bezuinigingsplan
587 – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over 2025 als verloren jaar: ‘Stagnatie is nooit gratis'
579 - De geur van wilde beesten - hoe overleeft een minister de eerste weken?
563 - Als minderheid meerderheden maken
562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA
340 – Caroline van der Plas ontvangt Frans Timmermans. Vijf misverstanden over Europa
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:33:01 - Deel 2
00:58:08 - Deel 3
01:24:03 - Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 03 Jul 2026 - 598 - 598 – NAVO-top: hoogspanning in Ankara
Locatie, timing en gastheer konden nauwelijks symbolischer zijn. De NAVO-top komt op 7 en 8 juli 2026 bijeen in Ankara, middenin een geopolitieke crisis en vlak na de eerste EU-samenkomst met de buren en partners in de Kaukasus, vlakbij. Dit is de eerste NAVO-top na de Amerikaanse nederlaag tegen Iran en ook de eerste NAVO-top van Rob Jetten. Wat gaat hij opleveren? Eindigt hij in de harmonie waarmee die vorige, in Den Haag, wist te verrassen? Of herhaalt zich de heftige confrontatie uit 2018?
Jaap Jansen en PG Kroeger schetsen hoe Turkije al eeuwen het scharnierpunt is van spanningen en conflicten, gelegen als landbrug tussen Zwarte Zee, de Krim, de Balkan, Mesopotamië, de Kaukasus, Syrië en Iran. Ook daarom beseft president Recep Tayyip Erdoğan als geen ander dat niemand zonder hem kan bij het vinden van oplossingen en het leggen van contacten daarvoor.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show en ga met ons op 17 augustus met 25% korting naar Wagner in het Concertgebouw.
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Voor Nederland is deze NAVO-top een wezenlijk moment nu het weer volop actief is als partner op het wereldtoneel. Nederland profileert zich nadrukkelijk als hightech coproducent van Oekraïne, als NAVO-lidstaat die de '3,5 procent'-afspraak over defensie-investeringen concreet invult. Als lid van de E6 in de EU is Nederland medebepalend voor de lange termijn investeringen van Europa en als lid van het nieuwe 'Pax Silica'-verbond een mondiaal voorhoedespeler. Waarmee ook de relatie met China hoog op de agenda staat.
Voor Europa is deze NAVO-top niet minder cruciaal, nu de Europese pijler binnen de NAVO steeds meer vorm krijgt. De Turken vinden het prima dat Europese lidstaten meer aan defensie doen, maar huiveren bij de gedachte dat daarmee ook de EU meer te zeggen zou krijgen. “Een recept voor ellende”, zei een hoge Turkse diplomaat tegen Jaap. Turkije wilde altijd graag bij de EU, maar daar pruimen ze een land waar het met democratie en rechtsstaat achteruit gaat niet.
Secretaris-generaal Mark Rutte probeerde in het Witte Huis te agenderen dat de Europese partners en Canada voluit hun Haagse beloften nakomen - hij noemde het bedrag dat zij nu extra investeren 'Trump’s trillion'. Maar Donald Trump begon steeds weer over ‘niet loyale’ Europese landen in de oorlog tegen Iran. Trump wil kunnen blijven klagen over de bondgenoten en eist naar eigen zeggen niet veel: "Just a little kiss.”
Bondgenootschappen begrijpt hij gewoon niet, omdat die uitgaan van gezamenlijk gedragen en verdedigde belangen en van gelijkwaardigheid. De oorlog rond de Straat van Hormuz - zonder enige afstemming met de bondgenoten - liet dat overduidelijk blijken. Zijn nederlaag daar kan deze NAVO-top extra onvoorspelbaar maken. Is het daarom Ruttes insteek om met dat Trump’s trillion verhaal nu vooral tijd te kopen totdat nieuwe geopolitieke verhoudingen – en ook de verhoudingen binnen Amerika zelf – zich duidelijker laten zien?
Hoe ver durven bondskanselier Friedrich Merzen zijn minister van DefensieBoris Pistorius nu al te gaan met het concreet maken van die Europese Pijler? Hoe innig wil de vermoedelijk nieuwe premier van het VK Andy Burnham de relatie met de EU inkleuren? Zal na deze NAVO-top ook in Amerika de strijd om de era na Trump losbarsten en wat betekent dit voor 'MAGA'?
En, heel belangrijk, trekt ook Trump nu de conclusie dat Volodymyr Zelensky inmiddels wel de juiste kaarten heeft? Na een afgang bij Hormuz en botsingen met Benjamin Netanyahu zal hij toch niet ook nog de partner willen zijn van Vladimir Poetin als de volgende 'loser'? Dumpt hij Poetin om zichzelf toch nog als winnaar te kunnen presenteren?
***
Verder luisteren
585 - 'Nostalgie is geen strategie': Canada breekt met Amerika en kiest voor de EU
578 - Oorlog voeren in een verdeelde wereld: misverstanden en mislukkingen
577 - Hoe Jimmy Carter de bescherming van de Golfregio tot Amerika’s prioriteit maakte
575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel
571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan
574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld
558 – Poetins rampjaar, Jettens kans
515 – De heftige strijd tussen Israël en Iran
484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft
476 – Trump II en de gevolgen voor Europa en de NAVO
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:39:41 – Deel 2
01:01:37 – Deel 3
01:22:01 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 30 Jun 2026 - 597 - 597 - Een volle, ambitieuze agenda voor EU-voorzitter Ierland
Het kleine eiland Cypruswas in de eerste helft van 2026 voorzitter van de Europese Unie. Het grote eiland Ierlandin de tweede helft. De Ieren krijgen het zwaar, de agenda van grote uitdagingen voor Europa is overvol. Jaap Jansen en PG Kroeger bespreken de agenda en kijken naar de rijke historie en cultuur.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
De Ieren hebben het werkschema voor het komend half jaar stevig in de grondverf gezet. Kernprioriteit noemen zij de concrete uitwerking van het recente pakket van maatregelen - One Europe, One Market - om het rapport-Draghi en de voltooiing van de Europese interne markt uit te voeren. Heel belangrijk voor Nederland wat betreft de investeringen in R&D en innovatie, in groene chemie en voor de door het kabinet zeer gewenste vervolmaking van de Europese Kapitaalmarktunie.
Opvallend is hoe – niet NAVO-lidstaat - Ierland de Europese defensie en de bijbehorende geopolitieke aanpak voluit steunt. Nadruk leggen ze op hybride dreigingen en de bedreiging van maritieme en kritische infrastructuren. Dit doen ze ook op het concreet maken van 'Europese waarden'. Inzet voor samenwerking met het Mondiale Zuiden moet de EU profileren tegenover Chinaen Amerika.
Nadrukkelijk is ook de inzet voor online bescherming en bestrijding van disinformatie en commerciële exploitatie van zwakkeren. Ierse Eurocommissaris Michael McGrath benut dit voorzitterschap voor zijn rechtsstatelijke portefeuille, het ‘Europees schild voor de democratie' initiatief, ook tegen machtige in Ierland gevestigde techbro's.
Zwaarste klus, erkennen de Ieren zelf als eersten, zal de afronding zijn van het politiek touwtrekken rond het Meerjarig Financeel Kader, de EU-begroting voor 2028-2034. Een onhandige poging op de valreep door Cyprus zette de zaak op scherp. Zelfs Rob Jetten werd gedwongen zich als strenge frugalop te stellen. Achter de schermen wordt gewerkt aan een compromisdoorbraak. PG stipt aan hoe juist Nederland daarbij een wezenlijke rol kan spelen.
In de Europese historie heeft Ierland een heel eigen, tragische plaats. Eeuwenlang werd het land koloniaal onderworpen en uitgeperst door een machtige Engelse elite, zoals John Lennon & Yoko Ono bezongen in The Luck of the Irish. Het leek op het rurale Ruslandvan die tijden. Eind 18e eeuw leidden de agrarische en de industriële revolutie tot hongersnood, burgeroorlog en een massale exodus naar onder meer Amerika. De bittere erfenis van 'the Troubles' werkt politiek ook nu nog door, zoals merkbaar bij de reacties op Brexit.
Maar Ierland kent ook een grootse culturele erfenis. Die stamt uit de eeuwen van de vroegmiddeleeuwse Keltische beschaving. Haar magische, epische gedichten en verhalen drukten een meeslepend stempel op de legendes in het Europa van de riddercultuur. Het beroemdste liefdesepos werd de belangrijkste opera van de 19e eeuw, Tristan en Isolde.
***
Verder kijken
Persconferentie Iers voorzitterschap
***
Verder luisteren
596 – Obstakels op weg naar een echt groene chemie
595 – Voedselzekerheid in een wankele wereld
585 - 'Nostalgie is geen strategie': Canada breekt met Amerika en kiest voor de EU
575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel
574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld
571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan
553 - Cyprus EU-voorzitter, juist nu Europa er alleen voor staat
528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa
497 – De krankzinnige tarievenoorlog van Donald Trump
484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft
446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd
427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:22:17 – Deel 2
00:42:26 – Deel 3
01:09:52 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 26 Jun 2026 - 596 - 596 – Obstakels op weg naar een echt groene chemie
Het is een van de grootste industriële en technologische omwentelingen van onze tijd. En zeker na de blokkade van de Straat van Hormuz beseffen we dat deze revolutie in hoog tempo moet gebeuren. Naar een circulaire economie waarin de chemische industrie van 'fossiel' - van aardolie dus - naar heel nieuwe grondstoffen als basis moet transformeren. Met organische, 'groene' en dus ook biologische grondstoffen als basis van de nieuwe chemie en de industriële sectoren die daarmee samenhangen. Boeren worden de nieuwe sjeiks, zou je bijna zeggen.
Jaap Jansen en PG Kroeger praten met hoogleraar Martin Junginger van het Copernicus Instituut voor Duurzame Ontwikkeling van de Universitieit Utrecht en twee avant-garde-ondernemers uit de sector van de nieuwe chemie, Marlies van Wijhe, ceo van Koninklijke Van Wijhe Verf, en Joost Paques, ceo van Paques Biomaterials.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door Biobased Circular, een programma van het Nationaal Groeifonds. En met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Martin Junginger spreekt van ‘een cruciale technologische revolutie in de komende decennia’. Want vanwege de sterke afhankelijkheid in Europa van fossiele grondstoffen van elders en vanwege de klimaateffecten van de inzet daarvan, is het voor de chemische industrie 'do or die'. Biogrondstoffen en recycling van bestaande chemische materialen moet deze industrie tot nieuwe bloei brengen.
En dat is in hoge mate een geopolitieke zaak geworden. China dumpt fossiele plastics en materialen om de EU-markten te ontregelen en domineren. Oekraïne is meest belovende leverancier van 'groene grondstoffen', onder meer dankzij het nationale symbool, de zonnebloem. Geen wonder dus dat Europees beleid nodig is om een van de wereldwijd grootste chemie-clusters, hier in onze delta, te transformeren naar een nieuwe, post-fossiele toekomst. Het rapport-Wennink wijst ook op de chemie-omwenteling, maar daarin blijft het opschalen van innovaties volgens Junginger onderbelicht.
We praten met twee familiebedrijven die voorop lopen. Met hun 'geduldkapitaal' zijn ze de sleutel. Een avant garde van innovatieve bedrijven, kennis en infrastructuur om te kunnen opschalen staat klaar. Maar een deel van de chemische industrie twijfelt. "Laat als land die kans niet liggen”, zegt Junginger.
Marlies van Wijhe is van zo'n chemisch familiebedrijf. Haar bedrijf maakte verf en coatings ooit uit lijnzaadolie, toen via de petrochemie en nu is de chemische omwenteling weer gaande vanuit die 'oude', biobasedgrondstoffen.
Ze heeft daartoe een eigen kenniscentrum opgebouwd, ‘want we waren er heel vroeg bij’. Vergeleken bij de verduurzaming bij de groene energie is die naar groene grondstoffen en materialen voor haar in het beleid te weinig zichtbaar. "Dat gaat te langzaam, terwijl wij als familiebedrijven met ons geduldkapitaal het meest geschikt zijn om daarin te investeren.”
Joost Paques herkent met zijn bedrijf dat ongeduld. "Wij zijn vanuit afvalwaterzuivering naar productie van groen biogas gegaan en nu doorgegroeid naar plastic-vervangende biopolymeren." Als kennisland op dit terrein is ons land de voorhoede, maar Paques benadrukt dat je meer zult moeten doen: voortdurend doorontwikkelen en 'kennis waardedrager maken'. Het besef in Europa van de riskante afhankelijkheid van kritieke grondstoffen en van de bescherming van eigen kennis en waardencreatie tegen dumping noemt hij ‘een mega-opportunity’. Om daarmee tot 'marktcreatie' te komen is voor ons land als 'avant garde' essentieel. De Critical Chemicals Alliance in de EU kan daarbij helpen ‘omdat we zelf al veel kunnen’. “Wij staan in de voorhoede van de nieuwe chemie en moeten nu aan de slag."
***
Verder lezen
Kamerbrief over verduurzaming industrie (10 april 2026)
***
Verder luisteren
595 – Voedselzekerheid in een wankele wereld
576 – Oekraïense toetreding versterkt de EU, zegt rasdiplomaat Robert Serry
575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel
574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld
571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan
537 – De kracht van de vijf Nederlandse zeehavens
499 - EU-klimaatdiplomaat Tony Agotha, speciaal gezant in turbulente tijden
446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd
427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben
415 – Klimaatbeleid: de inhaalslag van Nederland in Europa
389 - De lange en hobbelige weg naar een klimaatneutraal Nederland
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:29:51 - Deel 2
00:53:22 - Deel 3
01:03:07 - Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 23 Jun 2026 - 595 - 595 – Voedselzekerheid in een wankele wereld
De Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) heeft het kabinet een stevige opdracht meegegeven. Zorg voor een langetermijnstrategie voor voedselzekerheid. Nederland moet hier zelfs het voortouw nemen omdat het op dit terrein wereldwijd economisch en logistiek tot de toonaangevende landen behoort. Het briefadvies ‘Voedselzekerheid in een wankele wereld: een agenda voor Nederland’ schetst zo’n agenda. Niet alleen voor bewindslieden die zich met landbouw, handelsrelaties en ontwikkelingssamenwerking bezig houden, maar ook voor bedrijven, organisaties en kenniscentra die vanuit ons land wereldwijd vaak een prominente rol spelen. En het is ook een vraagstuk van economische veiligheid en weerbaarheid.
Jaap Jansen en PG Kroeger praten hierover met de schrijver van het advies, Jorrit Oppewal(AIV), en Daan Wensing, ceo van Initiatief Duurzame Handel, waarin bedrijven en organisaties die bezig zijn met agrogrondstoffen en voedselketens hun krachten bundelen.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Jorrit Oppewal benadrukt dat voedsel en de grondstoffen daarvoor geopolitieke factoren zijn geworden. Daarom moet Nederland strategische samenwerkingsrelaties ontwikkelen. En dit houdt veel meer in dan 'klantrelaties' bij agrarische producten. Namelijk kennisdeling, netwerkopbouw, intensivering van contacten – ook diplomatiek - en nadrukkelijke wederkerigheid. Een langdurig perspectief van samenwerking met landen en regio’s in het Mondiale Zuiden (Afrika, Azië en Latijns-Amerika).
De Verenigde Naties willen honger uitbannen, maar het aantal mensen met honger is de afgelopen jaren juist toegenomen. Daan Wensing schetst hoe de IDH-partners vanaf de Covid-pandemie in hun handelsketens tal van disrupties ondergingen. "Tot nu toe ging het nét niet mis.” Alle betrokkenen beseffen dat de afhankelijkheden groot, complex en riskant zijn. Ook bij agrogrondstoffen. De Iran-oorlog met de blokkade van de Straat van Hormuz bleek meteen de grondstoffenketen rond kunstmest lam te leggen. “Rampzalig voor Afrika en Azië en dus meteen ook voor ons." Ook voor grondstoffen als soja en palmolie, die voor allerlei producten nodig zijn, geldt die kwetsbaarheid. En het gaat om veel meer dan alleen de bekende producten uit de supermarkt.
Omdat de VS en China hun eigen gang gaan en de multilaterale organisaties in het slop zitten, moet Nederland coalities sluiten met andere ‘middenmachten’. IDH bouwt aan het soort strategische partnerschappen waar de AIV over schrijft. "Zuid-Afrika is – via ons land - voor tropische groenten en fruit een groot leverancier aan Europa. Wij hebben daar een coalitie gevormd met bedrijven die met de kennis en netwerken bij ons grote stappen kunnen zetten. Daarmee zetten wij ook een soort 'soft power' in, waarmee intensieve relaties verder verdiept worden."
De klassieke werkwijze van de ‘polder' krijgt in zulke samenwerkingspatronen een eigen, nieuwe variant. De term daarvoor is 'the Dutch Diamond'. "Belangrijk is dat we zo daarin samenwerken, dat het niet de indruk wekt, dat wij heel arrogant wel even komen vertellen hoe het moet", zegt Jorrit Oppewal. In het eigen actieplan van IDH, 'Agrohandel, zeker, veerkrachtig en duurzaam’ komt de alertheid ook naar voren. Daan Wensing: "We moeten beseffen dat we in een andere wereldorde leven waarin we met het Mondiale Zuiden gelijkwaardige partnerschappen vormen.
Voor die partners is toegang tot de Europese Unie essentieel. Vaak voelen zij nog: "Wij staan achter in de rij.” Geopolitiek beschouwen zij de EU als net zo'n 'supermacht' als China of Amerika. Voor voedselzekerheid is Nederland voor hen vaak het gezicht van de EU. Ook dat gegeven maakt het voor de Nederlandse economie, bedrijven en kennisorganisaties cruciaal, het beleid Europees af te stemmen en hoog op de agenda te zetten.
Grote langetermijn EU-programma's voor investeringen en connecties, zoals de Global Gateway – het Europese antwoord op het Chinese Belt & Road Initiative - krijgen in ons land opmerkelijk weinig aandacht. Voor de ketens en partnerschappen op dit terrein vormen ze een grote kans, mits we dat wereldwijd samen aanpakken.
In de tweede helft van 2029 is Nederland EU-voorzitter. IDH pleit ervoor dat het nu vast begint met de voorbereiding van een speciale topconferentie over voedselzekerheid van de EU met die strategische partners. De Tweede Kamer ziet veel in het idee: deze week bleek brede steun voor een motie erover. Wensing: "We kunnen daar zoveel uitstekende vormen van samenwerking agenderen, met India, met Nigeria - en hopelijk ook met nieuwe partners erbij – zodat we als Europa met hen de strategische samenwerkingsverbanden fors versterken.”
***
Verder lezen
***
Verder luisteren
593 - Oud-Eurocommissaris Franz Fischler blikt terug en kijkt vooruit
585 - 'Nostalgie is geen strategie': Canada breekt met Amerika en kiest voor de EU
575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel
574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld
537 – De kracht van de vijf Nederlandse zeehavens
458 - De gedroomde nieuwe wereldorde van Poetin en Xi
446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd
431 - Handelsland Nederland staat op het spel
427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben
409 - Nederland wereldwijd handelspartner, ook van communistisch Vietnam
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:28:24 – Deel 2
00:54:14 – Deel 3
01:14:43 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 19 Jun 2026 - 594 - 594 - De komst van PRO verandert het politieke landschap
GroenLinks nam afscheid van zichzelf met 96% voorstemmers. De PvdA met liefst 97% voorstemmers. De komst van Progressief Nederland (PRO) verandert de nationale politiek. Eigenlijk kennen we nu hoofdzakelijk nog fusiepartijen - denk aan VVD, CDA, ChristenUnie en nu PRO - en afsplitsers - bijvoorbeeld PVV, DENK, JA21 en DNA. Wat betekent dit voor de actuele verhoudingen rond het minderheidskabinet-Jetten en voor het politieke landschap, ook in Brussel? Jaap Jansen en PG Kroeger verkennen dit met winnaar van de Anne Vondelingprijs 2025, Coen van de Ven (De Groene Amsterdammer), die eerder al een boek publiceerde over de fusie van GroenLinks en PvdA.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Met de naam Progressief Nederland wil de partij vooruitgangsgeloof uitstralen. Het valt op dat bij de start het begrip 'links' nadrukkelijk vermeden werd. Partijleider Jesse Klaver benadrukt ook steeds dat PRO een brede partij, zelfs een 'massapartij' wil zijn. Tegen de tijdgeest in een echte 'catch all party'.
Minstens zo opvallend is dat de luidruchtige nostalgische critici uit de PvdA wel veel zendtijd kregen in talkshows, maar geen breed en overtuigend geluid bleken te vertolken. De groep is zelfs al uiteengevallen, zoals bleek uit het optreden van FNV-voorzitter Hans Spekman op het congres en de nadrukkelijke aanwezigheid van oud PvdA-leider Ad Melkert. Karakteristiek sociaaldemocratische thema's als woningnood, bestaanszekerheid en 'eerlijk delen' domineerden de speeches.
Over zulke concrete thema’s wil PRO met de minderheidscoalitie van Jetten tot ‘afspraken voor eerlijk beleid’ komen, gesteund door de vakbeweging. De nieuwe partij heeft daarmee direct invloed op het beleid. Met de nadruk op 'progressief' wordt impliciet gezegd dat een partij als D66 die term niet echt meer kan claimen.
Met dat scherpere onderscheid markeert PRO tegelijk de andere koers die Jetten in de recente campagne ging varen. Ooit was juist D66 de pleitbezorger van een 'Progressieve Volkspartij' en was het de PvdA die Hans van Mierlo een blauwtje liet lopen. Die kaarten zijn nu dus anders geschud. PRO zegt ten diepste: er is nu een progressieve volkspartij, maar zonder D66.
Ook naar CDA en VVD is de eis van ‘eerlijke afspraken’ een interessante beweging. PRO presenteert zich als een constructieve, zelfbewuste partner. Een beetje Rijnlands zelfs. Dat deze nieuwe partij een geradicaliseerde linkse club is, kan de VVD in dat licht moeilijk volhouden, zeker niet als VVD-vicepremier Dilan Yesilgöz zelf ineens ‘een uitgestoken hand’ wil presenteren.
De fusie is een feit. Maar één blikje hebben GroenLinks en PvdA gedurende het fusieproces keer op keer voor zich uitgeschopt. Bij welke Europese politieke familie wil PRO aansluiten? Dat is een veel bepalender kwestie dan wellicht eerder gedacht was. In Brussel hebben Groenen noch sociaaldemocraten zin in een tot de Europese parlementsverkiezingen van 2029 durende vage positionering. Ondanks tegenstand – voornamelijk uit GroenLinks-hoek – besloten de PRO-leden om al in september bij referendum de knoop door te hakken. Kiest PRO voor de grote sociaaldemocratische machtsmachine of toch voor de Groenen? Voor de nieuwe partij wordt die stemming de eerste lakmoesproef. Europese politiek is zeker in deze tijd ook voluit binnenlandse politiek.
***
Verder lezen
Matthijs Rooduijn - PRO moet een oude PvdA-strategie herhalen, maar dan omgekeerd
***
Verder luisteren
532 – GroenLinks-PvdA: het glibberige pad naar één partij
591 – Honderd dagen kabinet-Jetten
589 - Nieuwe poldervoorzitters dwingen kabinet-Jetten terug te komen op bezuinigingsplan
170 - Waarom linkse samenwerking altijd weer mislukt
123 – Hoe de PvdA in de greep kwam van het neoliberalisme
161 - Hans van Mierlo, een politieke popster
27 - Rob Jetten wil muren slopen
En Coen van de Ven samen met Jan Tromp:
367 - Wantrouwen in de wandelgangen: het Binnenhof van moederschoot naar betonnen bunker
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:24:38 – Deel 2
00:49:24 – Deel 3
01:27:38 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 16 Jun 2026 - 593 - 593 - Oud-Eurocommissaris Franz Fischler blikt terug en kijkt vooruit. En: hoe Europa toerisme en mobiliteit duurzaam maakt
Nergens ter wereld komen zo veel reizigers genieten van groene landschappen, mooie regio's en cultuursteden als hier in Europa. Meer dan 500 miljoen van hen bezochten in 2025 de landen van de EU. Maar liefst tien procent van de Europese economie draait op toerisme. Maar dat succes komt niet vanzelf. Er zijn veel uitdagingen. Klimaateffecten, overvolle steden, nog te weinig duurzaam transport, gebrek aan nieuw jong talent in de sector.
Jaap Jansen en PG Kroeger praten erover met twee Europese topexperts op het European Sustainable Tourism Mobility Forum deze week op Breda University of Applied Sciences.
Daarna volgt een bijzonder gesprek met een levende legende uit de Europese politiek, de Oostenrijkse oud-Eurocommissaris Franz Fischler. Hij zette grote landbouwhervormingen in gang en vindt dat het nu, na 25 jaar, weer tijd is voor een grootscheepse hervorming.
***
This is a Dutch podcast, but from minute 5 on, the conversation is in English.
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Europees commissaris Apostolos Tzitzikostas werkt in Brussel nu - voor het eerst - aan een strategie voor duurzaam toerisme, geïntegreerd met zijn beleid gericht op duurzaam transport en mobiliteit. Sleutelfiguur daarbij is Mona Bjorklund, directeur beleid bij 'DG MOVE' het directoraat-generaal van de Commissie dat erover gaat. Zij zet helder uiteen hoe zo'n strategie op hoog beleidsniveau tot stand komt. Bepaald niet als 'dictaat uit Brussel', maar als ontwikkeling van een duidelijke, gezamenlijke beleidsrichting voor de lange termijn, samen met bedrijven, organisaties en kennisinstellingen vanuit heel de EU.
Zo'n samenwerkingspartner is Fabian Schulz-Luckenbach, hoofd pubic affairs internationaal langeafstand-passagierstransport van Deutsche Bundesbahn. Hij vertelt hoe EU-lidstaten concreet op die langetermijnstrategie inspelen. Zo moeten grote infraplannen gerealiseerd worden voor duurzaam spoorverkeer over de nationale grenzen heen. Aanleg van hogesnelheidsverbindingen tussen Europese metropolen is een grote prioriteit, waar met veel elan aan gewerkt wordt. Minstens zo'n uitdaging blijken de regelstelsels van de lidstaten die elkaar vaak in de weg zitten. Van nationale seinsystemen tot energiekosten waarbij het vliegverkeer nu nog bevoordeeld wordt.
De toerismesector is zeer dynamisch. Er is ruimte voor 1 miljoen meer banen en jong talent. Ook daarom is het uitwisselen van bewezen methoden tussen lidstaten, regio's en steden essentieel. Het aansturen van grote bezoekersstromen in culturele hotspots geeft heel wat steden hoofdpijn. Scheefgegroeid toerisme is geen tijdelijk verschijnsel dat zich vanzelf oplost.
Oud-eurocommissaris en oud-landbouwminister Franz Fischler herkent vanuit zijn werk op het hoogste niveau in Brussel veel van zulke uitdagingen, zeker voor 'groene regio's'.
Hij was in 1995 de eerste Eurocommissaris uit Oostenrijk, dat pas na akkoord van Gorbatsjov EU-lid kon worden. Hij was ook de eerste commissaris die een 'multinationaal kabinet' samenstelde: zes sherpa’s die hem door de Brusselse beleidsjungle loodsten. Meteen bij zijn start kreeg hij de zwaarste portefeuille: landbouw en rurale ontwikkeling.
Hoe zijn land de EU in kwam schildert hij met kleurrijke verhalen. Er was een referendum voor nodig. Toen voorstander Jörg Haider – leider van de radicaal-rechtse Vrijheidspartij – ontdekte dat de Groenen de enige oppositie waren, wendde hij de steven en ging bij Fischlers boerenachterban het anti-Europavuurtje opstoken. Dat mislukte. Hoe dat verliep is ook nu nog leerzaam voor de actuele politiek.
In de Europese Commissie zag Fischler hoe Jacques Chiracmet Gerhard Schröder de landbouwhervorming torpedeerde die hij later alsnog voor elkaar kreeg. "Een gedegen hervorming lukt alleen als je een goede strategie hebt ontwikkeld. En die moet je publiekelijk niet volledig ventileren, maar stap voor stap realiseren."
Fischler vertelt met smaak over zijn belevenissen met collega's als president Romano Prodi,Michel BarnierenFrits Bolkestein. "Die was niet zozeer eurosceptisch als wel een scepticus over heel de mensheid, van nature." Ursula von der Leyen noemt hij ‘een sterkere president’ dan de professorale Prodi, maar een waarschuwing geeft hij wel af. "Ze trekt alle besluitvorming naar zich toe. De sfeer in de Commissie is minder goed dan in mijn tijd. En 27 commissarissen is te veel. Dat moet minder, zoals in het Verdrag staat. Maar de lidstaten houden het tegen.”
***
Verder luisteren
499 - EU-klimaatdiplomaat Tony Agotha, speciaal gezant in turbulente tijden
471 - De verduurzaming is Nederlands grootste verbouwing ooit
415 – Klimaatbeleid: de inhaalslag van Nederland in Europa
389 - De lange en hobbelige weg naar een klimaatneutraal Nederland
106 - Diederik Samsom over het Europese klimaatbeleid en het crisisherstelplan
446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd
512 – Hoe onderwijs, bedrijven en overheden samen de arbeidsmarktkrapte bestrijden
336 - Timothy Garton Ash: Hoe Europa zichzelf voor de derde keer opnieuw uitvindt
109 - Mathieu Segers: Sterke lidstaten maken Europa sterk
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1: intro
00:05:43 - Deel 2: Mona Bjorklund & Fabian Schultz-Luckenbach
00:28:46 – Deel 3: Franz Fischler
00:54:01 – Deel 4: Franz Fischler
01:18:48 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 12 Jun 2026 - 592 - 592 – 250 jaar Verenigde Staten: hoe George Washington en zijn opvolgers het presidentschap uitvonden
In 250 jaar jaar telden de Verenigde Staten van Amerika 47 presidenten. Wie waren zij? Hoe deden ze het, als staatshoofd en als politiek leider? Wie van hen zetten écht de toon? En hoe kijken wij nu naar mensen als Abraham Lincoln, Harry Truman, Richard NixonenDonald Trump? Jaap Jansen en PG Kroeger praten hierover met professor Michael Nelson van Rhodes College in Memphis, eminent kenner, auteur en samensteller van reeksen boeken over het ambt, de impact en het leven van presidenten.
***
This is a Dutch podcast, but from minute 6 on, the conversation is in English.
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
'President' was met de komt van de Amerikaanse Grondwet in 1787 een bestuurlijke vondst en politiek experiment. Deze functie bestond nog nergens. Hoe deze in te vullen, wist eigenlijk niemand. Michael Nelson schetst kleurrijk hoe George Washington dit allemaal zelf moest uitvinden en hoe hij wonderlijk goed erin slaagde die rol ook voor zijn opvolgers inhoud, richting en stijl te geven.
Na hem zouden anderen deze functie verder kleur geven. Andrew Jackson (1829-1837) ging met veto's in tegen het Congres, als anti-elite politicus. Teddy Roosevelt (1901 - 1909) was de man die als moderne populist nieuwe media als magazines en zelfs film ging inzetten. Zijn neef Franklin Roosevelt (1933 - 1945) professionaliseerde het Witte Huis als zijn persoonlijke apparaat en machtscentrum, zelfs op wereldschaal. Elke president nadien is zo hun opvolger.
Nelson relativeert hoe 'zwaar' de baan van de president is. Het Witte Huis levert immers een gedegen machinerie die de bewoner bijna alles uit handen kan nemen. Wel zie je dat presidenten er soms vereenzamen, opgesloten raken in hun stress en daardoor ongelukkig en stuurloos worden. De baan laat het karakter van een president heel zichtbaar worden. "President worden, onthult wie je echt bent," zegt Nelson.
Zo bleek de eenvoudige Harry Truman ongedachte kwaliteiten van leiderschap en daadkracht te hebben, terwijl Richard Nixon zeker een briljant politicus was, maar in de greep raakte van zijn demonen. Donald Trump is volgens Nelson een fundamentele breuk: hij voelt niet aan wat de rol van staatshoofd betekent. Kenmerkend noemt hij hoe Trump '250 jaar VS’ viert. Niet het ideaal van ‘leven, vrijheid en het nastreven van geluk' staat centraal, maar zijn persoonlijk hobbyisme. "Hij wil bij leven nog overal zijn naam op de gevels gedrukt zien."
De historische dynamiek en de vaste waarden in het ambt van president hebben grote invloed op ons oordeel over hoe die 47 heren hun rol als politiek leider en staatshoofd invulden. We kijken meestal terug vanuit de politieke normen van onze eigen tijd. Daardoor daalt en stijgt de reputatie van verschillende van hen soms verrassend. Presidenten als Ulysses Grant, Harry Truman en Dwight Eisenhower bijvoorbeeld, werden pas later veel meer gewaardeerd.
Wat Nelson betreft staan eigenlijk alleen de drie min of meer permanent hoogst beoordeelden op een vast voetstuk. "Washington, Lincoln en Franklin Roosevelt blijven het rolmodel. Zij moesten alle drie het ambt in ongekende omstandigheden bekleden en dat deden ze briljant. En ja, ze stierven meteen, dat hielp hun reputatie ook wel."
Michael Nelson heeft voor de luisteraars nog een reeks niet te missen tips. Bij welke bibliotheek van welke president moet je echt gaan kijken? Welke biografie van welke president niet overslaan? Maar ook: wie wil Trump echt als zijn opvolger kronen en waarom niét JD Vance?
Maar wat doet Frank Sinatra in deze aflevering?
***
Verder lezen
Het boek dat het beste aansluit bij deze aflevering is The American Presidency: Origins and Development, 1776-2025. Op Amazon zijn heel veel titels van Michael Nelson te vinden.
***
Verder luisteren
473 - John Quincy Adams president
475 – Trumps rolmodel Andrew Jackson
481 - Donald Trumps nieuwe idool William McKinley, ‘de tarievenkoning’
319 - Lyndon B. Johnson, politiek genie en manipulator van de buitencategorie
202 - 4th of July: Joe Biden in het spoor van LBJ
44 - Franklin D. Roosevelt, de briljantste president van de 20ste eeuw
101 - De laatste dagen van Franklin D. Roosevelt
121 - Zakenlui als president van Amerika
583 – Lafayette, een jonge Franse edelman in de Amerikaanse revolutie
519 - Thomas Jefferson, de revolutionaire schrijver van de Onafhankelijkheidsverklaring
459 – Rolmodel George Washington
570 - 250 jaar VS: leiderschap in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:45:42 – Deel 2
01:10: 36 – Deel 3
01:34:51 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 09 Jun 2026 - 591 - 591 – Honderd dagen kabinet-Jetten
Zo'n minderheidskabinet blijkt toch wennen. Vaste rolverdelingen en werkwijzen moeten worden aangepast. Ook de ministersploeg zelf moet anders te werk gaan. Onderling, binnen de coalitie en in het politieke krachtenspel rond het Binnenhof. Jaap Jansen en PG Kroeger vragen zich af of dit al een beetje lukt.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact.
***
Overleg in een coalitie en een kabinet dat niet kan weten of de uitkomst daarvan ook leidt meerderheden in Tweede en Eerste Kamer is al direct anders van aard dan bij traditionele meerderheidskabinetten. Al in het vroegste stadium moet zo'n minderheidsploeg voor het behalen van effectieve meerderheden de beleidsruimte en de prijs meewegen. Om te beginnen binnen de eigen ploeg en dat is al lastig genoeg.
Jettens ploeg lijkt hier zelfs wat op de Schoof-coalitie, waarin vanzelfsprekende meerderheden eveneens ontbraken, hoewel de parlementaire steun aanvankelijk ruim bemeten leek. Nee, er was groot onderling wantrouwen en fractieleiders die de premier en zijn collega’s marginaliseerden. Rob Jettenzal het die kant niet op willen laten gaan.
Ook het parlement moet wennen. Ze dachten na de kabinetsformatie twee routes naar meerderheden te hebben. Maar voortgaande versplintering en stuurloosheid in beide Kamers vertroebelden dat beeld meteen al. Jetten kan zodoende proberen verdeel en heers te spelen, maar de lotgevallen van minister Sjoerd Sjoerdsma laten zien hoe riskant dat spel is.
De brede steun in de Tweede Kamer voor de motie van Jesse Klaver tegen akkoorden met politici die oproepen tot geweld of de omvolkingstheorie verspreiden, kan hier nog onverwachte gevolgen hebben. Want door zich daar tegen te keren hebben partijen als JA21 en SGP zich laten gijzelen door FvD en groep-Markuszower. Komen zij zo buiten spel te staan?
Europees en internationaal heeft Jetten zich met zijn ploeg nadrukkelijk gemanifesteerd. Hier is duidelijk merkbaar dat velen in de Kamer - bij alle kritische kanttekeningen - er voorkeur aan geven niet opnieuw een kortademig avontuur mee te maken. Stabiele, duidelijke verhoudingen zijn gewenst en noodzakelijk. Zeker als voor de decennia over grote investeringen in Defensie beslist moeten worden.
Het kabinet is overladen met huiswerk. De jaarlijkse beleidsanalyse door de Europese Commissie laat zien dat D66, VVD en CDA niet langer kunnen talmen. Die indringende en uitvoerige richtingwijzer uit Brussel benadrukt dat Nederland grote dossiers al jaren stagneren.
Investeringen in R&D en kennis bijvoorbeeld, maar bij ook stikstofaanpak, waterkwaliteit, de energietransitie, woningbouw, de arbeidsmarkt en ineffectieve fiscale regelingen. Die Europese analyse komt sterk overeen met de indringende kritiek van de Algemene Rekenkamer, zoals president Pieter Duisenberg die verwoordde in Betrouwbare Bronnen.
Opvallend is ook, dat eenzelfde ongenoegen merkbaar is in de polder. Het sociaal overleg met het kabinet leidde niet tot doorbraken. Maar de analyse uit Brussel lijkt op veel punten aanknopingspunten voor het door Jetten gewenste 'brede pact' te bevatten. Ondertussen schrijven werkgevers en vakbonden aan een ‘agenda voor Nederland’, liet de nieuwe voorzitter van het CNV, Hans van den Heuvel, zich ontvallen. Daar moet iets gezamenlijks van te maken zijn.
***
Verder lezen
Landenrapport over Nederland van de Europese Commissie 2026
Aanbevelingen voor Nederland van de Europese Commissie 2026
***
Verder luisteren
589 - Nieuwe poldervoorzitters dwingen kabinet-Jetten terug te komen op bezuinigingsplan
587 – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over 2025 als verloren jaar: ‘Stagnatie is nooit gratis'
579 - De geur van wilde beesten - hoe overleeft een minister de eerste weken?
563 - Als minderheid meerderheden maken
562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA
533 – Een nieuw belastingstelsel. Leuker kunnen we het niet maken, eenvoudiger wel
525 –Wat Brainport Eindhoven ons leert en hoe we onze economie nóg toekomstbestendiger kunnen maken
512 – Hoe onderwijs, bedrijven en overheden samen de arbeidsmarktkrapte bestrijden
471 - De verduurzaming is Nederlands grootste verbouwing ooit
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:20:29 – Deel 2
00:43:07 – Deel 3
01:10:20 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 05 Jun 2026 - 590 - 590 – Lessen uit tien jaar Brexit
‘Brexit means Brexit’ was de leuze van premier Theresa May. Het klonk vol overtuiging en zelfs een beetje parmantig, maar ook zij ging roemloos ten onder. En nog heel wat andere Britse politici verdwenen in de mist. Als slachtoffers van het welbewuste uittreden van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie.
Op 23 juni is het tien jaar gelden dat het Brexit-referendum plaatsvond. 52 procent van de deelnemende Britten koos voor scheiding. Jaap Jansen en PG Kroeger duiken in de vaak onbekende en soms vergeten historie van die dramatische stap en de nasleep ervan tot nu toe. Een verhaal dat nog niet af is, want steeds meer Britten vinden dat er een grote fout gemaakt is. De turbulente nasleep zit vol paradoxen. Zo gebeurde in de EU precies het omgekeerde van wat de Brexit-voorstanders luidkeels verkondigden.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
In de kern was de door David Cameron uitgeschreven volksstemming een slim geachte oplossing voor een strikt binnenlands probleem. Omdat zijn eigen Tory Party al decennia ideologisch gespleten was over de rol van de Britten in Europa - en de Labour Party niet minder - beloofde hij een 'heronderhandeling' over die rol, te bekronen met een referendum.
Die heronderhandeling stelde niet veel voor en bleek grotendeels overbodig. Camerons boodschap werd daardoor: eigenlijk hebben we het in de EU best naar ons zin en de kleine, nuttige aanpassingen van bestaande afspraken, die krijgen we.
Het contrast met de ideologische, apocalyptische anti-EU-betogen kon niet groter. Het werd een campagne tussen onspectaculaire, technische agendapunten en bijna panische ondergangsvisioenen, waarin Brexit als allerlaatste kans voor de identiteit en welvaart van de Britse eilanden werd afgeschilderd. Die duistere paniek mobiliseerde angstige kiezers, op de achtergrond geholpen door Trumps adviseur Steve Bannon en het Kremlin. En het werkte.
De conservatieve regering zich had nauwelijks voorbereid op de impact van het referendum. Vijf premiers op rij - na Cameron en May ook Boris Johnson, Liz Truss en Rishi Sunak - worstelden met 'Brexit means Brexit'. Wat betekende dat nou echt? Definitieve uittreding - in welke vorm dan ook - werd keer op keer uitgesteld. De EU-landen, aangevoerd door onderhandelaar Michel Barnier, lieten zich geen moment uit elkaar spelen en kwamen steeds weer met heldere technische oplossingen, waar de Britse ministers van terugschrokken.
Toen Brexit eind 2020 echt een feit was, zat de schrik er goed in. De concrete gevolgen raakten ongeveer elke aspect van dagelijks leven. Dromen als van een welvarend 'Global Britain', als een 'Singapore aan de Noordzee', enorme besparingen op Brusselse bureaucratiekosten en dichte grenzen bleken luchtspiegelingen. De Britten leverden vooral veel welvaart in; banen en connecties met buren die klanten waren geweest.
Zo ruïneerde Brexit het vertrouwen in politiek en politici verder. Brexit-initiator Nigel Farage stookte de verdeeldheid verder op. Labour van Keir Starmer profileerde zich als competent alternatief. Maar ook hij bleek de onderliggende effecten van een exit zonder plan of duidelijk politiek doel te niet goed te kunnen aanpakken, laat staan oplossen. Politieke versplintering en destabilisatie blijft domineren.
En de Europese Unie zelf? De Europeanen waren niet blij, maar niettemin vrij snel opgelucht. Zonder de Britten kon de Unie zich op allerlei terreinen stevig herinrichten. Geen enkele lidstaat zou ooit nog vrijwillig zo'n suïcidale stap zetten. Viktor Orbán frustreerde graag, maar de EU verlaten? Dat nooit.
Doordat de Britten wel weer meewilden doen met populaire EU-programma's als Erasmus en Horizon en zich met defensie-inspanningen ook meer op de EU ging richten kwam er zelfs flink wat geld in het laatje. Waar men de Britten als partners kon gebruiken, waren ze welkom. Waar niet, kon men ze buiten de deur houden.
Omdat Londen geweigerd had bij de Brexit met de Unie een heldere structurele relatie in te richten, zat juist 'Brussel' achter de knoppen. Michel Barnier had de Britten er al voor gewaarschuwd: "Jammer is het, we wensen jullie alle goeds op je eigen nieuwe pad. Maar ook voor ons geldt nu 'life goes on'."
***
Verder kijken
***
Verder luisteren
585 - 'Nostalgie is geen strategie': Canada breekt met Amerika en kiest voor de EU
427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben
416 - Nostalgie naar de E.E.G.
378 - Dertig jaar na 'Maastricht' is Europa toe aan een nieuwe sprong voorwaarts
328 – Nieuwe rauwe wereld. Brexit, what Brexit?
299 - Dramatische verschuivingen in de wereldpolitiek. Europa heeft eindelijk een telefoonnummer
283 - Zinkende schepen verlaten de rat: het pijnlijke afscheid van Boris Johnson
71 - Caroline de Gruyter: 'Brexit maakt Europa sterker'
52 - Hoe Rutte David Cameron teleurstelde
535 - 100 jaar Margaret Thatcher, de Iron Lady
30 - Thatcher, Delors en Europa
479 - Winston Churchill. Staatsman. Redenaar. Excentriekeling
32 - Churchill en Europa: biografen Andrew Roberts en Felix Klos
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:43:55 – Deel 2
01:03:55 – Deel 3
01:49:20 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 02 Jun 2026 - 589 - 589 - Nieuwe poldervoorzitters dwingen kabinet-Jetten terug te komen op bezuinigingsplan
Het kabinet-Jetten worstelt met zijn ambities. Het wil de rijksbegroting en de sociale zekerheid voor de lange termijn houdbaar maken. Daartoe wil het met vakbonden en werkgevers brede overeenstemming bereiken en met de uitkomst daarvan ook in het parlement voldeonde steun verwerven voor het beleid van de minderheidscoalitie van D66, VVD en CDA. Maar het wantrouwen is groot.
Na een ultimatum van de vakbeweging, inhoudelijk gesteund door de werkgevers, kwam het kabinet deze week terug op de bezuinigingsplannen. Jaap Jansen en PG Kroeger verkennen hoe de eerste beschietingen de posities van betrokken partijen markeren.
Dat is extra boeiend omdat bijna alle sleutelspelers nieuw zijn in hun rol. De premier en zijn ministers, maar ook de nieuwe voorzitters van ‘de polder’ zijn nog maar net aangetreden.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Voor de nieuwe polderchefs biedt de actuele situatie prima mogelijkheden om zich te profileren. Zij kunnen zichzelf en elkaar - opvallend genoeg buiten de SER om - tegenover het minderheidskabinet plaatsen en zich als een solidair front opstellen, dat de eerder gesloten sociaal akkoorden verdedigt. Daarmee kunnen zij bovendien de coalitie onder druk zetten en uiteen spelen, omdat bijvoorbeeld D66 erg hecht aan een ambitieus sociaaleconomisch hervormingsbeleid en het CDA als vanouds aan het bereiken van sociale consensus rond grote maatschappelijke uitdagingen.
Het kabinet zette daarom deze week in een uitvoerige brief ‘de eerste stap om het inhoudelijk gesprek te starten’. Rob Jetten onderstreept de wens te komen tot ‘een pact om ons land nog beter te laten werken’. Een benadering die dus veel verder reikt dan een zoektocht naar consensus over ingrepen in AOW, WW en WIA. Centrale doelstelling is een ‘ontslagvrije samenleving’ waarin iedereen zich ‘van werk naar werk’ kan ontplooien. Blokkades voor zo'n inhoudelijk gesprek haalt Jetten daarom nu van tafel. En daarmee zijn die polderchefs zelf weer aan zet.
Deze benadering sluit direct aan op de voorzet voor een ‘breed akkoord, liefst vóór Prinsjesdag’, zoals de nieuwe VNO-NCW voorzitter Coen van Oostrom bij zijn aantreden lanceerde. En bij de ultimatum- eisen van de nieuwe vakbondsvoorzitters Hans Spekman (FNV), Hans van den Heuvel (CNV) en Nic van Holstein (Vakcentrale voor Professionals). Die zijn overigens niet meteen gerustgesteld. Zij vragen om ‘opheldering’ over de nieuwe koers in de kabinetsbrief. En in de Tweede Kamer houden mogelijke supporters voor zo'n pact – voorop Jesse Klaver van PRO – eveneens de kaarten tegen de borst.
Zo ontstaat dan een gesprek over gesprekken. De vraag daarbij is of Jetten zélf een eensgezinde coalitie heeft, die ook echt de rust in de polder wil herstellen om Nederland economisch sterker te maken.
Bij alternatieven rond de AOW houden de sociale partners hun kruit droog, omdat volgens hen de houdbaarheid ervan niet in het geding zou zijn. Alle reden bij zo'n ‘opheldering’ eerst consensus te bereiken over feiten en scenario's. Zo zijn de analyses van Rekenkamer-president Pieter Duisenberg over het beperkte zicht van Sociale Zaken op de ontwikkelingen bij de WIA dan meteen van belang, evenals de constatering dat het bestaande stelsel van fiscale regelingen tientallen miljarden aan investeringsruimte blokkeert.
Ondertussen moet in buurland Duitsland de coalitie van CDU/CSU en SPD onder leiding van Friedrich Merz op korte termijn ongeveer dezelfde sociale knopen doorhakken om het land – dat al een hele tijd kampt met krimp – economisch sterker te maken.
***
Verder lezen
Joop van den Berg - Een minderheidskabinet? Beter van niet
***
Verder luisteren
587 – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over 2025 als verloren jaar: ‘Stagnatie is nooit gratis'
579 - De geur van wilde beesten - hoe overleeft een minister de eerste weken?
572 – Ondertussen in Duitsland
563 - Als minderheid meerderheden maken
562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA
533 – Een nieuw belastingstelsel. Leuker kunnen we het niet maken, eenvoudiger wel
445 - Chaos en onrecht in het sociale stelsel
410 - De pirouette van Putters
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00: 18:10 – Deel 2
00:48:39 – Deel 3
00:54:29 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Thu, 28 May 2026 - 588 - 588 – Liefdesaffaires in de politiek. Dat gaat niemand wat aan. Of toch wel?
Geruchten, bekentenissen, spijtbetuigingen, onverhoeds opstappen. Affaires zijn altijd goed voor ophef. Velen reageren dan met: "Dat gaat toch niemand wat aan, dat is een privézaak!" Maar al eeuwen weten ze in de wandelgangen van de macht dat het in de politiek altijd om machtsverhoudingen, belangen en relaties draait. Jaap Jansen en PG Kroeger over de actualiteit en historische wortels van een vaak pijnlijk fenomeen.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
In vroeger tijden was de affaire als machtsfactor ten nauwste verbonden aan de persoon van heersers en het permanente spel van macht, relaties en deals aan hun hof. In het antieke Rome, bij kaliefs en sultans en in het Europa van de absolute monarchen in de kleurrijke eeuwen tussen Renaissance en Romantiek speelde dit bijna permanent. Geen wonder dat daar heel veel opera's over gecomponeerd zijn.
In absolute monarchieën in Europa hoorde de affaire bij de enscenering van de vorstelijke reputatie. Rolmodellen als de Franse koningen François I en Louis XIV deden het voor hoe je dat deed. Waar hun huwelijken complexe dynastiek-diplomatieke verdragen bezegelden, regelden zij hun persoonlijke relaties tot in de finesses. De officiële, buitenechtelijke geliefde - 'la maîtresse-en-titre' - werd een formele, serieuze functie.
Daarmee was de reputatie van de vorst duidelijk. Als enige was hij een individu en geen onderdaan. Een vitaal, dynamisch, aantrekkelijk, jeugdig en extravert man die zijn hof domineerde. En zijn maîtresse bekleedde een zinvolle, persoonlijke en vertrouwensvolle rol. Een rol waarvan de vorst de inhoud en betekenis bepaalde.
Hoe dat gebeurde zie je bij twee markante voorbeelden. Jeanne-Antoinette Poisson werd de partner van Louis XV. Haar charme, finesse en intelligentie maakten haar onmisbaar als politiek alter ego van de koning. Als Madame de Pompadour had zij grote invloed op geopolitiek en diplomatie, op het innovatieve industriebeleid en op de kunsten, als mecenas. Alexander (Sashin'ka) Lanskoy werd de jeugdige partner van Catharina de Grote, maar ook een beetje de zoon die zij nooit had met haar eerdere geliefde, vorst Grigori Potjomkin die haar partner in het regeren bleef. Ze deelden hobby's en genoten van muziek en literatuur. Hij was discreet en had geen kapsones.
Met de Verlichting kwam in Amerika en Frankrijk de revolutie. Ieder mens werd individu in plaats van onmondig onderdaan. Hij mocht als citoyen – als burger dus - zijn voorkeuren uiten door wie en hoe de macht kon worden uitgeoefend. En zijn rolmodel was niet meer een flamboyant heerser, maar een 'onkreukbaar' mens, oprecht, betrouwbaar, ingetogen. Een George Washington die als burger gelijk was aan de anderen, met evenveel vrijheid en broederschap en die de macht volgens afspraak ook aflegde na een vaste periode. Dat verlichte individualisme deed de Romantiek opbloeien. Oprechtheid van persoonlijke emoties ging centraal staan.
Affaires waren nu dus onoprecht, niet betrouwbaar, niet conform de normen van burgerlijke zedelijkheid en ingetogen gedrag. Rolmodel werd Queen Victoria met haar 'darling Albert', als het ideale voorbeeld van een huwelijk van ware liefde. Heel burgerlijk, zonder ook maar een smetje van affaires en geroddel.
In Nederland zie je deze politiek-culturele verandering in de botsing tussen de burgerlijke intellectueel, de verlichte liberaal Thorbecke - die niettemin zo'n vurig-romantisch huwelijk deelde met 'mijn Madonnaatje' Adelheid Solger - en de Romanov-autocraat op de troon, koning Willem III. Diens bijnaam 'Gorilla' is exemplarisch voor die nieuwe politieke cultuur, waarin diens onredelijke en onverlicht gedrag beestachtig werd gevonden.
Ondanks de emancipatiebewegingen van de jaren ’60 en ’70 is veel van die burgerlijke normen in de politieke wereld gehandhaafd. Met alle aandacht voor het 'Me Too'-motief komt nu het aspect van ongelijkheid in persoonlijke relaties scherp naar voren.
In situaties rond affaires in deze tijd is dat klassieke-liberale, burgerlijke motief van de 'égalité' opnieuw actueel geworden. Zoals de machtspolitieke aspecten bij affaires in het geding zijn in omstandigheden waarin bijvoorbeeld zakelijke, hiërarchische en partijpolitieke posities tot ophef leiden. Ook hier is de 19e eeuw nog allerminst voorbij.
***
Verder luisteren
200 - De Heerser: Machiavelli's lessen zijn nog altijd actueel
367 - Wantrouwen in de wandelgangen: het Binnenhof van moederschoot naar betonnen bunker
249 - Gedrag en omgangsvormen in de Tweede Kamer
387 - Niets is zó politiek als opera - 100 jaar Maria Callas
561 – Jakub Józef Orlínski en Händel, politiek dier en geniaal musicus
311 - De wereld volgens Simon Sebag Montefiore
305 - Andrea Wulf, Hoe rebelse genieën eeuwen later nog ons denken, cultuur en politiek beïnvloeden
115 - Thomas Paine en De Rechten van de Mens
520 - De radicaaldemocratische erfenis van Pieter Vreede
583 – Lafayette, een jonge Franse edelman in de Amerikaanse revolutie
459 – Rolmodel George Washington
339 – De geopolitiek van de 19e eeuw is terug. De eeuw van Bismarck
274 - Thorbecke, denker en doener
534 - Franse schandalen: Nicolas Sarkozy en andere presidenten waar een luchtje aan zit
45 – De liefdesbrieven van François Mitterrand
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:44:31 – Deel 2
00:59:33 – Deel 3
01:18:37 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 26 May 2026 - 587 - 587 – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over 2025 als verloren jaar: ‘Stagnatie is nooit gratis'
De president van de Algemene Rekenkamer, Pieter Duisenberg, presenteerde deze week zijn jaarlijkse verantwoordingsonderzoek over de €450 miljard euro die de rijksoverheid uitgeeft. Met deze keer daarbij ook een ‘hoogrisicolijst'. Zo kunnen Kamers en kabinet zélf zien bij welke grote beleidsthema's politieke, economische en maatschappelijke doelen op lange termijn voortgang gemaakt wordt en waar het stagneert of zelfs spaak loopt. In gesprek met Jaap Jansen en PG Kroeger stelt hij: "Belangrijke doelen raken uit zicht. En zelfs doelen voor de korte termijn. Dat is kostbare stilstand, want niks doen veroorzaakt extra kosten en tegenvallers in de jaren die komen. Stagnatie is nooit gratis."
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
in deze aflevering: vijf prijswinnaars van het boek van Paul Frissen, met dank aan uitgeverij Boom
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Uit de hooggestemde plannen en geringe prestaties van het kabinet-Schoof trekt Duisenberg de conclusie dat een realistische overheid wenselijk en noodzakelijk is. Een overheid die duidelijk is over ambities en daar doelstellingen bij formuleert. Die ook realistisch aangeeft 'dit kan en dat dan dus niet'. Die slagvaardigheid en eenvoud vooropzet door te werken met taskforces die verkokering doorbreken en daarmee doorbraken mogelijk maakt, die al te lang op zich laten wachten. De aanzet met zulke taskforces in het kabinet-Jetten biedt perspectief. De Rekenkamer biedt hen dan ook gretig handreikingen voor het 'realistisch plannen' van beleid en voor duidelijkheid bij de doelen die zij nastreven. Een helder onderscheid in begrotingen tussen kasuitgaven en investeringen. Nu loopt dat allemaal door elkaar heen: “Een beetje zoals een student zijn studiebeurs gebruikt."
In die 'hoogrisicolijst' staat de houdbaarheid van de overheidsfinanciën zelf op 1. Duisenberg kan zijn irritatie niet onderdrukken over het gebrek aan politieke moed. Ondoelmatige fiscale regelingen - die dus niet doen waarvoor ze bedoeld zijn – belopen inmiddels € 89 miljard. Sanering daarvan levert € 35 miljard op. En dat zou ook nog eens meteen het veel te complexe belastingstelsel vereenvoudigen. Voorstellen voor sanering liggen al een tijd op tafel. "Maar hier gebeurt niks, terwijl grote opgaven wachten op doorbraken en lange termijn investeringen."
Bij het woningtekort noteert hij dat de helft van het geld dat beschikbaar was voor woningbouw, ook voor een extra snelle aanpak via flexwoningen, op de plank is blijven liggen. "Hierdoor is het tekort aan huizen nog verder vergroot." Bij het stikstofbeleid heeft het vooruitschuiven van beslissingen grote gevolgen. "De maatschappelijke kosten zijn zo'n € 15 miljard per jaar waarin geen concreet beleid wordt ingezet. Het kabinet kwam zijn beloften niet na."
Bij de voorgenomen krimp van de rijksoverheid noemt Duisenberg de uitkomst teleurstellend. Het kabinet-Schoof wilde in het coalitieakkoord 22% minder ambtenaren. Dat werd vertaald naar ‘een kaasschaaf-operatie’ van € 1 miljard. “Een plan voor de lange termijn is niet bekend. Wij zien geen sturing door de minister van BZK”, noteert de Rekenkamer droog. Minister Pieter Heerma moet opnieuw beginnen. Bij de Wajong-uitkeringen kan voor 1 op de 8 dossiers - binnen een bedrag van ruim 4 miljard - niet vastgesteld worden of de uitgaven rechtmatig zijn. "De minister van Sociale Zaken heeft niet het inzicht in de omvang en onzekerheden daarvoor."
Duisenberg benadrukt dat op allerlei beleidsterreinen wel degelijk voortgang is geboekt. 5000 mensen erbij in de Nationale Zorgreserve bewijst dat, evenals de enorme krachtsinspanning bij nieuwe investeringen in Defensie. Toch gaat juist bij de nationale veiligheidsstrategie nog te veel mis. "Er is geen fraude- en anti-corruptiebeleid daar, gelet op die grote investeringen is dit een zorgelijk feit", terwijl de beveiliging van grote militaire objecten nog steeds niet op orde is. "Het Rijk is in een aantal opzichten nog niet klaar voor een acute toename van dreiging." Bij de bescherming van infrastructuur op de Noordzee komt dat door verkokering en ‘bestuurlijke impasse’. Bij de screening door de IND op terrorisme blijkt 'het strengste asielbeleid ooit' niet binnen de beloofde twee weken, maar pas binnen twee jaar te kunnen leveren.
Volgens de Rekenkamer laten beide Kamers nog heel wat kansen laten liggen om hun parlementaire bevoegdheden en controletaken goed te benutten. Van de vele gedegen evaluaties door wordt weinig gebruik gemaakt. Voor de nieuwe taskforces van het kabinet zouden Tweede-Kamercommissies minder verkokerd moeten opereren. "We hebben een lerende overheid nodig. Successen uit het verleden kunnen ons inspireren. Hoe Thorbecke zo'n enorm project als de Nieuwe Waterweg en het Noordzeekanaal tot stand wist te brengen. Dat koste zes keer meer dan begroot, maar het levert ons nog steeds welvaart op. En toen niet alles meteen lukte was er geen afrekencultuur, maar werd scherp geanalyseerd wat er mis ging en daar leerden ze van.”
***
Verder lezen
***
Verder luisteren
554 - Vooruit durven kijken, net als 50 jaar geleden met Almere
533 – Een nieuw belastingstelsel. Leuker kunnen we het niet maken, eenvoudiger wel
507 - Het strenge oordeel van Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg
446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd
274 - Thorbecke, denker en doener
210 - Herman Tjeenk Willink over het verval van de democratische rechtsorde
208 - Max Weber: wetenschap als beroep en politiek als beroep
120 - Roel Bekker: Waarom bij de overheid dingen zo vaak fout gaan
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:28: 41 – Deel 2
01:05:56 – Deel 3
01:24:00 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Thu, 21 May 2026 - 586 - 586 – Paul Frissen: de staat als hoeder van pluralisme
BestuurskundigePaul Frissen ziet ons land al een tijd heen en weer schommelen tussen populisme en technocratisch beheer. En dat is heel iets anders dan het beoefenen van de kunst van politiek in een land van minderheden en pluralisme in opvattingen en overtuigingen. Zijn nieuwe boek analyseert hoe dat komt en hoe de beoefening van die kunst de ruimte kan terugvinden die zij verdient. Jaap Jansen en PG Kroeger praten met Frissen over zijn boek De neutrale staat, pleidooi voor conservatief pluralisme.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
De staat moet ons beschermen tegen de revolutionaire tijdgeest, zegt Paul Frissen. Hij moet daarin zelf geen politieke voorkeur aan de dag leggen maar vooral het pluralisme behoeden en behouden. Pluralisme is immers een levendig en uitdagend karakteristiek van de Nederlandse cultuur en politiek: "Iedereen is hier ergens minderheid." Daarom moet de staat het pluralisme dat al die vormen van eigenheid beschermt en ruimte geeft helpen bewaren. De staat zelf moet daarbij neutraal blijven. Meer verkeersregelaar of scheidsrechter. De spelregels met gezag handhaven, zonder te bepalen wat de inhoud en de uitkomst van het spel moet zijn. Want het strafrecht en het geweldsmonopolie van de staat zijn machtige wapens die alleen zorgvuldig en terughoudend ingezet mogen worden. Anders is voor je het weet de rechtsstaat verloren.
Populisten vinden dit soort evenwicht en ingetogenheid maar onzin, noteert Frissen. Radicalen willen alles en wel nu. "Sentimenten die meteen bevredigd moeten worden." Populistische stromingen – of ze nu radicaal-rechts zijn of radicaal-links - zijn revolutionair van aard. Zij gaan uit van een welhaast onvermijdelijke apocalyps die het bedrijven van politiek juist onmogelijk maakt. Bij de een is dat een dreigende beschavingsondergang door 'omvolking', bij een ander is dat de planetaire verwoesting door klimaatcatastrofes. Allebei weigeren ze stil te staan bij de politieke matiging van het pluralisme. Dat is volgens hen 'het systeem', gestuurd door 'de elite' die zich tegen hun revolutionaire omwenteling verzet.
Als de wereld op instorten staat, legitimeert dat voor radicalen ongeremd gedrag en beleid dat het alledaagse maatschappelijk verkeer moet verstoren. Denk aan de eis van 'noodwetten'. De ‘spontanité' van de Franse revolutie zien we nu terug in fakkeloptochten en het besmeuren van kunstwerken; ruiten ingooien; online bedreigingen; trekker-parades. Erupties in groepsverband van individuele emoties, die voortdurend gevoed moeten worden.
Maar een échte oplossing is ook weer niet de bedoeling, blijkt uit bijvoorbeeld PVV-gedrag. Er moet voor hen vooral géén afgewogen migratiebeleid komen. Dat arbeidsmigratie een politieke keuze is en migratie ons niet hoeft te overkomen als een soort natuurverschijnsel, moet buiten beeld blijven. En ook al is het radicale aspect aan de linkerzijde minder dominant, bijvoorbeeld bij Extinction Rebellion ziet Frissen die romantische beleving van identiteit en ondergangsstemming eveneens.
Het antwoord uit beleidspartijen rond 'het midden' blijft meestal steken in technocratisch beheer, klaagt hij. Het koesteren van pluralisme is daar verstatelijkt in plaats van een krachtbron.
In de verzuiling waren verschillen de maatschappelijke basis. De behoefte aan gelijkheid - in kansen, voorzieningen en posities - bracht vanaf de jaren ‘60 en ‘70 uniformering. Verschillen werden een probleem dat via diagnostisering, monitoring, protocollen en compensatiemechanismen beheersbaar kon worden gemaakt. Wat Alexis de Tocqueville zo fraai 'mild despotisme' noemde. Beheersing en de technocratie van regelstelsels werd essentieel, dat hadden Michel Foucault en Jürgen Habermasgoed gezien. Frissen toont zich geïnspireerd door de Franse denker Claude Lefort, die erop wijst dat niet beheersing en technocratisch management, maar creatieve botsingen de essentie van de democratie vormen.
Dat technocratie en de gedachte dat deze door wetenschappelijke kennis, feiten en inzichten gestuurd kan worden nogal feilbaar is, zagen we in bij Covid-19. Opvallend was nu juist hoe wendbaar en flexibel het improviseren in de samenleving ook toen uiteindelijk weer bleek te zijn. Zelfs bij grote verschillen in aanpak tussen verschillende landen in Europa liep het overal uit op ‘doormodderen’ en improviseren.
Wie pluralisme meer ruimte wil geven, krijgt van Frissen huiswerk mee. Afschaffen van regels? Met het behoud van protocollen en steeds meer toezicht leidt dat tot niets. De rechter op de stoel van de politiek zetten - denk aan een Constitutioneel Hof of aan het Urgenda- arrest – leidt tot nog meer detailsturing, governancevoorschriften en protocollen.
In de kern gaat het volgens Frissen om de bereidheid verschil te accepteren. "De participatiesamenleving was een interessante gedachte. Maar alleen als je dan wel variëteit accepteert. En niet meteen Kamervragen gaat stellen als scholen of ouderenzorg in Maastricht anders te werk gaan dan op Walcheren." Hij verzucht: "Maakbaarheid wás een linkse zaak ooit, maar die lijkt inmiddels overal te zijn doorgedrongen.”
***
Verder luisteren
323 - Paul Frissen en het gevaarlijke verlangen naar de integrale oplossing
210 - Herman Tjeenk Willink over het verval van de democratische rechtsorde
226 - In het oog van de orkaan: Roel in 't Veld over wat er mis is met politiek en bestuur
445 - Chaos en onrecht in het sociale stelsel
152 - De 19e-eeuwse wortels van FvD en PVV
60 - Coen Brummer & Daniël Boomsma: De canon van het sociaal-liberalisme
34 - 140 jaar Anti-Revolutionaire Partij
385 - Jan de Koning en het verschil tussen een greppel en de laatste gracht
300 - Ethische politiek: het bijzondere Nederland met zijn 'moreel hoogstaande opvattingen'
296 - Doe effe normaal man! De macht der gewoonte in de Nederlandse politiek
70 - 'Voorzitter, het is Kafka!' - Leven en werk van Franz Kafka
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:28:01 – Deel 2
01:03:46 – Deel 3
01:22:43 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 15 May 2026 - 585 - 585 - 'Nostalgie is geen strategie': Canada breekt met Amerika en kiest voor de EU
Geopolitieke omwentelingen laten allerlei nieuwe allianties ontstaan. De meest opmerkelijke is wel die van Canada met de Europese Unie. In hoog tempo verdiept, verbreedt en intensiveert die coalitie zich. Buitengewoon symbolisch hierbij was de uitnodiging aan premier Mark Carney om als eregast de Top bij te wonen van de Europese Politieke Gemeenschap in Jerevan, Armenië.
Jaap Jansen en PG Kroeger duiken in de zwaartepunten, de focus en de opmerkelijke inspiratiebronnen. Van het ontstaan van Canada in de 15e eeuw, cognac-export in het begin van de 20ste eeuw tot Havèl in 1978 en de Finse president nu.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
De jonge Jean Monnet was als avontuurlijke cognac-handelaar al gefascineerd door Canada, zijn ondernemende migrantencultuur, innovatieve geest en openheid. Het eerste verdrag van 'zijn' EEG buiten Europa was dan ook met dat land, over hightech samenwerking rond kernenergie. En die avant garde rol werd traditie. In 1976 sloot de EEG een breed kaderakkoord met premier Pierre Trudeau, in 2017 met zijn zoon Justinhet CETA-vrijhandelsakkoord met meteen weer zo'n brede opzet erbij, de Strategische Partnerschapovereenkomst. Deze aanpak is het model geworden voor alomvattende akkoorden die de EU wereldwijd sluit, zoals met India, Japan, Australië, Vietnam en Mercosur.
Met Canada gaat deze coalitievorming in hoog tempo de diepte in. Bij de ruimtevaart in de ESA, Horizon Europe rond R&D, als enig niet-Europese land in het lange-termijn defensie-investeringen programma SAFE, met Oekraïne en in de JEF-coalitie rond de Pool en Oostzee. En nu als eerste niet-Europees land actief in de door Emmanuel Macron geïnitieerde Europese Politieke Gemeenschap die samenkwam in de Kaukasus, dichtbij een aantal spanningshaarden in de actuele geopolitiek.
Mark Carney benut dit nadrukkelijk om met de EU samen afstand te nemen van allereerst Amerika, maar ook van China. Daarmee vult hij zijn geruchtmakende speech in Davos, eerder dit jaar, heel concreet in. Hij riep de ‘middelmachten’ op zich te emanciperen van 'hegemonen' als Poetin,Xien Trump en realistisch te bezien wat zij met elkaar kunnen waarmaken. Alleen zo kunnen ze hun soevereiniteit bewaren. À la het kabinet-Jetten: “Aan tafel, niet op het menu.”
Canada moest als een van de eersten meemaken wat zo'n 'middle power' existentieel kon bedreigen, schetste Carney scherp. Betreuren dat Trump, Poetin en Xi zich zo gedragen noemde hij zinloos. “Nostalgie is geen strategie.”
Macron, Friedrich Merz,Mario DraghienAlexander Stubb bouwen hier nadrukkelijk op voort. In de campagne in ons land klonk de echo ervan door in 'Het kan anders' en 'Het kan wél'.
In Canada is inmiddels forse steun voor - zelfs – het lidmaatschap van de EU. Stubb noemt dit idee ‘a marriage made in heaven’. De Europese Commissie houdt het formeel braaf af, maar wijst op mechanismen als 'speciale partnerschapsovereenkomsten' met verwante landen. Ook voor Oekraïne en Moldavië wordt dit verkend en voor Noorwegen is het al een feit.
Canada zou als hoogontwikkeld rijk land van 41 miljoen inwoners, met een bbp van 10% van de EU, ongeveer zo groot zijn als Italië en iets groter dan de Benelux of Spanje. Carney wil daarbij met zijn land de brug slaan tussen de EU en het Trans-Pacific Partnership waarin Canada een belangrijke rol speelt. Een hoogontwikkeld, vrijheidsgezind 'handelsblok' van 1,5 miljard mensen zou daarmee tegenover de 'hegemonen' geplaatst worden.
En zou zoiets bij Canada zelf passen, gelet op de wortels van dit land? Wie daarin duikt ziet verrassende overeenkomsten. Hun Rudolf Thorbecke was diens tijdgenoot Lord Durham. Van een reeks losse, soevereine provincies werd na 1870 een coherente confederatie opgebouwd, die qua opbouw sterk doet denken aan de EU van nu. Warm bepleiter daarvan was nota bene queen Victoria. Drijfveer was toen al de schrik voor 'tariffs' en de expansiedrift uit Washington. Bewust koos men voor een Europese traditie met multiculturele vrijheden, een constitutionele monarchie en nadruk op betrouwbare, lange termijn relaties als land dat in essentiële, nu ook vaak zeer kritische grondstoffen op zekerheid van afnemers wilde kunnen rekenen. Carney's visioen voor zijn land als partner in de geopolitieke rol van de EU bouwt dus voort op een stevig fundament in historie en cultuur.
***
Verder kijken
Alexander Stubb: Canada in EU 'marriage made in heaven'
***
Verder luisteren
578 - Oorlog voeren in een verdeelde wereld: misverstanden en mislukkingen
575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel
571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan
558 – Poetins rampjaar, Jettens kans
528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa
492 – Macrons Europese atoombom
484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft
458 - De gedroomde nieuwe wereldorde van Poetin en Xi
447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor
427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben
236 – Václav Havel, de dissident die president werd
137 – Joeri van den Steenhoven over slim investeren in kenniseconomie Canada
107 - Jean Monnet, de vader van Europa
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:30:27 – Deel 2
01:07:06 – Deel 3
01:30:00 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 08 May 2026 - 584 - 584 – Gerrit Schimmelpenninck, de vergeten minister-president
Gerrit Schimmelpenninck kwam uit een chic geslacht van notabelen. Vanaf zijn vroegste jeugd zat hij maatschappelijk op de voorste rij. Letterlijk zelfs, op schoot bij Napoleon. Hij was de eerste minister-president van ons land en vertrouweling van de Oranjekoningen Willem I, II en III. Ondanks een rijkgeschakeerd leven tussen 1794 en 1863 is hij volkomen vergeten geraakt. Ten onrechte, laat De vergeten minister-president zien. Een onthullende biografie, geschreven door Hans Verbeek die er op gepromoveerd is. Hij verrichtte nauwgezet graafwerk in nimmer eerder geraadpleegde mappen, gevonden in de buitenplaats van de Schimmelpennincks, het Nijenhuis in Diepenheim. Een unieke collectie stukken, brieven, documenten en persoonlijke papieren en geheimen biedt een heel nieuw beeld van spannende gebeurtenissen in politiek, diplomatie, economie en machtsstrijd in de negentiende eeuw.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Hans Verbeek vertelt over zijn boek op zondag 10 mei 2026 in De Richel in Amsterdam
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact
***
Schimmelpenninck groeide op in het Parijs van de Jacobijnse terreur en Napoleon Bonaparte. Die maakte zijn vader Rutger Jan tot raadspensionaris – president - van de Bataafse Republiek. Zoon Gerrit was zodoende even een soort kroonprinsje en woonde zelfs op Huis ten Bosch. Maar de politieke omwentelingen in Europa bepaalden toen al zijn levenslot. Zijn vader werd afgezet, de Oranjes kwamen terug aan de macht en zelf maakte hij onder Willem I glansrijk carrière. Geen wonder dat hij nogal zelfverzekerd was en vond dat hij eigenlijk recht had op mooie titels, status, geld en banen van het hoogste niveau.
Die achtergrond maakte dat hij als diplomaat aan de meest aristocratische en weelderige hoven van Europa zich als een vis in het water voelde. In Sint-Petersburg moest hij bij de tsaar - schoonfamilie van de Oranjes - de uitermate pijnlijke gevolgen van een societyschandaal wegpoetsen. Hij ondervond dat Nicolaas I - het rolmodel van Poetin! - veel beter op de hoogte was van Haagse perikelen dan hijzelf als gezant. In Londen was hij evenzeer een succes bij koningin Victoria's hof. Schimmelpenninck nam ook daar veel ambtelijke vrijheid; hij kocht journalisten om en bewerkte via oppositieleider Benjamin Disraeli het parlement tegen de regering-Palmerston.
Politiek hoogteput van zijn loopbaan kwam in 1848. Hij kon de stuurloze en panische Willem II dicteren hoe hij hem zou bijstaan in de politieke crisis. Hij was bereid een Brits aandoende Grondwet op te stellen, maar wilde dan wel al meteen als 'prime minister' het heft in handen krijgen.
De koning was een chaoot. Zo waren drie verschillende groepen tegelijk bezig aan een nieuwe, meer liberale Grondwet. De negenmannen rond Johan Rudolf Thorbecke, een onrustige Tweede Kamer en Schimmelpenninck zelf. Maar Schimmelpenninck was niet handig in het organiseren van draagvlak. Uit angst voor rellen en revolutie liet Willem II Schimmelpenninck weer vallen.
Als ambassadeur in het Verenigd Koninkrijk raakte hij verstrikt in een volgende Oranjecrisis. Kroonprins Willem moest in Engeland afkoelen van slaande ruzie met zijn ouders. Het lukte Schimmelpenninck warempel diens ballingschap daar tot een groot succes te smeden.
Toen plots het bericht kwam dat Willem II gestorven was moest de kroonprins - nu immers meteen koning Willem III - behendig naar Den Haag worden geloodst, naar de troon en de Grondwet die hij verafschuwde. Het kwam allemaal op zijn pootjes terecht, maar Schimmelpenninck hield er privé wel een uiterst cynisch blik op het Oranjehuis aan over.
Niet minder heftig waren en bleven zijn gevoelens contra 'die Leidse professor, die theorist en Jacobijn Thorbecke. Verbeek analyseert dat deze wederzijdse vijandschap veel dieper zat dan tot nu toe was aangenomen. En dat ook Thorbecke niet vies was van schimmig lobbywerk en manipulaties contra Schimmelpenninck zoals die zelf in Londen had gepraktiseerd. Het ruïneerde zijn poging tot een politieke comeback in 1853.
Het zijn dit soort onthullende momenten achter de schermen van de hoge diplomatie, het tsarenhof en de Haagse besognes die deze biografie een onverwacht tijdsbeeld maken. Dat geldt niet minder voor de realiteit die het boek laat zien van de bittere armoede in de dorpen van Twente, de uitbuiting van 'ons Indië' om in het land aan de Noordzee een staatsbankroet te voorkomen en de neergang van de lang vanzelfsprekende autoriteit van notabele families. De gegoede burgerij nam onder leiding van Thorbecke de politieke macht over en sloeg de weg in naar een modernisering van die lang ondenkbaar was.
***
Verder luisteren
28- De relatie Nederland-Frankrijk
190 - Napoleon, 200 jaar na zijn dood: zijn betekenis voor Nederland en Europa
21 - Poetins rolmodel tsaar Nicolaas I
520 - De radicaaldemocratische erfenis van Pieter Vreede
274 - Thorbecke, denker en doener
115 - Thomas Paine en De Rechten van de mens
11 - Gerlacus Buma, soldaat van Napoleon, maar ook van Willem I
488 - Het Congres van Wenen (1814-1815) als briljant machtsspel
373 - Nederland en België: de scheiding die niemand wilde
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:32:54 – Deel 2
01:07:42 – Deel 3
01:27:46 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 05 May 2026 - 583 - 583 – Lafayette, een jonge Franse edelman in de Amerikaanse revolutie
Een Franse tiener stortte zich met heel zijn enthousiasme, idealisme en aristocratische ponteneur 250 jaar geleden in de onafhankelijkheidsstrijd in Amerika. Hij werd – al in die tijd - een soort popster en kreeg de bijnaam 'held van twee werelden'. Het was het ongebruikelijke begin van een ongekend avontuurlijk leven tijdens revolutie, omwenteling en strijd voor democratie en mensenrechten. Marie-Joseph Paul Yves Roch Gilbert du Motier, Marquis de La Fayette - een onvervalst Hollywood-epos waardig. Jaap Jansen en PG Kroeger vertellen het verhaal over de meest vereerde Europeaan in de rebelse dertien koloniën.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Hij leefde van 1757 tot 1834. Een weeskind uit een adellijke, puissant rijke en krijgshaftige dynastie in Auvergne. Hij kende iedereen en speelde waar hij opdook een hoofdrol in meeslepende gebeurtenissen. Als politicus, generaal, diplomaat, filosoof en bemiddelaar. Hij was een tijdgenoot van al die fascinerende mensen van Verlichting, Romantiek en revolutiejaren. Napoleon, Goethe, Germaine de Staël, Beethoven, de Humboldts en natuurlijk de founding fathers van Amerika.
Op13 juni 1777 kwam het door Lafayette zelf betaalde oorlogsschip Victoireaan bij de kust van South Carolina. Zijn wapens, het kruit en onmetelijke rijkdom waren welkome geschenken. Maar wat moesten de Amerikaanse opstandelingen met die jongen vol esprit, maar zonder kennis van de Engelse taal? In enkele maanden veroverde hij de harten van de Amerikanen, misschien wel juist omdat zo'n uiterst elitaire, aristocratische persoonlijkheid zo’n enorm contrast vormde met de dagelijkse besognes en contacten in Philadelphia. En hij maakte indruk doordat hij oprecht was. Hij maakte alle ontberingen aan het front en in de ijzige winter van Valley Forge mee als trouwe adjudant van George Washington. "Ik ben hier om te leren, niet om lesjes uit te delen," zei hij bescheiden. Washington stuurde de 20-jarige terug naar Parijs om als influencer ook Franse harten én beurzen te laten kloppen voor vrijheid en democratie. Ook daarin bleek hij een succès fou.
Terug aan de zijde van zijn idool Washington commandeerde Lafayette de troepen en speelde een hoofdrol bij de definitieve overwinning op de Britten bij Yorktown in 1781. In Parijs werd hij bejubeld. Hij onderhandelde mee aan de vrede waarmee koning George III zijn Amerikaanse imperium moest vrijlaten. Terug in het vrije Amerika trok hij door alle nieuwe 13 staten, als een popster gefêteerd. Geen wonder dat hij terug in Frankrijk een leidende aanjager werd van een verlicht koninklijk bewind en meer burgerlijke vrijheden. De ochtend na de bestorming van de Bastille werd hij benoemd tot commandant van de Nationale Garde en moest rust en orde en een correct functioneerde overheid garanderen.
Hij schreef wereldgeschiedenis. Uit zijn pen kwam de Déclaration des Droits de l'Homme et du Citoyen – de Verklaring van de rechten van de mens en de burger - het fundament voor de formulering van mensenrechten sindsdien. Zijn coauteur was vriend voor het leven Thomas Jefferson. De radicalisering en uiteindelijk 'la Terreur' van de Revolutie hadden voor Lafayette's familie vreselijke gevolgen. Hij poogde te vluchten naar Amerika, maar werd opgepakt en zat jaren vast als gijzelaar in een Habsburgs kasteel in Slowakije. Napoleon kocht hem vrij, maar dat betekende allerminst dat hij voor zijn steeds dictatorialer wordende bewind. Lafayettte was de rest van zijn leven een principieel, vurig tegenstander van autoritair bewind, ook van de niet al te democratische koningen na l'Empereur. Het scheelde overigens maar weinig of hij was in 1830 zelf staatshoofd geworden.
Amerika was hem nimmer vergeten. Ter viering van 50 jaar onafhankelijkheid, nu 200 jaar geleden, maakte hij een tournee langs alle 24 staten van toen. Het werd een triomf, met zijn verjaardagsfeest op het Witte Huis. Hij sprak als icoon van de vrijheid het Congres toe. En hij bezocht nog weer eens zijn vriend Jefferson, toen 81 jaar oud. Bij zijn dood in 1834 werd nationale rouw afgekondigd in heel de Verenigde Staten. President John Quincy Adams zei in zijn grafrede: “Lafayette staat hoog op de lijst van de pure en onzelfzuchtige weldoeners van de mensheid.”
***
Verder kijken
Tekenfilm: Lafayette, de Franse tiener die Amerika maakte
Guns and Ships - Hamilton (Original Cast 2016 - Live)
***
Verder luisteren
281 - Fourth of July: Amerika reisgids voor politieke junkies
382 - 250 jaar Verenigde Staten: de Boston Tea Party
519 - Thomas Jefferson, de revolutionaire schrijver van de Onafhankelijkheidsverklaring
459 – Rolmodel George Washington
397 - Benjamin Franklin, zijner majesteits meest loyale rebel
190 - Napoleon, 200 jaar na zijn dood: zijn betekenis voor Nederland en Europa
580 - Lenteboekenspecial met Germaine de Staël
57 - PG Kroeger over Alexis de Tocqueville
513 – Tanks rollen door Washington DC, 250 jaar US Army
570 - 250 jaar VS: leiderschap in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden
494 - Trumps aanval op de geschiedenis en de geest van Amerika
473 - 2025. 200 jaar John Quincy Adams president
475 – Trumps rolmodel Andrew Jackson
520 - De radicaaldemocratische erfenis van Pieter Vreede
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:26:28 – Deel 2
00:53:30 – Jean-Marc van Tol + Deel 3
01:13:35 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 01 May 2026 - 582 - 582 – Het kabinet-Jetten: navigeren in de mist
De eerste twee maanden van het nieuwe kabinet lieten meteen zien onder welke druk het minderheidskabinet van Rob Jetten moet presteren. Ze werden direct in een wereldwijde crisis gestort, met dramatische gevolgen voor de energiezekerheid, grondstofketens, economische perspectieven en geopolitieke dreigingen. Stevige parlementaire meerderheden zijn niet in zicht en de polder is balsturig.
Toch heeft het kabinet op vier grote thema's panache getoond. Soms zonder dat de buitenwacht daar erg in had, noteren Jaap Jansen en PG Kroeger. Maar op drie grote thema's is de mist nog niet opgetrokken.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Meest in het oog liep natuurlijk het 'asiel en migratie dossier'. Jetten gunde de VVD na tal van vergeefse pogingen – ook al onder Rutte - om dit nu echt te regelen af te ronden. Bart van den Brink, de CDA-vicepremier, bleek bereid de wetgeving van VVD'er David van Weel - die hier PVV'er Marjolein Fabers werk voortzette - in de Senaat te verdedigen en zo af te ronden. Maar de Senaat is na ‘Schoof’ een mijnenveld. De grootste partij bij de Eerste-Kamerverkiezingen van 2023, de BBB, is daar in splinters uiteen gevallen, zoals ook PVV en BBB 'aan de overzijde'.
De labiliteit werd nog verhevigd doordat Geert Wilders bijna te laat ontdekte dat succes voor Van den Brink juist voor zijn PVV funest zou zijn. Diens opdracht was duidelijk: de linkerzijde niet frustreren, de rechterzijde vastpinnen op hun eigen 'strengste beleid ooit' en voor SGP en CDA humane uitvoering daarvan garanderen. Lukte hem dat, dan zou de PVV zijn aanpak moeten omarmen en vastzitten aan met hem solidair meewerken aan het aanstaande EU-migratiepact. Prompt dwong Wilders zijn senatoren tot allerlei pirouettes om te voorkomen dat zij de wetgeving van hun 'kanjer' Faber nog zouden moeten steunen. Deze absurde situatie werd nog potsierlijker door manoeuvres bij D66. Premier Jetten had misschien toch wat Lubberiaans 'even meedenken' in eigen kring moeten toepassen.
Anders dan het beeld na afloop kwam Bart van den Brink toch met winst uit de strijd. Hij kan in hoog tempo nu effectieve, uitvoerbare en humane wetgeving voorleggen en beide Kamers uitdagen nu wél hun werk te doen. In zijn eigen partij, het CDA, zal hij wel even moeten uitleggen dat dit resultaat geen reden tot ‘teleurstelling over weinig steun voor kabinet’ is (het commentaar van CDA-leider Henri Bontenbal), maar juist kans biedt zich te profileren als gedegen partij. Zeker ten opzichte van VVD en PVV die keer op keer niet leverden bij 'asiel'.
Het kabinet kan intussen profiteren van grote doorbraken tijdens de Eurotop op Cyprus. Bij de Straat van Hormuz, de steun aan Oekraïne, energienoodbeleid en de praktische uitwerking van de rapporten DraghienLetta zit Nederland daadwerkelijk aan tafel – het staat niet meer op het menu.
Het nationale energiepakket van het kabinet bleek zó doelgericht te zijn ingevuld, dat ook gepatenteerde klagers over Haags beleid opvallend stil waren. Zelfs de boeren en de vissers!
Ook bij de Voorjaarsnota kon de coalitie een reeks stappen zetten met wisselende Kamermeerderheden. Daarmee lijkt naar Prinsjesdag het pad geëffend. De onzekerheden zijn nog groot, ook geopolitiek gezien, en VVD-minister Eelco Heinen heeft er een handje van problemen door te schuiven - hij lijkt meer op de voormalige Griekse minister Yanis Varoufakis dan op een strakke Onno Ruding (CDA, kabinetten-Lubbers I en II) of Jeroen Dijsselbloem (PvdA, Rutte II).
Drie mistbanken hangen nog voor de kust bij Scheveningen. Het noodzakelijke sociaal akkoord van kabinet en polder vertoont weinig dynamiek. De druk neemt toe nu blijkt dat het kabinet-Schoof in de WIA nog veel meer gaten en problemen achterliet. Enkele signalen gaf Jetten wel al af, zoals bij verzachting bij ingrepen in de bijstand.
In het CDA klinken niettemin zorgen over het al te liberale karakter en de toonzetting daarbij van de coalitie. De uitgestoken hand valt minder op dan de permanente campagnestand van de VVD en onwennigheid bij D66 in haar rol als leidende coalitiepartij.
Mistig is ook de grote aangekondigde hervorming in de zorg van VVD-minister Sophie Hermans en CDA-minister Mirjam Sterk. Het beteugelen van de kosten is geen rocket science - de Duitse coalitie van CDU/CSU en SPD is met precies hetzelfde bezig. Gek genoeg dreigen hier vooral in de VVD problemen. Eigen bijdragen voor meer gefortuneerde ouderen is in die partij sinds Rutte II een doembeeld. De strijd kon hier weleens vooral door VVD’ers onderling gevoerd gaan worden.
Waar de mist nu zou kunnen optrekken, is bij de 'taskforce toekomstige welvaart en vestigingsklimaat'. Op Cyprus is met het stevige EU-pakket 'One Europe, One Market' een doorbraak mogelijk met de concrete aanpak van de rapporten Draghi, Letta, Wennink en de door Heinen zo bepleite 'Kapitaalmarktunie'. Nederland kan als lid van de E6-kopgroep van grote economieën van de EU voortrekker zijn. Hier moet vóór de Franse presidentsverkiezingen concreet 'geleverd' worden, beseffen alle betrokkenen. Kabinet en Kamer kunnen hiermee meteen aan de slag om economie, kennis en technologie te versterken.
***
Verder luisteren
579 - De geur van wilde beesten - hoe overleeft een minister de eerste weken?
575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel
568 – Alsof hij er al jaren stond: het debuut van premier Rob Jetten
563 - Als minderheid meerderheden maken
181 - Voor nieuwe Kamerleden en bewindslieden: lessen van Jet Bussemaker
571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan
558 – Poetins rampjaar, Jettens kans
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:39:37 – Deel 2
00:59:50 – Deel 3
01:19:13 - Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 28 Apr 2026 - 581 - 581 - Péter Magyar brengt Hongarije terug in het hart van Europa
De overwinning van Tisza en de nederlaag van Fidesz zijn ongekend. Péter Magyar kan met ruim tweederde van de parlementszetels gaan regeren. Viktor Orbán is na zestien jaar aan de macht vernederd, maar zijn machtsapparaat en netwerken zijn niet zomaar ontmanteld. Jaap Jansen en PG Kroeger analyseren wat er bij de Hongaarse verkiezingen nu eigenlijk gebeurde, welke perspectieven de overwinning van Magyar biedt - ook voor Europa - wie hij is en waar zijn team en partij voor staan en hoe benauwd radicaal-rechts in Europa moet zijn nu suikeroompje Orbán verslagen is.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
De echte verrassing bij de uitslag van de stembusstrijd was niet de triomf van Tisza in Boedapest en de steden en hun buitenwijken. Dat waren de uitslagen op het uitgestrekte platteland, de dunbevolkte poesta en in marktstadjes en rurale dorpen. Daar stortte de steun voor Orbán in en profiteerde Tisza ook nog van de stemmen van bewoners daar die feitelijk naar elders vertrokken waren. De manipulaties van de kieswet door Fidesz keerden zich zo vooral tegen de kansen van de eigen partij. Bovendien was de opkomst hoger dan ooit, sinds 1989. Jongeren kwamen nu massaal naar de stembus, onder de 30 stemde 76% op Magyars partij.
De campagne van Magyar was uiterst gedisciplineerd en hield het oog op de bal. Alle pogingen angst rond te strooien of te intimideren vanuit Fidesz - zelfs met een sekstape als dreigement - werden genegeerd. Onzichtbaar had zijn partij buiten de steden 'Tisza-eilanden' gevormd om juist in rurale streken knooppunten te hebben voor zichtbaarheid, activisme en campagne van onderop. Magyar voerde juist in die provincieplaatsen campagne, terwijl Orbán zich door JD Vance, Geert Wilders en Marine le Pen liet bejubelen in Boedapest.
De focus werd gelegd op de corruptie, vriendjespolitiek en nepotisme. De verarming en desolate toestand van scholen, zorgcentra en basisvoorzieningen was het pijnlijk contrast daarmee, terwijl de EU-fondsen om hier investeringen mogelijk te maken door Orbáns beleid bewust gefrustreerd bleven. Tisza’s toespitsen daarop werkte, want zelfs in de dorpen rond Orbáns paleis op de poesta stemde 58% voor Magyar.
In de dagen na de verkiezingsuitslag bleek die focus opnieuw. Direct werden essentiële prioriteiten in gang gezet tegen de corruptie en het machtssysteem van Fidesz. Ook werd ingezet op een 'deal in één klap' met de EU. En dat bleek precies wat alle partijen bij zo'n deal uitkwam.
Magyars team maakt een vliegende start. Interessant is hoe Anita Orbán - geen familie! - als minister van Buitenlandse Zaken de banden met Brussel en buurlanden gaat aantrekken. Op wie we zeker moeten letten is Bálint Ruff, die als minister voor het kabinet van de premier al aankondigde dat de grote schoonmaak van corrupte netwerken en publieke opdrachten aan sponsors van Fidesz snel begint. De bewindslieden voor economie en financiën willen zo snel mogelijk het staatsbudget saneren, geblokkeerde EU-fondsen mobiliseren en toewerken naar toetreding tot de eurozone in 2030. Opmerkelijk is dat Magyar de checks and balances in het staatsbestel wil verstevigen, onder meer door de volgende president duidelijker bevoegdheden te geven tegenover de premier.
Voor de samenwerking met de EU-partners zijn deze signalen hoopgevend. Magyar wil ten eerste af van de vijandige verhouding met Polen. Bij heel wat EU-partners zal ook belangstelling bestaan voor het onthullen en saneren van de financiële stromen vanuit Boedapest naar radicaal-rechtse clubs en politici buiten Hongarije. Zeker ook in ons land, de thuisbasis van prominente CPAC-gasten. Ongetwijfeld komt er nog meer naar buiten, zoals hoe Orbán zijn collega Robert Fico hielp in zijn campagne door een fake asielzoekersoverval op Slowaakse grensposten in scene te zetten. De herdenking, na de zomer, van de Hongaarse opstand tegen het Sovjetbewind van 1956 belooft een bijzonder moment te worden. Dat was toen een wanhopige poging om uit de klauwen van Moskou te ontsnappen en een democratische toekomst in een vrij Europa te winnen. In de campagne scandeerden de Hongaren tegen Orbán de leuze van destjds al Ruszkik haza! - 'Russen, ga naar huis!'- en op de avond van de verkiezingsuitslag was dat dé overwinningskreet van Péter Magyars jonge aanhang op hun feest aan de Donau.
***
Verder lezen
Volg op Substack The Hungary Report door Péter Dósa
***
Verder luisteren
509 - Het verdriet van Geert Milders
505 - Donald Trump, een ramp voor radicaal-rechts in Europa
484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft
437 - Dwarse Viktor Orbán mag een half jaar Europa voorzitten. Gaat dat wel goed?
432 – Verkiezingen Europees Parlement 2024: Tisza verrassend winnaar
420 - Wilders formeert in Boedapest, niet Den Haag
336 - Timothy Garton Ash: Hoe Europa zichzelf voor de derde keer opnieuw uitvindt
109 - Mathieu Segers: Sterke lidstaten maken Europa sterk
63 - Judit Varga, minister van Justitie van Hongarije: lessen uit de geschiedenis
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:29:35 – Deel 2
01:03:57 – Deel 3
01:18:06 – VVDS: Gremdaat
01:27:39 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 24 Apr 2026 - 580 - 580 - Lenteboekenspecial
Er zijn zo veel heerlijke boeken verschenen, dat het tijd is voor een extra boekenspecial. Nieuwe boeken over unieke vrouwen, ideologen, ballingen, sublieme schrijvers, politici, denkers en grote liefdes. Over China, Haagse politiek, Frankrijk, Duitsland, Engeland, Amerika en nog veel meer. Met hoofdrollen daarin van Napoleon, Churchill, Deng Xiaoping, Hitler, Lubbers, Kok, Rutte en natuurlijk weer de families Mann en Von Humboldt. Jaap Jansen en PG Kroeger bespreken zes boeken!
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Meld je aan voor het Europa Festival van Pro op zaterdag 9 mei in BlueCity Rotterdam, het oude Tropicana
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact
***
Churchill vertrouwde haar volstrekt. Zijn schoondochter Pamela was de beste spion die hij ooit had. En zij kende al zijn geheimen, angsten en heldenmoed. In zijn laatste levensjaren nog ging zij met hem mee als gezelschap op het jacht van Onassis. Daar ontmoette zij niet alleen Maria Callas, maar ook oude vrienden: JFK en zijn Jackie. Pamela Digby Churchill Harriman kende iédereen. Ze was een overlevingskunstenares, geliefde van een lange reeks van de machtigste en rijkste mannen uit heel de wereld en een politiek dier van de buitenklasse. Zij was het die Bill Clinton ontdekte voor het presidentschap. Hij schonk haar een droombaan: ambassadeur van Amerika in Parijs. Ook daar was zij een spectaculair succes. Ze wond Jacques Chirac om haar vinger en wist vrede te stichten in een gruwelijke oorlog. Wát een leven!
Margot Dijgraaf - Germaine de Staël. Schrijver, balling en feminist avant la lettre
Germaine verslaat zelfs Pamela als vrouw met een avontuurlijk leven in wilde tijden. Ze was briljant, schreef bestsellers in zowel de romanliteratuur als wetenschappelijke en politieke essays. Goethe vertaalde haar, Klemens von Metternich en tsaar Alexander ontvingen haar, Wilhelm von Humboldt was een vriend, filosofen als Friedrich von Schlegel en Benjamin Constant waren haar metgezellen, koningin Marie Antoinette was een vriendin die haar wijze adviezen helaas niet volgde. Haar leven tussen 1766 en 1817 viel samen met alle grote revoluties van die jaren en zij speelde daar een opmerkelijke rol in, kende alle hoofdfiguren, correspondeerde en discussieerde met hen. Haar kasteeltje in Coppet, even buiten Genève, was haar salon en die samenkomsten werden 'de Staten Generaal van Europa' genoemd. Ze had één vijand. Napoleon. Ze kritiseerde hem en zijn ondemocratische machtsdrift rechtstreeks in zijn gezicht. Hij liet haar verbannen en de eerste druk van haar boek over Duitsland vernietigen. Toch werd ook dit een bestseller.
Margit van der Steen – ‘Ware wonderdieren’. De eerste vrouwen in de Nederlandse politiek (1917-1927)
Wie waren de vrouwen die als eersten in ons land politieke functies konden veroveren? Wat maakten zij mee? Hoe werden zij bejegend? Dit boek is een tijdsbeeld van Nederland en het verhaal van deze pioniers. Het werd ze allerminst makkelijk gemaakt, want op rechts en net zo goed op links waren veel mannen allerminst ingenomen of overtuigd van de waarde van de vrouw in de politiek. Troelstra zag hen als risico voor de komst van het socialistisme. De gereformeerden vonden dat vrouwen geen plaats hadden in de harde wereld van macht en geld. De katholieken vonden het moederschap en niet het bestuur haar ware bestemming.
Maar daar trokken de politieke pioniers zich weinig van aan. Fascinerende mensen, voor de duvel niet bang. Leer ze kennen. Suze Groeneweg, Carry Pothuis-Smit, Aletta Jacobs. Maar ook Wilhelmina van Itallie-Van Embden, een meesterinterviewer die Kamerlid werd. Frida Katz, het wetgevingskanon van de CHU. Eiske ten Bos-Harkema, een 'rooie vrouw' die het cachot in moest toen ze een 'MeToo'-schandaal onthulde.
De liberalen, die het meest hun best hadden gedaan om het vrouwenkiesrecht te realiseren, werden er niet voor beloond. Algemeen kiesrecht beloonde vooral de socialisten. En veel vrouwen conservatief te stemmen.
Florian Illies - Als de zon ondergaat(verschijnt op 12 mei in de Nederlandse vertaling)
In de zomer van 1933 was het heerlijk aan de Côte d'Azur. Maar Thomas Mann was wanhopig. Kon hij ooit terug naar München naar zijn schrijftafel, zijn romans, verhalen, essays? Florian Illies' documentaire roman schetst die eerste maanden in ballingschap en de ontworteling van de grote schrijver, zijn familie en hun vrienden in Sanary sur Mer. Hoe dochter Erikaeen dappere regisseur van het overleven tegen Hitler werd. Hoe zoon Klaus in Zandvoort levensmoe leek, maar in verzet een levensdoel hervond. Hoe zoon Golovan verlegen student een stille held werd. En Goebbels stiekem meekeek. IJzingwekkend.
Dik Verkuil - De ongenaakbare Bolkestein
Een monumentale biografie die een tijdsbeeld geeft van Nederland in de twintigste eeuw. Van het chique milieu van de Amsterdamse elite, van dat van de studenten vroeger, van Shell als koloniaal bedrijf, van de VVD die transformeerde van nette heren partij naar volkse machtsfactor. En Frits Bolkestein loopt daar doorheen, eigenwijs, horkerig, provocerend, aarzelend tussen conservatisme en liberalisme. Trots op zijn gave van 'haute vulgarisation' die maatschappelijke thema's hielp agenderen. Maar ook tragisch. Want als bewindsman, als Eurocommissaris en als politiek leider in de paarse periode boekte hij nauwelijks concrete resultaten. Het premierschap ontglipte hem door eigen, aarzelende vaagheid. Zijn opvolging werd een drama. En zijn Magnum Opus, het boek dat hij decennialang aankondigde, werd een flop. Maar toch, wát een leven!
Kevin Rudd – On Xi Jinping. How Xi's marxist nationalism is shaping China and the World
Hoe denkt de machtigste man op aarde? Sinoloog en oud-premier van Australië, Kevin Rudd, durft het aan in het brein van Xi te kruipen en zijn ideologische kerngedachten te ontcijferen. Zo kruipen we met hem in de geest van een totalitair heerser, een man naar wie iedereen in China moet opkijken en die men heeft te gehoorzamen. Meest fundamenteel is het feit dat Xi een ware gelovige is. Het marxisme-leninisme is de enige wetenschappelijk bewezen analyse van de wereld en wie deze zuiver volgt, kán niet falen. Daarom heeft hij met drie correcties het bewind van zijn voorganger Deng Xiaoping diepgaand veranderd. Bij de centrale macht van de Partij en bij de economische verschillen binnen China wijst hij een koers 'naar links' aan. Terug naar Lenin en de jonge Mao. Nivellering en een nadruk op staatsbedrijven. Zuivering in partij en legertop. Bij de nationale identiteit van China wijst Xi naar het verleden, naar de tijd voor Mao. De ideologie, cultuur en zelfs bepaalde zeden en religie uit de keizertijd zijn weer acceptabel. Want China is en was één en superieur. Als rode keizer is Xi wereldlijk leider en spiritueel heerser tegelijk.
***
Tijdlijn
00:00:00 – Introductie
00:06:75 – Pamela Digby
00:29:48 – Germaine de Staël
00:42:07 – De eerste vrouwen in de Nederlandse politiek
01:05:48 – De familie Mann op de vlucht voor Hitler
01:12:22 – Frits Bolkestein
01:32:11 – Xi Jinping
01:58:06 – Einde
***
Verder luisteren
Kingmaker
479 - Winston Churchill. Staatsman. Redenaar. Excentriekeling
32 - Churchill en Europa: biografen Andrew Roberts en Felix Klos
Germaine de Staël
190 - Napoleon, 200 jaar na zijn dood: zijn betekenis voor Nederland en Europa
40 – De geniale broers Von Humboldt
519 - Thomas Jefferson, de revolutionaire schrijver van de Onafhankelijkheidsverklaring
570 - 250 jaar VS: John Quincy Adams, leiderschap in het Huis van Afgevaardigden
Wonderdieren
113 - De Jaren '20 als wenkend perspectief
Mann
105 - Dagelijks leven in Nazi-Duitsland
404 - Thomas Mann in 1949 en de internationale positie van Nederland in dat jaar
Bolkestein
485 - De bijzondere veelzijdigheid van Frits Bolkestein
32 - Gesprek met Frits Bolkestein
403 - Sam van Houten, een eeuw lang verrassend dwars
274 - Thorbecke, denker en doener
Xi
220 - China's nieuwe culturele revolutie
453 – 75 jaar Volksrepubliek China, waar is het feestje?
564 – Xi Jinping en de zuivering van de Chinese legertop
458 - De gedroomde nieuwe wereldorde van Poetin en Xi
578 - Oorlog voeren in een verdeelde wereld: misverstanden en mislukkingen
551 – Klem tussen Amerika en China: de koude oorlog rond ASML
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 17 Apr 2026 - 579 - 579 - De geur van wilde beesten - hoe overleeft een minister de eerste weken?
Een nieuw kabinet is voor iedereen weer wennen. Tweede en Eerste Kamer, de media, de ambtenaren in de Haagse torens en de nieuwe bewindslieden zelf moeten zich de nieuwe situatie en hun nieuwe rol zo snel mogelijk eigen maken. Zeker bewindslieden die als ‘een frisse wind van buiten’ zijn geworven komen soms wel even in een ontgroeningsperiode terecht. Het kabinet-Jetten is hierin verrassend 'traditioneel'.
Jaap Jansen en PG Kroeger bekijken hoe Rob Jetten en de zijnen de eerste weken doorkwamen, wat daarbij opviel en welke gids uit het verleden beschikbaar is die elke nieuwe bewindspersoon zou moeten volgen. Want uit de ervaringen van eerdere ambtgenoten zijn tien lessen te leren voor een succesvolle start waarmee de nieuwe minister of staatssecretaris direct kan verrassen als een daadkrachtig en doeltreffend lid van een kabinet.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Les 1 - Bewaar je onafhankelijkheid
Zodra een minister het departement binnenloopt wordt er voortreffelijk voor gezorgd. Dat is mooi en levensgevaarlijk. Een bewindspersoon moet beseffen dat hij geen verlengstuk van zijn ministerie is, maar evenmin een correctie of straf op het ambtelijk apparaat. Hij moet zich dus niet laten 'inpakken', maar ook niet - zoals Marjolein Faber - een soort oorlog tegen de eigen omgeving beginnen. Leerzaam is hoe Jos van Kemenade in 1981 bij zijn terugkeer op Onderwijs en Wetenschappen de lessen van zijn eerste ambtstermijn benutte voor stevige politieke aansturing van het departement.
Les 2 - Heb een plan
Heeft een minister bij aantreden zelf niet veel visie, dan is dat voor het ministerie helemaal geen probleem. Men heeft een prachtig inwerkdossier klaarliggen en elke ambtelijke top gebruikt de minister graag als assistent voor de uitvoering. Daarom kan een minister maar beter meteen bij aantreden duidelijk laten blijken wel degelijk een eigen plan te hebben en het departement daar goed van doodringen. Wim Deetman deed dit op O&W zo krachtig dat de onthutste ambtelijke top hem liet vragen: “Meent u dit écht, excellentie?” Bij Jetten zagen we hoe Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken) zijn eerste buitenlandse bezoek benutte om een beleidsvisie voor Europa te lanceren.
Les 3 - Verover de sector
Voor een nieuwe bewindspersoon is snel en goed - en dat is niet hetzelfde! - vertrouwen winnen in de beleidssector cruciaal. Wie dat kan zit eigenlijk meteen al goed. Wouter Koolmees (Sociale Zaken in Rutte III) bouwde in de polder meteen zoveel krediet op, dat hij zelfs een pensioenakkoord wist te smeden. Iets wat vele voorgangers uit de handen was geglipt. Hans Vijlbrief (Sociale Zaken) kan in de complexe situatie die zijn start bepaalt dus veel van zijn partijgenoot leren. Mark Ruttebleek al direct zeer behendig toen hij in Balkenende II als staatssecretaris op O&W de hopeloos verziekte toestand moest repareren die Annette Nijs achterliet.
Les 4 - Ken je rivalen en je steunpilaren
In een nieuw kabinet weet een nieuwe minister niet meteen op wie hij extra moet letten. Rivalen zitten meestal bij collega's uit de eigen partij. Steunpilaren vaak bij ‘n andere. Dilan Yesilgöz (Defensie) zal vast goed opletten wat Vincent Karremans (Infrastructuur en Waterstaat) doet, bijvoorbeeld.
Les 5 - Snap de premier
Elke premier heeft collega's in de ministerraad waar hij extra scherp naar luistert. Sowieso naar die van Financiën. Hoe Eelco Heinen bij de start rommelde rond Box-3 leverde een reprimande op van Jetten, heel ongebruikelijk. Een nieuwe bewindspersoon doet er goed aan een eigen verstandhouding met de chef te ontwikkelen. Zo had Dries van Agt had een bijzondere band met zijn minister voor Wetenschapsbeleid, Rinus Peijnenburg, zijn 'economieleraar'. Ruud Lubbers had dit met Deetman: “Mijn barometer." Die raadpleegde hij bij complexe ethische kwesties. Voor Rutte was in zijn beginjaren Ivo Opstelten (Veiligheid en Justitie) een soort hitteschild naar de eigen VVD.
Les 6 - Snap de Kamer
Nieuwe ministers die hun nieuwe rol als politiek functionaris niet echt doorzien, gaan in de Tweede Kamer vaak subiet nat. Dan ruikt men bloed, dan heerst ‘de geur van wilde beesten’, zoals Hans van Mierlo het muntte. Ministers als Judith Uitermark, Hayo Apothekeren nuElanor Boekholt-O’Sullivan bleken zeer kwetsbaar zodra in debatten uitkwam dat zij de codes, zeden en rollen van Kamerleden niet aanvoelden. Maar er zijn er die respect winnen omdat zij bereid blijken te leren van hun niet erg geslaagde start. Kajsa Ollongren werd in haar tweede termijn, op Defensie, duidelijk hoger gewaardeerd dan op Binnenlandse Zaken.
Les 7 - Snap je eigen partij
Nee - het is vaak helemaal geen warm bad. Een nieuwe minister ontmoet in eigen kring vaak zure, jaloerse blikken. 'Waarom die wel en ik niet in het kabinet?', zoemt het. Gevoel voor wat leeft in de achterban is nuttig, naïviteit niet. Rond Jettens ploeg zal dit minder urgent zijn. D66 en CDA konden onverwacht veel mensen op het schild hijsen.
Les 8 - Tem het apparaat
Een doordacht minister maakt zijn departement meteen bij de start duidelijk wie de baas is. Niet door bazigheid, maar door stuurmanskunst. Elk ministerie houdt van een sterke bewindspersoon. De ambtenarij temmen moet je niet als goed voornemen overlaten voor je tweede ambtsperiode. Op Verkeer en Waterstaat gaf Camiel Eurlings een sterk staaltje van zulke nuttige disciplinering.
Les 9 - Boei de media
Spring niet door elk hoepeltje om aandacht te krijgen. Minister Boekholt die zonder enige dossierkennis een interview gaf aan een Brits dagblad, dat is precies hoe het niet moet. Was er nou niemand te vinden die haar in deze fase goed kon begeleiden? Of was zij zelf zo eigenwijs? Media-optredens, zeker bij de start, doe je maar beter zeer doordacht, beperkt en puur op de inhoud. Verras juist met die kwaliteit. En Rob Jetten zou ook even moeten reflecteren op de stroom filmpjes die hij rondstrooit. Wat doet hij als die al snel gaan vervelen?
Les 10 – Gebeurtenissen
Wees als minister sereen. Er overkomen je dingen waar je nooit op voorbereid kunt zijn. Jetten kreeg inmiddels twee keer op rij - als minister en als premier - een enorme energiecrisis in oorlogstijd op zijn bord. Hij heeft in elk geval kunnen oefenen. De zeer ervaren Gerrit Braks kon dat niet. Die was erg geliefd, maar toen hij voor de derde keer aantrad, was het ineens helemaal mis. 'Visfraude’ werd hem aangewreven. Zijn voorheen ijzersterke positie was opeens onhoudbaar. Zelfs een woedende Lubbers kon hem niet redden.
***
Verder kijken
***
Verder luisteren
568 – Alsof hij er al jaren stond: het debuut van premier Rob Jetten
563 - Als minderheid meerderheden maken
550 - Dick Schoof, een premier om van te leren
438 –Het kabinet-Schoof als kleuterklas. De koning kun je niet spelen
181 - Voor nieuwe Kamerleden en bewindslieden: lessen van Jet Bussemaker
461 - Ruud Lubbers zag het een slag anders
385 - Jan de Koning en het verschil tussen een greppel en de laatste gracht
351 - Politiek als hartstocht: drie jonge bewindslieden uit het kabinet-Den Uyl vijftig jaar later
161 - Hans van Mierlo, een politieke popster
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:50:47 – Deel 2
01:20:35 – Deel 3
01:33:26 – Adverteren in BB
01:42:01 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 10 Apr 2026 - 578 - 578 - Oorlog voeren in een verdeelde wereld: misverstanden en mislukkingen
Van Oekraïne tot Hormuz en van Groenland tot Taiwan – oorlogen en dreiging ermee zijn aan de orde van de dag. En het zijn allerminst geïsoleerde, separate conflicten, stelt Jack Watling in zijn nieuwe boek Statecraft- bij zojuist verschenen onder de titel Staatskunst. De senior research fellow voor landoorlogvoering van het Royal United Services Institute onderzoekt ter plekke die hotspots en analyseert hoe de keuzes en strategie van grote machten en spelers elkaar beïnvloeden en de op wereldschaal de uitkomst bepalen. Met Jaap Jansen en PG Kroeger loopt hij langs deze oorlogen, hun prijs en hun impact.
***
This episode is largely in English (after a short introduction in Dutch)
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Jack Watling was in Nederland op uitnodiging van de Atlantische Commissie.
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Jack Watling beaamt dat zijn analytische werk een modern vervolg is op het 18e-eeuwse denkwerk van Carl von Clausewitz. Die zag bijvoorbeeld hoe Napoleon de militaire en politieke strijd in Europa volledig veranderde. Oorlog voeren is nog altijd ‘de voortzetting van politiek met andere middelen’. Dat zien we nu in Oekraïne en in de Straat van Hormuz. Vladimir Poetin had een heldere politiek. Hij wist wat hij wilde: een vazalstaat in Kyiv à la Belarus ter herstel van de eeuwenoude dominante positie van Rusland. De 'andere middelen' die hij inzette bleken echter de verkeerde. Niet adequaat en niet opgewassen tegen de wil tot overleven van Volodymyr Zelensky en zijn volk.
Watling beschrijft hoe deze oorlog inmiddels vier fasen kent. De Blitzkrieg die mislukte. Het overrompelende tegenoffensief dat bijna slaagde. De stellingenoorlog rond Bachmoet, Kupiansk en de fortificaties in Donbas. De innovatieve fase door drone-ontwikkeling die nu flexibeler fronten gaat opleveren. Zelensky heeft niet verloren en Poetin niet gewonnen. Het Westen deed steeds net voldoende, maar niet genoeg. En Rusland zwicht niet: Poetin is bereid zijn economie en zijn volk een enorme prijs te laten betalen.
Hij gokt erop dat Donald Trump en Europa eerder moe zijn dan hijzelf. En dat zij een halfhartige wapenstilstand zullen slikken die Oekraïne destabiliseert zodat Rusland aan het langste eind trekt. Nieuwe ronde, nieuwe kansen. Dat hóeft niet te gebeuren, maar Europa kan het wel zo ver laten komen.
Europa zal dus een eigen strategie moeten voeren en niet steeds opnieuw naar het pijpen van Washington dansen. Watling is niet mals. Hij onderstreept dat Barack Obama al duidelijk was: Europa moet binnen de NAVO de eigen boontjes doppen. De NAVO-top in Ankara, begin juli, is richtingwijzend. Het verloop onvoorspelbaar.
Watling adviseert regelmatig zijn eigen Britse regering. Hij is niet positief: het Britse leger moet een enorme inhaalslag maken wil het weer krachtig zijn. Nederland heeft wel degelijk invloed, stelt Watling. De militaire kwaliteit is hoog, logistiek is het cruciaal en met zijn high tech van ASML tot ruimtevaart is het avant garde. En met NAVO secretaris-generaal Mark Rutte heeft het – ondanks ‘daddy’ - een behendig speler in het veld.
Anders dan Poetin met Oekraïne had Trump voor de Perzische Golf geen uitgewerkt plan. Bovendien wordt hij geadviseerd door mensen als Steve Witkoff die volgens Watling alles behalve een diplomaat is. Bovendien was vanaf het begin helder dat Israël en de VS als eenzame bondgenoten allerminst dezelfde politieke doelen nastreven. Met Clausewitz kun je dan een fiasco zien aankomen.
Trumps onberaden aanpak versterkt het land dat hij als zijn grootste tegenstander ziet: China. Het regime van de ayatollahs zou wel eens kunnen overleven en met zijn dreigende houding in de Straat van Hormuz Amerika's vrienden in Europa kunnen verleiden zich af te koppelen van de VS, net als China. Dit zou een smadelijke nederlaag zijn en Poetin in de kaart spelen. Xi Jinping kijkt ondertussen rustig toe, hij kan wachten. Misschien valt Taiwan binnenkort wel als rijp fruit in zijn handen.
***
Verder luisteren
Clausewitz, zijn tijd en denken
339 – De geopolitiek van de 19e eeuw is terug. De eeuw van Bismarck
Nederland en geopolitiek
575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel
571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan
558 – Poetins rampjaar, Jettens kans
551 – Klem tussen Amerika en China: de koude oorlog rond ASML
Oekraïne en Rusland
576 – Oekraïense toetreding versterkt de EU, zegt rasdiplomaat Robert Serry
548 – Poetins dictaat voor Oekraïne
257 - Het machtige Rusland als mythe: hoe 'speciale militaire operaties' een fiasco werden
Europa en NAVO
528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa
492 – Macrons Europese atoombom
484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft
447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor
Trumps oorlog
577 - Hoe Jimmy Carter de bescherming van de Golfregio tot Amerika’s prioriteit maakte
574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld
515 – De heftige strijd tussen Israël en Iran
China en Taiwan
564 – Xi Jinping en de zuivering van de Chinese legertop
549 - China en Japan op ramkoers
458 - De gedroomde nieuwe wereldorde van Poetin en Xi
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:33:19 – Deel 2
00:57:41 – Deel 3
01:13:26 – VVDS: Alexander Klöpping
01:21:41 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 07 Apr 2026 - 577 - 577 - Hoe Jimmy Carter de bescherming van de Golfregio tot Amerika’s prioriteit maakte
Amerika’s militaire prioriteit in de Straat van Hormuz en de Golf heeft een opmerkelijke achtergrond. Het is de erfenis van een president voor wie Iran een obsessie werd. Gebeurtenissen daar overrompelden hem keer op keer. Jimmy Carter zou uiteindelijk ten ondergaan door de impact van die wederwaardigheden op de binnenlandse verhoudingen in de VS. Niettemin is zijn Carter-doctrine tot in deze tijd richtinggevend gebleven. Tot Donald Trump ‘m op zijn kop zette.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Carter begon als typische binnenland-president. Maar in de tweede helft van zijn termijn ging zijn wereldwijde rol meer en meer domineren. Ongelukkig symbool daarvan was het oud en nieuw-feest van 1978. Hij hield een tafelrede in het keizerlijk paleis in Teheran en vierde er de wijsheid en het leiderschap van zijn machtige bondgenoot, sjah Mohammad Reza Pahlavi . Hiermee bouwde hij voort op de Nixon-doctrine, maar dat moffelde hij maar liever weg. Toch was het niet zo vreemd wat hij deed. Het Midden-Oosten stond immers voor een grote politieke omwenteling en juist Carter hoopte daardoor eeuwige roem te vergaren.
President Anwar el-Sadat van Egypte was de andere, nieuwe en grote bondgenoot van Amerika. Die verbaasde iedereen door in november 1977 naar Jeruzalem te reizen en Israël een vredesregeling aan te bieden. Dat lukte na intensieve onderhandelingen in Camp David, geleid door Carter. De president had zich nu als vredesstichter en beschermer van machtige bondgenoten in een naar vrede smachtend Midden-Oosten geprofileerd. Iran, Saoedi-Arabië, Egypte en Israël keken allemaal naar Carter om die kansen op vrede te realiseren. En wie zou het dan in 1980 het nog wagen tegen zo'n president met zo'n legacycampagne te voeren?
Het jaar 1979 ging alles mis. De sjah werd ten val gebracht door massaal verzet tegen zijn repressieve bewind. De Sovjet-Unie manipuleerde een burgeroorlog in Jemen, waardoor de toegang tot het Suezkanaal bedreigd werd. De troebelen in Iran leidden tot een heftige olieprijscrisis, die in Nederland het kabinet Van Agt-Wiegel zwaar in de problemen bracht en in het Verenigd Koninkrijk Margaret Thatcher aan een electorale overwinning hielp. Carter kwam zeer in de problemen doordat zijn beleid van deregulering van olie en benzine van dat voorjaar door die prijsexplosie geruïneerd werd. De Amerikanen gaven hem de schuld dat er plotseling tekorten aan gas en heel dure benzine aan de orde van de dag waren. Hij reageerde daar sober en onmachtig op en verergerde zo de impact op zijn gezag.
Ineens zag de enige Republikein die zich al lange tijd gemeld had als tegenkandidaat voor 1980 zijn aanhang enorm groeien. Ronald Reagan leek gelijk te hebben met zijn felle maar eenvoudige kritiek op Carter als een technocraat zonder besef van de economische zorgen van het volk. In de herfst kreeg Carter nog meer klappen voor zijn politieke agenda. In Teheran werd de Amerikaanse ambassade bezet door felle aanhangers van de nieuwe machthebber, ayatollah Ruhollah Khomeini. Een maand later greep het Kremlin in met een coup in Afghanistan. De bondgenoten van Amerika raakten in paniek. Pakistan en de Golfheersers zagen nu én revolutionair Iran én Moskou aan hun grenzen oprukken. Hun vertrouwen in Carter stond op het spel.
In Amerika kreeg Carter wel weer meer steun, omdat men in zo'n cisis en bij die gijzeling naar de president keek als de nationale leider. Daarom benutte hij zijn State of the Union van januari 1980 om zijn presidentschap een nieuwe kleur te geven. Hij kwam met de Carter-doctrine. Nooit eerder noemde een president de Straat van Hormuz in zo'n speech. Nooit eerder werd de vrije doorgang daarvan als nationaal belang van Amerika bestempeld – en de daarbij behorende plicht de Golfstaten te beschermen. Maar opnieuw werd Carter vanuit Iran overrompeld. Een poging de gijzelaars met boots on the ground te bevrijden mislukte. Saddam Hoessein van Irak begon een oorlog tegen het bewind van Khomeini. In plaats van stabilisatie kwam er aan de Golf nog meer onrust en geweld.
Jimmy Carter verloor in november met enorme cijfers van Reagan. Vooral door diens uitgekiende campagne tegen het economisch beleid van de president. De nobele vredesdromen van de vrome pindaboer bleven buiten beeld. De heersers aan de Golf zetten zware druk op Washington om de Carter-doctrine niet te laten vallen. Reagan onderstreepte dat de bescherming van Saoedi-Arabië tegen gevaren van buiten en van binnen de regio tot dat nationaal belang behoorde. Die strategie leidde onder George Bush senior tot de Golfoorlog tegen Irak. Carters fundamentele besluit over de Straat van Hormuz zou het Amerikaanse beleid blijven domineren. Tot Trump, die van een defensief principe een agressief beginsel maakte.
***
574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld
515 – De heftige strijd tussen Israël en Iran
315 - Vrouw, leven, vrijheid: oorzaken en achtergronden van het straatprotest in Iran. En: de rijke Perzische cultuur
76 - Rudi Vranckx: Het Midden-Oosten is het Vietnam van onze tijd
377 - Golda Meïr, Israël, triomf en tragiek
510 - Brezjnev, Poetin en hun rampzalige oorlog. Lessen voor nu uit 1980
484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft
447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor
513 – Tanks rollen door Washington DC, 250 jaar US Army
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:30:43 – deel 2
00:59:17 – Deel 3
01:17:21 – Patrick Nederkoorn
01:28:21 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 03 Apr 2026 - 576 - 576 – Oekraïense toetreding versterkt de EU, zegt rasdiplomaat Robert Serry
De oorlog in Oekraïne duurt al bijna langer dan de Eerste Wereldoorlog. Poetins overval werd een uitputtingsslag, die ons, de EU en de NAVO, ongekend uitdaagt. Ook de focus op Iran verandert daar niets aan. Integendeel, zegt Robert Serry in gesprek met Jaap Jansen en PG Kroeger naar aanleiding van zijn nieuwe boek. In Nog is Oekraïne niet verloren schetst hij de wederwaardigheden van deze oorlog, zijn persoonlijke belevenissen met zijn schoonfamilie en vrienden daar en de geopolitieke verbindingen van die oorlog, ook met Israël en Iran. En als oud-topdiplomaat in het Midden-Oosten, op de Krim en vanaf 1992 de eerste Nederlandse ambassadeur in Kyiv kan niemand dat beter dan hij.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Steun Robert Serry's Open Door Ukraine
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Ook Serry dacht op 24 februari 2022 dat het land verloren was. De onervaren, door Sergej Lavrov verachte Volodymyr Zelensky en de onvoorbereide Oekraïense samenleving zouden opgevreten worden door Poetin, zei de eerste chef van Kyivs geheime dienst tegen Serry. Hij en eigenlijk alle wereldleiders - bovenal Vladimir Poetin - zaten faliekant mis.
Oekraïners zijn overlevingskunstenaars. Ook nu nog verbaast het Serry hoe een miljoenenstad als Kyiv en de economie van het land stug door functioneren, produceren en innoveren. Zeker wat betreft toptechnologie voor de meest innovatieve defensiespullen. Het land kent geen rantsoenen, geen energie of dagelijkse levensmiddelen die op de bon zijn. Het produceert grotendeels zelf wat nodig is. De creativiteit is groot. Eigenlijk heeft Poetin deze oorlog nu al verloren. Omdat Oekraïne allerminst ten onder is gegaan.
De inval was in 2022, maar de strijd begon al in 2014. Toen de demonstranten op het Maidanplein weigerden toe te geven, ook niet bij EU-bemiddeling, vluchtte Poetins vazal Janoekovitsj naar Moskou. De wraak was wreed: Poetin liet de Krim veroveren en MH17 werd neergeschoten.
Het Westen gaf steun toen duidelijk was dat Zelensky geen krimp gaf. Maar nooit meer dan strikt nodig om niet ten onder te gaan. Serry is niet echt lovend over Joe Biden of andere leiders zoals Olaf Scholz, maar uit zijn respect voor de inzet van Nederland. Ruttes durf F-16’s te leveren was niet niks.
Donald Trump poogde Zelensky te vernederen, omdat hij 'de kaarten niet heeft'. Maar dat beeld is binnen een jaar drastisch veranderd. Bij de begrafenis van paus Franciscus zwichtte Trump tijdens een iconische scène. Het moeizame contact werd hersteld. Met operatie-Spinnenweb diep in Siberië met de meest geavanceerde drone-technologie bewees hij meer kaarten te bezitten dan Poetin ooit voor mogelijk hield. Juist nu, in de oorlog met Iran is deze kennis voor Kyiv goud waard. Het uitvoerige bezoek in Saoedi-Arabië bij kroonprins Mohammed Bin-Salman bewijst dat.
In Oekraïne zijn ze zowel dankbaar als cynisch over de steun van westerse landen. Spottend wordt 'the coalition of the willing' ook wel 'the coalition of the waiting' genoemd. De Fransen en de Britten willen veiligheidsgaranties geven na een wapenstilstand, maar alleen als Washington die garanties dan garandeert. Serry snapt dat wel, maar verzucht dat de Europese landen zo snel mogelijk van die afhankelijkheid af moeten. De nieuwe Golfoorlog bewijst dat eens te meer. De schade daarvan dragen de bondgenoten van Amerika, zowel hier als in Azië. Trump heeft geen plan en geen serieuze adviseurs, maar een schoonzoon en een collega-vastgoedbaas uit New York, Steve Witkoff. En Trump is altijd geneigd zich na stoere, onberaden stappen plotseling terug te trekken en anderen de puinhoop te laten opruimen. Trump always chickens out.
Poetin heeft nog maar weinig waar hij op kan hopen. De droom van een hersteld Tsarenrijk is vervlogen en zijn oorlog een dekolonisatiestrijd van voormalige vazalstaten die hij niet meer kan beheersen. Olígarchen en spaarders moet hij dwingen vrijwillig vermogens af te staan aan de Centrale Bank om die oorlog te kunnen financieren. Andere vazalstaten zoals Syrië, Venezuela, Iran, en Kaukasus-landen is hij kwijt. Hij moet de oorlog gaande houden om te voorkomen dat voor deze sof binnen Rusland de rekeningen worden vereffend.
Hoe komen we volgens rasdiplomaat Robert Serry uit deze knoop?
Over de Belgische premier De Wever is hij weinig vleiend. Hij erkent niettemin dat ook Europa zal moeten praten met het Kremlin. Ondertussen moet Oekraïne optimale kracht gegund worden, met nu al Europese ‘boots on the ground’. En zo snel mogelijk het lidmaatschap van de EU en liefst ook van de NAVO. Oekraïnes economische weerbaarheid en militair-technologisch vernuft kan het voor het Europa tot krachtbron maken en ‘weleens meer betekenen dan de formele, papieren garantie van NAVO’s artikel 5’.
Serry heeft wel een waarschuwing voor Zelensky. Hij moet niet de fout maken van Winston Churchill in 1945 en zijn rol als president te zijner tijd aan een ander overdragen.
***
Verder luisteren
287 - Waarom Robert Serry altijd weer terugkeert naar zijn Oekraïne
486 - ‘Welkom in onze hel’ Een jonge verslaggever aan het front in Oekraïne
417 - Humanitaire hulp en medische evacuaties in Oekraïne
571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan
558 – Poetins rampjaar, Jettens kans
548 – Poetins dictaat voor Oekraïne
510 - Brezjnev, Poetin en hun rampzalige oorlog. Lessen voor nu uit 1980
487 - Donder en bliksem in het Oval Office
455 - De bufferstaat als historische - maar ongewenste - oplossing voor Oekraïne
279 - Jaap de Hoop Scheffer over Poetin, Oekraïne, de NAVO en de toekomst van de EU
260 - De toesprakentournee van Volodymyr Zelensky
257 - Het machtige Rusland als mythe: hoe 'speciale militaire operaties' een fiasco werden
253 - Poetins bizarre toespraak: hoe de president de geschiedenis van Oekraïne herschrijft
21 - Poetins rolmodel Tsaar Nicolaas I
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:31:18 – deel 2
01:02:46 – Deel 3
01:28:37 – Claudia de Breij
01:38:35 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Mon, 30 Mar 2026 - 575 - 575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel
Het treffendste verschil tussen Rob Jetten en Dick Schoof is de intensieve, zeer zichtbare campagne om Nederland Europees en mondiaal in hoog tempo weer serieus te nemen. Zelfs het koninklijk paar wordt daar onverbiddelijk voor ingezet. Niet zo maar ergens - regelrecht in het Witte Huis.
Jaap Jansen en PG Kroeger verkennen de reeks geopolitieke domeinen waar premier Rob Jetten, deministers Tom Berendsen(Buitenlandse Zaken)en Sjoerd Sjoerdsma (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking), maar zijdelings ook CDA-vicepremier Bart van den Brink(Asiel en Migratie) ons land nadrukkelijk een hernieuwde leidende rol willen laten veroveren. Hoe doen zij dat en lukt het hen. En heeft dit effect op de binnenlandse positie van het kabinet?
***
Deze podcast is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Deze aflevering bevat een advertentie van Powerpeers
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Meest zichtbaar element van die herpositioneringscampagne zijn de kennismakingsbezoeken bij de toonaangevende Europese leiders. Dat in Parijs bij Emmanuel Macron onderscheidde zich doordat hier duidelijk een ontmoeting van twee politieke geestverwanten met een Europese roeping aan de orde was, veel meer dan een jeune premier die zijn opwachting kwam maken bij een gelouterd staatshoofd. De kennismaking in Berlijn werd zelfs gelaagd geënsceneerd. Omdat Friedrich Merz in Washington was, kwam eerst Tom Berendsen naar collega Johann Wadephul, zodat Jetten meteen bij Donald Tusk kon tonen dat Nederland ook prioriteit geeft aan de oostflank van EU en NAVO.
Jettens bezoek aan Merz viel daardoor nog meer op. De ontvangst was met groot ceremonieel, watin het hiërarchisch denkende Berlijn opzien baarde. Premier en bondskanselier werden met nadruk als gelijkwaardige buren gepresenteerd. Hun persconferentie onderstreepte dit eens te meer. Geen vriendelijke plichtplegingen, maar een intense verkenning langs alle grote geopolitieke en Europese thema's. Het contrast met de Schoof-fase kon niet groter.
Volgende halte is Jettens bezoek aan de JEF-top in Helsinki. De Joint Expeditionary Force is het samenwerkingsverband van de landen die aan de Pool en de grenzen van Rusland hun defensie optimaal afstemmen voor maximale afschrikking. De top op 26 maart wordt voorafgegaan door een bilaterale dag met de Finse president Alexander Stubb. Dat de premier meteen met deze geopolitieke senior aan tafel gaat zitten is geen toeval. Nederland en Finland hebben samen met de Britten een financieringsinitiatief in gang gezet dat in NAVO en EU grote impact moet krijgen.
In Helsinki ontmoet Jetten ook premier Keir Starmeren een hele reeks Baltische en Scandinavische premiers en via het scherm Volodymyr Zelensky en de Canadese premier Mark Carney. De zich met alles bemoeiende VVD-vicepremier Dilan Yesilgöz zal het lastig vinden dat ze zo'n topconferentie rond defensie en de financiering ervan aan de D66-premier moet overlaten.
Dat Finse samenwerkingsplan werd in Parijs aangekondigd door een minister die het stevige Europese profiel van het nieuwe kabinet opvallend snel verinnerlijkt heeft. Eelco Heinen, die zich post-Schoof ontwikkelt tot een een echte eurofiel, deed daarbij zijn best om weg te redeneren waarom hij hiermee toch echt geen nieuwe loot aan de boom van de eurobonds lanceerde.
Heinens speech bij Euronext was een soort beginselverklaring van Jettens pro-Europese koers, waarmee Nederland aan de tafel wil zitten en niet langer passief op het menu wil staan. Met vuur verkondigde Heinen de afronding en vervolmaking van de Europese kapitaalmarktunie, geheel volgens de rapporten van Letta en Draghi. De gevolgen van die aanpak kunnen voor de EU van enorme betekenis zijn. Het mobiliseren van kapitaal voor R&D, innovatie en grote transities en ook voor de wederopbouw van Oekraïne staan hier voorop. Maar ook een ontkoppeling van de Verenigde Staten en koppeling aan de enorme kapitaalmarkten van wereldspelers als Japan, India, Zuid-Korea en Mercosur. "Honderden miljarden minder kosten voor de EU", rekende eurocommissaris Wopke Hoekstra voor in het AD.
Hier werd meteen zichtbaar wat Tom Berendsen in Berlijn al agendeerde. Nederland wil 'kopgroepen' in de EU. Op zijn eerste Eurotop op 19 maart regelde Jetten dit meteen al voor de beleidsportefeuille van Bart van den Brink. Nederland zet een 'migratiebeleid-kopgroep' in gang waar zijn collega’s Mette Frederiksen (Denemarken, S&D) en Giorgia Meloni (Italië, ECR) samen met hem optrekken.
Hoogtepunt van de herpositioneringscampagne van Jettens buitenlandteam wordt het koninklijk bezoek aan Pennsylvania, Florida en Washington DC. Hoogst ongebruikelijk dat de minister-president mee gaat. Het wordt een tour de force en een meesterproef.
***
Verder luisteren
571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan
558 – Poetins rampjaar, Jettens kans
528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa
492 – Macrons Europese atoombom
490 – Duitslands grote draai. Friedrich Merz, Europa en Nederland
484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft
427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben
36 - Wopke Hoekstra: EU moet geopolitieke machtsfactor worden
***
Tijdlijn
00:00:00 – Intro
00:05:48 – Deel 1
00:26:20 - Deel 2
00:45:47 – Deel 3
01:08:47 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 24 Mar 2026 - 574 - 574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld
Het is een smalle zeestraat met allerlei eilanden en riffen. Een kapitein moet heel precies navigeren om heelhuids door die nauwe vaargeulen te komen.
Politiek is dit een treffende metafoor. De Straat van Hormuz is een geopolitiek en economisch flashpoint van de buitencategorie. Donald Trump ervaart nu wat voorgangers als Jimmy Carter, George Bush seniorenBill Clinton meemaakten. Met deze zee-engte valt niet te spotten. En dat is al tientallen eeuwen zo.
Jaap Jansen en PG Kroeger begeven zich in die smalle wateren tussen Iran en Arabië en in machtsverhoudingen aldaar sinds de oudheid die ons nu verbluffen door hun actuele betekenis. Alleroudste beschrijving van Hormuz treffen we in een reisgids voor zeevarenden uit Egypte rond het jaar 60 na Christus. Die Griekse atlas, 'Periplous', beschreef en detail waar een kapitein of een handelaar op moest letten onderweg en hoe de Straat van Hormuz geografisch in elkaar zat. Je kon er in lezen dat de eilanden in die zeestraat vol zaten met parelduikers. Er viel dus een makkelijk te vervoeren luxeproduct te verhandelen.
***
Betrouwbare Bronnen is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Deze aflevering bevat advertenties van Powerpeers en van Podimo
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Eeuwen later werd Hormuz bestuurd door een lokale dynastie van sheikhs, die zich verbond met de heersers van imperia die de mercantiele en strategische waarde van deze zeestraat prima snapten. Meest opmerkelijk was de alliantie met de Mongoolse kleinzoon van Dzjengis Khan die erfgenaam werd van het West-Aziatische deel van diens enorme imperium. Van Afghanistan tot en met Anatolië strekte zijn bewind zich uit en de handelswegen tussen China, India en de Middellandse Zee hadden dan ook zijn bijzondere interesse. De Straat van Hormuz was de speldenknop in de zeewegen die hij moest beheersen en de lokale vorsten werden zijn beschermelingen en tribuut betalende vazallen.
Dit rijk van de Ilkhaniden werd van grote betekenis voor de geopolitiek, tot de dag van vandaag. De Mongolen organiseerden de natie, staat en beschaving van een land dat zij als eerste Iranzamin - het land van Iran - noemden. Essentiële aspecten als de dominante rol van de shia islam, de bestuurstaal Perzisch, de nationale eenheidsmythe van Iran en de geopolitieke alliantie tegen het soennisme van de Arabieren zijn in deze periode doorgevoerd. De Mongolen sloten ook een alliantie tegen de Arabieren met de ‘Ferengi' - de Franken! - en moedigden hen aan het Heilig Land en Jeruzalem te veroveren. De vazallen van de Mongolen in Hormuz bloeiden onder hun bewind, de handel werd bijna mondiaal door de steppevolkeren en hun cavalerie beschermd, zowel de Zijderoute als de maritieme handelsstromen naar Venetië, Genua, India en China en met hun rijkdom konden de sheikhs van Hormuz buren als Bahrein onderwerpen.
In de vroege 15e eeuw was de keizer van China zo geïnteresseerd in de strategische en mercantiele betekenis van Hormuz, dat hij er een serie zee-expedities van zijn reusachtige vloot heen stuurde. Zo weten wij uit de rapportages van zijn ambtenaren van alles over de luxe en welvaart van zelfs de lagere klassen in de havensteden van Hormuz. Xi Jinpings Belt and Road-strategie is dus eigenlijk al eeuwenoud.
Niet lang daarna - in 1507 - kwamen de Europese klanten van die havens zelf aankloppen. De Portugezen voeren vanuit Zuid-India langs met hun superieure maritieme technologie. Ze werden snel intiem; de beste bondgenoten die Hormuz leerde kennen. Ze bouwden er forten op de eilanden in de nauwe zeestraat en hun paters mochten zelfs missie komen bedrijven, tot vreugde van de Paus. Bezoekers uit onze streken beschreven de ongekende luxe en de 'seks, drugs and rock ‘n roll' van het luie leventje in Hormuz. "Het is als Babylon - door de vele talen die daar klinken en door de abominabele zedeloosheid, ook van de paters daar!"
Jaloers sloegen de Britten en de VOC de handen ineen en probeerden de Portugezen te verdrijven. Zij richtten zich op een verdienmodel dat uitging van het monopolie van de zijdehandel dankzij sjah Abbas I van Iran. Uiteraard was de VOC mercantiel nog doortrapter dan de East India Company. Al in de 17e eeuw leerde Hormuz de Hollanders goed kennen.
Na Napoleon was de British Navy oppermachtig. De emiraten van de Golf sloten verdragen met hen, zodat de Britten de beschermheren van de zeestraat werden. Na 'Versailles' werd Irak ook nog hun kolonie en ontwikkelden zij in de Golf de olliewinning. De Straat van Hormuz werd voor weer een nieuwe eeuw, met nieuwe heersers, het brandpunt van commercie en geopolitiek. In 1945 nam president Franklin Delano Roosevelt die rol van de Britten over door een verbond te sluiten met prins Ibn Saoed uit Mekka. Amerika zou de Golf en Straat van Hormuz beschermen tegen Stalin in Iran, uiteraard in ruil voor olieconcessies. FDRvoerde een strategie als de Mongolen en het British Empire in hun gloriejaren. Toen ayatollah Ruholla Khomeini de macht greep in 1979 was het president Carter die zijn Carter-doctrine afkondigde: Amerika garandeerde de vrijheid en veiligheid van de handelsroutes door de Straat van Hormuz en de oliewinning door de emiraten daar. Donald Trump beseft wellicht niet dat zijn oorlog de bloeddorstige variant is van de politiek van een door hem verfoeide Democraat.
***
Verder lezen
***
Verder luisteren
515 – De heftige strijd tussen Israël en Iran
76 - Rudi Vranckx: Het Midden-Oosten is het Vietnam van onze tijd
377 - Golda Meïr, Israël, triomf en tragiek
510 - Brezjnev, Poetin en hun rampzalige oorlog. Lessen voor nu uit 1980
528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa
484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:33:28 – Deel 2
00:54:33 – Deel 3
01:36:25 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 20 Mar 2026 - 573 - 573 - 1976, het jaar van het kabinet-Den Uyl en een onverwachte omwenteling
Vijftig jaar geleden eindigde een belangrijke fase in de Nederlandse politieke geschiedenis en begon een volgende. Maar op dat moment zag niemand dat aankomen. Jaap Jansen en PG Kroeger schetsen wat er gebeurde, wat niet gebeurde en hoe ingrijpend de effecten waren voor de Haagse politiek en de Nederlandse samenleving.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
In 1976 zat het kabinet-Den Uyl al drie jaar. Het had al vele turbulenties overleefd. Het leek een wild avontuur van een progressief kabinet met controversiële plannen. In werkelijkheid was het eerder de zoveelste rooms-rode coalitie, zoals welbekend in de naoorlogse decennia van Willem Drees, wederopbouw en Koude Oorlog. Het vernieuwende zat vooral in de sfeer, het jeugdig elan van ministers die jonger waren dan Rob Jetten nu. Niet langer hoefden ze te worden aangesproken als ‘excellentie', maar gewoon bij de voornaam. En ze droegen op werk soms zelfs een trui.
Ook premier Joop den Uyl was allerminst een groot vernieuwer. Wel was hij een gedegen econoom die sterk geïnspireerd werd door beleid van Amerikaanse presidenten als Roosevelt en Johnson. Een klassiek gereformeerde man, vurig prediker en kenner van poëzie, Brecht en Kafka. Hij steunde ten volle het pragmatische en weinig ideologische financieel-economische beleid van zijn twee jonge ministers Wim Duisenberg (PvdA) en Ruud Lubbers (KVP) en schrok niet terug voor fikse botsingen met de vakbonden. Niet minder stevig was zijn boodschap aan de werkgevers. In het hol van de leeuw – bij de christelijke werkgevers - zette hij zijn linkse overtuigingen uiteen over 'beteugeling van het kapitalisme’, winstdeling met werknemers, democratisering van bedrijven en ‘vergemeenschappelijking van de productie’.
Niettemin liepen in 1976 de spanningen op. De verkiezingen van 1977 wierpen hun schaduw vooruit. De linkerflank van Den Uyls eigen PvdA was argwanend of de premier wel zuiver in de leer was en wel echt geloofde in polarisatie als strategie. Helemaal ongelijk hadden ze niet: hij was eerder geneigd zijn kabinet 'inzet van de verkiezingen' te maken in plaats van te streven naar linkse dominantie. De PvdA begon progressieve partner D66 steeds meer te zien als overbodig – de Democraten hadden in peilingen steeds minder zetels - en zette in op het politiek 'kraken' van de confessionele partijen. Hun bondgenoot daarbij was – misschien onbedoeld - Hans Wiegel van de VVD, die van de liberale burgerherenpartij een meer volkse partij op de rechtervleugel maakte.
Den Uyl beloofde zijn partijkader op weg naar de verkiezingen met vier ‘hervormingswetten’ de sociaaleconomische verhoudingen fundamenteel aan te pakken en met die successen naar de kiezer te gaan. In de regeringsverklaring had hij immers ‘spreiding van kennis, macht en inkomen’ beloofd.
Coalitiepartner KVP zag de bui al hangen. Fractievoorzitter Frans Andriessen speelde een ragfijn spel waarin hij die vier weten juist niet als 'links pakket' behandelde, maar elk los van de ander door zijn ministers Dries van Agt en Lubbers juridisch uitvoerig liet uiteen pluizen en economisch op hun inhoud kritiseren. Lubbers mocht de aanval openen en Den Uyl daarmee overrompelen en Van Agt mocht vertragen en details ter discussie stellen.
Maar toen de zomer kwam trapte Van Agt op de rem. Andriessen moest 'dimmen' met zijn dreiging van een coalitiebreuk via Lubbers. Niet alleen was het CDA als nieuwe bundeling van KVP met ARP en CHU allerminst klaar voor een verkiezingsstrijd en was Van Agt zelf dat nog minder met zijn droom van een nieuwe baan in het Gouvernement te Maastricht. En net als bij Drees 20 jaar eerder dreigde een explosie in het Oranjehuis. Lockheed was het codewoord dat rondzong.
Den Uyl evenaarde Drees als crisismanager. Andriessen moest het kabinet laten aanblijven. CDA-voorzitter Piet Steenkamp kreeg zijn nieuwe partij tijdig op orde. En vond een lijsttrekker die eigenlijk niemand had verwacht, Dries van Agt.
Met Prinsjesdag begon de verkiezingscampagne met Den Uyl – inmiddels als 'ome Joop' een soort vader des vaderlands – zélf als inzet van de electorale strijd. Ineens was het politieke landschap helemaal opnieuw getekend. Ter linkerzijde concentreerden de kiezers zich rond de premier en 'dat tweede kabinet-Den Uyl, dat komt er toch!’ Ter rechterzijde concentreerden de kiezers zich rond de VVD, nu een bredere partij. In het burgerlijke midden verblufte Van Agt met een stevig CDA dat allerminst gekraakt was door progressieve polarisatie.
De politieke impact hiervan heeft decennialang ons land beheerst. De verhoudingen waren onverwacht overzichtelijk. Drie grote, coherente 'families' domineerden en sloten met elkaar afwisselend coalities. Lubbers, Wim Koken Jan Peter Balkenende leidden meerdere kabinetten en hun pragmatische aanpak deed de polarisatie vergeten. Zo konden vanaf de jaren ’90 zelfs PvdA en VVD goed met elkaar regeren.
Het opmerkelijk stabiele landschap van die brede coalities kwam ten val met de instorting van Balkenende IV met CDA, PvdA en ChristenUnie in 2010. Een nieuwe fase brak aan en ook Jetten en de zijnen passen in dat tijdsgewricht. Na 2010 waren liberalen met Rutte de leidende stroming en kregen de klassieke volkspartijen CDA en PvdA zware klappen. De kabinetten sindsdien waren eigenlijk altijd 'gedoogcoalities' en populisten marcheerden op, terwijl er nooit meer zo’n grote ‘rooms-rood’-achtige coalitie aantrad.
***
Verder kijken
De illusie aan de macht - 1412 dagen kabinet Den Uyl deel 1 (1998)
De illusie aan de macht - 1412 dagen kabinet Den Uyl deel 2 (1998)
***
Verder luisteren
351 - Politiek als hartstocht: drie jonge bewindslieden uit het kabinet-Den Uyl
325 - De mythe van Joop den Uyl
87 - Het tragische laatste jaar van kabinetten
195 - PvdA en CDA: ooit dominante machtspartijen, nu grote verliezers
123 – Hoe de PvdA in de greep kwam van het neoliberalisme
164 - Dries van Agt, eigenzinnig politicus, paradijsvogel, wereldburger
461 - Ruud Lubbers zag het een slag anders
161 - Hans van Mierlo, een politieke popster
385 - Jan de Koning en het verschil tussen een greppel en de laatste gracht
300 - Ethische politiek: het bijzondere Nederland met zijn 'moreel hoogstaande opvattingen'
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:48:36 - Deel 2
01:27:04 – Deel 3
01:48:31 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 17 Mar 2026 - 572 - 572 – Ondertussen in Duitsland
Zijn vader werd onlangs 102. Zoon Friedrich Merz releveerde dit als impliciete waarschuwing dat de Duitse politiek, Berlijn en zijn CDU nog lang niet van hem af zijn. De vraag naar de stabiliteit, het leiderschap en de perspectieven voor Duitsland en de coalitie van de twee volkspartijen CDU en SPD is hiermee ook meteen geagendeerd. De antwoorden op die vraag zijn ook de moeite waard voor de Haagse politiek en uiteraard veel breder in Europa en geopolitiek. De serie Landtag-verkiezingen in een reeks Bundesländer dit voorjaar en na de zomer geeft sowieso een relevant beeld. Alle reden voor Jaap Jansen en PG Kroeger om hierin te duiken.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Bij de eerste regionale verkiezing was het al raak. De uitslag in Baden-Württemberg zette ongeveer iedere partij op het verkeerde been. Merz' CDU leek met Manuel Hagel op een overwinning af te stevenen en won ook flink - naar bijna 30%. Maar de kandidaat-premier van de Groenen kon met een inhaalrace het verlies beperken tot min 2% en haalde net meer stemmen bij evenveel zetels als de CDU. Cem Özdemir kreeg vleugels dankzij massale winst van kiezers die eerder nog SPD en Linke stemden. En het zou binnenkort in Rijnland-Palts precies zo kunnen gaan, maar nu met een inhaalrace van – in dat geval - de SPD-voorman ten koste van een toch stemmen winnende CDU.
In het oosten kan het na de zomer om heel andere reden spannend en ongemakkelijk worden. Daar zou de AfD zoveel stemmen kunnen binnenhalen dat de andere partijen geen werkbare coalities meer kunnen vormen. Hoe houden ze dan nog de 'Brandmauer' tegen coalitievorming met extreemrechts overeind? De vrees voor destabilisering van het politieke landschap houdt CDU en SPD dan ook zeer bezig en 's nachts woelend wakker. Hopen op een implosie bij de AfD dankzij interne troebelen en corruptieschandalen kan niet het enige zijn dat nog moed geeft, beseffen zij.
De Duitse economie heeft het bovendien zwaar. Klassieke sectoren als de chemie en auto-industrie kreunen onder energiekosten en concurrentie uit China. Merz was bij zijn eerste bezoek als bondskanselier in Beijing dan ook erg helder: China is een vaste, sterke partner, maar de handelsrelaties moeten wel 'fair' zijn en 'wederzijds transparant.' In Brussel voert hij meteen de druk op om industrie en hightech te beschermen. De grote investeringen in de defensie en infrastructuur beginnen inmiddels de dynamiek aan te wakkeren. De bouwnijverheid bloeit op, bedrijven als Rheinmetall expanderen met tientallen procenten. Duitsland is zelfs China voorbij als exporteur van defensiematerieel. Des te zorgelijker is dan ook de impact van een langdurige oorlog aan de Golf, juist voor een land met een zeer energie-intensieve industrie. Als daardoor het herstel van de groei tegenslagen zou ondervinden, gaat ook het financieel beleid van SPD-vicekanselier Lars Klingbeil klappen krijgen met alle gevolgen van dien voor zijn sociaal beleid.
Klingbeils SPD zit toch al in de hoek waar de klappen vallen. Ook een meevaller in Rijnland-Palts zal dat niet kunnen maskeren. Binnen de coalitie kan de SPD niet echt dreigen of hoog spel spelen, want het alternatief zou weer een breuk zijn als bij Olaf Scholz en mogelijk een forse nederlaag. En de populaire defensieminister Boris Pistorius moet nu tweede viool spelen en impopulaire dingen voorbereiden, zoals een nieuwe dienstplicht.
De CDU kent ook problemen. Friedrich Merz opende onbedoeld discussie over zijn opvolging. Ineens besefte iedereen weer dat hij inmiddels 70 is. Zijn partij kent bovendien de luxe dat zij - anders dan de SPD - een reeks ervaren en jongere mensen klaar heeft staan. In plaats van Merkeliaanse rust zorgt Merz zo voor onderhuidse spanningen in zijn eigen club.
In 2027 staan twee belangrijke verkiezingen voor de deur. Die in het grootste bondsland Noordrijn-Westfalen (NRW), waar een succesvolle coalitie van CDU en Groenen graag door wil. Wint premier Hendrik Wüstdaar, is hij de absolute uitdager van Merz uit de jongere generatie met een profiel dat te vergelijken is met de ‘Mitte’-koers waarmee Angela Merkel haar overwinningen boekte. Merz moet bij die andere verkiezing - die van een nieuwe Bondspresident - zijn leiderschap bewijzen. Vast staat al dat het nu toch echt een vrouw moet zijn. Maar wie? PG tipt een CDU-kandidaat met opmerkelijke wortels: Nederlands en joods. Minister Karin Prien.
Voor de langere termijn is het Duitse perspectief allereerst geopolitiek. Lukt het Pistorius inderdaad dat sterkste high tech leger van Europa te bouwen? Politiek is wezenlijk of de Groenen vanuit hun succes nu in Baden Württemberg en straks waarschijnlijk in NRW een nieuwe middencoalitie met de CDU te vormen zonder de linkse achterban af te stoten? En weet Merz met zijn coalitie de ingrijpende en zich versnellende effecten van de vergrijzing op te vangen en aan te pakken? AOW- en Pensioenhervorming, arbeidsmarkttekorten, zorgkosten en een meer activerende bijstand zijn hervormingen die pijn doen en controverses oproepen. Rob Jetten zal elk van die thema's meteen herkennen. Duitsland is ook hier het voorland van Nederland.
***
Verder luisteren
503 - Nieuwe start met Friedrich Merz
490 – Duitslands grote draai. Friedrich Merz, Europa en Nederland
483 - Friedrich Merz, eerzuchtig en onbesuisd
451 - 75 jaar Duitse Democratie
444 - Het Oosten kiest, Duitsland siddert
366 - De zieke man van Europa: hoe komt Duitsland uit de economische verlamming?
331 – De Groenen 40 jaar in de Bondsdag: van ‘narrenschip’ naar solide regeringspartij
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:31:29 – Deel 2
00:57:43 – Deel 3
01:28:18 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 13 Mar 2026 - 571 - 571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan
Een geopolitieke orkaan raast over de wereld. En dus ook over Den Haag. Het kabinet-Jetten beleeft wat Lubbers III in 1989, Balkenende I in 2002 en Rutte IV in 2022 overkwam. Het regeerakkoord is politiek, financieel, Europees en internationaal ingehaald door een ruwe, alles omwentelende werkelijkheid. En Nederland moet zich daartoe verhouden, wordt getest als partner in NAVO en EU, als handelsnatie en als grote economie - nummer 5 in de EU, 18 wereldwijd.
Jaap Jansen en PG Kroeger observeren de stormachtige ontwikkelingen vanuit historisch perspectief en noteren hoe de nieuwe bewindslieden in hun allereerste optredens hun kwaliteiten en beperkingen demonstreren. Zo ziet PG dat de VVD - voorop vicepremier Dilan Yesilgöz - lijkt te denken dat het nieuwe kabinet een 'Schoof II' is waarin een coalitiepartner - toen de PVV - een eigenstandig buitenlands beleid kan etaleren, met name in het Midden-Oosten. En Jaap moet bij fractievoorzitter Ruben Brekelmans denken aan Frits Bolkestein tijdens Paars I.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact.
***
Opmerkelijk is de hechte samenwerking van Rob Jetten met Frankrijk. Wat Mark Rutte na Brexit begon, zet hij met grote kracht voort. Nederland als partner in een nieuwe militaire en bovendien nucleaire alliantie van Frankrijk is letterlijk 'du jamais vu'. Macron heeft hier trouwens zélf groot belang bij, omdat Nederland bij high tech en strategische industrieën geografisch en politiek 'incontournable' is.
Opvallend zijn ook de grote stilte van Xi Jinping, het nieuwe rampjaar dat het Kremlin bedreigt en de nadruk van Friedrich Merz op het behoud van de staatkundige integriteit van Iran. Het uiteenvallen, ook etnisch en regionaal, van dit grote land zou het onmogelijk maken tot een vergelijk te komen en middelpuntvliedende krachten loslaten in heel het Midden-Oosten. Dan is ineenstorting nabij, terwijl Trump de victorie uitroept.
Europa bouwt nu in hoog tempo een eigen veiligheidsarchitectuur op, beseffend dat Het Amerika van Donald Trump een labiele partner is. Venezuela, deals met Poetin, het bedreigen van Groenland en oorlog in de Golf zeggen meer dan genoeg, Een Haagse architectuur hierbinnen kan niet achterblijven nu ons land lid is van de E6-kopgroep van grote economieën, nucleair partner van Emmanuel Macron in de Europese pijler binnen de NAVO en nadrukkelijk aangeeft dat de Schoof-periode voorbij is. Nederland wil aan tafel en niet op het menu.
Het financiële kader van het regeerakkoord werd in de Tweede Kamer al zeer kritisch bejegend en is - net als dat akkoord - de facto in de prullenmand gemikt. Jetten zal bij de energieprijzen, net als hij deed in 2022, snel en daadkrachtig moeten ingrijpen. Toen waren de buffers nog sterk, na Schoof allerminst.
Ironisch is wel dat het VVD-minister van Financiën Eelco Heinen was die rond dat financieel kader het initiatief tot onverwachte, opmerkelijke revisie nam. Zijn ingreep in de Box 3 wetgeving maakte subiet een einde aan zijn liberaal uitgevente imago van 'havik op de schatkist'. Het leverde hem niet alleen - zoals ook al ten tijde van Schoof - een gat van miljarden op, maar kostte ook steun en vertrouwen bij de nieuwe premier. Die zal met de ministers Hans Vijlbrief (Sociale Zaken) en Heleen Herbert (Economische Zaken) nu vooral kijken naar dreigende scenario's voor economie en handelsketens op wereldschaal. Met de polder – werkgevers en vakbonden - de handen ineen slaan zou bij het voorkomen en opvangen van zulke ernstige ontwikkelingen de geloofwaardigheid van zijn kabinet versterken. Heinen heeft met zijn plotse ingreep in Box 3 onbedoeld de deur daarheen open gezet.
***
Verder luisteren
568 – Alsof hij er al jaren stond: het debuut van premier Rob Jetten https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/568-alsof-hij-er-al-jaren-stond-het-debuut-van-premier-rob-jetten
566 - Emmanuel Macron, de nieuwe Baron von Munchhausen https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/566-emmanuel-macron-de-nieuwe-baron-von-munchhausen
564 – Xi Jinping en de zuivering van de Chinese legertop https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/564-xi-jinping-en-de-zuivering-van-de-chinese-legertop
558 – Poetins rampjaar, Jettens kans https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/558-2025-was-voor-poetin-een-rampjaar-2026-wordt-rob-jettens-kans
557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/557-rob-jetten-minister-president-tips-en-trucs-voor-de-nieuwe-premier
515 – De heftige strijd tussen Israël en Iran
492 – Macrons Europese atoombom
490 – Duitslands grote draai. Friedrich Merz, Europa en Nederland
484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft
427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben
419 - Europa kán sterven - Emmanuel Macrons visie op onze toekomst
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:39:13 – Deel 2
00:56:16 – Deel 3
01:21:24 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 10 Mar 2026 - 570 - 570 - 250 jaar VS: leiderschap in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden
Het was een drastisch experiment. Een nieuwe natie beginnen met een tot in de puntjes uitgevoerde trias politica, 250 jaar geleden de meest moderne theorie van de Franse politieke filosofie. De Amerikanen durfden het aan, ze begonnen een republiek met een gekozen volksvertegenwoordiging, een gekozen staatshoofd van beperkte termijn en met onafhankelijke rechtspraak en een Hooggerechtshof. Vader des vaderlands George Washington werd dat staatshoofd, boven de partijen en gespeend van persoonlijke ambitie. Die volksvertegenwoordiging werd meteen gekozen, tussen november 1788 en maart 1789. Het experiment werd zonder omhalen concreet gemaakt en uitgeprobeerd.
Lukte dat? Hoe dan? Merk je daar nu nog wat van? Is die volksvertegenwoordiging van toen nog herkenbaar in het huidige Huis van Afgevaardigden? Hoe werkt dat parlement in de dagelijkse praktijk? Jaap Jansen en PG Kroeger duiken daar in met Pirmin Olde Weghuis, die in 2015 als jong medewerker op Capitol Hill rondliep en zo een blik kon werpen in die machinekamer van een wereldmacht, in dat hart van de historie van die 250 jaar oude democratie.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Pirmins cheffin was een levende legende. Grace Napolitano was al in de 80 en vertegenwoordigde haar San Gabriel Valley in California al decennia. Noordwest van Los Angeles was haar district gevuld met suburbsmet in meerderheid Latino-kiezers. Elke twee jaar kon zij als Democraat op hen rekenen bij weer een volgende herverkiezing. Als stagiair uit Nederland kon Pirmin overal rondkijken, assisteren bij contacten met dat district en Napolitano’s kiezers en zo de sfeer en dagelijkse werkzaamheden van het Huis meebeleven. En hij ontmoette ook andere legendes, zoals de rechterhand van Martin Luther King, ooit een rebelse studentenleider: John Lewis, de man van “Make trouble, good trouble.”
Het Huis – samen met de Senaat het Congres - is een volwaardig deel van detrias en heeft een eigen kiezersmandaat. Al vanaf dag één was het een door en door politieke arena, ook al beriep men zich steeds op 'bipartisanship' en 'nationaal belang'. In het Huis wordt geknokt met machtsmiddelen. Bovendien is het Huis - anders dan in Europa gebruikelijk - de maker van de federale begroting. De speakerbezit hier de macht over de schatkist, niet de president! En de zittingstermijn van twee jaar dwingt de leden van het Huis permanent hun district en de achterban daar alle aandacht te geven. Pirmin Olde Weghuis zag ook dat in de praktijk.
In de 250 jaar historie is veel veranderd, niet in het minst de locaties en faciliteiten van het Huis. Maar het opvallendst is toch hoe wéinig er veranderd is. Veel van de zeden, begrippen en machtsfactoren zijn nog altijd achttiende-eeuws en grijpen terug naar het bewind van legendarische voorzitters en Huis-leden die een groot stempel drukten op de geschiedenis van de democratie.
De eerste speaker, Frederick Muhlenberg, zette al direct de toon bij het door en door machtspolitieke invullen van deze functie. Hij was politiek leider van de meerderheid van de nieuwgekozen leden én de voorzitter die de orde en agenda van het Huis bewaakte. Dat is sindsdien nooit meer veranderd. De meest legendarische parlementariër was niet een van de speakers, maar een voormalig president. Alleen John Quincy Adams werd na zijn termijn als president (1824-1828) lid van het Huis en excelleerde in wetgeving en strijd tegen de slavernij en voor de burgerrechten. 'Old man eloquent' stierf in zijn bankje tijdens een vergadering in 1848.
Andere speakers waren minstens zo effectief en machtig. Henry Clay was bijvoorbeeld ook nog Senator, Minister van Buitenlandse Zaken en de grote inspirator van Abraham Lincoln. En een groot gokker, overigens. Nicholas Longworth was fameus om de elegante, moeiteloze manier waarmee hij de macht van de speaker over het Huis onaantastbaar wist te maken. "Een Tsaar, maar je had dat niet door." Fameuzer was nog dat hij trouwde met ‘de prinses van Washington DC', presidentsdochter Alice Roosevelt. Zij werd bijna honderd, ontmoette meer presidenten dan wie ook, was berucht om haar scherpe tong, machtige netwerk en als de ontdekker van Richard Nixon.
Niemand was vaker en langer speaker dan 'Mister Sam'. Sam Rayburn was van 1913 tot 1961 lid van het Huis, invloedrijk wetgever voor de modernste infrastructuur en 17 jaar lang de speaker. Franklin Delano Roosevelthad ontzag voor hem, wist ook hoe loyaal hij was, wist van zijn onkreukbare integriteit en hoe hij de grootste staatsgeheimen - zoals de bouw van de atoombom - kon wegmoffelen in de begroting. Rayburn was een van de zeer weinigen die precies wist wat hier geprobeerd werd te ontdekken en te realiseren. Zijn protegé - net als hij uit Texas - was Lyndon Johnson, wiens carrière hij tot zijn dood met alle middelen bevorderde.
Ale speakers na 'Mister Sam' zijn diens discipelen gebleken. Tip O'Neill in zijn openlijke machtsstrijd met zowel partijgenoot Jimmy Carter als met opponent Ronald Reagan. Nancy Pelosi als eerste vrouw die bijna zo lang als Rayburn diende en wier greep op het Huis en de president bijna zo legendarisch werd. De MAGA-speakers van nu kunnen niet in hun schaduw staan. Dat eigen mandaat binnen de trias politicahebben zij bijna geheel verspeeld. Ook daarom zullen de 'midterms'van november zo cruciaal blijken.
***
Verder luisteren
250 jaar Verenigde Staten
281 - Fourth of July: Amerika reisgids voor politieke junkies https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d1f6fb79-49b3-456e-a7b3-b09ddf2a5ae8
382 - 250 jaar Verenigde Staten: de Boston Tea Party https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c44ec04f-9408-41be-b5e3-3fab8905ab66
519 - Thomas Jefferson, de revolutionaire schrijver van de Onafhankelijkheidsverklaring https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/62bc338c-78f6-4cba-a7ab-1718ce679e81
459 – Rolmodel George Washington https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/92f012be-cd93-4928-b3b3-5bef409c6bca
397 - Benjamin Franklin, Zijner Majesteits meest loyale rebel https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/18e40074-a4f4-4752-8dc9-6fbdaf8c91f0
513 – Tanks rollen door Washington DC, 250 jaar US Army https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d60c7997-538c-4064-a0fc-b21dd2e2478d
494 - Trumps aanval op de geschiedenis en de geest van Amerika https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ec4b170a-05a9-4af3-9010-c0986376dd3a
142 - De smerigste verkiezingscampagnes in de Amerikaanse geschiedenis https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/2975aea6-29e6-4756-acfa-b331cbcf4f0c
Grote parlementariërs
473 - 2025. 200 jaar John Quincy Adams president https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/1aeb5474-57fe-49a8-a98a-d014372079c3
475 – Trumps rolmodel Andrew Jackson https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/06d493a9-b8fd-4fb9-a125-6399192697c0
481 - Donald Trumps nieuwe idool William McKinley, ‘de tarievenkoning’ https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/018eaa63-b81a-4b17-9342-e98ee53bf516
221 - Madam Speaker: de spijkerharde charme van Nancy Pelosi https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/e8781d8f-a367-4df5-9459-ab071fb9e4ac
472 - Winterboekeneditie - Nancy Pelosi 'The Art of Power' https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8c25a5e4-9cee-4656-b226-8cbbb6f2c6a5
319 - Lyndon B. Johnson, politiek genie en manipulator van de buitencategorie https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/a333928b-67b0-4639-bf0e-349f28d0ae9d
202 - 4th of July: Joe Biden in het spoor van LBJ https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ec961d35-9624-4d6a-ad5d-8d9c6148ed49
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:45:57 – Deel 2
01:02:51 – Deel 3
01:38:21 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Sat, 07 Mar 2026 - 569 - 569 – Het Nationaal Verkiezingsgesprek Energie
Op woensdag 18 maart 2026 gaat Nederland weer ter stembus. Dit keer voor de gemeenteraadsverkiezingen. De taak van het lokaal bestuur is door de energietransitie in nog geen tien jaar fundamenteel veranderd. Gemeenten zijn onmisbaar voor het klimaat- en energiebeleid vanwege hun rol dichtbij burgers en bedrijven. Zij zijn de ‘regisseurs van de warmtetransitie' geworden en worstelen met complexe taken en uitdagingen. Van netcongestie tot windmolens en van ruimtegebrek tot slimme isolatie.
Jaap Jansen en PG Kroeger gaan hierover in gesprek met vijf toonaangevende energiewethouders uit vijf heel diverse gemeenten - van high tech wereldstad Eindhoven tot de kleinste in de provincie Noord-Holland, Oostzaan. Van vijf verschillende partijen. In het stadhuis van Eindhoven kruisen zij met elkaar de degens; vertellen van successen en frustraties, maar ontdekken daarbij ook vele thema's waarin ze van elkaar kunnen leren. Tobias van Elferen (D66) uit Nijmegen, Stijn Nijssen (VVD) uit Oostzaan, Rik Thijs (GoenLinks-PvdA) uit Eindhoven, Marco Verloop (SGP) uit Veenendaal en Maaike Zwart (Studenten Techniek In Politiek) uit Delft.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie, HollandSolar, NedZero, Energie-Nederland, Netbeheer Nederland, Energie Samen, Energy Storage NL, Energie Beheer Nederland en de gemeente Eindhoven.
En natuurlijk met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Het Eindhovens Stadhuis is zelf een sterk voorbeeld van concrete aanpak op lokaal niveau van de energietransitie. Het jaren ‘60 monument is recent helemaal verduurzaamd met de meest effectieve snufjes. Wethouder Rik Thijs noemt het een bewijs dat ook moeizame objecten en buurten wel degelijk planmatig verduurzaamd kunnen worden. Inzet op isolatie op deze manier blijft immers de meest concrete, doeltreffende manier van besparing en energietransitie. Eindhoven, Nijmegen en Veenendaal hebben nog een andere fundamentele stap gezet: een eigen publiek energiebedrijf. Na jaren waarin de nadruk sterk lag op geprivatiseerd aanbod zien we grote gemeenten deze omslag maken. Toenmalig energieminister Rob Jetten bepaalde dat warmtebedrijven voor tenminste 51 procent in publieke handen moesten zijn.
Elk van de gemeenten kiest daarbij voor een eigen aanpak. Maar ze zien op allerlei punten vergelijkbare obstakels en uitdagingen. Het dilemma tussen de promotie van individuele keuzes voor warmtepompen en collectief aanbod van warmtenetten is nu echt urgent aan het worden, zegt Maaike Zwart. Groot probleem is dat het rijksgeld voor die netten nog ontbreekt. Vanuit Nijmegen benadrukt Tobias van Elferen dat allianties met woningcorporaties essentieel zijn, omdat daarmee netten voor duizenden woningen tegelijk mogelijk worden. Die corporaties moeten dan wel kúnnen meedoen en geen onvoorziene risico's zien opdoemen. PG merkt op dat deze ontwikkeling in zekere zin een herhaling is van wat Nederland onderging na 1870, toen gemeenten ineens eigen 'gasfabrieken' en andere publieke bedrijven gingen exploiteren.
Bij die warmtenetten kan ingespeeld worden op nieuwe ontwikkelingen en nieuwe energiebronnen. Veenendaal werkt met aardwarmte als bron voor een nieuwe bouwlocatie. Delft is een echte voorloper bij zulke geothermie, mede dankzij het wetenschappelijk onderzoek van de Technische Universiteit. Dezer dagen werd een omvangrijk nieuw project gestart. In Veenendaal zoekt Marco Verloopzoveel mogelijk samenwerking met bedrijven om hen te motiveren de energietransitie als eigenbelang te erkennen. Energie delen met elkaar en met buurgemeenten helpt daarbij de grootste risico's van netcongestie te omzeilen: 'local for local' opwekken van energie. Beetje cynisch erkent hij dat Vladimir Poetin zich daar als de ijverigste bondgenoot van zijn gemeentebestuur ontpopte.
Het waar mogelijk en met alle middelen omzeilen van netcongestie is een thema waar elk van de wethouders licht wanhopig van wordt. Want hoe uniek elke gemeente ook is, de dreiging van de gevolgen van hardnekkige netcongestie voelen ze allemaal. Een kleine gemeente als Oostzaan heeft dan nauwelijks een apparaat om hier zelf beleid bij te maken. Meeliften met de provincie, met andere medeoverheden en vooral ook slimme trucs durven uithalen zijn de wapens van wethouder Stijn Nijssen in zijn beleidsarsenaal. "Soms moet je gewoon toch de Calimero-kaart trekken”, zegt hij. Maar in Oostzaan en andere gemeenten is ook dat niet genoeg om burgers windmolens op land dichtbij de bebouwing te accepteren. Calimero ontmoet hier NIMBY: niet in mijn achtertuin. Nijssens verzet ontmoet bij zijn vier collega's best wat begrip.
Net zo lastig is de ruimtelijke impact van de energietransitie. Van tienduizenden transformatorhuisjes in buurten en dorpen tot hoogspanningstracés door beschermd landschap, het zijn allemaal concrete realiteiten waar gemeenten voor worden geplaatst. Een wat minder directieve, meer meedenkende houding en communicatie van het Rijk en grote partijen als TenneT wordt regelmatig gemist. Niet minder dringend is de behoefte tijdrovende complexe procedures aan te pakken. Maar ook daar geldt: niet van bovenaf afkondigen zonder de concrete know how bij de gemeenten erbij te betrekken. Marco Verloop zegt het zo: "We hebben straks een circulaire economie of we hebben geen economie meer."
Dat besef kleurt ook de reactie van de vijf wethouders op de komst van het kabinet-Jetten. Gunstig stemt hen de duidelijk positieve toon en het wervend perspectief. Zorgelijk en kritisch vragen ze om 'boter bij de vis'. Rik Thijs vraagt zich zelfs af of het Klimaatakkoord zo nog wel overeind staat.
***
Kijken
De live opname van deze aflevering (met beeld!)
***
Verder luisteren
562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/562-de-uitgestoken-hand-van-d66-vvd-en-cda
557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/557-rob-jetten-minister-president-tips-en-trucs-voor-de-nieuwe-premier
536 - Het Grote Energie Verkiezingsdebat https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/536-het-grote-energie-verkiezingsdebat
516 – Files op het elektriciteitsnet: de energietransitie dreigt slachtoffer te worden van het eigen succes https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/54ccc73e-4200-4dbc-87c8-213c70e97491
499 - EU-klimaatdiplomaat Tony Agotha, speciaal gezant in turbulente tijden https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/67f2462a-3dff-4dc9-9436-34ee42e75f3c
471 - De verduurzaming is Nederlands grootste verbouwing ooit https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/e5cdb7b1-3c0a-4bb7-b180-ce3955e93887
435 - Klimaat en Groene Groei: Sophie Hermans heeft grote ambities, maar wordt het haar mogelijk gemaakt? https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/435-klimaat-en-groene-groei-sophie-hermans-heeft-grote-ambities-maar-wordt-het-haar-mogelijk-gemaakt
415 – Klimaatbeleid: de inhaalslag van Nederland in Europa https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/b6c685db-4cdd-4135-a8b7-f148ede7238d
389 - De lange en hobbelige weg naar een klimaatneutraal Nederland https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/4f1a53f7-01a8-482f-9d8d-873ffa005f3d
369 - Klimaatminister Rob Jetten (D66) https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/6c04c7bb-7d1d-4ad4-9e18-39750951de37
358 - Gesprek over ambitieus klimaat- en energiebeleid met Henri Bontenbal (CDA) https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/a157fa76-9412-4707-bc3b-f52a157aa6b1
338 - Hoe de stikstofcrisis de energietransitie vertraagt. En: wat intussen wél met sprongen vooruitgaat https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/44ca8c95-3d97-4311-ae55-f56bc5dd165c
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:30:51 – Deel 2
01:03:23 – Deel 3
01:16:22 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Wed, 04 Mar 2026 - 568 - 568 – Alsof hij er al jaren stond: het debuut van premier Rob Jetten
De Regeringsverklaring is voor elk kabinet een buitengewoon moment. Het is zelfs de enige keer dat een premier zijn visie mag geven zonder geïnterrumpeerd te worden. Voor de vierde maal in deze eeuw trad een nieuwe premier aan. De debuten van Jan Peter Balkenende, Mark Rutte en Dick Schoofleken veel meer op dat van Rob Jetten dan je op het eerste gezicht zou vermoeden. Elk van hen debuteerde met een hachelijk politiek en staatsrechtelijk experiment. Zoiets lijkt nu warempel een soort van traditie geworden. Jaap Jansen en PG Kroeger analyseren het debat met de nieuwe premier en wie hij daarin wél en wie hij zeker niet was. En zien wat hem nu al onderscheidt van zijn voorgangers in deze eeuw.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Deze aflevering bevat een advertentie van de bioscoopfilm The Wizard of the Kremlin. Boek hier je tickets!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
De coalitie van D66, VVD en CDA presenteerde zich als het contra-Schoof verbond. Deze partijen gunnen elkaar hun eigen aard, visie en inhoudelijke verschillen en accenten. In alles wilden zij de voorgaande coalitie doen vergeten. De premier trad natuurlijk, ontspannen, positief en uitnodigend op, maar deinsde er ook niet voor terug de eigen visie te markeren. Rob Jetten was alles wat Dick Schoof niet was en nimmer kon zijn. Allesbehalve de 'slappe hap' die op dag één van zijn bewind elk gezag al kwijt was. Jettens betoog was coherent met een brede blik. Wat eraan ontbrak: de hulpeloze toon die Schoofs gebrek aan politiek repertoire zo pijnlijk maakte.
Voor alle hoofdrolspelers in het debat was het oefenen met nieuwe rollen en rolgedrag én struikelen waar dat af en toe nog onbeholpen gebeurde. Ook Jetten zelf moest aftasten waar en wanneer hij soepelheid kon tonen en hoe hij dit dan zou moeten doen. Het lastigste was hier het thema van een denkbare of onbespreekbare verhoging van de AOW-leeftijd per 2033. Jesse Klaver van oppositiepartij GroenLinks-PvdA bracht een hulpstuk in stelling: de boosheid van de vakbonden. Nu zo'n signaal als wat voorbarig negeren zou geen wijsheid zijn voor het kabinet, maar nu al geïntimideerd buigen evenmin. De polder dicteert immers het regeringsbeleid niet, al is hij wel een onmisbare partner. Na twee uur soebatten kwam Jetten met een combinatie van afremmen en gas geven tegelijk: 'pas op de plaats' en 'opening voor gesprek'. Een ‘Netanyahu-coalitie’ van SGP en Groep-Markuszower liet de D66-premier hiermee slagen. Politieke ironie is bijna een kunstvorm.
De drie minderheidscoalitiepartners D66, VVD en CDA moesten ook nog verkennen welke rol zij zouden spelen. Jan Paternotte (D66) deed dat met verve, maar niet altijd even 'verbindend'. Hoe hij Geert Wilders met 'subsidie voor sjeiks' en FvD-er Lidewij de Vos met brandnetelstruiken geselde was memorabel. VVD'er Ruben Brekelmans leek nog niet echt afscheid genomen te hebben van zijn minsiterschap op Defensie. Henri Bontenbal (CDA) maakte indruk met een breed, principieel betoog over de noodzaak om als coalitie en als parlement in zijn geheel een nieuwe beleidscultuur te leren praktiseren. En daarmee slaagde hij erin openingen te realiseren. Zowel bij de AOW kwestie - die was 'een startpunt'- als bij de wens van GroenLinks-PvdA om een brede 'deal' te kunnen sluiten voor de begrotingen, komende zomer. VVD-minister Eelco Heinen van Financiën zit hierdoor nu klem. D66-minister Hans Vijlbrief (Sociale Zaken) kan nu juist gaan manoeuvreren.
In de oppositie zagen Jaap en PG de verhoudingen opnieuw geschud worden. De oerkracht van Geert Wilders lijkt verdwenen. JA21 dacht eerder oppermachtig te worden dankzij de VVD, maar kon alleen nog een rol claimen door braaf achter SGP en Gidi Markuszower aan te sjokken. De vele fracties en afsplitsingen maken het de coalitie gemakkelijk om op links en op rechts 'fundi's' en 'realo's' uit elkaar te jagen. Die zitten bovendien vaak meer elkaar op de huid dan dat zij de premier het vuur na aan de schenen legden. Vooral Jesse Klaver ging daaronder gebukt. Opnieuw bleek zijn focus op de AOW een recept voor een verdeelde oppositie. Zijn bereidheid om op andere grote thema's 'mee te denken' en Europees en geopolitiek voluit medeverantwoordelijkheid te dragen werd daardoor overschaduwd.
Zo kon Rob Jetten met doordachte gestes aan de Kamer het debat domineren. Bij stikstof, armoede en koopkracht, krachtig EU-beleid - ook met buurland Noordrijn-Westfalen - en steun aan Oekraïne, bij 'fiscale regelingen' deze zomer alsnog en een 'productiviteitsagenda' als actiepunt van de nieuwe 'taskforce Wennink/Draghi/Letta' zette hij nadrukkelijk eigen accenten. Elke minister zal in een 'beleidsbrief' op korte termijn de Kamer een agenda presenteren voor de grote thema’s.
In de eerste dagen van zijn premierschap heeft Jetten in CDA vicepremier Bart van den Brink al een permanent aanspreekpunt gevonden. D66- benjamin Jaimi van Essen (Landbouw) moest nog leren niet elk bon mot van Jetten te voorzien van instemmend knikken.
Rob Jetten kende bij zijn debuut geen zwakke momenten. Laat staan onthutsende blunders zoals Schoof bij diens regeringsverklaring. Alsof hij als Jakub Józef Orliński in zijn debuut de machtsbeluste veroveraar Caesar zong. En hij was evenmin een Rutte. Vragen die om visie vroegen, beantwoorde hij juist gretig. Onmiskenbaar riep hij een andere premier in herinnering. Sterker nog, hij meldde achteloos dat hij beleid benaderde ‘vanuit een positieve grondhouding’. Channelde hij hier Ruud Lubbers? Een ander moment leek dit nog eens te bevestigen. Hoe anders kun je immers verklaren dat hij van diens politieke vriend en leidsman Jan de Koning zijn meest klassieke uitspraak aanhaalde?
***
Verder luisteren
Start kabinetten
565 – Drie ongelijke zuilen en een lege pizzadoos https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/565-drie-ongelijke-zuilen-en-een-lege-pizzadoos
438 –Het kabinet-Schoof als kleuterklas. De koning kun je niet spelen https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d98180ef-659e-4273-a0b1-56bb9c8e23aa
241 – Start investeringskabinet Rutte IV: een breuk met de begrotingstraditie https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/5baa0eb9-0f91-4d9e-b03f-5c586804aa62
Overleven als minderheid
563 - Als minderheid meerderheden maken https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/563-als-minderheid-meerderheden-maken
Rob Jetten
557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/557-rob-jetten-minister-president-tips-en-trucs-voor-de-nieuwe-premier
369 - Rob Jetten wil een ideeënstrijd rond het midden en een lossere verhouding tussen Kamer en kabinet https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/6c04c7bb-7d1d-4ad4-9e18-39750951de37
27 – Rob Jetten wil muren slopen https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/65595e06-8398-41d3-ba4a-38318beca665
Lubbers en De Koning
461 - Ruud Lubbers zag het een slag anders https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c2c97419-89bc-4f85-8316-58d1bee4efcf
385 - Jan de Koning en het verschil tussen een greppel en de laatste gracht https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/77d9e173-302f-44cb-9186-d78a4a89592b
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:28:36 – Deel 2
00:49:58 – Deel 3
01:35:36 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Sat, 28 Feb 2026 - 567 - 567 - De geschiedenis beukt op Europa's deur. Caroline de Gruyter over zondagskinderen in een ruige wereld
Wij Europeanen hebben de afgelopen tachtig jaar afgeleerd waar we in de eeuwen daarvoor nog zo intens mee bezig waren. Oorlog voeren. Met de Europese samenwerking namen we afscheid van de geschiedenis. Oorlog was iets van anderen en bij anderen. Als Europeanen slaagden we er in conflicten op te knippen in technische compromissen en zo keer op keer te depolitiseren. Zelfs het gedurige geklaag over die technocratie, de slappe compromissen en 'te weinig democratie' hoorde bij de succesvolle lessen uit die historie. Maar de geschiedenis is terug, zij beukt onstuitbaar op onze deur. Caroline de Gruyter schreef er een boek over: Zondagskinderen. Ze is te gast bij Jaap Jansen en PG Kroeger.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Het debat over de regeringsverklaring van Rob Jetten zal ongetwijfeld gaan over dilemma’s in de sociale zekerheid en met de begroting gaan, maar zijn kabinet kon weleens voor grotere geopolitieke uitdagingen en keuzes geplaatst worden dan geen eerdere ministersploeg sinds de val van de Muur. Jetten en zijn team zullen geen 'zondagskinderen’ meer zijn. De Franse denker Raymond Aron zei het al: "Connaître le passé est une manière de s'en liberer", noteert De Gruyter. Wie het verleden kent, kan zich ervan bevrijden.
Want de oorlog in Oekraïne is veel meer dan die in Joegoslavië destijds 'onze oorlog'. Dat hier de rol van Rusland als koloniaal imperium een cruciaal verschil vormt, werd eigenlijk pas vier jaar geleden een nieuw besef. De gevolgen voor de Europese Unie zijn ingrijpend, maar zien we dat al scherp genoeg?
Keer op keer zien we dat crises ertoe leiden dat de urgentie zo hoog wordt, dat alleen oplossingen op bovennationaal niveau een uitweg vormen. Jean Monnet had dat al door in 1951 bij de oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal. Jacques Delors bij de val van de Muur met de Interne Markt. Angela Merkel bij de pandemie en de vluchtelingencrisis en nu staat de EU voor een vergelijkbare uitdaging omdat de Verenigde Staten noch Rusland een betrouwbare partner meer is.
De veiligheidsgaranties die wij Oekraïne willen geven, geeft Kyiv de facto ook aan ons, zoals Volodymyr Zelensky fijntjes opmerkte tijdens de veiligheidsconferentie in München. Eigenlijk gaat alles zo op de schop. Ook de Frans-Duitse as. Ineens is niet Frankrijk de militaire, geopolitieke actor, maar treedt Friedrich Merz zo op. Ineens zou de radicaal-rechtse Jordan Bardella zich kunnen ontpoppen als een soort Giorgia Meloni in Parijs. Ineens worden nieuwe organisaties ingericht om de nieuwe uitdagingen het hoofd te bieden: een EU-Veiligheidsraad, een soort Europese Defensiegemeenschap - die in 1954 zo tragisch mislukte - en supranationale vormen van hightech militaire industrie.
De Gruyter ziet één land dat hier allang de knop heeft omgezet. Eigenlijk kón Finland nooit anders, wilde het overleven. Of het nu hybride aanvallen, manipulaties via fake news of militaire en politieke intimidatie betreft, de Finnen waren er altijd tegen bewapend. Dat zij meteen de kans grepen toen ze EU-lid en recent ook NAVO-lid konden worden, is voor hen vanzelfsprekend. ‘Se-cu-ri-ty’ zoals een Fin het wat hem betreft allesoverheersende motief formuleerde. Dat juist nu president Alexander Stubb als een heldere, invloedrijke stem op het wereldtoneel klinkt kan dan ook niet verrassen. Hij kan als geen ander uiteenzetten hoezeer Europeanen anders moeten gaan denken over de nieuwe realiteit. Volgens De Gruyter laat de weerklank van Zelensky's moed en van Stubbs betoog zien dat veel Europese burgers al veel verder zijn dan vele nationale leiders durven denken.
Dat de Litouwse oud-premier Andrius Kubilius net zo optreedt als Stubb kan evenmin verbazen. Zijn kleine Baltische land heeft nog erger geleden onder Russisch koloniaal imperialisme dan Finland.
De Gruyter wijst op iemand die dit aspect al decennia geleden agendeerde: Otto von Habsburg. De kleinzoon van de laatste keizer in Wenen kende als geen ander de wortels van de machtspolitiek van de 18e en 19e eeuw en de rol van Rusland als koloniaal imperium. Kubilius probeert als Eurocommissaris voor defensiesamenwerking die lessen te vertalen naar het Europa van onze tijd. Een Europa dat mentaal en materieel nog maar net is wakker geschud. De Gruyter diepte dit uit met een van diens meest invloedrijke adviseurs achter de schermen, Klaus Welle, een Duitser die ook dicht bij Merz staat. Die wijst erop dat een aantal EU-lidstaten die met Duitsland altijd argwanend stonden tegenover gezamenlijke initiatieven zoals 'eurobonds' nu 180 graden gedraaid zijn. Van de lange tijd nogal eurosceptische Deense premier Mette Frederiksen tot de van nature conservatieve Bundesbank. Alleen het kabinet-Schoof wilde er officieel niets van weten.
Ook hier een majeure uitdaging voor Jetten en zijn ploeg. Dilan Yesilgöz (Defensie) en Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken) zullen in Europa, in de NAVO en breder geopolitiek minstens zo offensief en doelgericht moeten gaan werken als Jetten en Eelco Heinen (Financiën). De Europese Veiligheidsraad in opbouw, de 'E6' van de grote economieën in Europa en de bouw van een eigen Europese pijler binnen de NAVO zullen veel van hen vergen. Onberekenbare onrust rond de Caraïben in ons koninkrijk niet minder, wellicht. Want pogingen vanuit de MAGA-hoek om de EU te splijten en te vervangen door een losse federatie van Orbánachtige patriottische staten laten één ding zien. Net als het Kremlin is Donald Trumps Amerika bang voor een EU als succesverhaal; als model van effectieve samenwerking. Dat compliment mag ons aan het denken zetten, zegt Caroline de Gruyter.
***
Verder lezen
Caroline de Gruyter - Zondagskinderen (De Geus, 2026)
***
Verder luisteren
Hoe verder met Europa?
71 - Caroline de Gruyter: 'Brexit maakt Europa sterker' - De EU als het Habsburgse Rijk van onze tijd https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/43edd541-d5b5-43dd-a574-1399b6ba05bb
378 - Dertig jaar na 'Maastricht' is Europa toe aan een nieuwe sprong voorwaarts https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/329dfa50-7d58-4642-b29f-febc346d5a3f
427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/84273d61-0203-4764-b876-79a25695bed1
447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/eee9ebfb-042b-4753-b70d-a48e915b5beb
MAGA en geopolitiek
494 - Trumps aanval op de geschiedenis en de geest van Amerika https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ec4b170a-05a9-4af3-9010-c0986376dd3a
484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c725d191-aa05-46ff-946f-de0d951a94ab
Macron en Merz
566 - Emmanuel Macron, de nieuwe Baron von Munchhausen https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/566-emmanuel-macron-de-nieuwe-baron-von-munchhausen
492 – Macrons Europese atoombom https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/74f5b1d5-4824-482a-a504-704904c8b021
490 – Duitslands grote draai. Friedrich Merz, Europa en Nederland https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8bac6adf-1b0e-49f1-8a4a-8340c99c6db3
419 - Europa kán sterven - Emmanuel Macrons visie op onze toekomst https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/329dfa50-7d58-4642-b29f-febc346d5a3f
Europa en NAVO-toekomst
265 - Toetreding tot de NAVO, de reuzensprong van Finland https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/80367ddc-452c-4890-b79a-e8f74dfd1ac8
404 - 75 jaar NAVO: in 1949 veranderde de internationale positie van Nederland voorgoed https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/4debd5ed-7488-4dd5-bdbb-61374459c4ab
413 - "Eensgezind kunnen we elke tegenstander aan." Oana Lungescu over Poetin, Trump, Rutte en 75 jaar NAVO https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c2b2b09b-bba3-45b6-999c-3f844dcfa76a
Jettens uitdaging
559 - Schaken op drie borden tegelijk https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/559-schaken-op-drie-borden-tegelijk
558 – Poetins rampjaar, Jettens kans https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/558-2025-was-voor-poetin-een-rampjaar-2026-wordt-rob-jettens-kans
528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/528-europa-ontwaak-manfred-weber-en-de-eenzaamheid-van-europa-en-vicepremier-vincent-van-peteghem-over-belgi-en-nederland
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:34:29 – Deel 2
01:07:15 – Deel 3
01:33:29 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 24 Feb 2026 - 566 - 566 - Emmanuel Macron, de nieuwe Baron von Munchhausen
Een jaar geleden gaf bijna niemand nog iets om Emmanuel Macron. Massaal zoemden de geruchten dat hij vervroegd zou moeten aftreden. En nu staat hij weer helemaal overeind en neemt de Veiligheidsconferentie in München op sleeptouw met zijn gedurfde en concrete ambitie voor een onafhankelijk en geopolitiek volwassen Europa. Het kabinet-Jetten kan daar in zijn regeringsverklaring niet omheen.
Jaap Jansen en PG Kroeger schetsen het adembenemende parcours van Macron van zijn diepste nederlaag in juni 2024 via een reeks onverwachte experimenten en successen, onverwachte meevallers en toeslaan op het juiste moment naar een renaissance die niemand voor mogelijk hield. Wat belooft zijn laatste jaar als president? Wie volgt hem op?
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
De eerste gok na de verpletterende nederlaag bij de Europese verkiezingen van 2024 was de ontbinding van de Assemblée Nationale en vervroegde parlementsverkiezingen. "Suïcidale!" riepen de commentatoren. Een diep verdeelde Kamer en een wankele middencoalitie à la Rob Jetten was het resultaat. Macron experimenteerde daarin met oude rotten als premier - Michel Barnier, François Bayrou - en met begrotingsvoorstellen die uiteindelijk als compromis nog aangenomen werden ook. Zijn laatste troefkaart - de nieuwe premier Sébastien Lecornu – wist links te splijten en kon de extreme flanken vernederen.
Intussen profiteerde Macrons reputatie van een reeks meevallers. De Olympiade in Parijs gaf de gramstorige Fransen ineens onverwacht veel goede zin. De her-inwijding van de Notre Dame was een wereldwijd bewonderd feest dat bewees dat Macron had woord gehouden met zijn belofte de iconische kathedraal te redden en in nieuwe glorie te herstellen. De herverkiezing van Donald Trump maakte hem als anti-Angelsaksische Europese Gaullist weer buitengewoon relevant. Macron is een Baron von Munchhausen die zich aan zijn eigen haren het moeras uit trok.
Zijn optreden in München onderstreepte een unieke rol dankzij zijn voorstel - afgestemd met Friedrich Merz - de omvorming van de nucleaire Force de Frappe tot een Europese kernmacht op korte termijn voor te leggen ‘aan enkele andere Europese leiders’.
Zijn focus op geopolitiek en Europa bevrijdt hem van bemoeienis met de binnenlandse strijd in zijn laatste jaar in het Élysée. Want iedereen is nu bezig met de vraag 'wie en wat straks?’. Allereerst de achterban van Marine le Pen. Zij staren in een afgrond. Verdedigen zij haar corruptie te lang, dan zijn zij finaal besmet. Dumpen ze haar plotsklaps, dan is burgeroorlog op radicaalrechts onvermijdelijk. Kroonprins Jordan Bardella zit klem en zwabbert.
De linkerzijde is verdeeld. Via 'primaries' wil men elan en publiciteit verwerven. Zou de succesvolle Europees lijsttrekker Raphaël Glucksmann die wedstrijd opnieuw weten te winnen? Scheidt radicaal-links onder Jean-Luc Mélenchon zich dan weer af?
Macrons beweging is versplinterd en krijgt voornamelijk nog steun van de burgerij van 60 jaar en ouder. Eén kandidaat uit die kring staat niettemin klaar en fier overeind. Oud-premier Edouard Philippe wil graag, maar zal de Rob Jetten der Fransen hem de loef afsnijden? Gabriel Attal is jong genoeg om nu nog te verliezen, maar zijn eerzucht is niet gering.
Klassiek, fatsoenlijk rechts ziet kansen bij al deze verdeeldheid. Ruraal, katholiek, bourgeois-suburb en conservatief Frankrijk kan les Républicains weer laten winnen, zoals met Charles de Gaulle, Jacques ChiracenNicolas Sarkozybewezen werd. Hun nieuwe partijchef, de 65-jarige Bruno Retailleau, heeft zich formeel gekandideerd. Zijn law & order en behoudend katholieke profiel past bij zijn partij, maar zijn euroscepsis en weinig charismatisch optreden roepen weinig weerklank op. Zou hij in de peilingen blijven steken en afbladderen, dan kon wel eens een veel jongere, even conservatief-katholieke, maar veel dynamischer kandidaat à la Attal zich kunnen presenteren. François-Xavier Bellamy heeft veel ervaring in Europa, is een welbespraakt filosoof. Hij kan Bardella verbaal aan en Glucksmann intellectueel in de ogen kijken. Komt er na Macron een nieuwe jonge generatie aan het roer?
***
Verder luisteren
Macron en zijn politiek
492 – Macrons Europese atoombom https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/74f5b1d5-4824-482a-a504-704904c8b021
419 - Europa kán sterven - Emmanuel Macrons visie op onze toekomst https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/329dfa50-7d58-4642-b29f-febc346d5a3f
284 - Quatorze Juillet: komt onder Macron een einde aan De Gaulles Vijfde Republiek? https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/5b8ac743-7ba2-44a8-b9b9-55356d361817
Macron herleeft
505 - Donald Trump, een ramp voor Bardella en radicaal-rechts in Europa https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/f0fb8fa8-3cae-401c-8d71-ab5ef4db7f23
484 - Hoe Trump de Europeanen in elkaars armen drijft https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c725d191-aa05-46ff-946f-de0d951a94ab
427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/84273d61-0203-4764-b876-79a25695bed1
Franse politiek
534 - Nicolas Sarkozy en andere presidenten waar een luchtje aan zit https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/534-franse-schandalen-nicolas-sarkozy-en-andere-presidenten-waar-een-luchtje-aan-kleeft
339 – De geopolitiek van de 19e eeuw is terug. De eeuw van Bismarck https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/375b5051-04c8-4181-b31e-56436dfda193
124 - Jacques Delors https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/76440368-b14d-4e31-8f95-fe5c9ee88830
35 - Charles De Gaulle https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/533c3469-6307-4bd8-94fe-5887c342860b
28 - De relatie Nederland-Frankrijk https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/82efc404-4f59-4446-9a04-07c0fd012ed3
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:28:40 – Deel 2
00:53:20 – Deel 3
01:22:46 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 17 Feb 2026 - 565 - 565 – Drie ongelijke zuilen en een lege pizzadoos
Rond Rob Jetten schaart zich een relatief jonge groep bewindslieden uit drie duidelijk geprofileerde politieke richtingen. Dat biedt kansen, maar is niet zonder risico. Hoe maakt de nieuwe premier hier een coherent team van? Hoe zal zijn kabinet uitnodigend optreden naar anderen voor meerderheden? Welke verrassingen, parels en risicofactoren schuilen in de ploeg? Wie is 'de Gidi Markuszower die wel kan slagen'? En waarom is een geheime bijeenkomst op zaterdag 21 februari cruciaal? Jaap Jansen en PG Kroeger kijken vooruit en noteren patronen en lessen uit de parlementaire geschiedenis.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Waren er bij Dick Schoof vier pizzaslices in een doos die ieder voor zich eters moesten lokken, bij Jetten zijn er drie pilaren die samen een grote koepel van ambitie overeind moeten houden. Eigenlijk ontbreekt er een, dus taak aan de bouwmeester om de constructie desondanks stevig en stabiel te houden.
De VVD-pijler blijkt recycling van de wrakke fundering van de coalitie met PVV, NSC en BBB. Dilan Yeşilgöz wil zo blijkbaar afdwingen dat dit – zoals beloofd in de campagne – opnieuw een in de woorden van de VVD ‘centrumrechts kabinet’ zou zijn. De risico's daarmee zijn manifest. Op veel consideratie hoeven de ex-Schoof-bewindslieden in de Kamers niet te rekenen, niet van links en niet van rechts.
De CDA-pijler zou uit 'generatie Henri' bestaan. Maar er zit nogal veel ‘Buma’ en zelfs nog ‘Balkenende’ in. Eigenlijk alleen Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken) en Heleen Herbert (Economische Zaken) zijn echt nieuwe gezichten. Toch heeft het CDA heeft als junior in de coalitie een doortimmerd pakket aan posten binnengehaald. In elk van de cruciale beleidsdomeinen heeft Bontenbal een sleutelpost veroverd.
De D66-zuil rond Jetten is helder geselecteerd: het zijn loyale vertrouwelingen die beseffen dat ze zonder zijn electorale triomf politiek min of meer uitgerangeerd zouden zijn geweest. Jetten heeft met nadruk gezocht naar pragmatische compromiszoekers. Op Landbouw mocht geen drammer.
Aan de premier de taak op 21 februari meteen een reeks knopen door te hakken en kabinetsdiscipline te vestigen. Allereerst met zijn vicepremiers - een sterk contrast met Schoof - maar ook met de aanvoerders van de coalitiefracties. Een paradox waarbij Hans van Mierlo zijn vingers zou aflikken: juist om als coalitie constructieve meerderheden te bereiken, moet je zélf ragfijn opereren en de bewindslieden ruimte gunnen 'te leveren'. Slaat ieder voor zich aan het profileren en steun zoeken bij geestverwante fracties dan wordt vanuit de oppositie de coalitie moeiteloos uiteen gespeeld. Opportunisme van de korte termijn zal het zicht op de lange-termijnambities en hervormingen van het coalitieakkoord snel doen verdampen.
Een pikant aspect doet zich nu al voor. Deel van de VVD-continuïteit is de wens dat de asielwetgeving van Marjolein Faber (PVV) alsnog wordt doorgevoerd. De Eerste Kamer zal daar als hoeder van gedegen wetgeving uiterst sceptisch naar kijken. In de wandelgangen horen we de redenering dat het misschien wel beter is als de nieuwe minister van Asiel en Migratie, CDA-vicepremier Bart van den Brink geheel nieuwe wetgeving zou introduceren. Als de vingerafdrukken van de PVV daar niet meer aan kleven, wordt brede steun mogelijk en dus aantrekkelijk. De ironie is groot. Wilders wilde een vicepremier op die post die niet door de beugel kon - Gidi Markuszower. Een CDA’er kan van de combinatie alsnog een succes maken. En de lege pizzadoos laten voor wat-ie is.
Premier Jetten moet ook meteen duidelijkheid scheppen over Europa. Met de sterk Europees vertakte Tom Berendsen kan hij meteen uitstralen dat Nederland weer meedoet en dus snel weer meetelt. Als hij het goed speelt kan Nederland meteen al een hoofdrol kan spelen. Als lid van de trojka van lidstaten die een half jaar EU-voorzitter zijn - én daarbij als het enige lid van de 'kopgroep van zes' - is ons land gedurende 2028 en 2029 leidend in de voorbereiding naar een volgende fase in de EU. Het Meerjarig Financieel Kader wordt dan concreet doorgevoerd en de komst in 2029 van de 'post-Ursula' Commissie is dan in aantocht.
Het grootste risico voor Jetten is zijn relatie met de minister van Financiën. Zou Eelco Heinen zijn eigen beleid onder Schoof als lichtend voorbeeld voor een vervolg in de nieuwe coalitie presenteren, dan kon het weleens snel heel mis gaan.
De nieuwe ploeg heeft historisch gezien een opmerkelijke analogie. Bij omstreden ingrepen in het sociale weefsel staat een duo van premier en minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid klaar om 'te doen wat nodig is'. Destijds Ruud Lubbers en Jan de Koning, nu Rob Jetten en Hans Vijlbrief. Ze lijken in velerlei opzichten op elkaar, ook in hun nuttige verschil van herkomst, generatie en naturel. Lukt het nieuwe duo wat dat eerdere geschiedenis deed schrijven? Vijlbrief zal voor Prinsjesdag een sociaal akkoord met 'de polder' moeten bereiken en moet daarvoor optrekken met de CDA-minister op EZ, Heleen Herbert, en met de minister die het beroepsonderwijs en ‘leven lang ontwikkelen’ in haar portefeuille zal moeten hebben, zijn partijgenoot Rianne Letschert. Alleen zo kunnen de arbeidsmarkttekorten verkleind worden, mensen daadwerkelijk 'van baan naar baan' gaan en de productiviteit stijgen.
Op twee punten kan Jetten zijn stempel voor vele jaren drukken op de Haagse werkelijkheid. Verrast hij met de benoeming van een excellente 'onderkoning', de opvolger van Thom de Graaf?
***
Verder lezen
***
Verder kijken
***
Verder luisteren
563 - Als minderheid meerderheden maken https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/563-als-minderheid-meerderheden-maken
562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/562-de-uitgestoken-hand-van-d66-vvd-en-cda
559 - Schaken op drie borden tegelijk https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/559-schaken-op-drie-borden-tegelijk
558 – Poetins rampjaar, Jettens kans https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/559-schaken-op-drie-borden-tegelijk?in_playlist=podcast
557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/557-rob-jetten-minister-president-tips-en-trucs-voor-de-nieuwe-premier?in_playlist=podcast
547 – Knopen doorhakken, hervormen en stevig investeren: advies van Jeroen Dijsselbloem en Pieter Duisenberg https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/547-knopen-doorhakken-hervormen-en-stevig-investeren-het-formatie-advies-van-jeroen-dijsselbloem-en-pieter-duisenberg?in_playlist=podcast
528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa. https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/528-europa-ontwaak-manfred-weber-en-de-eenzaamheid-van-europa-en-vicepremier-vincent-van-peteghem-over-belgi-en-nederland
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:30:23 – Deel 2
01:22:44 – Deel 3
01:45:48 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 13 Feb 2026 - 564 - 564 – Xi Jinping en de zuivering van de Chinese legertop
Oppermachtig, president en partijleider voor het leven - de eerste sinds Mao. Xi Jinping wist zelfs Donald Trump te imponeren, ‘straight from Central Casting in Hollywood’. Dramatische gebeurtenissen in Beijing - zuivering van de militaire top, aanklachten wegens corruptie en atoomspionage, geruchten over een couppoging - duiden op grote troebelen en een onverwacht machtsvacuüm. Wat weten we, wat betekent dit en welke consequenties heeft dit voor China, voor Xi’s positie en de geopolitieke verhoudingen?
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Deze aflevering bevat een advertentie van Oogwereld
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Jaap Jansen en PG Kroeger pluizen de berichten uit. Officiële verklaringen en commentaren in Beijing, maar ook de tsunami aan geruchten over de ongekende ingreep in de Centrale Militaire Commissie. Naast voorzitter Xi Jinping is nog maar één lid in functie. Vicevoorzitter generaal Zhang Youxia en chefstaf generaal Liu Zhenli zijn opgepakt. Ze worden beschuldigd van insubordinatie en 'verraad aan het vertrouwen van de Communistische Partij en haar Centraal Comité'. Vervolgens zijn bijna al hun collega's uit hun functie verwijderd en is in heel China in de topstructuur van de militaire districten en krijgsmachtonderdelen een massale zuivering en ontslaggolf gaande. Die formele beschuldiging wijst erop, dat hier geen sprake is van een verschil van inzicht over militaire kwesties alleen. De ingreep van Xi gaat veel dieper. Dit raakt aan de essentie van het vertrouwen tussen de partij, de politieke leiding en de leiding van het Volksbevrijdingsleger als geheel.
En juist die balans van de twee machtscentra van de staat is cruciaal voor de ongebreidelde macht van Xi en die van zijn voorgangers als opperste leider en roerganger. Het conflict gaat dan ook over de continuïteit en fundamenten van die politieke macht, zoals in elke dictatoriale staat. Dit evenwicht is door het onthoofden van de CMC nu in één klap verwoest. De vraag naar die continuïteit van de macht is een vraag naar de betekenis en effecten van het feit dat Xi Jinping leider voor het leven is geworden. Dat roept hoe dan ook de vraag op: en wat dan? De militaire top wil zekerheid over wie hun opperbevelhebber zal zijn, terwijl van een breed gedragen regeling voor de opvolging - zoals Deng Xiaoping die ooit doorvoerde - geen sprake meer is. Wie daar hoe en wanneer over zal gaan is onhelder gehouden. In 2027 zal het volgende partijcongres daar wellicht over beslissen en ook in het Centraal Comité, in de machtige regio's was al enig rumoer merkbaar. De legertop was blijkbaar betrokken bij die onderhuidse signalen en eerdere zuiveringen indiceerden al spanningen en twijfels aan de koers van Xi.
Bovendien was sprake van scherp toegenomen spanning over de voorziene aanpak van Taiwan. Het jaar 2027 staat daarin centraal. Dan wil Xi klaar zijn voor een definitieve aanpak van het weerspannige eiland en de hereniging tot één China realiseren. Daar komt nog iets bij dat van grote symbolische betekenis is. Dit najaar herdenkt China de dood van Mao Zedong in1976 en volgend jaar viert het 'honderd jaar Volksbevrijdingsleger'. Dat generaal Zhang insuborinatie pleegde, duidt erop dat hij de koers van Xi ten aanzien van Taiwan wel erg riskant vond en de voorbereidingen voor de invasie niet zonder meer wilde implementeren. Dat zou ertoe leiden dat Xi die grote regime-jubilea zou moeten laten passeren zonder het verwachte succes bij de nationale hereniging. Hij zou dan de al vele jaren bestaande strategie dat China in 2035 op gelijke voet met Amerika moet staan als enige wapenfeit over houden.
Zijn gezag als partijleider komt zo in het geding. De vraagt rijst dan of de 74-jarige Xi niet door iemand uit een jongere generatie vervangen moet worden. Zie hier de verbinding tussen de strategische, geopolitieke dilemma's en de onopgeloste opvolgingsvraag. Ook de zeer sombere, soms dystopische speech van Xi bij het recente '75 Jaar Rood China' feest wordt hierdoor ineens veel beter te begrijpen.
Heeft in China een dergelijk drama zich al eerder voltrokken? Al tijdens de jonge democratische republiek in de jaren twintig van de vorige eeuw was 'warlordism'een groot probleem. De zwakke democratische instituties werden permanent ondermijnd door regionale militaire bazen die met elkaar burgeroorlogen begonnen en soms ook met Japan samenwerkten tegen de republiek. Mao kon hen met zijn Volksbevrijdingsleger tegen elkaar, Japan en de Kuomintang uitspelen en won zo de overhand. In crisisfasen van Mao's regime - zoals de Grote Sprong Voorwaarts en de Culturele Revolutie - doken onmiddellijk zulke regionale conflicten en warlords weer op.
Het leger drukte dit telkens hardhandig te kop in, met een sleutelrol voor maarschalk Ye Jianying. Die was ook cruciaal in de meest opmerkelijke couppoging. In 1971 deed Mao's kroonprins, defensieminister Lin Biao, een greep naar de macht. Dit 'Project 571' mislukte en op de vlucht naar Moskou werd boven Mongolië Lins vliegtuig neergehaald. Na Mao's dood grepen Ye en het leger weer in, namen zijn weduwe Jiang Qing en haar aanhang gevangen en zorgden dat Deng Xiaoping de nieuwe leider werd. Er was weer eenheid in commando over staat en krijgsmacht. Precies die incoherentie is het grote risico dat Xi nu loopt.
De onzekerheid over de politieke ontwikkelingen en stabiliteit van China verhoogt de toch al labiele situatie wereldwijd. Dat bijvoorbeeld zeer recent India en de EU, maar ook de EU en Vietnam nadrukkelijk elkaar als strategische partners hebben gevonden heeft hier alles mee te maken. Dat Nederland als het land van ASML in deze troebelen rond Taiwan, China, Japan en Amerika een belangrijke rol speelt, had Den Haag zich kortgeleden nog niet kunnen indenken. De agenda van Rob Jetten en het strategisch inzicht van zijn ministers Tom Berendsen enSjoerd Sjoerdsma worden al bij aantreden danig op de proef gesteld.
***
Verder kijken
Volksbevrijdingsleger - Lange Mars Musical (1976)
***
Verder luisteren
Xi Jinping
453 – 75 jaar Volksrepubliek China, waar is het feestje?
306 - De gevoelige geopolitieke relatie met China
24 - Ties Dams over China's nieuwe keizer Xi JinpingChina en zijn leiders
250 - Nixon in China: de week die de wereld veranderde225 - Nixon in China: Henry Kissinger's geheime (en hilarische) trip naar Beijing
245 - Oompje neemt de trein – de reis die China naar de 21e eeuw bracht
220 - China's nieuwe culturele revolutie
58 - 70 jaar China, de Volksrepubliek van Mao, Deng en Xi
549 - China en Japan op ramkoers
458 - De gedroomde nieuwe wereldorde van Poetin en Xi
Lessen voor Jetten, Berendsen en Sjoerdsma
551 – Klem tussen Amerika en China: de koude oorlog rond ASML558 – Poetins rampjaar, Jettens kans
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:22:55 – Deel 2
00:45:49 – Deel 3
01:27:10 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 10 Feb 2026 - 563 - 563 - Als minderheid meerderheden maken
Hoe maak je als minderheid meerderheden? Jaap Jansen en PG Kroeger analyseren het debat over de kabinetsformatie. In Den Haag moet iedereen nog even wennen aan een nieuw tijdperk. Aanstaand minister-president Rob Jetten was vooral trots op zijn coalitieakkoord en vond echte handreikingen nog wat te vroeg. De oppositie bleek verdeeld. Niet alleen tussen links en rechts, maar ook daarbinnen. Informateur Rianne Letschert was de enige factor die unisono waardering kon oogsten. Sterker: zij ontketende bij de SGP een Culturele Revolutie waarbij die van Mao verbleekt. Was het kabinet-Schoof Rutte V en wordt het kabinet-Jetten Paars III?
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
In het tijdperk-Jetten is de eerste markante wending hoezeer Geert Wilders zichzelf gemarginaliseerd heeft. Geen vuurwerk en sluwe manoeuvres, maar machteloos dystopisch proza. Zijn vakantievriend Gidi Markuszower releveerde dat hij als grootste niets voor elkaar had gekregen. Jetten bespotte zijn hoge toon over ondermijning van de democratie en de toeschouwer dacht er meteen bij: juist vanwege gebrek aan democratie in eigen kring moet deze criticus zelf vrezen voor een partijverbod.
De linkerzijde spiegelde de rechterzijde. Onderlinge solidariteit was ver te zoeken. Men nam elkaar de maat. Zo kon het CDA het 'midden’-karakter van het akkoord extra etaleren. SP, DENK en Partij voor de Dieren gispten GroenLinks-PvdA, Volt, ChristenUnie en 50Plus als watjes zonder ruggengraat. “Geen oppositie maar shoppositie”, smaalde Jimmy Dijk (SP). Aan de andere kant gunden PVV, JA21, Groep-Markuszower, FvD, BBB en SGP elkaar evenmin succes. De deconfiture van Wilders bood de anderen kans op extra relevantie. Fundamentalopposition joeg de gematigde partijen meer en meer in de armen van Jettens verbond. Tegenover Annabel Nanninga van JA21 keerde Jetten zich met een variant op Merkels 'Wir schaffen das' af van het xenofobische discours en zo de constructieve krachten rond zich te scharen. 115 Tweede-Kamerleden stemden voor zijn benoeming tot formateur - 49 meer dan de 66 van zijn coalitie. 27 meer dan waar Schoof bij zijn start op rustte. Alleen PVV, FvD, Denk, PvdD en SP stemden tegen.
Gedurfd was de wijze waarop de aspirant-premier coalitiepartner VVD dwong het massief falen van Schoof en de nu voor het kabinet-Jetten noodzakelijke reparaties daarvan te slikken. Voor Dilan Yesilgöz gold: wie zwijgt, stemt toe. De reeks thema's was lang en van strategische betekenis. Van de schade aan Neêrlands goede naam wereldwijd tot aan de kennissector. Van het stikstofslot tot de EU-afdracht, van het zorginfarct tot de dure chaos in de asielketen. Uitsmijter was een symbolisch, schurend punt. De VVD deed heel dik over haar weldaden voor 'de middenklasse', maar wie precies rekende zag iets heel anders. Bij de zorgkosten worden belangrijke aspecten nadrukkelijk 'inkomensafhankelijk' gemaakt. Mark Rutte moest in 2012 zwichten voor de woede van zijn partij en De Telegraaf bij net zo'n deal met de PvdA. ‘Marx Rutte’ als verrader van het VVD-liberalisme!
Het heftigst waren de meningsverschillen over de vergrijzingskosten en de gevolgen voor de AOW na 2033. Een ondoordachte tactiek liet Jesse Klaver een vrijwel zekere overwinning alsnog ontglippen. Had Klaver zijn eigen openingsbod consequent gevolgd en van Jetten éérst een sociaal akkoord met de polder verlangd, dan had de uitkomst heel anders kunnen zijn.
***
Moties ingediend bij het debat over het eindverslag van de informateur
Wim Suyker - Samenvatting van de budgettaire bijlage van het coalitieakkoord
Djoeke Altena - Aan de slag: coalitieakkoord D66, VVD en CDA
***
Verder luisteren
562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/562-de-uitgestoken-hand-van-d66-vvd-en-cda
557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/557-rob-jetten-minister-president-tips-en-trucs-voor-de-nieuwe-premier?in_playlist=podcast
545 - Het verfijnde advies van Wouter Koolmees https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/545-het-verfijnde-advies-van-koolmees-en-de-struikelpartij-van-wijers-die-al-wist-hoe-de-toekomstagenda-moest-luiden?in_playlist=podcast
541 - De terugkeer van het politieke midden https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/541-de-terugkeer-van-het-politieke-midden
540 - Verkiezingscampagne 2025: waar het veel te weinig over ging https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/540-verkiezingscampagne-2025-waar-het-veel-te-weinig-over-ging
532 – GroenLinks-PvdA: het glibberige pad naar één partij https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/532-groenlinks-pvda-het-glibberige-pad-naar-n-partij
521 - Hoe saaier de politiek, hoe gelukkiger het land https://vriendvandeshow.nl/bb/episodes/521-hoe-saaier-de-politiek-hoe-gelukkiger-het-land
509 - Het verdriet van Geert Milders https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/07517a5c-fcf6-4ccb-815d-0dd4d08f26bd
40 - SER-voorzitter Mariëtte Hamer over polder en pensioen https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/7c34248c-f807-49d1-9791-2c796c76363f
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:29:09 – Deel 2
00:42:39 – Deel 3
01:11:42 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Thu, 05 Feb 2026 - 562 - 562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA
In flink tempo hebben D66, VVD en CDA hun gezamenlijke handreiking op tafel gelegd. Jaap Jansen en PG Kroeger analyseren hun beleidspakket, het proces van de kabinetsinformatie en de niet geringe uitdaging voor aspirant-premier Rob Jetten, zijn coalitie en de partijen die constructieve oppositie beloven.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Het eerste dat opvalt? Hoe doelgericht en effectief de opeenvolgende informateurs hun werk deden. Vergelijk dat eens met de verzameling pijnlijke misgrepen en stuitende ijdeltuiterij gedurende de formaties van 2021 en 2023. Informateur Rianne Letschert slaagde júist als betrokken buitenstaander met een vlekkeloze aanpak. Daarbij werkte zij met een opvallende innovatie in de ordening van de onderhandelingen door 'leiders' en 'fixers' separaat aan het werk te zetten. Het werkte zo goed, dat niemand lekte en ze haar als 'kabinetscoach' huldigden. In dit licht zou het verstandig zijn haar nog een innovatie te laten organiseren: het Duitse model van de 'Koalitionsausschuß', waarin de toppers van de coalitie in een barokpaleisje elkaar met enige regelmaat de nieren proeven, knopen doorhakken en blokkades weghalen. Er is in Limburg vast zo'n antiek rustpunt te vinden.
Overigens staat het belangrijkste politieke feit van de afgelopen week niet in 'Aan de slag'. Het regeerakkoord is hiermee meteen al een beetje achterhaald. Op initiatief van het duo Friedrich Merz (CDU) en Lars Klingbeil(SPD) is een Europese ‘kopgroep' gevormd die uitvoering van de rapporten van Draghi, Letta en Kubilius moet gaan aanjagen. Productiviteitimpulsen, Kapitaalmarktunie en defensiecapaciteit staan centraal. De zes grote EU-economieën trekken dit samen: Duitsland, Frankrijk, Italië, Spanje, Polen en Nederland. Hiermee is Rob Jetten vanaf het moment dat hij op het bordes staat een senior-leider in Europa en daarmee dus ook mondiaal een factor. Zo kan hij meteen uitstralen 'Nederland staat er weer', na de Schoof-fase. De benoeming van een Europaminister die hem hierbij assisteert ligt dan voor de hand.
De rijksfinanciën zullen in de komende Voorjaarsnota gesaneerd worden van de ergste misgrepen onder Dick Schoof. Daarna kan richting Prinsjesdag met constructieve oppositiepartijen over het meerjarenbeeld en de lange termijn investeringen onderhandeld worden.
Aangezien het akkoord niets doet aan sanering van de 'fiscale regelingen' kan GroenLinks-PvdA hier het voortouw nemen. Zij kunnen de coalitie €30 à €40 miljard bieden voor nadere afspraken rond investeringen en sociale en fiscale verbeteringen. En de vermaledijde Eurobonds? Die worden de facto allang ook door Nederland gaarne benut en ingezet. In Brussel grinnikt men over de stoere VVD-taal hierover. Intrigerend is ook dat de financiering van de defensie-expansie een flinke vorm van nivellering betekent. Zoals Helmut Kohl in 1990 deed met de kosten van de Wiedervereinigung.
Hoogst merkwaardig is de lacune op het punt van de miljarden aan 'onderuitputting' bij ministeries. Heeft Jetten hier niet opgelet? Een premier kan toch niet accepteren bij zijn start kiezersbeloften simpelweg blijven liggen, omdat ministeries geld niet weten uit te geven en Financiën zo kunstmatig buffers en meevallers creëert?
De lange termijn strategie voor het toekomstige verdienvermogen bouwt voort op 'Wennink' en 'Draghi', al komen er vooralsnog geen nieuwe projecten-Beethoven. Wel spannend is een nationaal agentschap voor 'disruptieve innovaties'.
Veel beleid wat in Rutte IV werd ingezet maar – zeker onder Schoof – niet uit de verf kwam keert herkenbaar terug. Bijvoorbeeld: de klimaat- en energietransitie van toenmalig minister Jetten.
En op asiel en migratie is de knoop doorgehakt. Het Europese Pact is hier de facto leidend. De opt out brief aan de EU van ex-minister Marjolein Faber kan worden ingetrokken.
***
Verder lezen
***
Verder luisteren
559 - Schaken op drie borden tegelijk https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/559-schaken-op-drie-borden-tegelijk
557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/557-rob-jetten-minister-president-tips-en-trucs-voor-de-nieuwe-premier
552 - Formeren in versplinterd en blokkerend Den Haag https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/552-formeren-in-versplinterd-en-blokkerend-den-haag
547 – Knopen doorhakken, hervormen en stevig investeren: het formatie-advies van Jeroen Dijsselbloem en Pieter Duisenberg https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/547-knopen-doorhakken-hervormen-en-stevig-investeren-het-formatie-advies-van-jeroen-dijsselbloem-en-pieter-duisenberg
525 –Wat Brainport Eindhoven ons leert en hoe we onze economie nóg toekomstbestendiger kunnen maken https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/525-wat-brainport-eindhoven-ons-leert-en-hoe-we-onze-economie-n-g-toekomstbestendiger-maken
446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/7af41d6c-1463-4010-94df-a702f6f5cf08
540 - Verkiezingscampagne 2025: waar het veel te weinig over ging https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/540-verkiezingscampagne-2025-waar-het-veel-te-weinig-over-ging
533 – Een nieuw belastingstelsel. Leuker kunnen we het niet maken, eenvoudiger wel https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/533-een-nieuw-belastingstelsel-leuker-kunnen-we-het-niet-maken-eenvoudiger-wel
210 - Kabinetsformatie 2021: Herman Tjeenk Willink over het verval van de democratische rechtsorde
224 - Kabinetsformatie 2021: Het ongeduld van Mariëtte Hamer
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:51:18 – Deel 2
01:12:41 – Deel 3
01:37:44 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Mon, 02 Feb 2026 - 561 - 561 – Jakub Józef Orlínski en Händel, politiek dier en geniaal musicus
561 – Händel, politiek dier en geniaal musicus
Zijn werken zijn al 300 jaar door en door politiek. De opera’s van Georg Friedrich Händel vertellen hoe heersers hun tijd en wereld domineren en hoe zij wijs, mild en rechtvaardig kunnen regeren. Maar ook hoe wreed, normloos en gewetenloos zij vaak zijn. Hoe ze mensen vertrappen, bedriegen en in het verderf storten. Dezer weken is Amsterdam Händel hoofdstad van Europa. Vooral ook door spectaculair optreden van een jonge wereldster die met Julius Caesar zo’n sluwe, wrede en machtige heerser vertolkt.
Met deze Poolse countertenor, Jakub Józef Orliński, duiken Jaap Jansen en PG Kroeger in de vele lagen van de meeslepende muziek van Händel (1685 - 1759). In diens tijdloze actualiteit en virtuoze diepte van zijn mensenkennis. Zijn 'Giulio Cesare in Egitto' blijkt een soort kabinetsformatie van twee machtsdieren uit de Oudheid: Cleopatra en Caesar. Een van die cynische, nobele en wrede verhalen over hoe macht, intriges en gerechtigheid met elkaar strijden om de voorrang in het geopolitiek geweld. Net als nu. Hier. Vandaag.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Steun Greenpeace voor gelijke bescherming, klimaatrechtvaardigheid en de toekomst van ons allemaal. Help met een donatie via: greenpeace.nl/betrouwbarebronnen
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
By scrolling down, you will find a text in English. The conversation with Jakub Jozéf Orlínski starts at after about 36 minutes.
***
Händel was een Europees fenomeen. Als jong musicus uit Halle in Saksen-Anhalt werd hij al bejubeld in Rome en Venetië. Hij reisde langs alle hoven en concertzalen en belandde in Londen, waar hij de beroemdste componist, organist én kunstpaus werd, ook die voor het koningshuis. Het koninklijk publiek verwachtte dan ook opera's met politieke boodschappen en portretten uit verhalen uit alle eeuwen en windstreken. En Händel leverde. Van stukken uit het oude Rome, Perzië, Mongolië en tot muziektheater dat speelt in de diepste middeleeuwen, aan de Olympus en vertelt uit ridderromans tijdens de Kruistochten.
Jakub Józef Orliński levert niet minder. Hij vertelt over zijn visie op 'Cesare' als veroveraar en uitbuiter van het onmetelijk rijke Egypte. En als politiek, militair en amoureus veroveraar van Cleopatra. Die blijkt minstens zo'n politiek dier als hijzelf en heeft haar heel eigen agenda. In Händels beroemdste aria's en duetten ontdekken die twee in het Concertgebouw elkaars ambities, charmes, belangen en 'Wille zur Macht'. Ze sluiten een deal, alsof ze onderhandelen in Davos of Mar-a-Lago. Hij maakt haar Farao, in plaats van haar gemene broer. Zij baart hem de opvolger die hem ontbrak.
Orlínski zong in januari bij de Nationale Opera nog een heel andere rol, die van de naïeve prins Athamas. Bij zijn feestelijke royal wedding slaan de wrede goden toe. Of zijn dat de spookbeelden van zijn bruid Semele? Is haar dromen van oppergod Jupiter als haar ware echtgenoot niet ook weer zo'n politiek fata morgana? Zo'n droom van tomeloze macht om te ontsnappen aan dit huwelijk? Desnoods een waaraan zijzelf en de brave Athamas ten onder gaan? Bij Händel draait het steeds weer om macht, wellust, sluwheid en de hoop op oprechte menselijkheid. Zijn opera's worden bevolkt door Poetins, Von der Leyens, Ruttes, Jettens en Wilders uit alle eeuwen. Orlínski droomt van sommige van die rollen voor zijn komende carrière, vertelt hij.
Het gesprek met de Poolse barokster gaat over zijn avonturen op het wereldtoneel. De opening van de Olympiade in Parijs van 2024 bijvoorbeeld. Hoe was het om als verrassende breakdancer annex zanger twee miljard kijkers te veroveren, alsof hijzelf een Caesar van de muziek was? Wat maakt dat hij zo dol is op Amsterdam, maar niettemin één dagelijkse ergernis heeft?
Orlínski blijkt een zanger die zijn vak buitengewoon professioneel uitdiept. "Ik heb wel zeven lange termijnprojecten voor mezelf en gezelschappen en operahuizen die ik zorgvuldig probeer uit te bouwen." Zo ontstond ook de tournee en straks in Warschau de opname van 'Giulio Cesare', een gedurfde stap. Maar hij noemt zich ook ‘een soort archeoloog’. Met zijn researcher speurt hij in archieven naar verloren gewaande muziek, opera's waarvan we alleen nog de naam kennen. Eén ontdekking van een vergeten stuk is zo'n toekomstproject dat hij hoopt te lanceren als nieuwe opera op het wereldrepertoire.
Händels work is deeply political, already 300 years. Händels operas show how rulers dominate their age and world, how to be masters of wisdom, mildness and justice. But no less how cruel and merciless they can be, how they do not shrink to destroy people, fool and ruin them. These weeks Amsterdam is 'the George Frederic Handel capital of Europe'. Most of all thanks to the spectacular musical debut of a young global Baroque-star who will sing such a cunning, cruel and powerful ruler. Julius Caesar, no less.
With worldwide recognized Polish countertenor, Jakub Józef Orliński, the hosts of the podcast 'Trusted Sources' look for the many layers of the fabulous music of Händel (1685 - 1759). His "Giulio Cesare in Eigtto' is an opera as a diplomatic summit of two political animals of the Ancient World, Cleopatra and Ceasar. A cynical, noble and cruel tale where power, intrigue and justice are combating for primacy in the geopolitical reality of the day. Like with us, now, here, in the present.
Orlínski tells about his take on 'Cesare', the victor and exploiter of immensely rich Egypt. And the political, military and amorous conqueror of its Queen. Cleopatra proofs to be no less a political pro, having a cunning agenda of her own. In aria's and duets these two discover each others ambitions, interests, charms and ruthlessness. As if in Mar-a-Lago or in Davos they strike a deal in Amsterdams Concertgebouw. He makes her Pharao instead of her cruel brother, she bears him the dynastic successor he lacks. In the National Opera Jakub Józef Orliński also sings the naïve prince Athamas, whose exuberant 'Royal Wedding' is ruined by merciless 'divine intervention' of Jove, king of the Gods of Olympus. Is this real or a nightmare of his bride Semele? Is her dream of a God as Lover a way to escape, even as this destroys herself and Athamas' hope of love? Händels operas again and again adress the dilemmas of power, cruelty, lust, mercy and hope for humanity. They are filled with Putins, Melania's, Berlusconi's, Ursula von der Leyens, with you and me.
Talking with Orlínski is sharing wonderful stories of his adventures on a world stage. His live role at the Olympics in Paris, watched by an audience of billions around the world. But getting soaking wet there while breakdancing through a French Renaissance aria. His bike in Amsterdam. His ambitions as "almost an archeologist of music", going through archives to dig up unknown diamonds of Baroque music, forgotten over 300 years. The young Pole is a deeply dedicated artist and we can only wish him to entrance audiences for many years with his focus on discoveries and a fresh approach to timeless art.
***
Verder kijken
Jakub Józef Orliński & Ensemble Fantasticus - Händel - Semele: Your Tuneful Voice | Podium Klassiek
Jakub Józef Orliński - He Was Despised (Händel's Messiah)
Jakub Józef Orlínski - Händel - Ombra mai fu
Jakub Józef Orliński – Händel: "Pena tiranna" (Amadigi di Gaula)
Jakub Józef Orlínski - Viens, Hymen - opening Olympische Spelen Parijs 2024
***
Verder luisteren
387 - Niets is zó politiek als opera - 100 jaar Maria Callas
207 - Zomer 2021: Boekentips met Händel in London, the making of a genius
43 - Kleine Mozart aan het Binnenhof in 1765
346 - Beethoven: Alle Menschen werden Brüder!
498 - Gustav Mahler en zijn tweede stad Amsterdam
531 - Muziek en tirannie: de schrijnende actualiteit van Dmitri Sjostakovitsj305 - Andrea Wulf, Hoe rebelse genieën eeuwen later nog ons denken, cultuur en politiek beïnvloeden
488 - Het Congres van Wenen (1814-1815) als muzikaal feest én briljant machtsspel373 - Nederland en België: de scheiding die niemand wilde Hoe een opera België van Nederland afscheurde200 - De Heerser: Machiavelli's lessen zijn nog altijd actueel
***Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1: Georg Friedrich Händel
00:36:26 – Deel 2: Gesprek met Jakub Józef Orliński
01:07:05 – Deel 3: Gesprek met Jakub Józef Orliński
01:25:50 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 30 Jan 2026 - 560 - 560 – Een zwarte dag voor de PVV
De termen die Gidi Markuszower en Hidde Heutink voor hun idool en partij van voorheen gebruikten klonken in elk geval bekend. 'Niks bereikt', 'schrikbewind', 'sterallures', 'niks aannemen', 'kritiek verbieden'. Wie dat eerder observeerden werden ‘vijanden van het volk’ genoemd. Nu kwamen liefst zeven PVV'ers er zelf mee.
Jaap Jansen en PG Kroeger analyseren het mysterie rond deze splitsing, de effecten op Geert Wilders; zijn resterende club en het bredere radicaalrechtse milieu en de consequenties voor het krachtenveld rond de kabinetsformatie.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Hoewel de PVV-scheuring volgens de afscheiders niet ideologisch was en het verkiezingsprogramma ‘steengoed’ was, begonnen de zeven al direct af te wijken van de kern van Wilders' politieke obsessies. De Islam moest niet alles overheersen, ‘grenzen dicht is niet het eerlijke verhaal’ en het was de PVV zélf die er in het kabinet-Schoof niets van had gebakken. Ook mysterieus is dat de zeven toch wel wisten wat voor club de PVV is, dat de fractie een autocratie van vazallen was en dat Wilders zélf de bemensing van het team bij Schoof had bepaald - inclusief de deconfiture van beoogd vicepremier Markuszower?
Niettemin lieten zij zich vrijwillig selecteren, inpalmen en onder de duim houden. Hun verklaring is adembenemend: ze leden aan een 'Stockholmsyndroom'. Oftewel een psychologisch affect dat slachtoffers van een gijzeling nog lang kan achtervolgen.
Wat direct opviel was het zelfbeklag waarmee de zeven zichzelf zieligheidsbonussen verleenden. Ze waren door Wilders slecht behandeld, ze moesten hem voortdurend bij alles dienen. Zetelroof was sowieso geen verwijt dat hen kon treffen, vonden ze. Ze bleven het PVV-ideaal immers trouw en Wilders begon zelf toch ook ooit als zetelkaper van de VVD.
Een duidelijke koers was wellicht nog wat vroeg voor de club van zeven. Niettemin wilden ze een stevig migratiebeleid van het aanstaande kabinet-Jetten best steun verlenen. En flink investeren in Defensie ook. Dat hoefde niet ten koste van Henk en Ingrid en de zorg te gaan. Ze beriepen zich hierbij op Ursula von der Leyen. De Europese Commissie had toch geregeld dat extra defensie-investeringen in de staatsschuld konden worden opgevangen? Dat de zeven daarmee faliekant in strijd waren met de door de PVV van harte gesteunde motie-Eerdmans die dat verbood, leek ze te ontgaan.
Hoe nu verder met de PVV en haar enig lid? Wilders oogst wat hij twintig jaar lang verwoed wilde vermijden. Hij was voor velen de ware opvolger van 'onze Pim' en is nu de aanvoerder van een volgende LPF, vervuld van chaos, haat en nijd. "Ratten en matennaaiers" in de onsterfelijke woorden van de immer loyale Dion Graus.
Blijft het bij de zeven afhakers? Zou de Patriots for Europe-fractie in het Europees Parlement nog met de PVV-wrakstukken geassocieerd willen blijven? Tussen de chef van die club, Jordan Bardella, en de PVV zijn nu al duidelijk politieke verschillen te merken over de Europakoers.
Het radicaal-rechtse milieu heeft hiermee nog eens geïllustreerd dat afsplitsingen, zuiveringen, haat en nijd en elk gebrek aan enige vorm van onderling respect of solidariteit het vaste DNA van dit milieu vormt. Het sociaal darwinisme uit de 19e eeuw blijft de essentiële filosofische grondslag op deze flank.
Voor GroenLinks-PvdA is de nieuwe situatie voordelig. Wilders moet vrezen dat zijn 'Fundamentalopposition' hem zozeer marginaliseert dat zijn dreigen met moties van wantrouwen waarschijnlijk alleen nog gevolgd wordt door FVD. Jesse Klaver kan erop wijzen dat radicaal-rechts één grote LPF-draaikolk is. Daarmee in zee te gaan is een zo heikel avontuur dat de handreiking van de ‘groene sociaaldemocraten’ maar beter serieus genomen kan worden. D66 en CDA hadden al gepleit voor 'stabiel, gedegen regeren vanuit het midden met nadrukkelijke gunfactor naar elkaar'. Daarmee is de VVD haar troefkaart kwijt.
***
Verder lezen
Interview Gidi Markuszower en Hidde Heutink (De Telegraaf)
***
Verder luisteren
69 - Vijftien jaar Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/4d64ef4e-63f6-46d6-b808-9dd33bc7d429
31 – Populisten tot mislukken gedoemd https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c8f4c90e-6673-4d97-a3e4-69670dc0de35/
152 - De 19e-eeuwse wortels van FvD en PVV https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/a05712e2-2b42-4b92-baff-5b5f617ca624/
48 - Wilders gewogen: Koen Vossen en Gerrit Voerman over de PVV https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/6dc4b17d-c28c-46a7-bc80-93e6509fc853
505 - Donald Trump, een ramp voor radicaal-rechts in Europa https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/f0fb8fa8-3cae-401c-8d71-ab5ef4db7f23
474 – Parlementair historicus Joop van den Berg: “De democratie is in groot gevaar. Je moet niet denken: het loopt wel los" https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/cc04f1a0-75fa-4300-9ba6-a40b893f4c03
210 - Herman Tjeenk Willink over het verval van de democratische rechtsorde https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/f31b6f2e-b970-4359-82f4-e8c3faa9187b
304 - Waarom Nederland een Wet op de politieke partijen nodig heeft en wat we hierbij kunnen leren van Duitsland https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/35ac51fd-1d2a-4738-bbfa-78c666950482
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:21:20 – Deel 2
00:39:16 – Deel 3
01:09:53 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 27 Jan 2026 - 559 - 559 - Schaken op drie borden tegelijk
Europa in omwenteling. Transatlantische perikelen. Haagse meerderheden of niet. Drie schaakborden waarop de zetten ongewis zijn. Want dit zijn weken dat soms decennia aan gebeurtenissen in een enkele dag geconcentreerd lijken. De labiliteit en onzekerheden bij alle wereldmachten beïnvloeden elkaar, soms ongemerkt. Europa lijkt te ontwaken uit een boze droom en aan de slag te gaan met een eigen perspectief en daarbij nieuwe partners te vinden. En Nederland dreigt als muurbloempje achter de feiten aan te hobbelen. Jaap Jansen en PG Kroeger kijken naar die drie schaakborden en wie per bord op winst staat.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
De Europese signalen tonen een herstel van zelfvertrouwen en coherentie in de aanpak. Ursula von der Leyen en Manfred Weber kregen ineens de volle steun van Emmanuel Macron en Donald Tusk voor de inzet van het zwaarste kanon in het EU-arsenaal. Alleen zo zou Donald Trump ontnuchterd kunnen worden. In een geheime sessie van de EVP in het Europees Parlement én en plein public op Cyprus kondigde de Commissiepresident een geheel nieuw beleidspakket aan: de Europese veiligheidsstrategie. Ze zette het nieuwe Mercosur-verdrag en komende vrijhandelsverdragen zoals met India nadrukkelijk in dat wereldwijde, geopolitieke kader. Zelfs de inrichting van een EU-Veiligheidsraad met een twaalftal leden staat op de agenda. Dat daarbij meteen 'Arctische veiligheid' prioriteit kreeg kan niet verbazen. Bovendien heeft Noorwegen alarm geslagen over de cruciale eilandengroep Spitsbergen en Vladimir Poetins ambities daar. Ooit was dat een industrieel machtscentrum van de Republiek (het huidige Nederland) en haar mercantiele expansie op wereldschaal.
Maar onverwacht werd niet de Poolregio het finale breekpunt voor Europa en haar partners. De 'Board of Peace' waarmee Trump de G7, de G20 en zelfs de VN wil marginaliseren was de laatste druppel. Een entreegeld van $1 miljard en de eerste invitatie aan Viktor Orbán deden de deur dicht. En vervolgens werden Poetin en Aleksandr Loekasjenko uitgenodigd. Deze bewuste poging om de instituties van de op regels gebaseerde wereldorde te onttakelen en door autoritaire structuren te vervangen cementeerde de alliantie van de EU met partners als Canada, het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen, Oekraïne en ook landen als Japan. "De ergste bondgenootschappelijke crisis sinds Suez in 1956" werd dit genoemd.
De onsamenhangendheid van deze situatie is verbluffend. Terwijl Nederland met nieuwe heffingen bedreigd werd, nodigde Trump Dick Schoof uit lid te worden van zijn Board of Peace en Sigrid Kaag voor acties daarvan voor Gaza. En de Noren werden uitgefoeterd om de Nobelprijs en kregen ook strafheffingen, terwijl ze voor Arctische veiligheid onmisbaar zijn. De inzet om vanuit de coalition of the willingvoor Oekraïne nu snel én een Europese NAVO-pijler én een eigen veiligheidsraad in te richten kreeg zo een forse impuls.
Alsof dit niet incoherent genoeg was, begon Trump de partner uit 'the special relationship' uit te schelden. De Britten waren slapjanussen omdat zij het eiland Diego Garcia niet in hun macht wilden houden. Amerika dreigde daar plots een soort Krim in de Indische Oceaan van te maken. De geopolitieke consequenties hiervan worden duidelijk als je de locatie, militaire rol en strategische samenwerking rond dat eiland bekijkt. Niet alleen de Britten waren ontzet. Trump joeg met zijn heffingen ook zijn geestverwanten in Europa in de gordijnen. Jordan Bardella bleek een Gaullist, Alice Weideldeed of ze Merkel was, Giorgia Meloni was giftig. In feite isoleerde Trump zich van iedereen, behalve Poetin.
Voor het Haagse schaakbord zijn deze turbulente ontwikkelingen evenzovele nieuwe realiteiten. Toen Rob JettenenHenri Bontenbal hun eerste proeve van samenwerking formuleerden, was van ontmanteling van de NAVO, G20, VN en van de nieuwe EU-structuren rond defensie en geopolitiek nauwelijks nog sprake. Met Dilan Yesilgöz moeten ze hun fundamentele denklijnen vastleggen en Tweede en Eerste Kamer een krachtig, wenkend perspectief presenteren. Ook wat betreft de indringende consequenties voor investeringen in veiligheid, in wereldwijde diplomatie en bovenal in een zeer actieve rol van ons land daarbij na de verlamming onder Schoof. Voor de Voorjaarsnota en Prinsjesdag zal er een langetermijnperspectief moeten komen dat brede steun vindt in beide Kamers. Hoe goed is Rob Jetten als schaker op elk van de drie borden?
***
Verder luisteren
Het Europese Schaakbord
558 – Poetins rampjaar, Jettens kans https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/558-2025-was-voor-poetin-een-rampjaar-2026-wordt-rob-jettens-kans
528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/528-europa-ontwaak-manfred-weber-en-de-eenzaamheid-van-europa-en-vicepremier-vincent-van-peteghem-over-belgi-en-nederland
490 – Duitslands grote draai. Friedrich Merz, Europa en Nederland https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8bac6adf-1b0e-49f1-8a4a-8340c99c6db3
484 - Hoe Trump de Europeanen in elkaars armen drijft https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c725d191-aa05-46ff-946f-de0d951a94ab
427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/84273d61-0203-4764-b876-79a25695bed1
Het Trans-Atlantische Schaakbord
548 – Poetins dictaat voor Oekraïne https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/548-poetins-dictaat-voor-oekra-ne
505 - Donald Trump, een ramp voor radicaal-rechts in Europa https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/f0fb8fa8-3cae-401c-8d71-ab5ef4db7f23
497 – De krankzinnige tarievenoorlog van Donald Trump https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/6726d535-1e03-4b41-92d0-98b29876db9d
476 – Trump II en de gevolgen voor Europa en de NAVO https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/3330bc70-e865-4a9b-a480-914f254f7f16
Het Haagse Schaakbord
557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/557-rob-jetten-minister-president-tips-en-trucs-voor-de-nieuwe-premier
100 - Nederland in Europa: lusten en lasten door de eeuwen heen https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/94ea4076-3118-4fe9-97e5-13b12f7a0355
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:44:04 – Deel 2
01:01:16 – Deel 3
01:11:03 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 23 Jan 2026 - 558 - 558 – Poetins rampjaar, Jettens kans
De oorlog in Oekraïne duurt nu even lang als de oorlog die in juni 1941 begon met operatie-Barbarossa. Toen had Stalin na vier jaar de Wehrmacht verslagen en zelfs Berlijn veroverd. Daarentegen is Vladimir Poetins Blitzkrieg mislukt en uitgelopen op een loopgravenoorlog als in de Eerste Wereldoorlog bij Verdun en de IJzer.
2025 was rampzalig voor het Kremlin. Geen enkel offensief slaagde, ook met Donald Trump nu als halve bondgenoot erbij werd Kyiv niet op de knieën gedwongen. Economisch staart Rusland in een afgrond en een reeks essentiële bondgenoten en vazalstaten ging ten onder. De gevolgen voor Europa - en dus voor Nederland - zijn groot. Jaap Jansen en PG Kroeger verkennen hoe een nieuw Nederlands kabinet direct voor de meest ingrijpende beslissingen van geopolitieke en strategische aard geplaatst zal zijn. Zeker als in Brussel, Berlijn, Parijs en andere hoofdsteden uitzonderlijke noodscenario's aan de orde van de dag zijn.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
De wereldwijde neergang van Poetins bewind is te meten aan het verlies van greep op een hele reeks landen die door het Kremlin als loyaal werden beschouwd. Grootste klap was hoe eind 2024 in Syrië het regime van Bashar al-Assad instortte. Veelzeggend is dat dezer dagen het EU-duo Antonio Costa en Ursula von der Leyen officieel Damascus bezocht en strategische samenwerking en steun bij wederopbouw besproken werd. Rusland moet ook toezien hoe het contract voor zijn belangrijkste militaire knooppunt aldaar - de haven Tartous – nietig werd verklaard. Door de val van Assad zijn ook bondgenoten als Iran, Hezbollah en Hamas zwaar onder druk geraakt. Helder is dat geen van hen hoeft te rekenen op bijstand uit Moskou. Dat is ook de buurlanden in de Kaukasus, Midden-Azië en Venezuela duidelijk geworden. Poetin is een bondgenoot die je ijskoud aan je lot overlaat. Dat angstvisioen beheerst nu zelfs AleksandrLoekasjenko in Belarus. Zelfs hij probeert ineens weer aan te pappen met zijn EU-buren en Amerika en laat vele politieke gevangenen vrij.
Partner Xi Jinping komt het Kremlin niet te hulp. Integendeel. Een langjarige overeenkomst om Russische elektriciteit af te tappen is zonder pardon opgezegd. China kan zelf – en duurzaam – veel minder kostbaar stroom produceren. Het verdienmodel van Rusland is daarmee hopeloos verouderd. De oude droom van Stalin en zijn opvolgers vervliegt. Het Kremlin kan zich niet als gelijkwaardige wereldmacht profileren naast Amerika. Barack Obama’scynische conclusie is bewaarheid: Rusland is ‘een regionale macht die in Oekraïne zwakheid toont in plaats van kracht’.
Dat wordt bevestigd door een serie opvallende signalen. Het Russische leger meldt aan het Kremlin en de bevolking allerlei militaire triomfen die vervolgens niet blijken te kloppen. Ook beweringen over technologische hoogstandjes van de militaire industrie blijken fata morgana's. De westerse sancties leiden ertoe dat allerlei geavanceerde middelen en apparatuur niet meer gerepareerd kan worden. Civiel vliegverkeer en spoorwegen staan op instorten.
Europa doet intussen nadrukkelijke pogingen haar positie in komende onderhandelingen te optimaliseren, om zo Kyiv bij te staan. Niet alleen zou één onderhandelaar namens alle partners worden aangewezen - de Finse president Alexander Stubb - ook wordt EU-lidmaatschap voor Oekraïne - als 'veiligheidsgarantie' - in hoog tempo concreet voorbereid. In 2027 zouden liefst vier nieuwe lidstaten kunnen toetreden, uiteraard met maatwerk-afspraken voor de verdere uitwerking. Dit zijn Montenegro, IJsland, Moldavië en Oekraïne. Vooral dit laatste land zou een majeure uitbreiding betekenen en dat op zo'n korte termijn.
Voor het komende kabinet onder leiding van Rob Jetten betekent dit dat het lijkt op Lubbers III. Dit trad aan terwijl de Berlijnse Muur viel en moest onmiddellijk rekening houden met revolutionaire omwentelingen bij de oosterburen en daarmee in heel Europa en in de NAVO.
Al bij de regeringsverklaring zal Jetten klare wijn moeten schenken en de toekomst van Europa, de nieuwe militaire en geopolitieke uitdagingen en een actieve rol voor Nederland hoogste prioriteit geven. PG weet wel wie de formateur moet uitnodigen om minister van Buitenlandse Zaken te worden.
***
Verder luisteren
Poetins neergang
19 - Anne Applebaum: Poetin en de destabilisering van het Westen https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/857f1bf5-899c-430b-aef1-e4bdb01e6e01
510 - Brezjnev, Poetin en hun rampzalige oorlog. Lessen voor nu uit 1980 https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/1c5da2a5-4328-455d-ac31-e4d699afa73b
354 - Eenzaamheid, machtsstrijd en repressie in het Russische rijk van Poetin, Stalin en tsaar Nicolaas II https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/411a9106-9da2-40f5-9f06-9f19aff37246
257 - Het machtige Rusland als mythe: hoe 'speciale militaire operaties' een fiasco werden https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c9bf723e-2e02-4471-99c6-c5410883ce27
548 – Poetins dictaat voor Oekraïne https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/548-poetins-dictaat-voor-oekra-ne
Rusland en geopolitiek
413 - "Eensgezind kunnen we elke tegenstander aan." Oana Lungescu over Poetin, Trump, Rutte en 75 jaar NAVO https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c2b2b09b-bba3-45b6-999c-3f844dcfa76a
244 - Frans Timmermans over onder meer Rusland en Oekraïne https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d1961e80-ac0d-4f56-8004-786246ca811483ce27
256 - Na de inval in Oekraïne: 'Nu serieus werk maken van Europese defensiesamenwerking' https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/28bd6509-1c65-4bcf-b55f-78d857980689
258 - De kille vriendschap tussen Rusland en China https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ad5bd584-a93d-4a0a-9d1d-4d1eb6ca3819
Oekraïne, Europa en Nederland
327 - Poetin, Zelensky en wij. Een jaar na de inval https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/b4e93b54-7979-4cf2-9909-9a14c06514e0
336 - Timothy Garton Ash: Hoe Europa zichzelf voor de derde keer opnieuw uitvindt https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8e07445e-ee8e-4a8a-9559-02f6a918909e
447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/eee9ebfb-042b-4753-b70d-a48e915b5beb
486 - ‘Welkom in onze hel’ Een jonge verslaggever aan het front in Oekraïne https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/0552f0eb-998a-4af2-8960-05429aa1f510
553 - Cyprus EU-voorzitter, Uitbreiding EU op komst https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/553-cyprus-eu-voorzitter-juist-nu-europa-er-alleen-voor-staat
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:35:52 – Deel 2
01:04:18 – Deel 3
01:18:08 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 20 Jan 2026 - 557 - 557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president
De jongste premier in onze historie, de eerste vanuit D66. Toch Rob Jetten al een hele tijd een vaste waarde in politiek Den Haag. Jaap Jansen en PG Kroeger verkennen Jettens komende premierschap. Wat neemt hij mee aan ervaring en mentaliteit? Welke risico's bedreigen zijn welslagen? Welke pluspunten en waarschuwingen kan hij ontlenen aan zijn voorgangers in het ambt? Hoe zorgt hij voor profiel in Europa? En werkt hij tijdig aan een opvolger?
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
De grootste inschattingsfout die men kan maken is de veronderstelling dat Jetten een groentje is, een jonkie. Zijn politiek bestuurlijk cv is steviger dan dat van zijn voorgangers Jan Peter Balkenende en Mark Rutte bij hun aantreden. Zijn politieke loopbaan heeft hem door alle wateren gewassen. Van triomfen tot fiasco's, van internationale crises tot lef in campagnes en debatten. Zijn pragmatisme, lenigheid en 'Wille zur Macht' kun je maar beter niet onderschatten.
Jettens grootste pluspunt bij zijn start is zijn directe voorganger Dick Schoof. In elk opzicht is hij de contrastfiguur tegenover deze ijdele en onhandige ambtenaar op jaren. Al delen ze wel de hardloophobby. Hij is bovendien ook een jeugdig contrast ten opzichte van zijn voorganger als D66-aanvoerder, Sigrid Kaag. Dit zal hem in Europa en de NAVO direct goed van pas komen. Zeker als Bontenbal en Klaver zo verstandig zijn hem in hun Europese families van EVP en S&D een goede, gedegen entree te gunnen. Zulk krediet helpt bij wederzijds vertrouwen.
Grote uitdaging zal zijn hoe het hem lukt zijn partij de rol van leidende club in coalitie en Kamer te laten pakken. D66 begon immers als anti-partij tegen het establishment en de polder en verkeerde regelmatig in politieke doodsnood. Jetten zal hier allereerst zelf zijn partij op sleeptouw moeten nemen, geholpen door een krachtige partijvoorzitter en een 'chief whip'.
Rolmodellen uit de D66-historie heeft Jetten voor zijn nieuwe functie niet. Voor de cruciale kenmerken van een succesvol premierschap en leiderschap kan hij van voorgangers uit alle politieke tradities veel leren. Soms onverwachte lessen.
Verrassen bij je start kan hij afkijken van de liberaal Johan Rudolf Thorbecke en de christendemocraat Ruud Lubbers. Ver vooruit durven kijken kan hij leren van socialist Willem Drees en partijloze premier Pieter Cort van der Linden. Bij Dries van Agt, Balkenende en Rutte kan hij opdoen hoe essentieel het is dat hij snel een maatje vindt op het hoogste niveau in Europa. Wie zal zijn 'Mutti' worden (Angela Merkel voor Rutte)? De extraverte 'Sarko' (Nicolas Sarkozy voor Balkenende)? Of zijn 'Macher’ in de strijd zoals Helmut Schmidt voor Van Agt?
Crisisbestendigheid hoeft Jetten niet te leren. Als jong minister werd hij meteen in het diepe gegooid door Poetins oorlog en de gevolgen daarvan voor energie, economie en welvaart. Joop den Uyl, Van Agt en Rutte kan hij als voorbeelden nemen op dat terrein. Zij moesten een oliecrisis, terreuraanslagen en een pandemie het hoofdbieden. Cruciaal is dat burgers in een nieuwe premier merken dat hij geen diva is. Ingetogenheid, toewijding en werklust worden gewaardeerd. Piet de Jong, Lubbers en Drees zijn hier exemplarisch. De eenvoudige humor van De Jong zou voor Jetten een prachtige kers op de taart zijn. Blijf als premier maar liever weg bij klatergoud en 'talkshows'. Vermijd de gêne van 'Ome Joop' in de André van Duin Show of Rutte in VI.
Belangrijk zijn de lessen van voorgangers voor twee essentiële relaties. Ten eerste die met het Koningshuis. Drees en Den Uyl laten zien hoe wezenlijk het is respectvol en loyaal te zijn, maar altijd alert dat hún problemen of uitglijers niet de jouwe worden. Lubbers en Balkenende moesten meemaken dat je hier al snel ook zelf in perikelen terecht kunt komen. En op dankbaarheid hoeft een premier nooit te rekenen. De tweede essentiële relatie is die met jezelf. Een premier kan ongemerkt vereenzamen. Thorbecke en Lubbers zijn daar aangrijpende voorbeelden van. Ook voor Jetten zal in dat opzicht de vraag zijn: wie is mijn Jan de Koning? En: verken ik tijdig mijn opvolging? Rutte en Den Uyl zijn daarbij waarschuwingen uit eerdere periodes.
Welke risico's zal premier Jetten onder ogen moeten zien? Allereerst die van elke minderheidsconstructie. De maakt immers gedogers oppermachtig. Jetten gaat nu doen wat Pieter Omtzigt wilde. Beseft hij dit? Realiseert hij zich dat Jesse Klaver en Joost Eerdmans - als ze zich goede machiavellisten tonen - elkaar het balletje zullen toespelen om de premier maximaal te laten zweten?
In de nieuwe coalitie is één partij Jettens grootste onzekerheidsfactor. Het CDA. De kleinste partij in het verbond staat tegenover een dominant liberaal blok. Bontenbal ziet zichzelf als een winnaar. Die winst zal hij willen verzilveren, ten koste dus van de paars-seculiere ideologie waarin VVD en D66 al eerder hebben samengewerkt. Het CDA kon daarom zich weleens profileren als nadrukkelijk sociale factor tegenover de liberalen en als rem bij al te gretige hervormingen in de medisch-ethische sfeer. Rob Jetten zal zich hoe dan ook Michael Corleone’s motto eigen moeten maken: Keep your friends close, but your enemies closer.
***
Verder lezen
***
Verder kijken
***
Verder luisteren
Jetten in Betrouwbare Bronnen
369 - Rob Jetten wil een ideeënstrijd rond het midden en een lossere verhouding tussen Kamer en kabinet https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/6c04c7bb-7d1d-4ad4-9e18-39750951de37
27 - Rob Jetten (D66) wil muren slopen https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/65595e06-8398-41d3-ba4a-38318beca665
Jetten en zijn partij
12 - Troost voor Rob Jetten https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d7db8e77-5a8b-4f87-88f6-a193f8512554
161 - Hans van Mierlo, een politieke popster https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/971dca8a-af1b-4e9e-88c6-df5df95d49d2
Rolmodellen en waarschuwingen
550 - Dick Schoof, een premier om van te leren https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/550-dick-schoof-een-premier-om-van-te-leren?in_playlist=podcast
461 - Ruud Lubbers zag het een slag anders https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c2c97419-89bc-4f85-8316-58d1bee4efcf
64 - Wim Kok, een leven op eigen kracht - gesprek met biograaf Marnix Krop https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/44962077-a973-4459-969c-812d1efac686
401 - Adieu Dries! https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/fde60cff-8fff-4be3-8a12-f8ba3ad9446e
274 - Thorbecke, denker en doener https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/9fe72827-e9eb-4e1c-b370-f19c520e353a
351 - Politiek als hartstocht: drie jonge bewindslieden uit het kabinet-Den Uyl vijftig jaar later https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/4503ee74-f481-4818-a08e-8c0711561424
443 – Negen premiers en een explosief Oranjehuis https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/9913cb5e-ccb4-4c9c-8b4a-811736125db
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:41:55 – Deel 2
01:09:32 – Deel 3
01:49:10 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 16 Jan 2026 - 556 - 556 - 2026 wordt opnieuw een historisch jaar
Wat is er dit jaar veel om te herinneren en inspiratie aan op te doen! 2026 steekt echt uit boven andere jaren. In geopolitiek, in de nationale politiek, in de cultuur en zeker ook in de Oranjehistorie. Jaap Jansen en PG Kroeger duiken in de historische jaren rond een serie thema's die dit jaar de volle aandacht zullen krijgen.
Het is een jaar waarin belangrijke politieke partijen als PvdA en D66 grote jubilea vieren. Maar ook een jaar waarin het Oranjehuis politieke en familiaire crises misschien maar liever niet herdenkt. En op wereldschaal staan de Verenigde Staten in het brandpunt. Daar herdenkt men de oorsprong, het oude ideaal, maar ook de gruwelijkste terreurdaad die deze wereldmacht trof. En in de wereld van de kunsten? Daar is 2026 het jaar van het ultieme ego-evenement en de uitvinding van de event culture van Woodstock, het Filmfestival van Cannes, de Oscars, de catwalk en het kunstfestival als maatschappelijk, toeristisch, jetset en artistiek fenomeen.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
1] 80 jaar Partij van de Arbeid
Op 9 februari 1946 was het zo ver. Drie vooruitstrevende democratische partijen fuseerden: een bundeling van verschillende tradities en idealen. De nieuwe PvdA ontstond door het samengaan van klassieke marxistische, links-liberale en christendemocratische stromingen. De droom tijdens de bezettingsjaren van maatschappelijke vernieuwing werd concreet vertaald in een poging tot 'doorbraak' uit verstarde politieke en sociaal-culturele verhoudingen. Weg met de oude scheidslijnen van hoog en laag en van zuilen en ideologische tegenstellingen.
Maar die doorbraak kwam maar mondjesmaat. “Sterft, gij oude vormen en gedachten” klonk mooi, maar die vormen wilden maar niet sterven. Teleurgestelde liberalen en pacifisten verlieten de nieuwe partij. Zo ontstonden 'afscheuringspartijen' als VVD en PSP.
De actualiteit van de PvdA is historisch gezien dus verrassend logisch. Opnieuw ziet men kans om een doorbraak naar verwante idealen en nieuwe generaties te realiseren. De fusiepartij van toen fuseert opnieuw, nu met GroenLinks.
2] 60 jaar D66
In de levendige jaren ’60 werd ‘een krankzinnig avontuur’ aangevangen. Een politieke 'startup' met als gezicht Hans van Mierlo. Een nieuwe partij die eigenlijk teruggreep op die vernieuwingsidealen van 1946. Men wilde af van gezapigheid en verzuiling, het gepolder met sociale partners en het confessionele midden. Nadruk op technocratisch pragmatisme en enthousiasme voor staatkundige vernieuwing.
Van Mierlo liet zich meeslepen in de polarisatiedrift van jongeren in de PvdA, de partij waarmee D66 een Progressieve Volkspartij wilde realiseren. Maar uiteindelijk stond Van Mierlo alleen. Zijn opvolger Jan Terlouw liet de partij opnieuw electoraal omhoog klimmen. Maar toen hij koos tegen de PvdA en voor samenwerking met het CDA, wilde de achterban hem niet meer als leider. Pas in 1994 kon met Paars het anti-zuilen ideaal herleven, maar ook toen profiteerden vooral de oude zuilenpartijen VVD en PvdA en herrees uiteindelijk zelfs het CDA. De échte doorbraak kwam toen Alexander Pechtold het aandurfde veel oude 'kroonjuwelen' te dumpen. Heel pragmatisch. Hij hield Rutte II, een kabinet van VVD en PvdA overeind. Net als Van Mierlo ooit, voerde hij 'oppositie vóór het kabinet'. Pechtold profileerde zich ideologisch als bestrijder van radicaal-rechts en maakte D66 weer groot. En hij selecteerde Rob Jetten als het gezicht van een nieuwe generatie en een nieuwe nadrukkelijke ‘midden' versie van D66. Met Jettens premierschap wacht D66 opnieuw een krankzinnig avontuur.
3] Een groot Oranjejaar, hoewel…
70 jaar Greet Hofmans affaire. 60 jaar rellen en rookbom bij het huwelijk van Beatrix met Claus. 50 jaar Lockheed. Elk hiervan zorgde voor een hoop rumoer en soms wanhopige pogingen van de Haagse politiek waar mogelijk afstand te houden van het monarchale gedoe. Zowel Willem Drees als Joop den Uyl benutten het instrument van een ‘Commissie van drie' om zelf de handen schoon te houden en op basis van wijs, onpartijdig advies de Oranjes klem te zetten. In retrospectief valt op dat Greet Hofmans politiek meer impact had dan zij zelf voor mogelijk moet hebben gehouden, ondanks haar 'ingevingen van het hogere'. Want door haar perikelen kwam uiteindelijk de Lockheed-affaire en zonder Lockheed was Dries van Agt geen premier geworden.
4] 25 jaar 9/11
2026 is een historisch jaar voor en in de Verenigde Staten. Na de festiviteiten rond 4 juli zal de aandacht vooral uitgaan naar de herdenking van de aanslagen op 11 september 2001. Ongetwijfeld zullen velen zich bezinnen op de gebeurtenissen en wanhoop van toen en hun nasleep tot de dag van vandaag. Weet jij nog waar je was toen het gebeurde? En hoe zal Donald Trump hiermee om gaan? Zal hij zijn vijand George W Bush een eervolle rol gunnen of de herdenking zien als een kans zijn maatje Rudy Giuliani wit te wassen?
5] 250 Jaar Verenigde Staten
Terecht vieren de Amerikanen hun Declaration of Independence. Het is een van de belangrijkste documenten in de historie van het denken over democratie, mensenrechten en vrijheid. Maar deze viering kon ook weleens vol dissonanten zitten. Betrouwbare Bronnen zet dan ook de reeks van reflecties op toen en nu en de vele dimensies en persoonlijkheden rond 4 juli 1776 voort. De president lijkt het vooral te gaan om zijn eigen feestje en obsessies. Zijn beeldentuin. Zijn balzaal en zijn triomfboog. En zou hij weten wie voor de viering van de Centennialvan 1876 in Philadelphia maar liefst $ 5000 kreeg voor de compositie van een Triomfmars?
6] 150 jaar Bayreuther Festspiele
Dat geld kwam goed van pas, want Richard Wagner was ook in dat jaar platzak. Zijn goednieuwe theater voor zijn eigen opera's en zijn festival om dat in te wijden slokten enorme bedragen op. Artistiek was het een groot succes als evenement voor de jetset, de aristocratie, koningshuizen en moderne kunstenaars en rebelse geesten van die tijd niet minder. Bayreuth liep zo vol, dat Karl Marx geen onderdak meer kon vinden en een kaartje evenmin. Na dit eerste Festival was het dreigend bankroet onthutsend, maar ook geen weg meer terug. Overal ter wereld, tot de dag van vandaag, werd het gekopieerd als nieuw fenomeen van de evenementencultuur. Ook hierin bleek Richard Wagner een ongeëvenaard revolutionair. Zonder hem geen filmfestival in Cannes, Woodstock, Oscars of Pinkpop. Of zoals hij zelf zei tot zijn orkest: "Kinder, macht Neues! Neues! Und abermal Neues!"
Dat motto misstaat ook in 2026 niet.
***
Verder luisteren
473 - 2025 wordt opnieuw een historisch jaar https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/1aeb5474-57fe-49a8-a98a-d014372079c3
--Partijen vieren 2026
532 – GroenLinks-PvdA: het glibberige pad naar één partij https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/532-groenlinks-pvda-het-glibberige-pad-naar-n-partij
372 - Nieuwe partijen als Nederlandse traditie - en de afgrond die altijd weer dreigt https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c866168f-2eeb-4a1b-a1e4-649ab9e0a4ba
161 - Hans van Mierlo, een politieke popster https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/971dca8a-af1b-4e9e-88c6-df5df95d49d2
--Een groot Oranjejaar
443 – Negen premiers en een explosief Oranjehuis https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/9913cb5e-ccb4-4c9c-8b4a-811736125db2
325 - De mythe van Joop den Uyl; het spookbeeld van Mark Rutte https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/1336a8af-568a-4583-9778-47619944cac4
342 - Willem-Alexander en het einde van de monarchie. Plus: zijn eigenzinnige voorgangers https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/34418ffa-c993-4a7c-82a7-45533fcce737
--Amerika 250 en 9/11 nu 25 jaar geleden
519 - Thomas Jefferson, de revolutionaire schrijver van de Onafhankelijkheidsverklaring https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/62bc338c-78f6-4cba-a7ab-1718ce679e81
382 - 250 jaar Verenigde Staten: de Boston Tea Party https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c44ec04f-9408-41be-b5e3-3fab8905ab66
397 - Benjamin Franklin, Zijner Majesteits meest loyale rebel https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/18e40074-a4f4-4752-8dc9-6fbdaf8c91f0
459 – Rolmodel George Washington https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/92f012be-cd93-4928-b3b3-5bef409c6bca
494 - Trumps aanval op de geschiedenis en de geest van Amerika https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ec4b170a-05a9-4af3-9010-c0986376dd3a
281 - Fourth of July: Amerika reisgids voor politieke junkies https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d1f6fb79-49b3-456e-a7b3-b09ddf2a5ae8
--150 jaar Bayreuther Festspiele
387 - Niets is zó politiek als opera - 100 jaar Maria Callas https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/cdff059b-3e0c-4a27-b04e-e1093b8250b2
312 - Schurend verleden - over cancelculture, politiek en geschiedenis https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/9b030d30-ee4a-4d7f-8e7e-f0e9dc0f7043
531 - Muziek en tirannie: de schrijnende actualiteit van Dmitri Sjostakovitsj https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/531-muziek-en-tirannie-de-schrijnende-actualiteit-van-dmitri-sjostakovitsj
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:27:57 – Deel 2
00:53:34 – Deel 3
01:44:50 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 13 Jan 2026 - 555 - 555 – Winterboeken: dominanten en dissonanten in een veranderende wereld
Het jaar eindigt, de winterkou slaat toe. Alle reden voor de jaarlijkse Winterboekenspecial! Jaap Jansen en PG Kroeger nemen je mee naar het jaar 750 in Aken en Bagdad, naar Londen in 1940, het jacht van Onassis in 1958, het Wenen van 1740, Nederland in het Europa van 1920, Oberstdorf in Beieren in 1933 en decennia van dissonanten in het Concertgebouw in Amsterdam.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Eerste boek: 'Hoe de wereld veranderde rond het jaar 750' van Herman Kaptein (Walburg Pers, 293 p.)
Een fascinerende vergelijkende historie van mondiale veranderingen in economie, cultuur, governance en technologie in de periode die wij in Europa 'de Karolingische renaissance' noemen. Maar de schrijver ziet analoge ontwikkelingen elders in de wereld, van het Midden-Oosten tot India, de Zijderoute en China. Cruciaal was het opbloeien van een schriftcultuur die grote invloed uitoefende op de wijze waarop de heersers van de toen opkomende imperia konden regeren. Wetgeving, documentatie van besluiten en regels, communicatie, rechtspraak en sociale en religieuze ordening werden rationele gemaakt door deze vast te leggen in formele geschriften. Het feit dat met de katholieke kerk en de Islam grote, gemeenschappelijke normenstelsels over de nieuwe imperia werden gespreid versterkte deze ontwikkeling nadrukkelijk. Karel de Grote beschikte door zijn steun aan de kloosterordes over een grote groep geletterde, multinationale adviseurs en bewindslieden die bovendien in heel zijn rijk in dezelfde taal met elkaar konden communiceren en discussiëren: het Latijn. In Bagdad gebeurde hetzelfde, maar vanuit de gemeenschappelijkheid van de Islam en de rol van de wetenschappers die daar bijeen kwamen uit heel de Levant, maar in het bijzonder ook vanuit Perzïë en India. Door hen werden wiskunde en astronomie op het hoogste niveau beoefend. Onze 'Arabische getallen' hebben via Bagdad hun oorsprong in het India van die jaren.
Tweede boek: 'When Lions Roar' van Thomas Maier (Crown, 784 p.)
Ook dit boek gaat over dynastieën op meerdere continenten. De families ChurchillenKennedy konden nauwelijks meer van elkaar verschillen in achtergrond, politieke opvattingen en familiegeschiedenis, maar werden als magneten tot elkaar aangetrokken. Conflicten, politieke heibel, spionage, zakelijke deals, vriendschappen en liefdesaffaires vullen dit boek over die 'brullende leeuwen'. En als derde hoofdpersoon op de achtergrond speelt president Franklin D. Roosevelt een cruciale rol. Verrassende figuren komen in het boek naar voren, zoals Pamela Digby die van geliefde schoondochter van Churchill uiteindelijk via allerlei affaires en huwelijken een van de invloedrijkste politieke fundraisers werd voor de Democraten in Amerika. Haar 'ontdekking' was Bill Clinton. En de Griekse reder Aristoteles Onassis was een vriend en reisgenoot van de oude Winston Churchill en op zijn jacht reisde niet alleen Maria Callas mee, maar ook het jonge echtpaar JFK en Jackie. Later zou zij hem trouwen.
Derde boek: 'Maria Theresa - Empress' van Richard Bassett (Yale University Press, 520 p.)
Nog een dynastie en persoonlijkheid van de buitencategorie. De Habsburgse keizerin Maria Theresa - zij regeerde van 1740 tot 1780 - was een van de machtigste en boeiendste vrouwen van haar tijd. Zij moest als 23-jarige letterlijk vechten om haar vader te kunnen opvolgen en zijn erflanden te regeren. Daartoe behoorden Oostenrijk, Hongarije, grote delen van de Balkan, Bohemen, Moravië en Silezië, grote delen van Noord-Italië en het huidige België. Maria Theresa overleefde die strijd met panache en werd een belangrijk hervormer van het bestuur, de wetgeving, economie en financiën en zeer in het bijzonder het onderwijs aan haar onderdanen. Een van haar opvallendste eigenschappen was haar bijna onfeilbaar oog voor talent. En daarbij was zij allesbehalve eenkennig. Zelfs een Hongaarse wees die haar als roeier opviel, protegeerde zij en liet hem zijn talenten ontdekken, waardoor hij een van haar belangrijkste raadsheren werd. Haar politieke gevoel deed haar aan het eind van haar leven grote zorgen hebben over de Amerikaanse revolutie tegen koning George III. Indringend waarschuwde zij haar dochter Marie Antoinette voor wat zij in Frankrijk zag opdoemen. Had zij maar beter naar haar moeder geluisterd.
Vierde boek: 'De Groote Vrede' van Wim de Wagt (Boom, 446 p.)
Na de val van dynastieën als de HabsburgersenRomanovs werd Europa in Versailles geheel heringedeeld. Dit leidde tot grote onrust over de toekomst van die nieuwe staten en hun oudere buren. Dat werd de bron van een golf van idealisme om in die toekomst een verenigd Europa te laten ontstaan. Juist vanuit het neutrale Nederland werden vele impulsen daaraan gegeven. Opmerkelijk was de rol van captains of industry die zo'n eenwording als de oplossing zagen voor de economische ravage die Versailles had veroorzaakt. Hendrik Colijn was de meest gezaghebbende vanuit die kringen en werd nimmer moe wereldwijd te pleiten voor een douane-unie, afschaffing van handelstarieven en de belemmeringen van de nieuwe grenzen op het Europese continent. Een hoofdpersoon in dit boek is de Franse staatsman Aristide Briand, die vurig werkte aan verzoening met de Duitsers en een soort Interne Markt probeerde te vormen als een Jacques Delors avant la lettre. Het idealisme en de inzet werden niet beloond. Autoritaire heersers en wraakgevoelens zouden Europa nog een tweede keer verwoesten, maar na 1945 werden de lessen uit dat eerdere ideaal concreet gemaakt.
Vijfde boek: 'A Village in the Third Reich' van Julia Boyd (Pegasus, 412 p.)
Dat stadje is Oberstdorf in het zuiden van Beieren. Klassiek Alpendorp van boeren en burgers, behoudend, rooms en gehecht aan tradities. Maar dankzij de wintersport ook economisch, cultureel en menselijk verbonden met heel Europa, vooral de rijke toeristen. Hoe het nationaalsocialisme in die gemeenschap doordrong, de dictatuur ging overheersen en angst en wegkijken domineerden wordt in menselijke lotgevallen zichtbaar. De mensen leerden bidden "Lieber Gott, mach mich stumm, daß ich nicht in Dachau kumm.' Het stadje was niettemin ook trots op de overwinningen van zijn bergjagers in de Wehrmacht, al kostte hun alpinistische stunt in de Kaukasus hen bijna het leven, omdat Hitler woedend was. In Oberstdorf poogde men de dictatuur te overleven door elkaar waar mogelijk te beschermen, ook de joodse dorpsgenoten. Een unieke rol speelde daarbij een Nederlandse gravin, die verbonden was aan Koningin Wilhelmina. Haar kindersanatorium werd een schuilplaats voor vervolgden.
Zesde boek: 'Dissonanten in het Concertgebouw' van Albert van der Schoot (Noordboek, 560 p.)
Politiek en Klassieke Muziek, de luisteraars van Betrouwbare Bronnen zijn wel vertrouwd geraakt aan de innige relaties tussen die twee. Dit boek zit vol fascinerend verhalen, momenten, figuren en incidenten in die kunsttempel van onze hoofdstad. Want het gebouw wordt vaak benut voor alle mogelijke manifestaties, die ook recent nog tot heftig gedoe aanleiding gaven. Een paar voorbeelden slechts: de communistische herdenking in 1924 van Lenin bij zijn dood of het 25-jarig jubileumfeest om paus Leo XIII, de man van Rerum Novarum, in 1903 te vieren. De manifestatie voor de 70e verjaardag van Domela Nieuwenhuis in 1916 en die van de NSB in zomer 1944 om ‘trouwbetuiging aan den Führer’ te tonen na de bomaanslag op zijn leven. Ook de muziek zelf kon politieke heftige controverses opleveren. Zo weigerde het rode koor Stem des Volks in 1934 het Wilhelmus te zingen en was er een epische ruzie met Cosima Wagner die de opera 'Parsifal' van haar echtgenoot weigerde te laten uitvoeren in Amsterdam. Stalin had het niet van een vreemde toen Dmitri Sjostakovitsj' opera hem in 1936 niet beviel!
***
Verder luisteren
Bij boek 1
203 - Karel de Grote. https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/1f66b01c-d62a-44f3-98ba-5ef8684a81da
363 - Zomerboeken met Dan Jones over de globalisering in de Middeleeuwen https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d834c464-00ed-45f6-9018-6ab7f8536e29
262 - India in de geschiedenis https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8e738070-a079-4411-ab30-8546d29083fc
311 - De wereld volgens Simon Sebag Montefiore https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/caaa9aac-ea36-4633-9460-74da8adf4c2f
Bij boek 2
479 - Winston Churchill. Staatsman. Redenaar. Excentriekeling. https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/e3d96569-9b20-4af8-8246-410bd9e121ae
32 - Churchill en Europa: biografen Andrew Roberts en Felix Klos https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/72fbfe90-463b-4d38-bb87-fd0f25d8116d
303 - Bijzondere Britse premiers https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/569c9e3d-2f7b-44cf-ae38-bd323c2ddafc
Bij boek 3
437 - Hongarije mag een half jaar Europa voorzitten. Gaat dat wel goed? https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/83ac74f7-1576-455b-9204-e79aa027291f
38 - Oostenrijk, Maria Theresa en Poetin https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/29723a6e-6ec4-49ce-9354-07fdc118b9cb
Bij boek 4
100 - Nederland in Europa: lusten en lasten door de eeuwen heen https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/94ea4076-3118-4fe9-97e5-13b12f7a0355
34 - 140 jaar Anti-Revolutionaire Partij en Colijn https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/2e71b88f-0513-4c5b-8726-3a231d47d6a7
107 - Jean Monnet, de vader van Europa https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/cdf85c74-37e0-48a5-813f-aeda4b129e64
Bij boek 5
99 – Zomerboeken – oa Julia Boyd – Travellers in the Third Reich https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/4ec7b064-5157-47d9-ad74-9edc7e92ed48
105 - Dagelijks leven in Nazi-Duitsland https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ad301f73-376f-4d97-b8c2-fb74f084db5e
322 - 30 januari 1933, een fatale dag voor Duitsland en de wereld https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/943245ed-8640-4714-b3b1-d048e6e63ce5
113 - De Jaren '20 als wenkend perspectief https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8940f5b0-e098-4dbb-96f7-4a3f125b8017
Bij boek 6
387 - Niets is zó politiek als opera - 100 jaar Maria Callas https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/cdff059b-3e0c-4a27-b04e-e1093b8250b2
394 – Honderd jaar na zijn dood: de schrijnende actualiteit van Lenin https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/27f967ab-d2e5-496f-83bd-d5d3c1e26413
43 - Mozart op het Binnenhof https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/2f944a46-f9bf-46cc-bba8-9f0edabde41c
346 - Alle Menschen werden Brüder! https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/1c369825-dd76-463a-abd9-8d522f58e759
498 - Gustav Mahler en zijn tweede stad Amsterdam https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/e7f7fa4f-c2db-484b-b3a3-c4a751034c23
531 - Muziek en tirannie: de schrijnende actualiteit van Dmitri Sjostakovitsj https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/531-muziek-en-tirannie-de-schrijnende-actualiteit-van-dmitri-sjostakovitsj
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:40:58 – Deel 2
01:13:16 – Deel 3
01:59:54 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Sat, 27 Dec 2025 - 554 - 554 - Vooruit durven kijken, net als 50 jaar geleden met Almere
Durven dromen, plannen, investeren. Eigenlijk wil Peter Wennink van ons land één groot PPS-project maken: publiek-private samenwerking. Het doet denken aan 50 jaar geleden, toen op 1 december 1975 Wim Leeman de eerste sleutel kreeg van een groepje tijdelijke houten huizen, het Bivak, in het nieuwe Almere. Nederland bouwde een nieuwe stad op drooggelegde zeebodem. Een nieuwe omgeving in een nieuw landschap in een nieuw land. Letterlijk een poldermodel.
Nu, 50 jaar later, wil Rob Jetten maar liefst tien nieuwe steden, Henri Bontenbal overal 'een wijkje erbij' en Wennink wil het hele land op de schop nemen. Lukt dat? En wat leren zij, wij en u van Almere? Jaap Jansen en PG Kroeger nemen u mee naar de toekomst van gisteren en de noodzaak, uitdaging en inspiratie om in het komende nieuwe jaar weer vooruit te durven kijken.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
In de jaren van wederopbouw en woningnood vonden de grote politieke families elkaar in een maatschappelijk ideaal waarin beginselen als 'volksverheffing', 'eigen verantwoordelijkheid', 'bezitsvorming' en 'zelfstandig leven' tot uitdrukking kwamen. Toen de ergste nood gelenigd was, ontstond de ambitie van een herontwerp naar een modern, welvarend en geëmancipeerd land. Grote projecten en nieuwe locaties als de Maasvlakte, de Bijlmermeer, Zoetermeer, Nieuwegein en Purmerend werden aangepakt. Daar hoorde Almere bij, ‘de zuidweststad’ in de nieuwste polder. Het begon met een nostalgisch imitatie-Hanzestadje en een ontwerp van een verzameling losse kernen, à la Los Angeles. Maar dat concept veranderde allengs tot een meer urbaan geheel.
Almere groeide naar 100.000 bewoners in 1995, meer dan 232.000 inwoners nu en tijdens het kabinet-Balkenende IV werd zelfs gedacht aan expansie naar 350.000 in 2030. Maar het deels verkrotte Amsterdam herleefde en werd een onverwachte concurrent voor de nieuwe stad. Almere 'verzoetermeerde'. De samenwerkingsplannen van de Vrije Universiteit en Hogeschool Windesheim voor een kenniscentrum sneefden en het idee om de stad met de Floriade op de kaart te zetten werd een dure flop. Niet drie miljoen, slechts 600.000 bezoekers vonden de weg naar de stad in de polder.
In het ambitieuze advies van Peter Wennink heeft Almere een bijzondere plek gekregen. In een gloednieuw Institute for Advanced Materials and Metrology (IAMM) moeten ‘A.I., materialenwetenschap en metrologie in één geïntegreerde omgeving worden samengebracht’, schrijft hij. Daarmee zal een essentiële bouwsteen voor de halfgeleiderindustrie en versnelling van de materiaalontwikkeling worden gevormd, waardoor technologische doorbraken in de nieuwste kennis en toepassing ervan mogelijk worden. De High Tech Campus van Almere - op de locatie waar ooit die Floriade had moeten schitteren – biedt zo een extra ruimtelijke aanvulling op de kennishub van Brainport. Het is geen toeval dat IMEC, ASM International en ASML bij de initiatiefnemers horen. De hightech toekomst van ons land wordt daarmee een soort coproductie van Leuven, Eindhoven en Almere.
Hiermee kan alsnog de ambitie van een stevig kenniscentrum van de grond komen. Windesheim slaat alsnog de handen ineen met de Universiteit Twente voor ICT- en AI-opleidingen aan diezelfde campus. Ook wordt een LLO-initiatief gestart om mensen bij- en om te scholen naar de IT-sector, waar de behoefte aan talent nijpend is.
Almere heeft natuurlijk veel pluspunten voor de gedurfde dromen van Wennink. Er is ruimte voor studentenhuisvesting en voor woningen voor toptalent uit de hele wereld dat naar het IAMM zal trekken. Ook voor de uitbouw van zo'n kennishub en nieuwe startups en scale-ups biedt de polder alle ruimte. Waar Brainport nu al moet woekeren met plekken voor de cruciale kennisinfrastructuur kent Almere de luxe van kansen voor expansie. Geen wonder dat Jeroen Dijsselbloem op de vraag in Betrouwbare Bronnen naar de mogelijkheden voor een vijfde Technische Universiteit als perspectief bij 'Wennink', dat direct bevestigde
Daarmee is ineens de kans aanwezig - net als in de wederopbouwjaren de verschillende politieke stromingen vanuit 'Draghi' en 'Wennink' met nieuwe accenten uit hun beginselen - zoals talentbevordering, kenniseconomie, Europese integratie, ondernemerschap, de kwaliteit van het bestaan – voor ons land een wenkend perspectief mogelijk maken. Het kan immers wel en het kan ook echt anders. Net als toen.
***
Verder lezen
Almere begon met 13 volwassenen en 9 kinderen in 8 houten huizen
***
Verder kijken
In de polder komt de nieuwe stad Almere (Polygoonjournaal 1 januari 1973)
Allereerste bewoners Almere (Polygoonjournaal 1976)
Andere Tijden: wonen in Almere
Presentatie rapport-Wennink (2025)
***
Verder luisteren
547 – Knopen doorhakken, hervormen en stevig investeren: het formatie-advies van Jeroen Dijsselbloem en Pieter Duisenberg https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/547-knopen-doorhakken-hervormen-en-stevig-investeren-het-formatie-advies-van-jeroen-dijsselbloem-en-pieter-duisenberg
525 – Wat Brainport Eindhoven ons leert en hoe we onze economie nóg toekomstbestendiger kunnen maken https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/525-wat-brainport-eindhoven-ons-leert-en-hoe-we-onze-economie-n-g-toekomstbestendiger-maken
446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/7af41d6c-1463-4010-94df-a702f6f5cf08
512 – Hoe onderwijs, bedrijven en overheden samen de arbeidsmarktkrapte bestrijden https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/da589da5-3d17-468f-9fcf-536388414e67
431 - Kabinetsformatie: Handelsland Nederland staat op het spel https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8f019a55-5189-4ed9-972a-3987b4de72c6
422 - Een eigen huis, een plek onder de zon - woningnood toen en nu https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/abaeec39-90bb-4c8c-a969-63653742e18e
371 - Banen op zoek naar mensen. Hoe in Europa bedrijven en beroepsonderwijs intensief samenwerken https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/160ba8a6-0cbe-4400-9cba-2407f3f33701
273 - 75 jaar Marshall Plan https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/28792df9-eb00-4adf-af7d-d11f5d4478d3
183 - Samen slimmer worden: het Leidse kennisecosysteem als aanjager van duurzame groei https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/87c5e519-2b67-4a16-ba44-ea1f3b52ba97
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:25:41 – Deel 2
00:44:32 – Deel 3
00:57:20 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Sat, 20 Dec 2025 - 553 - 553 - Cyprus EU-voorzitter, juist nu Europa er alleen voor staat
Elk halfjaar een andere lidstaat die de EU voorzit. Na Denemarken nu Cyprus. Jaap Jansen en PG Kroeger schetsen de dramatische politieke omstandigheden waarin dit eiland die bijzondere Europese rol moet gaan spelen. Drie existentiële, lange termijn uitdagingen moeten nu in hoog tempo een antwoord vinden.
- Oorlog en vrede in Oekraïne en de EU-defensierol daarbij
- Het Meerjarig Financieel Kader voor de Unie van 2028 tot en met 2034
- Het antwoord op Trumps nationale veiligheidsstrategie
Elk van deze cruciale thema's zal direct het functioneren van een kabinet-Jetten onder druk zetten. Er is alle reden om grondig na te denken over de aansturing van de EU-koers van het nieuwe kabinet. De positie van Nederland is tijdens Schoof dramatisch verzwakt en de statuur van een Lubbers of een Rutte in Europa zal Jetten dan ook niet als vanzelfsprekend kunnen claimen.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
De rol van de EU bij Oekraïne kan alleen sterk zijn als de Unie echt als geheel zijn defensiebeleid en productie gaat voeren. Juist ook als Europese pilaar binnen de NAVO, samen met de Britten, Noren en Turken, en ook met Canada. In het kader van de veiligheidsgaranties voor Oekraïne en Moldavië zal een snelle en heel nieuwe vorm van toetreding van die landen tot de Unie hoogst actueel kunnen worden. Dat raakt direct de aanstaande toetreding van landen als Montenegro en Albanië.
Bij de nieuwe zevenjaarsbegroting is de positie van Nederland precair. De afkerige houding van het kabinet-Schoof heeft ons land weinig bondgenoten geschonken. Bovendien moet Nederland ook voor de eigen begrotingsperikelen rekenen op medewerking vanuit Brussel. Daarbij komt dat grote buur Duitsland en de Scandinavische geestverwanten binnen de Unie nu meer dan voorheen de lijn van Mario Draghi en Ursula von der Leyen waarderen. Handhaaft Nederland de klassieke vrekkige houding, dan zou het wel eens geïsoleerd kunnen komen staan. Zo'n startpositie kan Rob Jetten zich bij het begin van zijn kabinet moeilijk veroorloven.
Het antwoord op Trumps vernietigende analyse van toekomst en kwaliteit van de EU en zijn voorkuren voor 'verdeel en heers' tussen individuele lidstaten kwam in Den Haag scherp aan de orde tijdens een ontmoeting met Mark Rutte’s adjunct secretaris-generaal Radmila Šekerinska. Dat een Franse minister de Amerikaanse veiligheidsstrategie een ‘brutalité ideologique’ had genoemd, zette wel de toon. Relativering kwam meteen, want had niet élke Amerikaanse president sinds Dwight Eisenhower de Europese partners gemaand hun met het Wirtschaftswunderherwonnen welvaart ook voor hun verdediging in te zetten?
Dat poetste niet weg dat Donald Trump - hoe anders dan Eisenhower, Richard Nixon of Ronald Reagan - de EU als zodanig een vijandelijk fenomeen vindt en Europa ‘een stervende beschaving’ noemt. De aanvankelijke sprakeloosheid van Europese leiders was dan ook niet zo vreemd. Eén van hen doorbrak die stilte. Bondskanselier Friedrich Merz kondigde ijskoud het einde aan van de 'Pax Americana'. Trumps omhelzing van radicaal-rechtse Europese partijen liet hij niet over zijn kant gaan.
De VS keren terug naar de Monroe Doctrine uit de eerste helft van de 19e eeuw. Dezelfde tijd waarnaar Alexander Doegin en Vladimir Poetin verwijzen voor hun visie op de 'Ruski Mir', het unieke Russische nationalisme, dat het land een imperium met eigen beschaving verleende dat buurlanden als vazallen of buffers mocht onderdrukken. Net als in die jaren van Klemens von Metternich en later Otto von Bismarck zint Trump met Poetin op een wereldwijde dominantie van een kerngroep van vijf wereldmachten waarin voor de EU geen plaat is. De VS, Rusland, China, India en Japan maken de dienst uit, is de Amerikaanse gedachte.
Verdeel en heers is ook het motto bij een ander wereldwijd initiatief uit Washington. De Pax Silica zou de hightech, chips en AI avant garde rond Amerika moeten scharen. En tegenover China. Slechts één EU-lidstaat rekent Washington tot die elite van de technologie: Nederland.
Dit lijkt eervol, maar het zou ons land ook kunnen isoleren in EU en NAVO. Als Nederland beticht zou worden van een Alleingang ten koste van de partners, dan kon de positie van ons land wel eens precair worden.
Cyprus krijgt komend half jaar heel wat voor de kiezen. Wie de historie en cultuur van dit eiland kent zal vaststellen dat ze daar eigenlijk al tientallen eeuwen geopolitieke en strategische crises en krachtmetingen gewend zijn. Van Alexander de Grote en de Perzen tot farao Echnaton en de kaliefs en sultans, vele heersers moeten zich met het eiland en zijn unieke strategische locatie en rijkdom aan zeldzame aardmetalen bezighouden. Rusland poogde het te veroveren, maar Bismarck bemiddelde en verzon het compromis dat de Britten het eiland maar beter konden inlijven. De Britse kruisvaarder koning Richard Lionheart moest er zijn bruid bevrijden en kroonde haar daar tot zijn koningin. Venetië kocht het eiland als vastgoed voor zijn maritieme handelsimperium en raakte daardoor verzeild in een felle oorlog met de Turken. Dat leverde ons wel de beste, meest dramatische opera van Giuseppe Verdi op.
***
Verder luisteren
447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/eee9ebfb-042b-4753-b70d-a48e915b5beb
551 – Klem tussen Amerika en China: de koude oorlog rond ASML https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/551-klem-tussen-amerika-en-china-de-nieuwe-koude-oorlog-rond-asml
548 – Poetins dictaat voor Oekraïne https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/548-poetins-dictaat-voor-oekra-ne
518 – Veiligheid is voor de Denen een sterke defensie en een streng migratiebeleid https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/f93ccf69-6946-455f-b401-c804dd5a03e9
503 - Duitsland maakt een nieuwe start met bondskanselier Friedrich Merz https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/b42190b5-afcd-4a80-af7c-20d9d8467a27
488 - Het Congres van Wenen (1814-1815) als briljant machtsspel https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/1423134d-c671-4a71-805a-1d21ab9f7de6
486 - ‘Welkom in onze hel’ Een jonge verslaggever aan het front in Oekraïne https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/0552f0eb-998a-4af2-8960-05429aa1f510
458 - De gedroomde nieuwe wereldorde van Poetin en Xi https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/7e62cdac-bdb9-450c-af23-a7f974ec3e42
455 - De bufferstaat als historische - maar ongewenste - oplossing voor Oekraïne https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/0feef3c8-fd13-4461-860a-e54e2eba2f2c
427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/84273d61-0203-4764-b876-79a25695bed1
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:40:05 – Deel 2
01:14:43 – Deel 3
01:42:48 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 16 Dec 2025 - 552 - 552 - Formeren in versplinterd en blokkerend Den Haag
De uitkomst van het werk van informateur Sybrand Buma is complex, iets voor fijnproevers. Hij zette een tikje achteloos het hele Binnenhof onder druk. Iedereen wilde toch tempo maken? Nou dan moet de nieuwe en voorlaatste fase op 30 januari helemaal afgerond zijn. Daarna ontvangt formateur Rob Jetten zijn kandidaat-bewindslieden.
Jaap Jansen en PG Kroeger analyseren het Buma-debat in de Tweede Kamer en de resultaten, afspraken en dilemma's in het positiespel eromheen. En wie is de nieuwe informateur Rianne Letschert?
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Letschert heeft een niet geringe opdracht gekregen van de Kamer. Maar haar profiel doet een brein vermoeden dat niet voor één gat te vangen is. Als collegevoorzitter van de Universiteit Maastricht en voorzitter van het Nationaal Groeifonds is zij vast buitengewoon gemotiveerd, want die rollen maakten haar een van de hardst getroffenen van het beleid van Schoof.
Buma's eindadvies maakt duidelijk dat de ‘uitgestoken hand’ Samen aan de slag voor een sterker Nederland van Jetten en Henri Bontenbal een basisdocument is voor de vervolggesprekken met de VVD en andere fracties die willen meedenken. Een meerderheidskabinet blijft daarbij in beeld, zeker bij D66 en CDA. Wie dat blijft blokkeren laadt het odium op zich, niet te handelen in het landsbelang.
In het debat over het eindverslag van Buma schoot Laurens Dassen van Volt in de roos met nadruk op krachtige eensgezindheid van ons land in Europa tegenover Trumps haatdragende Nationale Veiligheidsstrategie ten gunste van het Kremlin.
Terwijl Geert Wilders als enige bij Buma had laten weten helemaal niets te zien in het document en verder praten geen zin had, toonde Rob Jetten zich reeds minister-presidentiëel. De fractievoorzitters stelden hem zoveel vragen dat het leek alsof zijn kabinet er al was. Ideologisch - “Het wordt geen neo-liberaal kabinet” - en pragmatisch gaf hij zijn visitekaartje af.
De VVD wilde nu aan tafel, maar bewoog zich wiebelig tussen de bluf van de voorbije weken en het besef niet meer te kunnen domineren zonder echte bondgenoten. GroenLinks-PvdA wilde geen minderheidskabinet, waardoor het nu buitenspel staat. Maar wel in het besef dat elk nieuw kabinet zonder de grootste fractie in de Eerste Kamer vrijwel niets kan uitrichten.
Het CDA wil in een nieuwe politieke cultuur ‘de VVD een tweede kans laten verdienen’. Voor de goede verstaander: reken niet op nog een vierde informateur na Letschert.
Sybrand Buma gaf schijnbaar mild een harde boodschap mee. Formeren draait om geven, nemen, gunnen, besef van urgentie en aandacht voor de uitvoering. Rianne Letschert zal geen vrijblijvende 'tussenfase' begeleiden, waarschuwde hij. En Letschert zelf beseft de complexiteit van haar opdracht. Juist haar kwaliteiten als buitenstaander kunnen de formatie vooruit helpen, denkt Jetten.
***
Verder lezen
***
Verder luisteren
547 – Knopen doorhakken, hervormen en stevig investeren: het formatie-advies van Jeroen Dijsselbloem en Pieter Duisenberg https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/547-knopen-doorhakken-hervormen-en-stevig-investeren-het-formatie-advies-van-jeroen-dijsselbloem-en-pieter-duisenberg
545 - Het verfijnde advies van Wouter Koolmees en de struikelpartij van Hans Wijers, die de toekomstagenda al in z'n hoofd had https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/545-het-verfijnde-advies-van-koolmees-en-de-struikelpartij-van-wijers-die-al-wist-hoe-de-toekomstagenda-moest-luiden
543 – Kabinetsformatie: Hoe verkenner Wouter Koolmees een ‘nieuw moment’ kan creëren https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/543-kabinetsformatie-hoe-verkenner-wouter-koolmees-een-nieuw-moment-kan-cre-ren
541 - De terugkeer van het politieke midden https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/541-de-terugkeer-van-het-politieke-midden
396 – Waarom kabinetsformaties vaak zo tergend lang en stroperig zijn https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/15b76cd0-2ef3-4758-b963-08a00a687b07
108 - Rianne Letschert in Betrouwbare Bronnen https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/172d8f9a-087d-4cb7-9abb-afb5b259445f
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:20:29 – Deel 2
00:53:26 – Deel 3
01:17:27 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 12 Dec 2025 - 551 - 551 – Klem tussen Amerika en China: de koude oorlog rond ASML
De belangrijkste machine ter wereld' is een huzarenstukje van ongekend vernuft, innovatieve durf en wereldwijd ondernemerschap. Wat ASML met zijn rijkgeschakeerd ecosysteem rond Brainport Eindhoven gepresteerd heeft, is indrukwekkend. En hoe die duizenden bedrijven hun kennis en toepassingen gestaag uitbouwen en zo een monopoliepositie in de meest geavanceerde industriesector bestendigen is dat niet minder.
Maar de prijs daarvoor is hoog. Nederland is speelbal geworden in een nieuwe koude oorlog om de greep op die industrie en dat monopolie. Jaap Jansen en PG Kroeger duiken in dat wereldomspannende conflict met Diederik Baazil, die met Cagan Koc daarover een boek schreef: De belangrijkste machine ter wereld, hoe ASML verwikkeld raakte in een internationale machtsstrijd.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
In 2019 ontdekte Charles Kupperman – plaatsvervangend nationale veiligheidsadviseur in het Witte Huis van Donald Trump - dat niemand ter wereld kan wat ASML kan. Ook bondgenoot Japan niet. En dat in apparatuur van het vermaledijde Chinese Huawei - die Silicon Valley naar de kroon steeg - chips zaten van dat bedrijf in een dorp genaamd Veldhoven.
Premier Mark Rutte moest daarom in juli 2019 prompt langs bij Trump. De chaos van diens beleid leidde ertoe dat pas begin 2021 onder president Joe Biden serieus onderzocht werd hoe dit zat. Jake Sullivan - Bidens 'Kissinger' - hield zijn chef op een harde lijn tegen China en Rutte moest dus buigen.
Het echte verhaal van deze oorlog draait om Taiwan, niet om Veldhoven. Daar leeft Morris Chiang. Deze bejaarde geleerde heeft de geschiedenis veranderd, zegt Diederik Baazil. Chiangs bedrijf TSMC maakt 90 procent van de geavanceerde chips wereldwijd. Die kan TSMC alleen maken dankzij de techniek van partner ASML. Zijn memoires heeft hij alleen in het Chinees geschreven. Een Engelstalige versie zou te explosief zijn voor de politieke relatie met Taiwans beschermheer Amerika.
In Veldhoven moest toenmalig ASML-chef Peter Wennink sinds 2019 deze koude oorlog zien te overleven. Zijn focus was helder: het bewaken en uitbouwen van het monopolie van zijn bedrijf, grote omzet en winst om te kunnen investeren in de volgende generatie hightech en politici zoveel mogelijk buiten de deur houden. Hij deed de ruitjes van het Torentje rinkelen en schoffeerde zijn gastheren in het Witte Huis.
De fronten verharden zich. De Nederlandse neiging tot soloacties irriteren bondgenoten. Cruciale partners zijn Frankrijk en Duitsland – bijvoorbeeld vanwege toeleverancier par excellence Zeiss - maar ook Japan, Zuid-Korea en natuurlijk het bedreigde Taiwan. Volgens de huidige ASML-baas Charles Fouquet moet de vraag nu zijn: “Wat is goed voor Europa en dus voor Nederland?”
Wie gaat het antwoord hierop formuleren? Het kabinet-Schoof en PVV-minister voor Buitenlandse Handel Reinette Klever waren in dit opzicht rampzalig. Aanstaand premier Rob Jetten zal hier 'nieuw leiderschap' moeten tonen. De confrontatie rond Nexperia is hierbij klein bier, signaleert Baazil maar vast. De ontwarring van deze geopolitieke knoop moet prioriteit nummer 1 zijn voor Jetten en zijn nieuwe kabinet. Net nu de nieuwe nationale veiligheidsstrategie van Trump de EU-bondgenoten dumpt en deals met Vladimir Poetin en Xi Jinping voorop zet.
***
Verder luisteren
549 - China en Japan op ramkoers https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/549-china-en-japan-op-ramkoers
547 – Knopen doorhakken, hervormen en stevig investeren: het formatie-advies van Jeroen Dijsselbloem en Pieter Duisenberg https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/547-knopen-doorhakken-hervormen-en-stevig-investeren-het-formatie-advies-van-jeroen-dijsselbloem-en-pieter-duisenberg
525 –Wat Brainport Eindhoven ons leert en hoe we onze economie nóg toekomstbestendiger kunnen maken https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/525-wat-brainport-eindhoven-ons-leert-en-hoe-we-onze-economie-n-g-toekomstbestendiger-maken?in_playlist=podcast
497 – De krankzinnige tarievenoorlog van Donald Trump https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/6726d535-1e03-4b41-92d0-98b29876db9d
462 - Allard Castelein moet essentiële grondstoffen veiligstellen
458 - De gedroomde nieuwe wereldorde van Poetin en Xi https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/7e62cdac-bdb9-450c-af23-a7f974ec3e42
454 - Hoe Nederland als kennisland steeds weer vastloopt in bestuurlijke spaghetti https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/e974b3f9-b00e-4019-8eae-c93aacccb90f
453 – 75 jaar Volksrepubliek China, waar is het feestje? https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/2268a339-e0ca-4d2a-85bd-2ec5c4b6a1ca
446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/7af41d6c-1463-4010-94df-a702f6f5cf08
431 - Handelsland Nederland staat op het spel https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8f019a55-5189-4ed9-972a-3987b4de72c6
306 - De gevoelige geopolitieke relatie met China https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/05aea6d2-35e8-4d84-9c04-db5af915ec35
220 - China's nieuwe culturele revolutie https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/3d52b1c2-d383-4e2c-991b-5531b6de78ae
25 - Hoe China ondanks boycot toch zaken wilde doen met Nederland https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/4e108b0b-48b8-4f08-ae56-581bde7d9fd2
24 - Ties Dams over China's nieuwe keizer Xi Jinping https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/796c8734-7866-4295-b672-335e345da39e
200 - De Heerser: Machiavelli's lessen zijn nog altijd actueel https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/67379542-f134-4fa3-a50f-0fd6ed6e087a
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:31:37 – Deel 2
01:00:55 – Deel 3
01:20:20 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 09 Dec 2025 - 550 - 550 - Dick Schoof, een premier om van te leren
Voordat hij uitzwaait als minister-president lijkt hij al vergeten. Terwijl er van leven en werk van Dick Schoofen van de resultaten veel valt te leren. Reflecties daarop zijn zinvol voor Rob Jetten en iedereen die geeft om de publieke zaak.
Jaap Jansen en PG Kroeger praten hierover aan de hand van twee gloednieuwe boeken:
Lamyae Aharouay & Petra de Koning – Dick Schoof
en
Het boek over Schoof is 128 bladzijden. Geen 'Thorbecke wilt het!' of 'Een slag anders' over Ruud Lubbers. Gelet op zijn palmares als premier niet onbegrijpelijk. Maar in Schoof had wel degelijk een uitvoerige en indringende biografie gezeten indien hij nimmer premier geworden was.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
De man die zo'n 40 jaar in het Haagse bestuur een rijkgeschakeerde loopbaan kende, had een waarschijnlijk zeer fascinerende biografie verdiend van 'ambtelijk fikser' gedurende decennia waarin Den Haag en de departementen en zbo's diepgaand veranderden. Schoofs lessen, crises, aanpak, belevenissen en visie op bewindslieden, premiers en collega's hier en elders hadden voor bestuurskundigen verplichte kost kunnen zijn.
Zijn eerste functie op Onderwijs en Wetenschappen was al leerzaam. Hoe hij als groeibriljant bij een doorgewinterd en gul leermeester gelanceerd werd. Later, bij minister Ivo Opstelten op Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, werd zijn capaciteit als fikser en troubleshooter het kenmerk dat hem op de ambtelijke roltrap omhoog zette.
Toch ging het mis toen hij zijn droombaan sectretaris-generaal van Defensie niet kreeg. Daar was meer vereist dan een fikser en zijn imago van 'lachende moordenaar' bij het reorganiseren van ambtelijke diensten past ook niet erg bij de missie van dat ministerie.
Als NCTV en AIVD-baas kwam Schoof in de kring rond Mark Rutte. Diens afkeer van 'visie' in combinatie met waardering voor dienstbaarheid gaven Schoof vleugels.
De vraag van Geert Wilders of hij premier wilde worden was overrompelend, maar wat het meest opvalt is hoe luchthartig hij die beantwoordde. Te laat merkte hij daarom dat de vier fractieleiders van de coalitie hem hadden belazerd in hun wanhopige zoektocht naar een bereidwillige kandidaat. Al bij de regeringsverklaring werd hij door Wilders en Pieter Omtzigt vernederd. En – onthullend in het boek van Aharouay en De Koning - ambtelijk AZ was verbijsterd: "Het ging he-le-maal niet goed."
Als premier had hij één moment waarop hij werkelijk het verschil had kunnen maken. Dat betrof het thema dat hem in zijn eerdere loopbaan rond MH17 had geleerd 'het kan zomaar voorbij zijn': Oekraïne. In een fel Tweede-Kamerdebat lieten PVV en BBB blijken niet gediend te zijn van een soevereine lijn van de premier in Europees overleg. Uiteindelijk zwichtte hij voor die twee partijen en NSC, opgejaagd door JA21.
Pikant nu we weten wie waarschijnlijk Schoofs opvolger wordt: één fractieleider uitte zich toen erkentelijk en onder de indruk van Schoofs moment van principiële volharding. Rob Jetten. Maar ook dat mocht niet helpen.
Het dunne boek biedt wel een inzicht in diepere oorzaken van Schoofs onhandige en soms de Kamer irriterende wijze van communiceren. Hij kon als scholier niet goed spellen en is nog steeds beperkt taalvaardig. Zijn favoriete boek is Guust Flater.
***
Verder luisteren
Dick Schoofs premierschap
428 – Dick Schoof, de 'premier van buiten', is de ultieme insider https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/9488f43f-1ea4-49b9-b223-b42dac778d26
438 –Het nieuwe kabinet als kleuterklas. De koning kun je niet spelen https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d98180ef-659e-4273-a0b1-56bb9c8e23aa
448 - Premier zonder kompas https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/cadea232-77f4-48d3-8ff8-e6cccb46e855
456 - De zeven crises van het kabinet-Schoof https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/b679ced5-2a6f-417b-83e0-1cd701f4abbb
495 - De zeven burgeroorlogen van Dick Schoof https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/a1b2f09f-ce52-4530-983e-80a3591cff0e
511 – De val van het kabinet-Schoof https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/53d47dca-5918-404a-acc6-d87f4690c93e
Nederland nu
474 – Parlementair historicus Joop van den Berg: “De democratie is in groot gevaar. Je moet niet denken: het loopt wel los" https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/cc04f1a0-75fa-4300-9ba6-a40b893f4c03
521 - Hoe saaier de politiek, hoe gelukkiger het land https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/521-hoe-saaier-de-politiek-hoe-gelukkiger-het-land?in_playlist=podcast
527 - Politici en hun boek https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/527-politici-en-hun-boek?in_playlist=podcast
Eerdere premiers
520 - De radicaaldemocratische erfenis van Pieter Vreede
https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/520-de-radicaaldemocratische-erfenis-van-pieter-vreede
274 - Thorbecke, denker en doener https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/9fe72827-e9eb-4e1c-b370-f19c520e353a
149 - De zeven levens van Abraham Kuyper, een ongrijpbaar staatsman https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/da2d9a1c-dbaa-4a64-85dc-c6b0323e2f0b
443 – Negen premiers en een explosief Oranjehuis https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/9913cb5e-ccb4-4c9c-8b4a-811736125db2
461 - Ruud Lubbers zag het een slag anders https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c2c97419-89bc-4f85-8316-58d1bee4efcf
64 - Wim Kok, een leven op eigen kracht - gesprek met biograaf Marnix Krop https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/44962077-a973-4459-969c-812d1efac686
173 - Onder de pragmatische Mark Rutte werd de VVD de grootste, maar ook kwetsbaar https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/b0fb026c-d48c-4947-9b3a-cdb01c636929
Ambtelijk leiderschap
120 - Roel Bekker: Waarom bij de overheid dingen zo vaak fout gaan https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/a2d44af3-4a3b-4ba1-bed9-7669047afacf
186 - Hoe je een ministerie bestuurt, terreur bestrijdt en Poetin op je dak krijgt: Tjibbe Joustra over crisis en controle https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/4a65dc95-a50f-437f-a04a-e5a8ead82291
226 - In het oog van de orkaan: Roel in 't Veld over wat er mis is met politiek en bestuur https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/258ddef0-b3f6-43fc-a88b-c70dafb7eeb7
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:35:35 – Deel 2
00:53:15 – Deel 3
01:21:00 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 05 Dec 2025 - 549 - 549 - China en Japan op ramkoers
Een slaande ruzie tussen de nieuwe premier van Japan Sanae Takaichien het Chinese bewind van Xi Jinping zet een oud conflict op scherp. Dit raakt niet alleen de machtsverhouding in Oost-Azië, maar meteen ook de rol van de Verenigde Staten in de Stille Oceaan en die van Rusland in zijn eigen verre oosten. En omdat het uiteindelijk draait om het eiland Taiwan, raakt het ook de Europese Unie. En bovenal Nederland, als thuisbasis van ASML.
Jaap Jansen en PG Kroeger diepen drie vragen uit:
-Waarom provoceerde premier Takaichi meteen bij haar aantreden de grote buur? En waarom reageerde Trump, die 'groot respect' voor haar heeft, zo afhoudend?
-Waarom sloeg Xi zo fel terug?
-Welke diepe historische gevoeligheden, herinneringen en angsten maken deze explosie even begrijpelijk als riskant?
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Het pacifisme werd Japan na 1945 opgelegd door president Harry Truman als prijs voor de terugkeer onder de 'fatsoenlijke naties'. Maar in 1972 kwam de 'Nixon Shokku'. De opening naar China door Richard Nixon leek Japan in de kou te zetten en dwong tot herijking van de geopolitieke strategie. Premier Shinzo Abe zette de deur open naar 'zelfverdediging' als agressievere houding en stelde: “Een noodsituatie rond Taiwan is een noodtoestand voor Japan."
Dat zijn protegee Takaichi dit herhaalde toen zij Taiwan bezocht, alarmeerde Beijing. Haar coalitie werd direct vanuit China onder druk gezet. Maar dit gaf haar populariteit alleen maar een impuls.
Het lijkt erop dat het Chinese bewind hier ook een onverwachte kans zag. Een overleg met een hoge ambtenaar uit Tokyo werd theatraal in scène gezet om hevige nationalistische en historische affecten op te jagen. Zowel militair als cultureel werd Japan in de ban gedaan. Popconcerten van JO1 werden geschrapt, toerisme opgeschort. Een herhaling van massale anti-Japan demonstraties van 2010 dreigde. De Japanse premier probeerde meteen te sussen.
Xi Jinping kan deze opwinding goed gebruiken. Hij laat het volk stoom afblazen nu hij zijn nieuwe vijfjarenplan inluidt waarin hightech prioriteit heeft maar het platteland en de middenklasse moeten inleveren. En door Japan aan te pakken terwijl Trump hem schijnbaar bijvalt, laat hij Taiwan voelen dat het eiland nog verder in het isolement gedreven wordt.
Deze harde aanpak is in China niet zonder reden populair. Japan overtrof na 1870 de grote buur als nieuwe, moderne wereldmacht en veroverde Taiwan en Korea. Sleutelfiguur in deze razendsnelle ontwikkeling was keizer Meijidie zijn land opengooide naar het Westen als een soort Thorbecke of Deng Xiaoping van zijn tijd.
De gruwelen van Japanse agressie in China na 1930 en Mao's militaire triomf over Japan drukken een zwaar stempel op de relaties. Ten diepste is China nog steeds bevreesd voor een ambitieus Japan. Dat premier Takaichi zich als een soort beschermvrouwe van Taiwan zou profileren raakt een open zenuw.
Maar tegelijkertijd kan Xi dat eiland laten nu voelen hoe het alleen staat. Het kan zich maar beter in de open armen van China storten. Zijn droom van een 'vreedzame hereniging' naar het model van Dengs greep naar Hong Kong kan zo dichterbij komen. Hij zou dan de voltooier zijn van de nationale eenheid en als heerser voorgoed de gelijke worden van Mao en Deng.
***
Verder luisteren
458 - De gedroomde nieuwe wereldorde van Poetin en Xi https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/7e62cdac-bdb9-450c-af23-a7f974ec3e42
453 – 75 jaar Volksrepubliek China, waar is het feestje? https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/2268a339-e0ca-4d2a-85bd-2ec5c4b6a1ca
24 - Ties Dams over China's nieuwe keizer Xi Jinping https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/796c8734-7866-4295-b672-335e345da39e
220 - China's nieuwe culturele revolutie https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/3d52b1c2-d383-4e2c-991b-5531b6de78ae
245 - Oompje neemt de trein – de reis die China naar de 21e eeuw bracht https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8041cd16-d577-45e1-83a9-efd7676c226a
250 - Nixon in China: de week die de wereld veranderde https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/bee983d6-1372-470a-8ce9-27ea6a2d3020
225 - Nixon in China: Henry Kissinger's geheime (en hilarische) trip naar Beijing
https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/cff20ade-b4b1-47a8-b554-0fccc620e096
447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/eee9ebfb-042b-4753-b70d-a48e915b5beb
488 - Het Congres van Wenen (1814-1815) als briljant machtsspel https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/1423134d-c671-4a71-805a-1d21ab9f7de6
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:36:16 – Deel 2
00:54:06 – Deel 3
01:20:19 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 02 Dec 2025 - 548 - 548 – Poetins dictaat voor Oekraïne
Europa en Oekraïne staren naar een ‘vredesplan' dat twee vastgoedmaatjes van Vladimir Poetin en Donald Trump hebben opgesteld. Ongeloof is hun deel. Intussen lekten telefoongesprekken van die bemiddelaars uit, waaruit blijkt dat Trumps gezant Steve Witkoff het Kremlin adviseerde hoe de president te vleien en manipuleren.
Jaap Jansen en PG Kroeger analyseren de situatie in het licht van actualiteit en historie. Poetin wil - net als Jozef Stalin tegenover Franklin D. Roosevelt en Leonid Brezjnev tegenover Richard Nixon - erkend worden als een gelijkwaardig wereldheerser. Te meer nu zijn oorlog geen triomf werd en China Rusland meer en meer als vazal behandelt.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Trump moet een 'vrede' realiseren die Poetin als winnaar etaleert, omdat hij alleen zo het Kremlin kan afsplitsen van Beijing en een deal met Xi Jinping over hun invloedssferen kan regelen. Europa, Gaza en Kyiv zijn alleen maar lastige obstakels voor die geopolitieke ambitie.
Dat is de reden waarom de 28 punten van het vredesplan nog het meest lijken op het Verdrag van Versailles, met Oekraïne in de rol van het verslagen Duitsland. Trump vindt Volodymyr Zelensky toch al ondankbaar, dus zetten Witkoff, JD Vance en hij in op een overeenkomst die Poetin comfort geeft.
Elementen als de afsplitsing van grensprovincies, halvering van de strijdkrachten, economische exploitatie van grondstoffen, decennia van financieel-economische slavernij en een bewust politiek-diplomatiek isolement moesten in 1919 Duitsland breken en worden nu Oekraïne opgelegd. Zelfs wordt gedicteerd waarin Kyiv als toekomstig EU-lid wel of niet mag participeren, zodat ook de soevereiniteit van de EU en haar lidstaten aan Poetins welgevallen onderworpen zou worden.
Eén detail is veelzeggend. De Russische taal en de Russisch-Orthodoxe kerk moeten 'in ere hersteld' worden. Poetin grijpt weer terug op zijn beruchte speech van februari 2022, waarin hij het bestaan van Oekraïne als natie, als volk en cultuur ontkende. Het land moet zich cultureel weer onderwerpen aan het Kremlin en patriarch Kirill, kortom. Hij is de winnaar van deze oorlog.
Deze eis grijpt terug naar de oorsprong van de oosterse orthodoxie. In 325 - precies nu groots herdacht, ook door Leo XIV - zat keizer Constantijn de Grote het eerste wereldwijde concilie voor. Met die rol begon het Cesaropapisme waarin de keizer zowel wereldlijk heerser als spiritueel hoofd van zijn imperium was.
De historie van die traditie voert ons langs de grandioze Hagia Sophia, via de eerste kathedraal in Kyiv in 1011 en de opkomst van Moskou na het eind van het Mongoolse wereldrijk. De tsaar - ceasar - vereenzelvigde zich ook daar met wereldlijke én spirituele dominantie. Peter de Grote wilde modernere heerschappij en vervolgde bruut de vrome oudgelovigen. Catharina de Grote sloot een politiek compromis met de patriarch, zodat zij - als 'matushka', moerder van het volk - haar verlichte despotie kon doorzetten.
Poetins rolmodel, tsaar Nicolaas I, gaf dat cesaropapisme repressieve ideologische en romantisch-nationalistische scherpte. Na de revolutie van 1917 waren de vervolgingen hard, totdat Stalin in 1941 de kerk nodig had als bron van nationale aanmoediging tegen Hitlers Wehrmacht. Om te overleven boog de patriarch opnieuw.
Poetin heeft zich dit model eigen gemaakt. Een triomf over Oekraïne via Trump zou bewijzen dat hij een ware tsaar is die de ‘joodse president’, de westerse jeugd en de afgesplitste kerk van dat land weet te onderwerpen. Met de zegen van patriarch Kirill.
***
Verder luisteren
253 - Poetins bizarre toespraak: hoe de president de geschiedenis van Oekraïne herschrijft https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/2b612355-44ba-44d2-a02d-f2ad719fe23b
522 - Zeven zomerboeken (oa over Sergey Radchenko's boek To run the world) https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/betrouwbare-bronnen-522-zeven-zomerboeken
486 - ‘Welkom in onze hel’ Een jonge verslaggever aan het front in Oekraïne https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/0552f0eb-998a-4af2-8960-05429aa1f510
455 - De bufferstaat als historische - maar ongewenste - oplossing voor Oekraïne https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/0feef3c8-fd13-4461-860a-e54e2eba2f2c
447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/eee9ebfb-042b-4753-b70d-a48e915b5beb
487 - Donder en bliksem in het Oval Office https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/1470ab7b-7d1b-4138-be83-0d4bdd6f37aa
413 - "Eensgezind kunnen we elke tegenstander aan." Oana Lungescu over Poetin, Trump, Rutte en 75 jaar NAVO https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c2b2b09b-bba3-45b6-999c-3f844dcfa76a
287 - Waarom Robert Serry altijd weer terugkeert naar zijn Oekraïne https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/03b9a61e-53d2-4b8f-bdaf-7c46b9a9e229
510 - Brezjnev, Poetin en hun rampzalige oorlog. Lessen voor nu uit 1980 https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/1c5da2a5-4328-455d-ac31-e4d699afa73b
354 - Eenzaamheid, machtsstrijd en repressie in het Russische rijk van Poetin, Stalin en tsaar Nicolaas II https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/411a9106-9da2-40f5-9f06-9f19aff37246
327 - Poetin, Zelensky en wij. Een jaar na de inval https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/b4e93b54-7979-4cf2-9909-9a14c06514e0
258 - De kille vriendschap tussen Rusland en China https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ad5bd584-a93d-4a0a-9d1d-4d1eb6ca3819
257 - Het machtige Rusland als mythe: hoe 'speciale militaire operaties' een fiasco werden https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c9bf723e-2e02-4471-99c6-c5410883ce27
488 - Het Congres van Wenen (1814-1815) als briljant machtsspel https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/1423134d-c671-4a71-805a-1d21ab9f7de6
311 - De wereld volgens Simon Sebag Montefiore [over Catharina en Potjomkin] https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/caaa9aac-ea36-4633-9460-74da8adf4c2f
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:28:18 – Deel 2
01:00:09 – Deel 3
01:22:10 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Sat, 29 Nov 2025 - 547 - 547 – Knopen doorhakken, hervormen en stevig investeren: het formatie-advies van Jeroen Dijsselbloem en Pieter Duisenberg
D66 en CDA schrijven aan hun toekomstagenda. Jaap Jansen en PG Kroeger kijken naar die toekomst, de kansen, zorgen, vernieuwingen en sterke kanten van ons land in de komende decennia. Dat doen ze in deze aflevering samen met Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg en oud-minister van Financiën, nu burgemeester van Eindhoven Jeroen Dijsselbloem.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Ben je op zoek naar een geweldig matras? Ga naar mattsleeps.com, en gebruik de kortingcode bronnen voor een extra verrassing korting bovenop de huidige acties bij Matt Sleeps!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Pieter Duisenberg is kritisch op de staat van ’s Rijks financiën. Het kabinet-Schoof laat een ‘niet-complete begroting’ na. "De spreadsheets kloppen, maar ontsporing dreigt op termijn." En verantwoording van de belastinginkomsten en hun grondslag krijgt het parlement eigenlijk nooit. Hij valt oud-staatssecretaris Marnix van Rij – te gast in aflevering 546 - nadrukkelijk bij: pak in de formatie meteen de sanering van de fiscale regelingen aan. Daarmee is zo'n €35 miljard 'vrij te spelen'.
Jeroen Dijsselbloem hoopt dat de nieuwe generatie leiders aan het Binnenhof ‘zin heeft in hervormingen’. "Die €35 miljard, dat moet je zeker doen. Werk er direct samen aan, die eruit te peuren. Dat ontlast meteen ook de Belastingdienst." Hij valt informateur Sybrand Buma bij, dat aandacht voor de uitvoerbaarheid van Haagse regels cruciaal is.
Beiden zijn kritisch over het recente beleid. "Er is ingezet op consumptie, niet op de noodzakelijke investeringen waarop IMF, Europese Unie en het rapport-Draghi aandringen," stelt Duisenberg. Volgens Dijsselbloem kloppen de cijfers van de begroting wel en lijkt het of ons land er goed voor staat, maar de productiviteitsgroei stagneert en het onderwijsniveau zakt gestaag terwijl andere landen indrukwekkende verbeteringen laten zien. "We hebben ooit in Europa afgesproken dat we 3 procent van het bnp aan R&D moeten besteden. We halen nauwelijks 2 procent. Onze buurlanden presteren hier fors beter."
Hij pleit voor een langdurig investeringsoffensief, waarbij consumptieve 'koopkracht-gerelateerde' uitgaven door het kabinet in de hand gehouden worden. Bitter noteert hij dat lange termijn investeringen zijn weggesneden, bijvoorbeeld om de benzineaccijns wat langer laag te houden.
“De Nederlandse staatsschuld is maar 45 procent van het bruto nationaal product. Dat is laag, daar zit ruimte in. We mogen van Europa naar 60. Duitsland zit op 80. Je kunt met mij een goed gesprek voeren: moeten wij ook niet naar 80 procent. Het verdienvermogen van de Nederlandse economie raakt snel achterop als er niet drastisch geïnvesteerd wordt. Gerichte lange termijn investeringen in kennis, onderwijskwaliteit, infrastructuur wakkert groene groei aan. Dat verhoogt onze welvaart en houdt de voorzieningen op peil. Tegelijkertijd moeten dan wel andere uitgaven, zoals de zorgkosten, goed in de hand gehouden worden."
Volgens de Rekenkamerpresident heeft Nederland de afgelopen jaren ‘teveel ingezet op consumptie en niet op investeringen’: “Dan ga je steeds verder achteruit. We hebben in Nederland vijf of tien operaties-Beethoven nodig. Of wat Thorbecke al deed: vijf of tien Nieuwe Waterwegen.”
Dijsselbloem vindt dat een nieuw kabinet op korte termijn de energiebelasting voor het bedrijven omlaag moet brengen naar het niveau van Duitsland. Bedrijven kunnen internationaal anders niet goed concurreren.
De oud-minister van Financiën hoopt op een hervormingsgezind meederheidskabinet waaraan ook zijn eigen partij GroenLinks-PvdA deelneemt. Hij begrijpt niet waarom de VVD regeren met GroenLinks-PvdA uitsluit. “Sommige van de meest succesvolle kabinetten waren met VVD en PvdA.” Duisenberg, lid van de VVD, wil zich niet mengen in de politieke keuze van zijn partij, maar volgt de redenering van Dijsselbloem en voegt er aan toe: “VVD en PvdA hebben goed samengewerkt en in het parlement ook met GroenLinks. Voor de grote uitdagingen is brede samenwerking nodig.”
Als oud Tweede-Kamerleden hebben ze tips voor de net-aangetreden nieuwe Kamerleden. Duisenberg: “Leer goed waarnemen, los van je eigen dossiers. Vraag aan een oude rot hoe je een debat moet lezen.” Dijsselbloem raadt aan van elke portefeuille iets te maken, hoe gering het onderwerp ook lijkt. “En je leert het meest en het snelst van meedoen aan concrete wetgeving.”
***
Verder luisteren
507 - Het strenge oordeel van Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/19fb3651-29be-49dd-854b-eeb65ec692ff
423 – Eerst zien, dan geloven – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over de controle op de rijksuitgaven https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/f46ed50e-b5e7-430e-958f-8db017ce8d38
540 - Verkiezingscampagne 2025: waar het veel te weinig over ging https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/540-verkiezingscampagne-2025-waar-het-veel-te-weinig-over-ging 112 - Snels en Sneller: Tweede Kamer moet uitgaven strenger controleren https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/7e5a5628-abe2-437e-99dd-deebf7abe085
533 – Een nieuw belastingstelsel. Leuker kunnen we het niet maken, eenvoudiger wel https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/533-een-nieuw-belastingstelsel-leuker-kunnen-we-het-niet-maken-eenvoudiger-wel 493 - Het belastingkaartenhuis wankelt https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8e0d7872-9be8-439b-94cc-911bf8f7509e
537 – De kracht van de vijf Nederlandse zeehavens https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/537-de-kracht-van-de-vijf-nationale-zeehavens
525 –Wat Brainport Eindhoven ons leert en hoe we onze economie nóg toekomstbestendiger kunnen maken https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/525-wat-brainport-eindhoven-ons-leert-en-hoe-we-onze-economie-n-g-toekomstbestendiger-maken
471 - De verduurzaming is Nederlands grootste verbouwing ooit https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/e5cdb7b1-3c0a-4bb7-b180-ce3955e93887
512 – Hoe onderwijs, bedrijven en overheden samen de arbeidsmarktkrapte bestrijden https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/da589da5-3d17-468f-9fcf-536388414e67
516 – Files op het elektriciteitsnet: de energietransitie dreigt slachtoffer te worden van het eigen succes https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/54ccc73e-4200-4dbc-87c8-213c70e97491
490 – Duitslands grote draai. Friedrich Merz, Europa en Nederland https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8bac6adf-1b0e-49f1-8a4a-8340c99c6db3
421 - Bewonderd en gevreesd. De memoires van Wolfgang Schäuble https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d3971f5a-5150-4a6b-8739-b44b308a84e8
446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/7af41d6c-1463-4010-94df-a702f6f5cf08
427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/84273d61-0203-4764-b876-79a25695bed1
45 - Caspar Veldkamp: Griekenland van Tsipras naar Mitsotakis https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/db3f639d-61a3-49c9-875a-3fd0f9ce521a
02 - Jeroen Dijsselbloem en Coen Teulings over de Eurocrisis https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c2624e4e-7ba4-4177-85e7-ca71c2947621
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:31:41 – Deel 2
01:15:11 – deel 3
01:36:12 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Wed, 26 Nov 2025 - 546 - 546 – CDA’er Marnix van Rij ondanks alles een politieke optimist
Marnix van Rij heeft een hele loopbaan in politiek en bestuur achter de rug. Raadslid, wethouder, CDA-partijvoorzitter, Eerste-Kamerlid, nog een keer partijvoorzitter ad interim, staatssecretaris fiscaliteit en Belastingdienst in Rutte IV en nu plaatsvervangend bewindvoerder bij het IMF in Washington.
Zijn nieuwe boek Reflecties van een politieke optimist gaat over de voorbije vijf jaar en de vele perikelen die hij in die partij en dat kabinet van zeer dichtbij meemaakte. Jaap Jansen en PG Kroeger praten met hem over de lessen uit die troebelen en de mensen en momenten die daarvoor bepalend waren.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Begin 2021 viel hij in als CDA-voorzitter nadat Rutger Ploum de verantwoordelijkheid voor de missers in de verkiezingscampagne op zich had genomen. Een verlies van 19 naar 15 zetels bleek nog het minste pijnpunt.
Van Rij ontdekte dat de partijtop en de organisatie overladen waren met een reeks conflicten, frustraties en pijnpunten. Het leiderschap van Wopke Hoekstra was aangeslagen, bewindslieden communiceerden niet meer met elkaar, Mona Keijzerwerd door Mark Rutte zelfs ontslagen. De achterban roerde zich, niet in het minst de mensen en afdelingen die zich vooral thuis voelden bij Pieter Omtzigt. Maar die was overspannen afgehaakt, hield hof in Enschede en richtte uiteindelijk een eigen partij op.
In retrospectief ziet Van Rij dat Omtzigt zijn partij gijzelde door vaag te blijven over zijn intenties, zijn mate van loyaliteit en de behoefte om zijn gekwetste gemoed te laten strelen. Daarbij merkte hij dat Omtzigt niet was wie hij meende te zijn. Bij hem was sprake was van een radicalisering waarin hij ontkoppeld raakte van de christendemocratie.
Ook Van Rij slaagde er niet in een dialoog zonder wantrouwen te laten ontstaan - ook al omdat Omtzigt zich ondanks zijn slechte toestand in hoge mate bleef mengen in het Haagse en interne CDA-debat. Toen uit zijn kring van medestanders een geheim evaluatiedocument gelekt werd, was zijn rol uitgespeeld, ondanks alle pogingen hem 'bij de club te houden'.
Terugblikkend stelt Van Rij dat het vertrek van Omtzigt – en ook van Mona Keijzer, die naar BBB overstapte – uiteindelijk bevrijdend werkte. Een nieuwe generatie met een eigentijds wereldbeeld kon het CDA nu nieuw perspectief geven.
Terwijl hij in Rutte IV als staatssecretaris zijn handen vol had, werd hij in de kabinetsformatie van 2023-2024 juist door Omtzigt en diens NSC intensief geraadpleegd. Geert Wilderspolste hem daarop als informateur, om Ronald Plasterk op te volgen. Van Rij vond Plasterks werkwijze onzuiver en de uitkomst tamelijk funest. Niettemin werd hij door NSC alvast gepolst of hij niet zou willen aanblijven op Financiën, gelet op de grote problemen daar en de afhandeling van de toeslagenellende. Hij zei niet meteen nee, zo blijkt.
In de volgende fase van de kabinetsformatie tussen PVV, VVD, NSC en BBB werd het nog gekker. Omtzigt nodigde Van Rij uit voor een gesprek en vertelde ‘dat dit een dag zou worden die ik nooit zou vergeten’. Want nadat Plasterk zich wegens een integriteitskwestie onmogelijk had gemaakt, zou Wilders hem gaan polsen voor het premierschap. Hoewel de nieuwe CDA-leider Henri Bontenbal helder had gesteld geen CDA'ers in het nieuwe kabinet te willen zien, ging Van Rij toch praten.
Het gesprek met formateur Richard van Zwolen de vier fractieleiders duurde een uur. Duidelijk werd dat een premier van buiten de coalitie meer een etalagepop zou worden dan een leider. Het hoofdlijnenakkoord was bovendien zo anti-Europees dat Van Rij daar toch wel buikpijn van kreeg. En: “Als democraat vond ik dat Wilders zélf premier had moeten worden." Toen werd het Dick Schoof, de laatste in het rijtje potentiële premiers.
Voor de huidige kabinetsformatie komt Van Rij met nuttige wenken. En uit zijn werk in Rutte IV heeft hij twee cruciale agendapunten waar een nieuw kabinet direct 'meters kan maken'. Het saneren van ondoelmatige fiscale regelingen is helder in kaart gebracht. Hier is een ruimte van tientallen miljarden belastinggeld die veel effectiever ingezet kunnen worden. Als wezenlijke les uit de enquêtes en rapportages over het falen van overheidsinstanties zou een nieuw kabinet een Nederlandse versie van het Amerikaanse 'Handvest voor de rechten van belastingbetalers en toeslagengerechtigden' kunnen vaststellen. Burgers en uitvoeringsorganisaties weten dan wat zulke rechten zijn en hoe burgers met respect en helderheid bejegend moeten worden. "Zo bouw je aan herstel van vertrouwen."
***
Verder luisteren
291 – De dubbele jaren van staatssecretaris Marnix van Rij
543 – Kabinetsformatie: Hoe verkenner Wouter Koolmees een ‘nieuw moment’ kan creëren
541 - De terugkeer van het politieke midden
501 - Den Haag zonder Omtzigt en een Voorjaarsnota zonder beleid
491 - De voortdurende twijfels van Nieuw Sociaal Contract
410 - De Pirouette van Putters
398 - Kabinetsformatie 2024: de lege stoel van Pieter Omtzigt
386 – Ronald Plasterk, een verkenner met passie
212 - Het CDA zoekt zichzelf, Richard van Zwol en Pieter Jan Dijkman wijzen de weg
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:39:39 – Deel 2
01:03:30 – Deel 3
01:21:24 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 21 Nov 2025 - 545 - 545 - Het verfijnde advies van Wouter Koolmees en de struikelpartij van Hans Wijers, die de toekomstagenda al in z'n hoofd had
Het formatie-advies van verkenner Wouter Koolmees was vlijmscherp en tegelijk verfijnd. Uit het Kamerdebat daarover werd verrassend veel helder, al werd dat nogal overschaduwd door de lotgevallen van informateur Hans Wijers. Jaap Jansen en PG Kroeger bespreken hoe het Koolmees lukte een weg te banen en wat er nu gaat gebeuren. En: het geheim van Sybrand Buma.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Koolmees nam de Kamer bij de hand als een gids over een lastige bergpas langs ravijnen. Het einddoel noemde hij 'een stabiel kabinet', 'keuzes en oplossingen verhelderen' en 'tempo maken'. Hij legde Dilan Yesilgöz fijntjes uit waar zij mis zat en waarom zijn conclusie - D66 en CDA samen aan de slag - lucide was. Dat de Kamer elke motie afwees die zijn werk wilde amenderen, wijst erop dat hij blijkbaar had overtuigd.
Hij noemde de beoogde uitkomst een 'pacificatie' bij de grote, hardnekkige politieke dilemma's die politiek en bestuur al jaren verlammen. Rob Jetten moet een Pieter Cort van der Linden worden, is de niet geringe uitdaging door de verkenner. De D66-leider gaf met CDA-voorman Henri Bontenbal aan dit aan te durven. Juist ook omdát ze ideologisch duidelijk verschillen.
De VVD moest meemaken dat ze met lege handen en gemarginaliseerd langs de zijlijn is gezet. Bovendien met het risico dat in de informatiefase de wrakstukken van de Schoof-coalitie finaal exploderen. Een onbeheerste eruptie van Caroline van der Plas maakte dit onverwacht voelbaar.
Opmerkelijk was hoe Jesse Klaver zich vlekkeloos gouvernementeel opstelde en hoe Bontenbal een draai om de oren van Koolmees braaf incasseerde. Hij kreeg immers op zijn profiel van 'democratisch ethos' en 'betere politieke cultuur' volledig zijn zin van Koolmees.
De onderhandelaars van D66 en CDA kunnen aan de slag. Inhoud voorop bij grote thema's en grote lijnen ook van begrotingsbeleid en lange-termijn investeringen. Heel belangrijk is daarbij een klein zinnetje over 'de uitgangspunten voor de vorming van een kabinet'. Want daarin ligt besloten hoe wel degelijk nog voor kerstmis een kabinet op het bordes zou kunnen staan.
De rol van informateur Buma wordt daarmee essentieel. D66 moet slikken dat partner CDA onverwacht het hele proces kan sturen en domineren. Al direct bij aantreden gaf de oud CDA-leider zijn visitekaartje af als wetgevingskenner en man van het openbaar bestuur. Hij benadrukte dat de agenda van D66 en CDA direct kritisch getoetst moet worden op uitvoerbaarheid.
Buma is trouwens niet typisch iemand van 'het nieuwe CDA van Bontenbal'. Hij is als Fries aristocraat en burgemeester een man van 'de regio'. Het geheim van zijn aanpak? Zijn fameuze 'Bumor'. Een Brits soort ironie die zo droog is dat je er het beste iets bij kan drinken.
Niettemin is het jammer dat Wijers het veld moest ruimen. Die had al in zijn hoofd hoe de toekomstagenda moet luiden.
***
Verder lezen
***
Verder kijken
Netwerk over minister Hans Wijers van D66 (1997)
Toespraak Hans Wijers tot D66-congres in 2010
***
Verder luisteren
543 – Kabinetsformatie: Hoe verkenner Wouter Koolmees een ‘nieuw moment’ kan creëren
541 - De terugkeer van het politieke midden
540 - Verkiezingscampagne 2025: waar het veel te weinig over ging
446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd
261 - Mariëtte Hamer en de kunst van het voorzitten - een masterclass
209 - Kabinetsformatie 2021: Hamer houdt stug vol
125 - Wouter Koolmees, minister van Sociale Zaken in de coronacrisis
11 - Gerlacus Buma, soldaat van Napoleon en Willem I
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:36:14 – Deel 2
00:57:32 – Deel 3
01:22:21 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Sat, 15 Nov 2025 - 544 - 544 - De kettingzaageconomie van Argentinië
De Argentijnse president Javier Milei. Op rechts is hij cult. Donald Trump stopt hem miljarden toe. Elon Musk, de Duitse FDP en in Nederland JA21 vinden hem een held. Lex Hoogduins hulde voor zijn kettingzaag biedt Dilan Yesilgöz inspiratie voor een nieuw kabinet.
Javier Milei voert een wild experiment uit met zijn land. Het eerste wat hij doet is acht van de vijftien ministeries schrappen. Argentinië ziet blijkbaar geen andere weg. Bij tussentijdse verkiezingen groeide de steun in het Argentijnse parlement.
Wat is dat voor land en beleid, vragen Jaap Jansen en PG Kroeger zich af. Hoe konden jaren van grote bloei al een eeuw geleden in economische ellende wegzinken waar het land nooit meer echt uitgekomen is? En waarom beveelt Dilan Yeşilgöz Nederland het land van Máximaen Nicolás Keenan aan?
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
De band van het land aan de Rio de la Plata met Europa en Nederland ontstond toen Spanjaarden direct na 1500 die grote riviermonding ontdekten en koloniseerden. In de eeuwen nadien ontwikkelde zich daar een kolonie met een opvallend eigen karakter. Nauwelijks import van slavernij, een dominerende overheid in nijverheid en de handel, grote vrees voor en afkeer van rivaal Brazilië en opmerkelijk nauwe culturele en commerciële banden met het Britse Rijk.
De 19e eeuw maakte van Argentinië een land van burgeroorlogen, machismo van caudillos, gauchos en grondgrootbezitters, liberale vernieuwingen en zelfs een eigen Thorbecke, Juan Bautista Alberdi. Hij zag een 'nationaal project' voor zich van expansie en bloei door openheid naar massale, ongeremde arbeidsmigratie uit Europa. Na 1860 kwamen vele miljoenen uit Italië, Spanje, Midden-Oosten en vervolgde joodse gemeenschappen in Rusland en Polen.
Hun economisch succes was tussen 1880 en 1930 adembenemend. Superkampioen export werd Argentinië en Europa en Amerika smulden van het vlees, graan en sojaproducten uit de pampas. Rond 1900 was het land zo welvarend als de Britten en Duitsers, het ging er beter dan in Nederland.
Die eenzijdige oriëntatie begon na 1920 problematisch te worden. De depressie van 1929 sloeg hard toe. Stagnerende welvaart en verdwenen perspectief destabiliseerden het land en de politieke cultuur van caudillo'sging domineren. Coups door generaals en hun populistische beloften waren aan de orde van de dag. Legendarisch werd Juan Peron met zijn vereerde Evita. Argentinië nam een afslag die Europa na 1945 wist te vermijden.
De jaren na 1973 werden een catastrofe. De welvaart kelderde met 20%. Een 'smerige oorlog', AAA-doodseskaders van het 'Nationaal Reorganisatie Proces' en corruptie van de militairen deden hun bewind ten onder gaan, met behulp van de stoere Margaret Thatcher.
Sinds 1983 kent het land een serie van presidenten die met grote plannen als een soort wonderdokters de neergang zouden keren en oude glorie en welvaart herstellen. In werkelijkheid moest het IMF keer op keer komen saneren, werd de ene nationale munt vervangen door de andere, wisselden nationalisaties en privatiseringsgolven elkaar af en werd manipulatie van monetair verkeer een endemische bron van corruptie en zwarte economie.
Javier Milei is dan ook geenszins een verrassende president, eerder de zoveelste en wanhopigste in een reeks van populisten. Zijn luidruchtige pretenties van sanering en de facto uitverkoop aan Trumps miljarden om de situatie te redden, passen helemaal in dat patroon. Wie zijn beleid als ideaal model zou willen promoten voor het hoogontwikkelde EU-land van Brainport Eindhoven, Wageningen, Leiden BioScience en wereldwijd opererende logistiek en zeehavens, heeft toch iets uit te leggen.
***
Verder luisteren
489 – Trump, Musk en de aanval op de privacy
481 - Donald Trumps nieuwe idool William McKinley, ‘de tarievenkoning’
497 – Sander Tordoir over de krankzinnige tarievenoorlog van Donald Trump
431 - Handelsland Nederland staat op het spel
49 - De koningen van Hispanje die wij altijd hebben geëerd
242 - Adrianus van Utrecht, de Nederlandse Paus
488 - Het Congres van Wenen (1814-1815) als briljant machtsspel
339 – De geopolitiek van de 19e eeuw is terug
379 - Migratie: het werkelijke verhaal
535 - 100 jaar Margaret Thatcher, de Iron Lady
387 - Niets is zó politiek als opera - 100 jaar Maria Callas
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:19:55 – Deel 2
00:46:37 – Deel 3
01:21:54 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 11 Nov 2025 - 543 - 543 – Kabinetsformatie: Hoe verkenner Wouter Koolmees een ‘nieuw moment’ kan creëren
Het politieke stof daalt neer. Hoe nu verder? Wie likt welke wonden? Wie is in staat van ontkenning? Wie rouwen? Wie knijpt zich elke ochtend nog steeds even in de arm? De kabinetsformatie is begonnen!
Verkenner Wouter Koolmees wil na de verkiezingen een ‘nieuw moment’ creëren. Een dat moet zorgen dat oude, pijnlijke en onzekere momenten plaats gaan maken voor fris momentum. Nieuwe daadkracht is dan geen 'kiezersbedrog' overigens.
Jaap Jansen en PG Kroeger kijken naar de actuele stand van zaken, mede in het licht van lessen uit voorgaande verkenningen.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door Sanquin. Help mee aan de bloedvoorziening in Nederland en word bloeddonor
En met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
De kunst is dat een verkenner zichzelf niet presenteert als een 'Ersatz-Juliana', maar vooral de juiste vragen stelt aan de juiste fractieleiders op het juiste moment. Koolmees zal willen vaststellen hoe diep de wanhoop is op links, hoeveel mandaat GroenLinks-PvdA-aanvoerder Jesse Klaver en ook VVD-leider Dilan Yesilgöz nu echt hebben, wat kandidaat-premier Rob Jetten (D66) precies wil en hoezeer hij daarbij kan rekenen op het CDA van Henri Bontenbal en tegen welke prijs.
Jaap en PG schetsen ook hoe nuttig in deze fase buiten de camera’s om, voldongen feiten gemaakt kunnen worden. D66 heeft met 26 zetels geen dominante positie. Als duo met het CDA heeft D66 een stevig blok in de formatie. Gunnen deze twee partijen elkaar comfort op inhoud, profiel en bemensing van een komend kabinet, dan is veel mogelijk.
Informateur Mariëtte Hamer deed in 2021 voor hoe dat kan. Zij liet Rob Jetten en Sophie Hermans een conceptstuk opstellen als basis voor een breed gedragen program. Zo'n stuk zouden D66 en CDA - die beide benadrukken ‘vanuit de inhoud’ te werk willen gaan - nu samen kunnen opstellen. Met de keuzes en thema's die de ambitie voor de lange termijn helder aangeven als belangrijke voorwaarde voor een stabiel kabinet.
De komende informateur kan daarmee zowel VVD als GroenLinks-PvdA uitdagen zich daartoe te verhouden. Of juist twee informateurs: één uit VVD en één uit GroenLinks-PvdA. Met een akkoord op inhoud. En wie dan breekt betaalt, met de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart in het vooruitzicht.
Formateur Jetten rondt dit werk dan af en stelt na kerstmis met de nieuwe ministerploeg het nader in te vullen regeerprogram vast. Het kan wél. Sterker uit de storm. Een nieuwe start voor Nederland. Bouwen op vertrouwen.
Jetten en zijn ploeg kunnen dan met een dynamisch pakket aan de slag, waarbij 2026 geen verloren jaar hoeft te zijn voor de rijksbegroting. in plaats van nog meer Haags getreuzel en Schoofiaanse stilstand gaat de campagne voor de raadsverkiezingen dan van start met optimisme en goede zin.
***
Verder luisteren
541 - De terugkeer van het politieke midden
540 - Verkiezingscampagne 2025: waar het veel te weinig over ging
446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd
427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben
536 - Het Grote Energie Verkiezingsdebat
533 – Een nieuw belastingstelsel. Leuker kunnen we het niet maken, eenvoudiger wel
379 - Migratie: het werkelijke verhaal
261 - Mariëtte Hamer en de kunst van het voorzitten - een masterclass
209 - Kabinetsformatie 2021: Hamer houdt stug vol
125 - Wouter Koolmees, minister van Sociale Zaken in de coronacrisis
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:20:35 – Deel 2
00:39:28 – Deel 3
01:00:00 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 07 Nov 2025 - 542 - 542 - Spanje onder dictator Franco: een monarchie zonder koning
Het zijn bijzondere dagen. Koning Juan Carlos publiceert bittere memoires. Het Spaanse volk herdenkt de dood van dictator Francisco Franco en de troonsbestijging van die jonge prins – nu 50 jaar geleden. En staat stil bij het mirakel van democratisering, economische bloei en politieke impact in Europa.
Jaap Jansen en PG Kroeger duiken in de bloederige, soms wanhopige historie van de tirannieke Franco-jaren. Maar ook in de verrassende en opportunistische kanten van de wrede generaal en de onverwachte aspecten van zijn repressieve bewind. De ruzie over het volkslied, de promotie van de Flamenco en de snelle onttakeling van zijn dictatuur.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Stuur ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Francisco Franco (1892-1975) was door en door soldaat. Hield zonder scrupules huis in de koloniën, kreeg hoge rangen en werd door de linkse regering van de nieuwe democratische republiek opzij gezet. Hij steunde een staatsgreep die mislukte en ertoe leidde dat hij als enige topmilitair overbleef om een burgeroorlog daarna uit te vechten. Die won hij in drie jaar dankzij steun van Benito Mussolini en Adolf Hitler en de funeste verdeeldheid van zijn opponenten.
Als overwinnaar ging hij beestachtig tekeer. 'De Witte Terreur' vermoordde ruim 300.000 mensen en waarschijnlijk meer. Nog altijd worden massagraven gevonden en herleeft de angst, de wanhoop en het verdriet van die jaren.
Franco's bewind was repressief en hij regeerde als een potentaat zonder grondwet, staatsstructuur of parlement - feitelijk bij decreet. Maar was hij een fascist pur sang? De historici debatteren daar nog steeds over. Van huis uit reactionair-katholiek was hij allesbehalve democraat. Evenmin was hij vies van complottheorieën over bolsjewieken, vrijmetselaars, joden en links die volgens hem het ware Spanje ondermijnden.
De steun van Hitler en Mussolini tijdens de Burgeroorlog incasseerde hij moeiteloos, maar erg veel dankbaarheid hoefden zij niet te verwachten. Franco voerde een bewust ondoorzichtige politiek, waardoor hij iedereen op afstand hield. Churchillen Roosevelt knuffelden hem opportunistisch, Hitler wantrouwde hem diep.
Na de oorlog verzette hij de bakens. Hij herstelde de monarchie zonder een koning op de troon te zetten, liet zich propagandistisch vieren als redder van vluchtelingen en joden en legde een grondwet op die zijn almacht bezegelde. Probleem was wel het dreigend bankroet en de schrijnende armoede. Economische hervormingen kostten tijd, maar na 1959 werd Spanje vele jaren groeikampioen van de wereld, samen met Japan.
Repressie, massale emigratie - feitelijk 'export van menselijk kapitaal' - en economische bloei ondermijnden uiteindelijk het regime. Franco moest de teugels loslaten, ook vanwege ouderdomsziekten. Achter zijn rug werd een snelle transitie naar een eigentijds, Europees en democratisch bewind ontworpen. Zijn dood in 1975 viel samen met het eind van de dictatuur in Portugal en Griekenland en gaf een enorme impuls aan de democratisering van Zuid-Europa.
Juan Carlos maakte daarbij als koning veel tempo. De technocraat Adolfo Suarez werd de Thorbecke van Spanje. De inzet en prestaties van deze eerste vrije premier maakten hem een icoon van democratie en vernieuwing. Zonder Juan Carlos en Suarez was de vreedzame transitie waarschijnlijk veel minder succesvol verlopen.
***
Verder kijken
Franco probeert Engels te spreken (1936)
Franco dankt andere landen voor steun in de Spaanse burgeroorlog (1937)
De laatste toespraak van Franco (1975)
Jarcha - Libertad Sin Ira (1977)
***
Verder luisteren
355 - 2023: modern en succesvol Spanje wordt EU-voorzitter en houdt verkiezingen
312 - Schurend verleden - over cancelculture, politiek en geschiedenis (en Spaanse pijn)
311 - De wereld volgens Simon Sebag Montefiore (over de wereldoorlog tussen Spanje en sultans)
414 – Portugal: 50 jaar Anjerrevolutie
158 - Portugal: aan zee is een land nooit klein
478 - Was Hitler een socialist?
314 - Prins Heinrich XIII en het verlangen naar een autoritair Duisland
451 - 75 jaar Duitse Democratie
242 - Adrianus van Utrecht, de Nederlandse Paus(en eerst regent van het Spaanse wereldrijk)
49 - De koningen van Hispanje die wij altijd hebben geëerd
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:28:39 – Deel 2
00:53:12 – Deel 3
01:34:10 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 04 Nov 2025 - 541 - 541 - De terugkeer van het politieke midden
De historische uitslag van de Tweede-Kamerverkiezingen van 2025 zal nog jaren bestudeerd worden. Een eerste analyse van cijfers, trends en diepere achtergronden door Jaap Jansen en PG Kroeger.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken subiet contact!
***
1) GroenLinks-PvdA was vooral bezig alsnog de campagne van 2023 te winnen. En miskende hoezeer hun fusie geen nieuw elan maar de ego’s van partijdiva's uit het verleden bediende. Het werd geen ‘1977’: hoewel ‘klein links’ zware klappen kreeg. We voelen mee met Frans Timmermans.
2) D66 won dankzij de 'anti-Kaag'-campagne van Rob Jetten. Hij deed ongeveer alles wat zij zou verafschuwen. De opvolger van teflon-Rutte, met desnoods een leugentje. Zo maakte hij zich de tolk van het positivisme van ‘de constructieve krachten' en het echte contrast van Schoof en Wilders.
3) De VVD verloor sinds 2012 voortdurend en halveerde vanaf Ruttes toenmalige triomf. Dilan Yesilgöz verloor ook nu weer bijna 10% van haar aanhang. Het dansje van Dilan kan niet verhullen dat zij een horrorscenario is binnengestapt. Buigen of breken.
4) De PVV had een overzichtelijke avond. Anderen waren de schuldigen. Voor Schoofs ongekend falen of fascistische AI-campagnes droeg Geert Wilders geen enkele verantwoordelijkheid, uiteraard. Hij verheugt zich op zijn vertrouwde rol als oppositieleider.
5) Voor het CDA was het ten diepste net zo overzichtelijk. Het kon écht anders. Bijna vier keer zo groot worden schrijft parlementaire historie. Van rouwbeklag naar feestzaal - in twee jaar. Henri Bontenbal kan nu sereen bouwen op een stevig fundament. Hij weet zich 'incontournable'voor Jetten die de kleinste grootste partij ooit aanvoert.
6) Er zijn nog meer boeiende lessen. Hoe de SP al jaren zwaar overschat is. Hoe NSC zelfs in Enschede niet genoeg stemmen verwierf om ook maar één zetel te behouden. Hoe Volt opgeslokt werd en Aant Jelle Soepboerflopte. Hoe Diederik Boomsma als enige NSC'er overleefde en Mona Keijzer de grootste verliezer werd. Waarom we zowel Joeri Pool als Marieke Koekoek zullen missen.
En hoe Nederland geleid zal worden door twee Nederlands-Argentijnse paren!
***
Verder luisteren
538 - Verkiezingscampagne 2025: de bel voor de laatste ronde https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/538-verkiezingscampagne-2025-de-bel-voor-de-laatste-ronde
517 - Na de champagne de campagne https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/a98527fb-b8fb-49cb-a102-fab43ff3185f
536 - Het Grote Energie Verkiezingsdebat https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/536-het-grote-energie-verkiezingsdebat
532 – GroenLinks-PvdA: het glibberige pad naar één partij https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/532-groenlinks-pvda-het-glibberige-pad-naar-n-partij
529 – Schoten voor de boeg in de verkiezingscampagne https://vriendvandeshow.nl/bb/episodes/529-schoten-voor-de-boeg
524 - Met een wrakhoutkabinet naar de verkiezingen https://vriendvandeshow.nl/bb/episodes/524-met-een-wrakhoutkabinet-naar-de-verkiezingen
521 - Hoe saaier de politiek, hoe gelukkiger het land https://vriendvandeshow.nl/bb/episodes/521-hoe-saaier-de-politiek-hoe-gelukkiger-het-land
514 – De 'andere waarheid' na Schoof https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ad370858-1ae4-447b-8d4b-1bcf7bc33ac2
509 - Het verdriet van Geert Milders https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/07517a5c-fcf6-4ccb-815d-0dd4d08f26bd
50 - Vrijheid van onderwijs https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ca6e0fb5-3367-468a-a9d4-00d556393c28
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:35:10 – Deel 2
00:53:37 – Deel 3
01:18:00 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 31 Oct 2025 - 540 - 540 - Verkiezingscampagne 2025: waar het veel te weinig over ging
De verkiezingscampagne blonk niet uit in diepgang. De belofte dat 'de inhoud' nu centraal zou staan is maar heel beperkt nagekomen. Op enkele stevige interviews (bijvoorbeeld dit) en analyses (zoals deze) na leek het vaak of talkshows en debatten de campagne van 2023 over wilden doen. Alsof de politieke werkelijkheid met het kabinet-Schoof niet diepgaand en ook onthullend is veranderd.
Jaap Jansen en PG Kroeger kijken terug op de campagne vanuit de cruciale thema's voor de toekomst van Nederland die nauwelijks aan de orde kwamen.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Stuur ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Allereerst dat het oorlog is Europa, ook ons land aan grote risico's blootstaat en EU en NAVO zeer uitgedaagd worden. Pas op de valreep – in het EenVandaag-debat – kwam het aan de orde. De discussie ging steeds over de NAVO-norm voor defensie, maar bleef weg bij fundamentele vragen van oorlog en vrede op ons continent. Wat zou de rol en houding zijn van een komend kabinet bij garanties voor Oekraïne en Moldavië door EU- en NAVO-lidmaatschap, bijvoorbeeld.
Onze industrie en havens moeten snel veel weerbaarder zijn. Bijna nergens werd dit bediscussieerd, evenmin als de verdamping van de rol van Nederland in Europa in de afgelopen twee jaar. De harde conclusie van Manfred Weber (leider van de Europese christendemocraten) ‘Europa staat alleen, word wakker!’ vond weinig weerklank.
Diepgaande debatten over onze economie, het toekomstig verdienvermogen en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën ontbraken. Hypotheekrenteaftrek en 'goedkopere boodschappen' waren de steeds weer de onderwerpen.
Het financieel prutswerk dat op Prinsjesdag gepresenteerd werd door Eelco Heinen, de verlamming van het fiscale beleid en het schrappen van essentiële toekomstinvesteringen - van kennis en innovatie tot stikstof - bleven bijna geheel buiten beeld. Terwijl in de verkiezingsprogramma’s vanuit de middenpartijen al wel een duidelijke lijn te zien was op juist dit terrein en op de valreep door minister Vincent Karremans een Kamerbrief verzonden werd over industriebeleid met focus.
Dat opnieuw 'migratie' opgevoerd werd en vaak verknoopt met allerlei andere dossiers - wonen, zorg, onderwijs - getuigde van luiheid. En Dilan Yesilgöz – zelf juist een bewijs van succesvolle integratie - klaagde luidkeels over de vermeende gebreken hiervan. De feiten rond 'integratie' spreken duidelijke taal. We weten ook wat werkt en in stilte zijn intussen generaties jongeren daarmee succesvol bezig. Gelukkig maar, gelet op de tekorten aan talent in onze economie!
Intussen wilde het kabinet-Schoof Nederland vooral afstotelijk laten lijken om 'aanzuigende werking' te vermijden. Ook de discussie over artikel 23 van de Grondwet (de vrijheid van onderwijs) draait ten diepste hierom. Wat men de ene medeburger als vrijheid gunt zou de andere ineens misgund moeten worden.
De verkiezingen van 2025 draaien uiteindelijk om twee vragen. Hoe stevig herleeft het midden, post-Schoof? En hoe trouw blijft de rechtse kiezer na deze mislukte coalitie aan Geert Wilders?
***
Verder luisteren
538 - Verkiezingscampagne 2025: de bel voor de laatste ronde https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/538-verkiezingscampagne-2025-de-bel-voor-de-laatste-ronde
517 - Na de champagne de campagne https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/a98527fb-b8fb-49cb-a102-fab43ff3185f
528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa. https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/528-europa-ontwaak-manfred-weber-en-de-eenzaamheid-van-europa-en-vicepremier-vincent-van-peteghem-over-belgi-en-nederland
476 – Trump II en de gevolgen voor Europa en de NAVO https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/3330bc70-e865-4a9b-a480-914f254f7f16
447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/eee9ebfb-042b-4753-b70d-a48e915b5beb
537 – De kracht van de vijf Nederlandse zeehavens https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/537-de-kracht-van-de-vijf-nationale-zeehavens
536 - Het Grote Energie Verkiezingsdebat https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/536-het-grote-energie-verkiezingsdebat
525 –Wat Brainport Eindhoven ons leert en hoe we onze economie nóg toekomstbestendiger kunnen maken https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/525-wat-brainport-eindhoven-ons-leert-en-hoe-we-onze-economie-n-g-toekomstbestendiger-maken
516 – Files op het elektriciteitsnet: de energietransitie dreigt slachtoffer te worden van het eigen succes https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/54ccc73e-4200-4dbc-87c8-213c70e97491
431 - Handelsland Nederland staat op het spel https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8f019a55-5189-4ed9-972a-3987b4de72c6
533 – Een nieuw belastingstelsel. Leuker kunnen we het niet maken, eenvoudiger wel https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/533-een-nieuw-belastingstelsel-leuker-kunnen-we-het-niet-maken-eenvoudiger-wel
507 - Het strenge oordeel van Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/19fb3651-29be-49dd-854b-eeb65ec692ff
512 – Hoe onderwijs, bedrijven en overheden samen de arbeidsmarktkrapte bestrijden https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/da589da5-3d17-468f-9fcf-536388414e67
446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/7af41d6c-1463-4010-94df-a702f6f5cf08
379 - Migratie: het werkelijke verhaal https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d5de8cc4-937a-4481-986e-1ab92278fdd6
50 - Vrijheid van onderwijs https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ca6e0fb5-3367-468a-a9d4-00d556393c28
509 - Het verdriet van Geert Milders https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/07517a5c-fcf6-4ccb-815d-0dd4d08f26bd
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:21:55 – Deel 2
00:38:19 – Deel 3
01:18:03 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 28 Oct 2025 - 539 - 539 – Sloopkogel door historisch deel Witte Huis: Trumps metamorfose van Washington
Het Witte Huisis geen ambtswoning, maar het nationale symbool van de Verenigde Staten. Een politiek heiligdom. Élyséeen Torentje tegelijk. Niettemin was het in 250 jaar Verenigde Staten al van alles, van woonhuis tot kinderspeelplaats, crisiscentrum, perskamer, feestzaal, rouwkapel en seksplek. Een deel ervan is nu gesloopt voor een balzaal voor 1000 gasten. En dat is nog maar het begin. Trumps bouwproject is een en al symboliek.
Wat begon met ordinaire opsmuk in het oval office en een pantryvol MAGA-prullaria - 'Do not forget to visit the Gift Shop!' - ontaardt in een Versailles-achtige aanbouw bij een Romeins-republikeins stadspaleisje. Daar komt de destructie van historische plaatsen bij en een plan om heel het hart van Washington visueel te ruïneren.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Is dit megalomanie, vragen Jaap Jansen en PG Kroeger zich af. Welnee! In het milieu van Las Vegas en vastgoedmagnaten waar Donald Trump zich thuis voelt is zoiets de norm. Anne Applebaum analyseert het als een bewuste privatisering van de nationale symboliek en haar historische waarde. Zoals Trump ook '250 jaar Verenigde Staten' privatiseert, zodat de historie alleen door hem en in hem betekenis krijgt en verleent. Het is de geesteshouding van een autocraat.
En in geestverwanten in zulke regimes door de eeuwen heen vindt Trump zijn rolmodel. Keizer Nero bouwde een kolossaal standbeeld van zichzelf met een stadion ernaast, het Colosseum. Benito Mussolini schonk Rome een complex voor een wereldtentoonstelling en Olympiade.
De Kims bouwen nog steeds aan Pyongyang als een hoofdstad van lege façade-architectuur. Hun bewonderaar Nicolae Ceaușescu dreigde Boekarest met net zulke monsterlijke bouwwerken te ruïneren. De Muur viel net op tijd.
Jozef Stalin had waanzinnige bouwplannen en realiseerde ze. Al ging een 424 meter hoge toren pal naast het Kremlin met daarop een 80 meter hoog beeld van Lenin niet door. Adolf Hitler liet Albert Speer het Justitiepaleis van Brussel en de Arc de Triomphe in Parijs natekenen als voorontwerp voor zijn wereldhoofdstad Germania met haar Volkshalle. Alleen tunneldelen onder Berlijn en draagzuilen van zijn boog bleven over.
Maar ambitieuze democratische heersers kunnen er ook wat van. François Mitterrand liet Parijs verfraaien met zijn Grand Louvre en Piramide, Musée d'Orsay, La Vilette, Institut Monde Arabe, Grande Arche de la Défense, Bibliotèque Nationale François Mitterrand en natuurlijk de Opéra Bastille. Die werd geopend in 1989 met een gala voor de Revolutie van 14 juli 1789. Alle groten der klassieke zang traden op. 'Le Jour de Gloire est Arrivé!' De natte droom van Donald Trump.
***
Verder kijken
Trump’s new White House ballroom: modern luxury or historic risk?
President Trump on White House Ballroom Construction(en Mark Rutte doet of hij er niet bij is)
***
Verder luisteren
494 - Trumps aanval op de geschiedenis en de geest van Amerika https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ec4b170a-05a9-4af3-9010-c0986376dd3a
360 - 4th of July: Mar-a-Lago, de plek waar het al 100 jaar gebeurt https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d3a58eb1-086c-4fb6-8688-6d87a37d3925
481 - Donald Trumps nieuwe idool William McKinley, ‘de tarievenkoning’ https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/018eaa63-b81a-4b17-9342-e98ee53bf516
475 – Trumps rolmodel Andrew Jackson https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/06d493a9-b8fd-4fb9-a125-6399192697c0
459 – Rolmodel George Washington https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/92f012be-cd93-4928-b3b3-5bef409c6bca
519 - Thomas Jefferson, de revolutionaire schrijver van de Onafhankelijkheidsverklaring https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/519-thomas-jefferson-de-revolutionaire-schrijver-van-de-onafhankelijkheidsverklaring
397 - Benjamin Franklin, Zijner Majesteits meest loyale rebel https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/18e40074-a4f4-4752-8dc9-6fbdaf8c91f0
115 - Thomas Paine en De Rechten van de Mens https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/2271fce7-c85d-41fa-a64a-94e589251166
534 - Franse schandalen: Nicolas Sarkozy en andere presidenten waar een luchtje aan zit https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/534-franse-schandalen-nicolas-sarkozy-en-andere-presidenten-waar-een-luchtje-aan-kleeft
105 - Dagelijks leven in Nazi-Duitsland https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ad301f73-376f-4d97-b8c2-fb74f084db5e
531 - Muziek en tirannie: de schrijnende actualiteit van Dmitri Sjostakovitsj https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/531-muziek-en-tirannie-de-schrijnende-actualiteit-van-dmitri-sjostakovitsj
354 - Eenzaamheid, machtsstrijd en repressie in het Russische rijk van Poetin, Stalin en tsaar Nicolaas II https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/411a9106-9da2-40f5-9f06-9f19aff37246
395 - Winterboeken, met Stephen Kotkins monumentale Stalin-biografie https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8451693e-9bbe-4b87-906b-4a494edfca2e
394 – Honderd jaar na zijn dood: de schrijnende actualiteit van Lenin https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/27f967ab-d2e5-496f-83bd-d5d3c1e26413
281 - Fourth of July: Amerika reisgids voor politieke junkies https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d1f6fb79-49b3-456e-a7b3-b09ddf2a5ae8
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:23:27 – Deel 2
00:50:22 – Deel 3
01:24:40 - Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Sat, 25 Oct 2025 - 538 - 538 - Verkiezingscampagne 2025: de bel voor de laatste ronde
De campagne gaat richting eindstreep. Hoe zetten de partijen hun lijsttrekkers in? Welke thema's en welke uitnodigingen naar anderen vallen op? Wie zit klem en wie krijgt onverwachte kansen?
Jaap Jansen en PG Kroeger verdiepen zich in het positiespel van VVD, D66, GroenLinks-PvdA en CDA. Een zelden vertoonde politieke strijd. Niet vaak was er een campagne waarin de zittende premier politiek zó afwezig en gecastreerd was, waardoor verrassende kandidaten voor die functie zich kunnen aandienen.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Stuur ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
De VVD heeft een lastige taak. Dilan Yesilgöz moet de kiezers de Schoof-coalitie doen vergeten. Het beleid kan zij zo niet verdedigen en de wens van een centrumrechts kabinet komt niet uit de verf. CDA en D66 laten zich niet tot willoze vazal maken. En hun geheugen is actiever dan het liberale.
Door de PVV én GroenLinks-PvdA uit te sluiten maakt de VVD meteen elke partij die met de linkse fusiepartij de dialoog aan wil besmet. Erg aanlokkelijk of 'gaaf' maakt de VVD de stembusgang zo niet. Het optimisme en de vrolijkheid van Mark Rutte lijkt geheel verdwenen.
D66 kan zijn geluk niet op. Rob Jetten lijkt van de Rutte-toverdrank te hebben gedronken. De strategische bewegingen van VVD, GroenLinks-PvdA en Volt hebben zijn speelveld fors vergroot. Met het CDA bezet D66 een groeiend deel van het middenveld, waarbij zij uitstralen elkaar dat te gunnen. Dat positivisme is een scherp contrast met de oude Schoofcoalitie waar de VVD aan vastgekleefd blijft.
Toch moet Jetten oppassen. In het laatste RTL-debat maakte zijn vrolijkheid hem kwetsbaar voor de scherpte en ervaring van Frans Timmermans. Er ontstond een moment dat de allure had van Jan Peter Balkenendetegen Wouter Bos in 2006 en Rutte tegen Emile Roemer in 2012. En ook nu over de zorgkosten! Dat liep toen lelijk af voor die twee.
Tot nu toe stagneert GroenLinks-PvdA. Het Den Uyl successcenario van 1977 wil maar niet opdoemen. Van Timmermans’ eigen sterke thema’s wordt geen gebruik gemaakt. Europa, klimaat en energie en hoe dit in de toekomst van onze economie doorwerkt, ze blijven ongenoemd, terwijl hij hier ongeëvenaard staatsman zou kunnen zijn.
Ook lijkt GroenLinks-PvdA de kiezer nauwelijks te willen herinneren aan de wanprestaties onder Schoof. Een zekere oubolligheid zit Timmermans ook nog dwars. Onbedoeld vergroot hij daarmee het culturele en mentale contrast met de twee concurrenten voor het premierschap Bontenbal (42) en Jetten (38) die een generatie jonger zijn.
Het CDA is net een zombie die nu voor de derde keer in vijftig jaar herrijst, nadat - zoals Henri Bontenbal zelf zegt - de vraag was 'wie bij de partij het licht uit zou doen'. Hij valt de Schoofcoalitie wél aan op 'gepruts' en 'chaos'. VVD en BBB hebben het daar heel lastig mee.
Bontenbal belooft onbekommerd saaiheid, zelfs in gesprekken met internationale media. Ruttes oproep 'normaal doen' en Lubbers' Rotterdamse doenerigheid weet hij te combineren. In de debatten blijkt kwetsbaarheid van zijn onervarenheid op het grote toneel. In het recente RTL-debat bleek hij niettemin een razendsnelle leerling. Een zelfspot over zijn kansen doet daarbij goed.
Geert Wilders’ PVV staat buitenspel en de meeste kleine partijen slagen er niet in met inhoud aandacht en respect te winnen. En soms vallen zij op door onderlinge heibel. Nu de bel voor de laatste ronde klinkt, is dat zelden politieke wijsheid.
***
Verder lezen
Hans Borstlap - Centrumpartijen, ga regeren!
***
Verder luisteren
532 – GroenLinks-PvdA: het glibberige pad naar één partij https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/532-groenlinks-pvda-het-glibberige-pad-naar-n-partij
529 – Schoten voor de boeg in de verkiezingscampagne https://vriendvandeshow.nl/bb/episodes/529-schoten-voor-de-boeg
524 - Met een wrakhoutkabinet naar de verkiezingen https://vriendvandeshow.nl/bb/episodes/524-met-een-wrakhoutkabinet-naar-de-verkiezingen
521 - Hoe saaier de politiek, hoe gelukkiger het land https://vriendvandeshow.nl/bb/episodes/521-hoe-saaier-de-politiek-hoe-gelukkiger-het-land
517 - Na de champagne de campagne https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/a98527fb-b8fb-49cb-a102-fab43ff3185f
514 – De 'andere waarheid' na Schoof https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ad370858-1ae4-447b-8d4b-1bcf7bc33ac2
477 - De VVD staat sterk, maar zit ook klem https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/73d13efe-789a-411a-9b2c-1cb8826843ef
De grote thema's van de campagne
536 - Het Grote Energie Verkiezingsdebat https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/536-het-grote-energie-verkiezingsdebat
533 – Een nieuw belastingstelsel. Leuker kunnen we het niet maken, eenvoudiger wel https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/533-een-nieuw-belastingstelsel-leuker-kunnen-we-het-niet-maken-eenvoudiger-wel
528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa. https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/528-europa-ontwaak-manfred-weber-en-de-eenzaamheid-van-europa-en-vicepremier-vincent-van-peteghem-over-belgi-en-nederland
525 –Wat Brainport Eindhoven ons leert en hoe we onze economie nóg toekomstbestendiger kunnen maken https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/525-wat-brainport-eindhoven-ons-leert-en-hoe-we-onze-economie-n-g-toekomstbestendiger-maken
516 – Files op het elektriciteitsnet: de energietransitie dreigt slachtoffer te worden van het eigen succes https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/516-files-op-het-elektriciteitsnet-de-energietransitie-dreigt-slachtoffer-te-worden-van-het-eigen-succes
512 – Hoe onderwijs, bedrijven en overheden samen de arbeidsmarktkrapte bestrijden https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/512-hoe-onderwijs-bedrijven-en-overheden-samen-de-arbeidsmarktkrapte-bestrijden
507 - Het strenge oordeel van Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/19fb3651-29be-49dd-854b-eeb65ec692ff
449 - De echte crisis is de woningnood https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/9a2aeb1b-3cb4-4a4e-a6a3-8c34e01e5802
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:32:08 – Deel 2
00:49:29 – Deel 3
01:29:20 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 21 Oct 2025 - 537 - 537 – De kracht van de vijf Nederlandse zeehavens
Ons land is uniek: we hebben én Brainport én Mainport. Kenniscentra en economische clusters op wereldniveau. Opvallend is dat de huidige verkiezingscampagne de structurele, lange-termijnversterking van die kurk waarop onze welvaart drijft lijkt te negeren.
Jaap Jansen en PG Kroeger verdiepen zich met experts in de vijf nationale zeehavens: hun kansen en de zorgen. En PG duikt in de bijzondere en zeer oude historie van deze delta van Europa.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door de Branche Organisatie Zeehavens. En natuurlijk met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje en wij zoeken contact.
***
"Wereldspelers van de industrie in onze zeehavens zijn allemaal bezig met verduurzaming. Maar de overheid moet het hen wel mogelijk maken”, zegt Boudewijn Siemons, ceo van Port of Rotterdam en voorzitter van de BOZ, de Branche Organisatie Zeehavens.
De historie van die geopolitieke begint bij Augustus, imperator van Rome. PG vertelt over diens indrukwekkende vlootproject op de plek waar nu de Wijkertunnel ligt. Maar ook in de eeuwen nadien bleek deze delta cruciaal voor de Europese economie en bepaalde zij de welvaart, urbanisatie, politiek en rol van deze streken op wereldschaal.
Het is een verhaal van Dorestad tot Brugge en van Amsterdam tot Vlissingen. Filips IItotThorbeckeenGeorge Marshall. Deze streken van de mondingen van Schelde, Maas, Rijn en Eems lijken nog het meest op de reusachtige delta van de Parelrivier, maar wie is onze Deng Xiaoping?
In de gesprekken met havenexperts komen die thema's heel eigentijds aan de orde. Cas König (ceo van North Sea Port) en Marco Waas (chief technology and sustainability van Nobian) schetsen de ontwikkelingen van de nauw samenwerkende havens van Gent, Terneuzen en Vlissingen in North Sea Port en die van het gespecialiseerde chloorcluster in Rotterdam. Nobian is een spil in de chemische innovatie en speelt daarom een sleutelrol in de verduurzaming en energietransitie. Uit hun verhalen zijn vele lessen te trekken voor beleidsmakers, industrie en bestuurders.
Ingrid Post (programmadirecteur energietransitie Noordzeekanaalgebied) en Kees Noorman (directeur van ORAM, de grote ondernemers in de Metropoolregio Amsterdam) praten over de optelsom aan grote uitdagingen die kenmerkend is voor wereldhavens. Van de toekomst van Tata Steel tot de beveiliging tegen drones. En van de spanning tussen veel meer woningbouw en industriële productie tot complexe lokale bestuurssamenwerking en aandacht uit 'Den Haag'. Strategische industrie is voor Europa essentieel, maar tegelijkertijd moet die ook verduurzamen en lange termijn perspectief houden.
Boudewijn Siemons richt de blik op heel die delta en de eeuwenoude rol als poort van Europa. Hoe houden we die vast? In elk geval is - zoals in vroeger eeuwen - de relatie en de afstemming met Antwerpen markant verbeterd. En hij benadrukt dat er geen tak van industrie in de havens is die niet intensief verduurzaamt.
Maar hij waarschuwt: "We zien tekenen van de-industrialisatie.” Reuzen als Shell, BP en ExxonMobil stoppen met uitbreiden of verplaatsen zelfs delen van hun industrie naar elders. “Willen we in Europa strategische autonomie, dan moeten we beseffen dat dit niet voor niks gaat lukken”, zegt hij. "De politiek is wakker geworden, maar de samenwerking moet krachtiger." Naast ‘Project Beethoven’ voor Brainport Eindhoven, zou er voor de zeehavens een vergelijkbaar ondersteuningsprogramma moeten komen.
PG heeft al een naam: Project-Händel, verwijzend naar diens Water Music!
***
Verder luisteren
536 - Het Grote Energie Verkiezingsdebat https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/536-het-grote-energie-verkiezingsdebat
525 –Wat Brainport Eindhoven ons leert en hoe we onze economie nóg toekomstbestendiger kunnen maken https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/525-wat-brainport-eindhoven-ons-leert-en-hoe-we-onze-economie-n-g-toekomstbestendiger-maken
516 – Files op het elektriciteitsnet: de energietransitie dreigt slachtoffer te worden van het eigen succes https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/54ccc73e-4200-4dbc-87c8-213c70e97491
462 - Allard Castelein moet essentiële grondstoffen veiligstellen https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/1d3bdae5-949a-420a-912e-f5eb6598dfba
338 - Hoe de stikstofcrisis de energietransitie vertraagt. En: wat intussen wél met sprongen vooruitgaat https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/44ca8c95-3d97-4311-ae55-f56bc5dd165c
528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa. https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/528-europa-ontwaak-manfred-weber-en-de-eenzaamheid-van-europa-en-vicepremier-vincent-van-peteghem-over-belgi-en-nederland
490 – Duitslands grote draai. Friedrich Merz, Europa en Nederland https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8bac6adf-1b0e-49f1-8a4a-8340c99c6db3
465 – De opmerkelijke overeenkomsten van Nederland en Noordrijn-Westfalen https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/4c172833-611f-43dd-ab7f-2338c2829ab8
446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/7af41d6c-1463-4010-94df-a702f6f5cf08
497 – De krankzinnige tarievenoorlog van Donald Trump https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/6726d535-1e03-4b41-92d0-98b29876db9d
481 - Donald Trumps nieuwe idool William McKinley, ‘de tarievenkoning’ https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/018eaa63-b81a-4b17-9342-e98ee53bf516
431 - Kabinetsformatie: Handelsland Nederland staat op het spel https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8f019a55-5189-4ed9-972a-3987b4de72c6
306 - De gevoelige geopolitieke relatie met China https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/05aea6d2-35e8-4d84-9c04-db5af915ec35
245 - Oompje neemt de trein – de reis die China naar de 21e eeuw bracht https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8041cd16-d577-45e1-83a9-efd7676c226a
520 - De radicaaldemocratische erfenis van Pieter Vreede https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/520-de-radicaaldemocratische-erfenis-van-pieter-vreede
274 - Thorbecke, denker en doener https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/9fe72827-e9eb-4e1c-b370-f19c520e353a
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1: historisch verhaal door PG
00:34:15 – Deel 2: Cas König en Marco Waas
01:04:26 – Deel 3: Ingrid Post en Kees Noorman
01:22:47 – Deel 4: Boudewijn Siemons
01:36:57 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 17 Oct 2025 - 536 - 536 - Het Grote Energie Verkiezingsdebat
De energietransitie is een van de grootste uitdagingen voor Nederland en Europa. Ze zorgt voor 'de grootste verbouwing ooit', zei Kees Vendrik (Klimaatplatform) in Betrouwbare Bronnen 471. "Het Deltaplan valt erbij in het niet", zei Manon van Beek (Tennet) in aflevering 516. En dankzij Poetin beseffen we: energiebeleid is veiligheidsbeleid. Alle reden voor dit livedebat voor publiek bij netbeheerder Stedin in Utrecht met vier prominente deskundigen die gekozen willen worden in de nieuwe Tweede Kamer.
Jaap Jansen en PG Kroeger praten met Suzanne Kröger (Tweede-Kamerlid GroenLinks-PvdA), Peter de Groot (Tweede-Kamerlid VVD), Ilana Rooderkerk (Tweede-Kamerlid D66) en Jantine Zwinkels (fractievoorzitter in de Utrechtse gemeenteraad, CDA). Over dilemma's en lange-termijnplannen om de energietransitie te versnellen na een fase van riskante vertraging onder het kabinet-Schoof. Wat zijn de verschillen en waar liggen de overeenkomsten voor het grijpen?
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie in samenwerking met Element NL, Energie Beheer Nederland (EBN), Energy Storage NL, Energie-Nederland, NL Hydrogen en Netbeheer Nederland.
Doe hier het Klimaat en Energie Kieskompas!
En natuurlijk met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Er is geen tijd te verliezen, vertraging is al snel achteruitgang en de urgentie wordt alleen maar groter. Alle vier de partijen beseffen dit. De VVD blijkt hoop te vestigen op het verbeteren van voorwaarden voor energiebeleid om uit de impasse te komen. D66 noemt de aanpak van VVD-minister Sophie Hermans niettemin 'zwabberbeleid', waarmee de ambities die zij van haar voorganger Rob Jetten zou doorzetten verspeeld zijn.
Opmerkelijk is dat eigenlijk elke partij afstand neemt van de liberalisering van energiebeleid sinds de jaren ‘90. De rol van de overheid is weer markant in beeld. Het CDA onderstreept daarbij een 'en-en-en' beleid van overheid en maatschappelijke partners samen, in de transitiefase kan geen optie genegeerd worden.
Dat Nederland energie-onafhankelijk moet worden staat voor alle vier buiten kijf. De VVD-initiatiefwet hierover krijgt lof, maar GroenLinks-PvdA vindt ‘m wel wat nationaal gericht. Suzanne Kröger pleit voor een Noordwest-Europa alliantie van landen rond de Noordzee en legt zware nadruk op energiebesparing. Jantine Zwinkels (CDA) bepleit een meer integrale aanpak met de wet 'Vitale infrastructuur', waarin ook de energiesector deel van het geheel is.
Eigen energiebronnen blijven essentieel, maar zodra dat erg concreet wordt, zijn de verschillen van mening snel zichtbaar. De VVD wil ook in Groningen kleine velden exploiteren, terwijl de andere partijen dit scherp afwijzen en verschillende routes wijzen naar gaswinning op zee en uitfasering van kolencentrales in 2030 en gaswinning in 2040.
Zeker zo spannend zijn de denklijnen rond kernenergie. Als 'achtervanger' voor de transitiefase bij wind en zon komen centrales wellicht zo’n tien jaar te laat en de kosten ervan zijn onhelder, maar wel enorm. Waarom dan toch daarop koersen als het nut achterhaald zou zijn?
De transitie haalbaar en betaalbaar maken en versnellen bevat vele politieke en technische finesses. De Kamerkandidaten gingen bijna gretig in op dilemma's en beleidsopties rond een nationale Co2-heffing, batterijen, waterstof van allerlei kleuren, warmtenetten en kostenreductie voor bedrijven en huishoudens. Ze zijn respectvol én af en toe lekker nerdy naar elkaar. Het debat is levendig en deskundig.
Het urgente thema van de netcongestie zorgt voor buikpijn. “Het nieuwe stikstofdrama”, zegt Suzanne Kröger. Het CDA wil met een congestieheffing de spreiding van stroomgebruik in de tijd aanmoedigen en de dekking van investeringen voor deze enorme opgave uitsmeren over meerdere generaties. Grote zorgen zijn er over leveringszekerheid van energie. De VVD blijkt hier zelfs een soort 'rekeningrijden' voor files in het stroomgebruik te bepleiten!
Het bouwen van 1 miljoen woningen en verduurzamen van alle bestaande huizen is de grootste verbouwing ooit in ons land. Zonder passende energie-infrastructuur gaat dat vastlopen. Ilana Rooderkerk erkent dat bij de 'tien nieuwe steden' van D66 goed bezien moet worden hoe dit haalbaar blijft. Warmtenetten of eigen stroomcentrales voor die steden verhogen immers de druk op het realiseren van de transitie nog verder.
VVD’er Peter de Groot krijgt de volle laag over een recente Kamermotie die ongeveer elke windmolen op land zou blokkeren 'want de mensen zijn bezorgd'. Het CDA noemt dat populistisch. GroenLinks-PvdA en D66 beamen dat we ons dit soort blokkades helemaal niet kunnen veroorloven.
Opmerkelijke eensgezindheid is er over de strenge kritiek van Mario Draghi op het incoherente beleid van de EU-lidstaten bij de fiscale behandeling van energiegebruik. De partijen beseffen dat dralen niet langer kan nu energiebeleid ook veiligheidsbeleid is geworden. Een deel van de grote investeringen zouden dan ook passen in de 5-procent norm van de NAVO defensie-investeringen. Energiepolitiek is geopolitiek.
***
Verder lezen
Middenpartijen kiezen voor extra inspanningen rond klimaat en energie
Het Grote Energie Verkiezingsdebat – ‘De energietransitie: we kunnen het’
Overzicht klimaat en energie in de verkiezingsprogramma’s
***
Verder kijken
Het grote Energie Verkiezingsdebat (integraal op video!)
***
Verder luisteren
415 – Klimaatbeleid: de inhaalslag van Nederland in Europa https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/b6c685db-4cdd-4135-a8b7-f148ede7238d
471 - De verduurzaming is Nederlands grootste verbouwing ooit https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/e5cdb7b1-3c0a-4bb7-b180-ce3955e93887
389 - De lange en hobbelige weg naar een klimaatneutraal Nederland https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/4f1a53f7-01a8-482f-9d8d-873ffa005f3d
338 - Hoe de stikstofcrisis de energietransitie vertraagt. En: wat intussen wél met sprongen vooruitgaat https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/44ca8c95-3d97-4311-ae55-f56bc5dd165c
516 – Files op het elektriciteitsnet: de energietransitie dreigt slachtoffer te worden van het eigen succes https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/54ccc73e-4200-4dbc-87c8-213c70e97491
435 - Klimaat en Groene Groei: Sophie Hermans heeft grote ambities, maar wordt het haar mogelijk gemaakt? https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/6788a21d-d2c8-4124-a765-385ca22e7728
460 - VVD'er Silvio Erkens strijdt voor versnelling van het klimaatbeleid https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/24cb20fd-6374-4a27-b07c-252a18a324b1
358 - Gesprek over ambitieus klimaat- en energiebeleid met Henri Bontenbal (CDA) https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/a157fa76-9412-4707-bc3b-f52a157aa6b1
369 - Klimaatminister Rob Jetten (D66) https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/6c04c7bb-7d1d-4ad4-9e18-39750951de37
244 - Frans Timmermans over klimaatbeleid, geopolitiek en weerbare democratie https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d1961e80-ac0d-4f56-8004-786246ca8114
106 - Diederik Samsom over het Europese klimaatbeleid https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/23412fb6-252c-4126-885e-03ad77b78e79
499 - EU-klimaatdiplomaat Tony Agotha, speciaal gezant in turbulente tijden https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/67f2462a-3dff-4dc9-9436-34ee42e75f3c
446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/7af41d6c-1463-4010-94df-a702f6f5cf08
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:39:49 – Deel 2
01:09:49 – Deel 3
01:34:00 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Sat, 11 Oct 2025 - 535 - 535 - 100 jaar Margaret Thatcher, de Iron Lady
De eerste vrouw als premier van het verenigd Koninkrijk was er veel trotser op dat zij de eerste bewoner van Downing Street 10 was met een bètagraad. Margaret Thatcher is nu 100 jaar geleden geboren – op 13 oktober 1925 - maar ze blijft actueel: Japan krijgt dezer dagen de eerste vrouw als premier en zij ziet de Iron Lady als haar voorbeeld.
In de iconische, polariserende politicus zat een volleerd actrice en ook een emotioneel mens. Jaap Jansen en PG Kroeger schetsen haar portret.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Beveilig je online leven met Surfshark VPN! Ga naar Surfshark en krijg 4 extra maanden. Geld-terug-garantie van 30 dagen inbegrepen.
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Margaret Hilda Roberts kwam allerminst uit het klassieke landadel of bankiersmilieu van de Tory Party. Ze hielp haar ouders in de kruidenierszaak, groeide op in een eenvoudig, vroom en liberaal nest. Politiek kreeg ze als vanzelfsprekend mee. Vader Alfred Roberts was gemeenteraadslid, wethouder en burgemeester van het stadje Grantham.
Ze is een boeiend voorbeeld van de sociale mobiliteit en emancipatiegolf die de Tweede Wereldoorlog met zich mee bracht. Oude maatschappelijke scheidslijnen en beperkingen aan de rol vrouwen werden onder de grote druk van de omstandigheden gerelativeerd. Margaret kon scheikunde studeren in Oxford, werd research assistent en voorzitter van de Oxford University Conservative Association.
De naoorlogse wederopbouw en de nadruk in de Conservative Party op ruimdenkender kansen voor nieuwe groepen gaven Margaret vleugels. Als jongste kandidaat voor het Lagerhuis, opvallend en doeltreffend debater en in de jaren nadat zij in 1959 gekozen werd ook jongste minister op een reeks van posten. Ze werd een generalist. En onder invloed van politiek filosoof en econoom Friedrich Hayek en haar man Denis Thatcher ideologisch behorend bij de rechtervleugel van de partij.
Ze versloeg in haar partij de tragisch mislukte premier Edward Heath en als oppositieleider Labour-premier James Callaghan. Ineens stond daar een scherpe, ideologisch denkende vrouw op het wereldtoneel. Het was even wennen voor het 'old boys network'. Niet voor Ruud Lubbers, niet voorFrançois Mitterrand, maar heel erg voor Helmut Kohl en ook af en toe voor haarsoulmate Ronald Reagan.
In terugblik valt vooral op hoe vaak zij geluk had op het moment dat ze dat politiek het meest nodig had. Geluk vanwege de ayatollahs die de olieprijs lieten exploderen toen zij aantrad, tot de chaos in de Labour Party in de eerste jaren van haar bewind. Vanwege de Argentijnse junta die haar populariteit op het dieptepunt naar ongekende hoogten liet stijgen tot Michail Gorbatsjov die plotseling haar rol op het wereldtoneel markeerde.
Haar vroege enthousiasme voor Europa lijkt nu vergeten, want met de val van de Muur sloeg zij een pad in dat haar aanpak en houding snel marginaliseerde. Haar eigen partij zette haar ijskoud af. “Verraad met een glimlach”, noemde zij het verbitterd.
Haar neoliberale koers zette de toon voor vele andere politici. Successen met de privatisering van sociale woningbouw en de telecomsector wezen de weg naar een flexibeler economie. Maar ook hier bleek dat overdaad schaadt. Haar stijl was polariserend en een eigenzinnige combinatie van zuinige huisvrouw en een Churchill-pose.
Ze trad als actrice op in 'Yes, Minister' en voorspelde dat er ooit een opera over haar zou komen.
***
Verder kijken
Early Margaret Thatcher Interview at Start of Political Career (1960)
Ronald Reagan says 'sorry' to Margaret Thatcher in private phone call (1983)
Margaret Thatcher In Her Own Words (1985)
Margaret Thatcher's Dramatic First Interview After Being Ousted From Power (1991)
Margaret Thatcher: First Female Prime Minister of Britain | Mini Bio
***
Verder luisteren
303 - Bijzondere Britse premiers https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/569c9e3d-2f7b-44cf-ae38-bd323c2ddafc
30 - Thatcher, Delors en Europa https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/069c4a5c-c7eb-4d7a-bc8c-18dc8192d1a0
336 - Timothy Garton Ash en Thatcher https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8e07445e-ee8e-4a8a-9559-02f6a918909e
311 - De wereld volgens Simon Sebag Montefiore https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/caaa9aac-ea36-4633-9460-74da8adf4c2f
283 - Zinkende schepen verlaten de rat: het pijnlijke afscheid van Boris Johnson https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c553a07b-f276-45f1-b7f9-6f356a23c001
69 – De ‘mother of parliaments’ https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/b9937667-bde3-41d5-a822-85fe60e1a7c0
32- Churchill en Europa: biografen Andrew Roberts en Felix Klos https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/72fbfe90-463b-4d38-bb87-fd0f25d8116d
71 - Caroline de Gruyter: 'Brexit maakt Europa sterker' https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/43edd541-d5b5-43dd-a574-1399b6ba05bb
45 – De liefdesbrieven van François Mitterrand https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/db3f639d-61a3-49c9-875a-3fd0f9ce521a
461 - Ruud Lubbers zag het een slag anders https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c2c97419-89bc-4f85-8316-58d1bee4efcf
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:37:56 – Deel 2
00:59:02 – Deel 3
01:44:53 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 07 Oct 2025 - 534 - 534 - Franse schandalen: Nicolas Sarkozy en andere presidenten waar een luchtje aan zit
Een voormalig staatshoofd dat wegens 'criminele samenzwering' vijf jaar het cachot in moet. Zelfs een hoger beroep zal hij vanuit de cel moeten voeren. Het is in een moderne Europese democratie een unicum en zelfs in Frankrijk - dat gewend is aan schandalen - een historisch moment.
Wat is er aan de hand? Waar werd Nicolas Sarkozy voor veroordeeld? Hoe is deze zaak aan het rollen gebracht? Wat zijn de consequenties voor hemzelf, zijn partner Carla Bruni en voor zijn opvolger, president Emmanuel Macron? En is dit allemaal wel zo uitzonderlijk in het licht van de politieke geschiedenis van Frankrijk? Jaap Jansen en PG Kroeger duiken er in.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Sarkozy werd aangeklaagd voor vier zaken. De rechter sprak hem vrij voor witwassen en corruptie, wegens gebrek aan bewijs. Maar 'criminele samenzwering' met Moammar Kadhafi’s regime in Libië kon hij toch niet afschuiven op anderen. Daarvoor is immers een chef nodig en daartoe strekte zelfs een telefoongesprek tussen de president en 'Le Guide' in Tripoli als bewijsstuk.
De details zijn avontuurlijk en reiken diep in de historie van Frankrijk en de Levant. En opvallend genoeg: ze gaan terug naar Sarkozy's politieke loopbaan voordat hij staatshoofd werd. Dus naar de verwoede strijd om de opvolging in de schemering van de macht van zijn voorganger Jacques Chirac. Dat is een patroon, dat we veel vaker tegenkomen, zo blijkt.
Bovenaan de top van de piramide van de Franse staat geraken, vereist ongekende machtswil, energie, brille, geldmiddelen, netwerken en gebrek aan scrupules. Sinds François Ien Lodewijk XIV is de macht sterk gecentraliseerd en in veel opzichten absoluut. De revolutie en Napoleon versterkten die tendens veel meer dan dat ze gespreide democratische structuren introduceerden. De president is een gekozen monarch die rond nationale veiligheid en grandeur bijna ongeremd kan heersen. De verleidingen die macht te exploiteren kunnen maar heel weinigen weerstaan.
Sarkozy's voorgangers deden dat soms met volle teugen. Als burgemeester van Parijs oefende Chirac al met het vastgoedimperium van de gemeente en de vele nepbanen die hij voor vertrouwelingen rond het stadhuis arrangeerde. Als president was hij de patroon van de boerenstand en botste in de Europese Raad op een eigenwijze ‘jeune ami néerlandais’. Zijn chique hobby als verzamelaar van verfijnde kunst uit Azië leverde hem wereldwijd nuttige relaties op en Parijs een museum van de buitencategorie.
François Mitterrand was een visionair en geslepen machtsdier. Onder het mom van antiterrorisme zette hij in de kelder van zijn paleis een eigen beveiligingsteam aan het werk, buiten de regering om. Dit team moest zijn privégeheimen toedekken. Half Parijs werd daartoe afgeluisterd.
Jean-Christophe Mitterrand was intussen op zakenreis en diplomatieke missies naar de cliëntenstaten in Afrika. 'Papamadit’ - Vader zei me - was zijn bijnaam. Net als de afluisteraars belandde hij vele jaren later in het gevang.
Afrika werd ook de ondergang van Valéry Giscard d'Estaing. Ook hij had daar voor zijn presidentschap op avontuurlijke wijze middelen verzameld voor de campagne. Met dictator Jean-Bédel Bokassajoeg hij niet alleen op groot wild en handig te verzilveren diamanten, maar ook op charmant gezelschap. En later natuurlijk op Lady Di!
Een groot contrast bood Georges Pompidou. Deze bijna vergeten staatsman - alleen het Musée Pompidou herinnert nog aan hem - was een toonbeeld van integriteit en toewijding. Charles de Gaullemaakte hem zijn politieke rechterhand en hij was een dynamo van daadkracht en modernisering. Voor Europa was zijn - ook al vergeten - visionaire beleid van grote betekenis. Elk kind kende hem als samensteller van het schoolboek over literatuur en poëzie. Het verdonkeremanen van zijn tragische ziekte was de enige smet op zijn bewind.
Charles de Gaulle was een buitengewoon sober militair en zijn vrome Madame Yvonne was dat niet minder. Hij betaalde de stroom voor zijn kleine appartement in het Élysée uit eigen zak. Brandschoon in zichzelf was zijn wereldwijde dekolonisatiepolitiek wel de oorsprong van de Franse monetaire, economische en militaire greep op regimes in Afrika en de Levant.
En voor die tijd? Ook toen waren er vele kleurrijke en zakelijk schimmige staatshoofden en hun families en milieu. Meest exuberant was wel president Bonaparte van 1848. Aan het eind van zijn termijn van vier jaar ritselde hij een referendum dat hem uitriep tot keizer Napoleon III. Zijn bewind was corrupt en repressief. Zoals zijn oom wilde hij een wereldheerser zijn. Een fataal avontuur in Mexico kostte hem zijn reputatie, Frankrijk vele doden en gaf Otto von Bismarck de zekerheid dat Pruisen de Fransen kon verpletteren.
***
Verder kijken
Docu: Sarkozy-Kadhafi: de alliantie die Frankrijk schokte
***
Verder luisteren
284 - Quatorze Juillet: komt onder Macron een einde aan De Gaulles Vijfde Republiek? https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/5b8ac743-7ba2-44a8-b9b9-55356d361817
492 – Macrons Europese atoombom https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/74f5b1d5-4824-482a-a504-704904c8b021
419 - Europa kán sterven - Emmanuel Macrons visie op onze toekomst https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/329dfa50-7d58-4642-b29f-febc346d5a3f
204 - 14 juli 2021: Op weg naar de Franse presidentsverkiezingen https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/bdd23916-3c94-4700-a37e-c5a63516f64b
124 - 95 jaar Jacques Delors https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/76440368-b14d-4e31-8f95-fe5c9ee88830
45 – De liefdesbrieven van François Mitterrand https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/db3f639d-61a3-49c9-875a-3fd0f9ce521a
527 - Politici en hun boek. Giscard en Lady Diana. https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/527-politici-en-hun-boek
107 - Jean Monnet, de vader van Europa, en De Gaulle https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/cdf85c74-37e0-48a5-813f-aeda4b129e64
35 - Charles De Gaulle https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/533c3469-6307-4bd8-94fe-5887c342860b
57 - Alexis de Tocqueville en Napoleon III https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/9d96c693-c6f4-440f-b04b-da45fb68dcab
190 - Napoleon, 200 jaar na zijn dood: zijn betekenis voor Nederland en Europa https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d6b3e04c-39d3-40c5-be2e-73a17c380ba0
339 – De geopolitiek van de 19e eeuw is terug. De eeuw van Bismarck https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/375b5051-04c8-4181-b31e-56436dfda193
103 - Geheim geld in de politiek https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d2ffdadd-25fa-4cc1-89a3-2b15e925c5ee
Afl. 73 – Belangenverstrengeling en kleine krabbelaars in de politiek https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/808bbd6a-f2f6-4fc6-9f35-66a2df5f0c7e
28 - De relatie Nederland-Frankrijk https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/82efc404-4f59-4446-9a04-07c0fd012ed3
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:24:12 – Deel 2
00:47:01 – Deel 3
01:35:44 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 03 Oct 2025 - 533 - 533 – Een nieuw belastingstelsel. Leuker kunnen we het niet maken, eenvoudiger wel
De verkiezingen van 29 oktober gaan over de koers en de toekomst van ons land. En dus over het geld dat we daar voor over hebben en hoe dat bijeen gebracht wordt. De rijksfinanciën en de belastingen zijn dan ook een belangrijk politiek thema.
Hoe laat het kabinet-Schoof deze achter? Wat is urgent bij inkomsten en uitgaven van de rijksoverheid? Wat is voor de lange termijn essentieel? Weke plannen van de partijen verdienen daarbij aandacht? En welk Tweede-Kamerlid excelleert op dit wezenlijke terrein? Jaap Jansen en PGKroeger praten hierover met Djoeke Altena, politiek columnist van Weekblad Fiscaal Recht en website TaxLive.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Help mee aan de bloedvoorziening in Nederland, word bloeddonor op sanquin.nl/geefHeb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact.
***
Het financiële beeld dat minister Eelco Heinen (Financiën) nalaat na vijftien maanden kabinet-Schoof lijkt op het eerste gezicht niet onaardig. Maar het begrotingstekort schuurt tegen de grens van 3 procent van het bnp aan en gaat er waarschijnlijk overheen. De staatsschuld daalt niet langer maar schiet omhoog, de komende jaren maskeren fantoomdekkingen een ondeugdelijke begroting, terwijl de noodzakelijke investeringen geschrapt zijn voor consumptieve cadeautjes aan de kiezers. Toezichthoudende organisaties - van Rekenkamer tot Europese Commissie - luiden de noodklok.
Djoeke Altena waarschuwt: “Het komende kabinet zal voor noodzakelijke investeringen en hersteloperaties veel geld moeten vinden. Dat kunnen de partijen nu in de campagne maar beter eerlijk toegeven." Het komende kabinet moet zich met spoed buigen over dreigende gaten en niet opgeloste problemen, zoals bij de beruchte Box-3, het 'ravijnjaar' dat de gemeenten bedreigt, de Europese meerjarenbegroting en de lange termijn investeringsfondsen.
De vijf staatssecretarissen die in ‘Schoof’ met belastingen en toeslagen belast waren, hebben niet veel gedaan - of kunnen doen. Gelukkig gaat het bij de Belastingdienst zelf de goede kant op, meldt Djoeke Altena. Nog even en de dienst kan grote veranderingen weer aan. Er zijn veel fiscale regelingen die niet doen wat ze zouden moeten doen, maar hardnekkig gehandhaafd worden vanwege deelbelangen. Ook Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg wees hier al op. Toch is ook hier door Schoofs kabinet slechts €7 miljoen gesaneerd, hoewel volgens deskundigen 35 miljard euro weggesaneerd zou kunnen worden.
Snel kan een nieuw kabinet werk maken van betere fiscale rechtsbescherming. Djoeke Altena wijst op initiatieven van Nina Olson – de voormalige Tax Payer Advocate in Amerika - die in ons land inmiddels zijn overgenomen, zoals het Handvest van Rechten en Plichten. Zoiets kost niets, maar heeft veel impact voor burgers.
In de komende kabinetsformatie zouden constructieve partijen een coherente, integrale vereenvoudiging van het fiscaal stelsel moeten afspreken. Niet-werkende fiscale regelingen, duidelijkheid over vermogens en erfenissen en lagere lasten op arbeid en duurzame productie en consumptie zijn al gedegen voorbereid, maar tijdens het kabinet-Schoof blijven liggen. Verdere vertraging is erg kostbaar en geeft bedrijven niet de duidelijkheid waar ze naar snakken.
Lezend in de verkiezingsprogramma’s ziet Djoeke Altena opmerkelijke plannen. Zo poogt de PVV de boerenachterban van BBB opzichtig te paaien met fiscale cadeaus en wil ze kunstminnaars juist op kosten jagen. De VVD komt met een serie nieuwe wetten die ondernemers en werkenden moeten helpen. Maar de verfoeide regeldruk wordt daarmee allerminst verminderd. Boeiend is dat veel partijen met eigen plannen komen voor afschaffing van de hypotheekrenteaftrek.
De fiscaal specialisten in de Kamer kunnen met doordachte compromissen bijdragen aan de noodzakelijke doorbraken op al deze thema's. Hun inzet is groot, maar ze worden zelden geroemd. Djoeke Altena vertelt dat hier verandering in komt. De Bond voor Belastingbetalers zet vanaf nu jaarlijks de meest effectieve en creatieve volksvertegenwoordiger in het zonnetje. Aan het einde van deze aflevering maakt hij namens de Bond bekend wie de eerste laureaat is…
***
Verder luisteren
529 – Schoten voor de boeg in de verkiezingscampagne https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/529-schoten-voor-de-boeg
525 –Wat Brainport Eindhoven ons leert en hoe we onze economie nóg toekomstbestendiger kunnen maken https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/525-wat-brainport-eindhoven-ons-leert-en-hoe-we-onze-economie-n-g-toekomstbestendiger-maken
516 – Files op het elektriciteitsnet: de energietransitie dreigt slachtoffer te worden van het eigen succes https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/54ccc73e-4200-4dbc-87c8-213c70e97491
507 - Het strenge oordeel van Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/19fb3651-29be-49dd-854b-eeb65ec692ff
501 - Den Haag zonder Omtzigt en een Voorjaarsnota zonder beleid https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/03d5c905-9a8d-474c-980c-5e8dd7f209a9
493 - Het belastingkaartenhuis wankelt https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8e0d7872-9be8-439b-94cc-911bf8f7509e
426 - Een doodgewoon meerderheidskabinet met een allesbepalende financiële plaat https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/efb48549-3266-405e-8a97-ddc3e6b4e486
382 - 250 jaar Verenigde Staten: de Boston Tea Party en de rechtsbescherming van belastingbetalers in Nederland https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c44ec04f-9408-41be-b5e3-3fab8905ab66
291 – De dubbele jaren van staatssecretaris Marnix van Rij https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/2ae6cd4c-9054-4d48-8481-b868182cace2
275 - Nina Olson: Waarom Nederland net als de VS een Taxpayer Advocate moet krijgen https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/07aa7c05-edf7-4dac-a292-dd8ba7a2a5d1
247 - Belastingheffing in box 3: hoe de Hoge Raad de wetgever op de vingers tikt en opzadelt met een hels karwei https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/cd788cd0-6982-444e-901f-f695ea8e2c79/
147 – De kindertoeslagaffaire: het ging al mis bij de wetgeving https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/b08f3ba1-eb89-4740-a5e7-8d3211038a26
17 - Hoe Rekenkamerpresident Arno Visser de overheid controleert https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/9052a9fc-235a-493c-aa5f-104e61d25ddd
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:29:24 – Deel 2
01:02:15 – deel 3
01:24:13 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 30 Sep 2025 - 532 - 532 – GroenLinks-PvdA: het glibberige pad naar één partij
Coen van de Ven van De Groene Amsterdammer zat er vier jaar bovenop. De worstelingen van GroenLinks en Partij van de Arbeid met elkaar, met zichzelf, de kiezer, hun leden en hun verleden, idealen en toekomst legde hij nauwkeurig vast. Hij sprak met grote namen en onzichtbare krachten.
Jaap Jansen en PG Kroeger duiken met hem in zijn nieuwe boek 'Een links verhaal', met de ondertitel 'Hoe GroenLinks en de PvdA ondanks alles één werden'. Ze gaan samen naar een volkstuintje, naar meet-ups, naar Pekela, naar eindeloze procedurecongressen, formatietafels en weerbarstig ‘Havana aan de Waal’.
Lees ook (in De Groene): Op zoek naar bestaansrecht. De toekomst van een linkse fusiepartij (24 september 2025)
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Beveilig je online leven met Surfshark VPN! Ga naar https://surfshark.com/betrouwbarebronnen of gebruik de code BETROUWBAREBRONNEN voor 4 extra maanden Surfshark. Geld-terug-garantie van 30 dagen inbegrepen.
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje en wij zoeken contact.
***
Wat de fusie het lastigst maakte en ook na de eenwording het meest riskant blijft, is Van de Ven inmiddels wel duidelijk. De culturen van de twee partijen zijn boeiend, maar staan vaak diametraal tegenover elkaar. Ook als ze het inhoudelijk overal over eens lijken.
Veel GroenLinksers zijn stiekem verliefd op 'oppositie voeren'. Tegendraadse dromers zonder to do-lijstje, want macht geeft maar vuile handen. In de PvdA kennen ze het adagium van de Duitse zusterpartij: 'Opposition ist Mist'. “Als GroenLinksers een boek lezen, dan wordt de wereld dat boek. Bij sociaaldemocraten zit veel meer de traditie van: de wereld is geen boek, maar een bibliotheek", zegt een PvdA-denker.
Het maakt de ene partij gevoelig voor nieuwe sfeer en thema's, zoals de bevlieging voor Thomas Pikettyof Bernie Sanders, en de andere partij minder beweeglijk, maar daarmee wel meer geworteld. Zo voelden velen bij GroenLinks meer voor samengaan met D66, terwijl bij de PvdA Lodewijk Asscher de SP erbij wilde. Anders hoefde het voor hem niet.
Cruciaal noemt Van de Ven de worsteling in de fase tussen de kabinetsformaties van 2017 en 2021. De PvdA versleet toen drie aanvoerders, terwijl GroenLinks ervoer dat ook de succesvolle 'Jessias' geen linkse renaissance kon opleveren. En hoe Jesse Klaver Asscher politiek liet vallen, was geen ingreep die in de PvdA snel vergeten zou worden.
De lakmoesproef kwam in 2021. VVD-leider Mark Rutte en CDA-aanvoerder Wopke Hoekstra wilden GroenLinks serieuze macht en veel geld voor klimaatbeleid bieden, maar niet met de getalsmatig niet nodige PvdA erbij. Tenzij ze samen een fractie zouden vormen. Voor zo’n snelle fusie schrok de PvdA op de valreep terug. "Ik heb het verpest", wist fractieleider Lilianne Ploumen.
Toch brak GroenLinks het gezamenlijk perspectief niet af. De voortdurende lobby van onderop door leden verenigd in RoodGroen betaalde zich uit. Oppositie van mastodonten uit het verleden bleek te zwak.
Met dank aan de snelle val van het kabinet-Schoof is de fusie nu niet meer terug te draaien. Maar een écht ‘Verenigd Links' is het niet, want de twee samengevoegde constructieve, vooruitstrevende partijen – bij de verkiezingen van 2025 voor de tweede keer onder lijsttrekker Frans Timmermans - vertegenwoordigen lang niet het hele progressieve en linkse spectrum.
De vraag is nu of GroenLinks-PvdA zich ontwikkelt als partij waarin linksheid zuiverheid betekent of als partij waarin progressiviteit ook ruimte voor de ander betekent.
Het beste dat de gefuseerde partij kan overkomen en het slechtste ligt electoraal niet eens zo ver uit elkaar, blijkt uit Van de Vens analyse. Zo is zijn boek onbedoeld een spannende thriller.
***
Verder luisteren
480 - De dilemma's van links https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/365fbba7-cf8c-42e5-bcf9-95bb1c189826
195 - PvdA en CDA: ooit dominante machtspartijen, nu grote verliezers. Hoe komt dat? En hoe nu verder? https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/6461c66f-14a8-4022-937d-103409993472
170 - Waarom linkse samenwerking altijd weer mislukt https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/83df8a23-7eb1-4a7e-ac01-8cdf7866eee8
123 – Hoe de PvdA in de greep kwam van het neoliberalisme https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/4fbb87cc-6d18-45db-82c1-d43b2a11065b
331 – De Groenen 40 jaar: van ‘narrenschip’ naar solide regeringspartij https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/17af7e16-d605-4cf0-bdb4-49e14e4f5daa
372 - Nieuwe partijen als Nederlandse traditie - en de afgrond die altijd weer dreigt https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c866168f-2eeb-4a1b-a1e4-649ab9e0a4ba
34 - Lodewijk Asscher over zijn PvdA https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/2e71b88f-0513-4c5b-8726-3a231d47d6a7/
244 - Frans Timmermans over klimaatbeleid, geopolitiek en weerbare democratie https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d1961e80-ac0d-4f56-8004-786246ca8114
474 – Joop van den Berg: “De democratie is in groot gevaar. Je moet niet denken: het loopt wel los" https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/cc04f1a0-75fa-4300-9ba6-a40b893f4c03
330 – Politieke paradoxen. Lessen uit de kabinetsformatie van 2021 https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ba698432-f0d7-4c55-97d8-d6f06e036849
64 - Wim Kok, een leven op eigen kracht - gesprek met biograaf Marnix Krop https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/44962077-a973-4459-969c-812d1efac686
En Coen van de Ven samen met Jan Tromp
367 - Wantrouwen in de wandelgangen: het Binnenhof van moederschoot naar betonnen bunker https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/f2403017-3ad0-48b9-a715-eef90b4cfbea
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:31:36 – Deel 2
01:07:22 – Deel 3
01:35:54 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Sat, 27 Sep 2025 - 531 - 531 - Muziek en tirannie: de schrijnende actualiteit van Dmitri Sjostakovitsj
Een Betrouwbare Bronnen-aflevering opgenomen in het Concertgebouw in Amsterdam, samen met het Arethusa Quartet. Een experiment: hoe kun je de identiteit van Betrouwbare Bronnen op een ongebruikelijke, eigenzinnige wijze vertolken?
In veel afleveringen van deze podcast klinkt steeds weer door hoe politiek, kunst, tradities, inspiratie, muziek en de macht van heersers toen en nu met elkaar verbonden zijn. En soms grootse, maar vaak fatale prestaties opleveren.
In een live-uitvoering vertellen we met de musici van het Arethusa Quartet het verhaal van de grote componist Dmitri Sjostakovitsj (1906 - 1975) in dit herdenkingsjaar. In zijn leven en werk werden zijn strijkkwartetten het ‘intiem, geheim dagboek’, vertelt Daniel Rowland, eerste violist van 'Arethusa'. Zijn muzikaal genie, zijn inspiratie, angsten, wanhoop, liefde, verzet en triomfgevoelens kon hij daarin voluit laten klinken.
Jaap Jansen en PG Kroeger verkennen hoe leven, politiek, muziek en noodlot bij Sjostakovitsj samen kwamen. De alles overheersende figuur daarbij - voor de componist ten goede en ten kwade - was Jozef Stalin, de meedogenloze tiran, maar ook kenner en liefhebber van de klassieke muziek waarin Sjostakovitsj zo uitblonk.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door Het Concertgebouw en met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
In het Concertgebouw zijn de komende maanden meerdere Sjostakovitsj-uitvoeringen.
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje naar adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact.
***
Sjostakovitsj begon als jonge ster in een periode dat jeugdig experiment bon ton was in Rusland. Elke grote revolutie had immers zijn Beethoven nodig, dus ook deze rode. In elk repertoire schitterde hij. Zijn filmmuziek sleepte heel de Sovjet-Unie mee, zijn optimistische koren en ballades waren uitermate populair. Tegelijkertijd zag Lenin al hoe machtig film als propagandamiddel kon zijn. Politiek, heerschappij en muziek raakten meteen verstrikt.
Stalin werd in 1928 alleenheerser en protegeerde de jonge musicus. Meer en meer werd Sjostakovitsj helder hoezeer privilege en gunsten van de tiran ook een gifpil waren. Het was een vloek. Een kooi met gouden tralies.
In 1936 begonnen Stalins moorddadige zuiveringen. Sjostakovitsj werd symbool van die repressie toen zijn bejubelde opera 'Lady Macbeth van Mtsensk' in partijkrant de Pravda veroordeeld werd en hij voor zijn leven vreesde. Daniel Rowland vertelt aangrijpend welke doodsangsten beroemde kunstenaars in deze jaren dag en nacht beleefden.
Maar toen Adolf Hitler in juni 1941 Operatie Barbarossa begon had Stalin zijn kunstenaars weer hard nodig. Zij moesten het volk bemoedigen en de grootse cultuur van Rusland naar het westen doen schitteren. Sjostakovitsj deed zijn patriottische plicht.
Na de overwinning op Nazi-Duitsland was de stank voor dank van de tiran ongekend. Golven van repressie, hongersnood en een nieuwe zuivering maakten Sjostakovitsj wanhopig. Een nieuwe cultuurcampagne van de paranoïde heerser bracht hem aan de afgrond van leven en dood. Het Arethusa Quartet vertolkt de muziek waarin hij zijn wanhoop en levensmoed durfde te uiten.
Stalins dood in 1953 betekende een soort dooi, maar de componist bleef doodsbenauwd en tegelijk moedig voor anderen die vervolgd werden. Nu moest hij de triomfen laten klinken van de Sovjet-Unie als wereldmacht in wording – nu met de Spoetnik-satelliet! Zijn leven kreeg een late zonnegloed door de liefde van en voor zijn Irina. Daniel Rowland vertelt over zijn bijzondere contact met haar en hoe zij het muzikale motto 'pom - pom - pom' voor hem ontraadselde.
in 1974 schreef Dmitri Sjostakovitsj zijn laatste strijkkwartet in het besef dat zijn leven voorbij was. Het was zijn eigen requiem voor een bestaan waarin schoonheid, gruwelen en hoop zijn levenslot waren.
Het Arethusa Quartet speelt in deze aflevering delen uit strijkkwartetten(bij de tijdstippen moet je 1 à 2 minuten optellen als er advertenties in de aflevering zitten)
00:03:23 – Het openingsdeel van het 8e Strijkkwartet, door Sjostakovitsj 'mijn grafsteen' genoemd.
00:37:11 - Het openingsdeel van het 2e Strijkkwartet uit Sjostakovitsj' jonge jaren als lefgozer van de moderne muziek.
00:59:43 - Het Scherzo uit het 3e Strijkkwartet vol van doodsangsten.
01:18:40 - Het Adagio uit het 4e strijkkwartet dat hij opdroeg aan zijn joodse vrienden en slachtoffers van geweld en vervolging.
01:36:52 – Het voorlaatste deel uit het 8e Strijkkwartet, dat hij de afgrond van zijn leven noemde.
01:59:24 -Het Scherzo uit het 9e Strijkkwartet waarin Sjostakovitsj' muzikale virtuositeit zijn late liefde voor Irina tot uiting bracht.
02:08:14 -Het slot van het 15e Strijkkwartet: “Mijn requiem.”
***
Verder lezen
Solomon Volkov – De kunstenaar en de tsaar, sovjetcultuur in de jaren ’30 en ’40 (Arbeiderspers, 2003)
Solomon Volkov – Getuigenis. Herinneringen van Dmitri Sjostakovitjs (Arbeiderspers, 1979)
Simon Sebag Montefiore – Stalin: het hof van de rode tsaar (Spectrum, 2004)
Lenin – Over de volksopvoeding (Progres, 1976)
Julian Barnes – Het tumult van de tijd (roman) (Atlas Contact, 2016)
***
Verder kijken
Nationale Opera - Lady Macbeth van Mtsensk
olv Mariss Jansons, met oa Eva-Maria Westbroek
***
Verder luisteren
Stalin en Rusland
354 - Eenzaamheid, machtsstrijd en repressie in het Russische rijk van Poetin, Stalin en tsaar Nicolaas II https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/411a9106-9da2-40f5-9f06-9f19aff37246
395 - Winterboeken, met Stephen Kotkins monumentale Stalin-biografie https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8451693e-9bbe-4b87-906b-4a494edfca2e
394 – Honderd jaar na zijn dood: de schrijnende actualiteit van Lenin https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/27f967ab-d2e5-496f-83bd-d5d3c1e26413
257 - Het machtige Rusland als mythe: hoe 'speciale militaire operaties' een fiasco werden https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c9bf723e-2e02-4471-99c6-c5410883ce27
258 - De kille vriendschap tussen Rusland en China https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ad5bd584-a93d-4a0a-9d1d-4d1eb6ca3819
58 - 70 jaar China, de Volksrepubliek van Mao, Deng en Xi https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/16914bf4-3e63-42a8-a1ff-b561d1c31216
453 – 75 jaar Volksrepubliek China. Stalin wantrouwt Mao. https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/2268a339-e0ca-4d2a-85bd-2ec5c4b6a1ca
163 - De ondergang van de Sovjet-Unie: hoe een wereldmacht verdampte https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/0b674b5e-f7aa-4606-8b1e-b3340c796f25
Muziek en historie
346 - Alle Menschen werden Brüder! https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/1c369825-dd76-463a-abd9-8d522f58e759
498 - Gustav Mahler en zijn tweede stad Amsterdam https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/e7f7fa4f-c2db-484b-b3a3-c4a751034c23
373 - Nederland en België: de scheiding die niemand wilde - Hoe een opera België van Nederland afscheurde https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/0eb00268-9b56-427c-8687-505a0f69f401
387 - Niets is zó politiek als opera - 100 jaar Maria Callas https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/cdff059b-3e0c-4a27-b04e-e1093b8250b2
305 - Andrea Wulf, Hoe rebelse genieën twee eeuwen later nog ons denken, cultuur en politiek beïnvloeden https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/9679f995-4a1c-4988-b385-73a882528902
43 - Mozart op het Binnenhof https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/2f944a46-f9bf-46cc-bba8-9f0edabde41c
360 - Mar-a-Lago, de plek waar het al 100 jaar gebeurt https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d3a58eb1-086c-4fb6-8688-6d87a37d3925
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
01:12:17 – Deel 2
01:36:29 – Deel 3
02:14:27 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Wed, 24 Sep 2025 - 530 - 530 - Drie soorten Algemene Politieke Beschouwingen
Miljoenennota en Troonrede waren ‘beleidsarm’, want zo vlak voor Kamerverkiezingen zou een demissionair kabinet met minimale steun in het parlement zich terughoudend opstellen. Moesten de Algemene Politieke Beschouwingen die afgelopen week plaatsvonden dan niet eveneens 'beleidsarm' zijn?
Het tegendeel bleek. Jaap Jansen en PG Kroeger zagen liefst drie edities van de APB tegelijk. Op sommige punten werden allerminst 'beleidsarme' initiatieven en politieke conclusies geagendeerd. De eerste verkenningen van een 'post-Schoof-Nederland'.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Op zondag 21 oktober kun je een opname van betrouwbare Bronnen bijwonen in de kleine zaal van Het Concertgebouw: Muziek en tirannie. Bestel hier je kaartje(s)
Beveilig je online leven met Surfshark VPN! Ga naar https://surfshark.com/betrouwbarebronnen of
gebruik de code BETROUWBAREBRONNEN voor 4 extra maanden Surfshark. Geld-terug-garantie van 30 dagen inbegrepen.Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje naar adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact.
***
De eerste Algemene Politieke Beschouwingen die we zagen vergden de eerste tweeënhalf uur van het debat. Geert Wilders was van leider van regeringsfractie PVV weer oppositie geworden en dat liet-ie horen. Hij strooide dystopische beweringen rond over 'nationale zelfmoord' en dat binnen een jaar nadat hijzelf de zon zou laten schijnen. Wilders slaakte furieuze kreten van rancune over de mislukking van zijn coalitie en zijn verspeelde premierschap en erkende openlijk de kloof met zijn eigen PVV-bewindslieden.
Met voorstellen die grondwettelijke vrijheden en rechten van burgers zouden schrappen, bouwde de PVV-leider een eigen cordon sanitaire naar alle andere partijen. Om zich vervolgens luidkeels te beklagen over tegenwerking en opnieuw een aanstaand premierschap op te eisen.
De tweede Algemene Politieke Beschouwingen was een debatfase van indringende en hoogwaardige gedachtewisseling tussen de klassieke partijen rond het midden. Minister Eelco Heinen(Financiën) had daarbij het geluk dat zijn krakkemikkige begroting nauwelijks aandacht kreeg. Partijen als VVD, GroenLinks-PvdA, CDA, D66 en ChristenUnie verkenden veel meer elkaars bereidheid tot consensusvorming en handreikingen. Maar zochten daarbij ook het debat over elkaars eigen profiel en visie.
Frans Timmermans (GroenLinks-PvdA) ontpopte zich nadrukkelijk als verbindende staatsman die zijn wens van een ‘sociale vooruitgangscoalitie’ uitbouwde door allianties te smeden. De ‘buffelboete" werd zo ineens een nieuw Haags begrip.
Henri Bontenbal (CDA) kon op drie lange termijn doelen resultaten boeken, waarmee hij zich als generalist profileerde. De andere fracties benaderden hem allang niet meer als die 'energie-nerd' met zijn splinterpartijtje. Hij werd scherp bevraagd. Net als overigens eenling Joost Eerdmans (JA21), die niet wist wat hem overkwam.
Dilan Yesilgöz (VVD) had moeite haar tegenbod van ‘een centrumrechts kabinet’ concreet te maken. Rob Jetten (D66) voelde er niets voor. En de door Yesilgöz graag in zo’n kabinet gewenste JA21 en BBB vlogen bovendien elkaar in de haren. Een offensief tegen 'links' op financieel-economische thema's kwam niet op gang. Integendeel, de VVD sloot zelfs een deelakkoord met de Socialistische Partij.
De derde Algemene Politieke Beschouwingen gingen over de bijna vergeten Troonrede. Zo werd de opmerkelijke passage over de Nederlandse militaire inzet in Polen nauwelijks genoteerd. En 'klimaat' leek als thema verdampt.
De vage zorgen in de rede over het Midden-Oosten werden gehoond bij gebrek aan concrete actie, zoals voor kinderen in Gaza. Premier Dick Schoof ging ten onder in retorisch geweld.
Schoofs pijnlijk gebrek aan politiek repertoire herinnerde eens te meer aan een interview kort voor zijn premierschap, toen hij nog de hoogste ambtenaar was op Justitie. Daarin gaf hij aan zich vooral senang te voelen als uitvoerder van andermans politieke richtlijnen. Burgemeester in oorlogstijd zou hij nooit worden, dacht hij toen.
***
Verder luisteren
529 – Schoten voor de boeg in de verkiezingscampagne https://vriendvandeshow.nl/bb/episodes/529-schoten-voor-de-boeg
525 –Wat Brainport Eindhoven ons leert en hoe we onze economie nóg toekomstbestendiger kunnen maken https://vriendvandeshow.nl/bb/episodes/525-wat-brainport-eindhoven-ons-leert-en-hoe-we-onze-economie-nog-toekomstbestendiger-kunnen-maken
524 - Met een wrakhoutkabinet naar de verkiezingen https://vriendvandeshow.nl/bb/episodes/524-met-een-wrakhoutkabinet-naar-de-verkiezingen
521 - Hoe saaier de politiek, hoe gelukkiger het land https://vriendvandeshow.nl/bb/episodes/521-hoe-saaier-de-politiek-hoe-gelukkiger-het-land
517 - Na de champagne de campagne https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/a98527fb-b8fb-49cb-a102-fab43ff3185f
514 – De 'andere waarheid' na Schoof https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ad370858-1ae4-447b-8d4b-1bcf7bc33ac2
502 – Schipperen, laveren, boot afhouden en bakzeil halen. De Haagse ambtelijke top tijdens de Nazi-overheersing https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/def00e4d-4475-4ec0-8ce0-1b2b93410a6e
493 - Het belastingkaartenhuis wankelt https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8e0d7872-9be8-439b-94cc-911bf8f7509e
471 - De verduurzaming is Nederlands grootste verbouwing ooit https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/e5cdb7b1-3c0a-4bb7-b180-ce3955e93887
448 - APB 2024 - Premier zonder kompas https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/cadea232-77f4-48d3-8ff8-e6cccb46e855
446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/7af41d6c-1463-4010-94df-a702f6f5cf08
435 - Klimaat en Groene Groei: Sophie Hermans heeft grote ambities, maar wordt het haar mogelijk gemaakt? https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/6788a21d-d2c8-4124-a765-385ca22e7728
251 - Nederlanders hebben groot vertrouwen in de democratie, veel minder in partijen https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/b033f6fa-1758-4d72-8ae1-40fa0b4318c0
50 – Vrijheid van onderwijs https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ca6e0fb5-3367-468a-a9d4-00d556393c28
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:45:26 – Deel 2
01:16:21 – Deel 3
01:41:15 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Sat, 20 Sep 2025 - 529 - 529 – Schoten voor de boeg in de verkiezingscampagne
Afgelopen weekend congresseerden maar liefst zes partijen. Ze staan in slagorde en zetten de kern van hun boodschap, hun strategie en tactische manoeuvres klaar voor hun offensief, voor hun defensieve flanken en de weg naar electorale triomf. Alle reden voor Jaap Jansen en PG Kroeger om in kaart te brengen wat opviel, wat miste, wat verraste en wie zich mochten profileren.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Op zondag 21 oktober kun je een opname van betrouwbare Bronnen bijwonen in de kleine zaal van Het Concertgebouw: Muziek en tirannie. Bestel hier je kaartje(s)
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje naar adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact.
***
De PVV
Met één lid is een partijcongres eenvoudig. Je nodigt wat fans uit in de kroeg van je Heimat. Toch heeft Geert Wilders het allerminst eenvoudig. Zijn triomf van 2023 en de regeerflop daarna heeft hem opnieuw een cordon sanitaire opgeleverd. En hem beroofd van thema's.
Wilders zet alle ballen op asiel. Dat thema dient als codewoord voor alles wat hij haat: Islam, moslims, de Koran en 'woke'. De sociale Geert is verdwenen, net als al die PVV-bewindslieden die de boodschappen en de zorg goedkoop zouden maken. Ook wil hij best met iedereen samenwerken als hij maar premier wordt en 'de asielagenda' onverkort uitgevoerd.
Het gaat dus maar om één ding: wraak op een verdampte vijand, Omtzigt. Daarvoor is hij zelfs bereid zijn gevaarlijkste opponenten op het schild te hijsen: Frans TimmermansenHenri Bontenbal.
Het NSC
De partij is Pieter Omtzigt voorbij, maar wil een brug blijven, onderstreepte lijsttrekker Eddy van Hijum. De vraag blijft: tussen welke oevers. In november 2023 wás NSC zo’n brug, die Dilan Yesilgöz en Caroline van der Plas toen wel wilden bewandelen. Nu NSC de PVV in de ban doet, ziet Jaap eerder een draaibrug voor zich.
Het CDA
Ruud Lubbers' Rotterdam paste als locatie wel bij de boodschap van Henri Bontenbal. Niet de somberheid van Sybrand Buma of de consultant-uitstraling van Wopke Hoekstra, maar Lubbers' eenheid van 'de drie p's' - partij, program en persoon - vielen op.
Vier grote namen zweefden boven de zaal, de speeches en discussies. Angela Merkel met haar nadruk op de 'Besonnenheit' van 'die Mitte', Konrad Adenauer met zijn waarschuwing 'Keine Experimente', Lubbers met het nuchtere, aanpakkerige en Europese en Dries van Agt met “Wij buigen niet naar links en wij buigen niet naar rechts.”
De VVD
Het liberale dilemma is lastig. De partij van Ruttes stabiel bestuur vertoont labiliteit sinds in 2023 de deur werd opengezet naar de PVV. Haar bondgenoten heeft de VVD van zich vervreemd, op het niet-liberale BBB na.
Dilan Yesilgöz verdedigde haar koers opmerkelijk: om rechtse resultaten te boeken had zij welbewust die Schoof-coalitie gesloten. En daarom wilde ze nu opnieuw 'centrumrechts', zij het nu dan met CDA, D66 en JA21 erbij.
De VVD doet hiermee nu denken aan de periode-Nijpels die in 1986 moest hopen dat het CDA groot genoeg werd om zelf nog een kans te hebben. De zelfbewuste VVD van Frits Bolkestein die Paars mogelijk maakte lijkt geheel vergeten. En de pogingen van Mark Rutte om met GroenLinks te gaan regeren eveneens.
Andere congressen - JA21, ChristenUnie, Partij voor de Dieren - waren ook boeiend en er komen er nog een aantal aan. De knallende schoten voor de boeg zijn nog maar het begin.
***
Verder luisteren
524 - Met een wrakhoutkabinet naar de verkiezingen https://vriendvandeshow.nl/bb/episodes/524-met-een-wrakhoutkabinet-naar-de-verkiezingen
521 - Hoe saaier de politiek, hoe gelukkiger het land https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/521-hoe-saaier-de-politiek-hoe-gelukkiger-het-land
517 - Na de champagne de campagne https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/517-na-de-champagne-de-campagne
514 – De andere waarheid na Schoof https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/ad370858-1ae4-447b-8d4b-1bcf7bc33ac2
509 - Het verdriet van Geert Milders https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/509-het-verdriet-van-geert-milders
491 - De voortdurende twijfels van Nieuw Sociaal Contract https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/83010cd4-3e7d-474d-a4aa-502aa73c94ea
474 – Parlementair historicus Joop van den Berg: “De democratie is in groot gevaar. Je moet niet denken: het loopt wel los" https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/cc04f1a0-75fa-4300-9ba6-a40b893f4c03
362 - Wordt Dilan Yeşilgöz de Ad Melkert van 2023? Opmerkelijke overeenkomsten met het omwentelingsjaar 2002. https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/39a5947e-e284-4fa8-bdf5-934f2a25f5b7
467 - De twee levens van Angela Merkel https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/5e3f2740-723b-4279-bce6-39eb58ac963a
47 - Konrad Adenauer https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/46ef1c9b-7a86-420f-b96c-3a108741e439
461 - Ruud Lubbers zag het een slag anders https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c2c97419-89bc-4f85-8316-58d1bee4efcf
164 - Dries van Agt, eigenzinnig politicus, paradijsvogel, wereldburger https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8e7db847-1a51-483f-a351-0fd1ab1ca68f
117 - Tien wetten die elke lijsttrekker zich moet inprenten https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/e6dc1c2b-60ea-42db-b453-7b40254789af
168 – De zeven geheimen van een succesvolle verkiezingscampagne https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/e3613460-680a-4e9c-9f18-d88af82dccbd
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:31:36 – Deel 2
01:02:05 – Deel 3
01:29:36 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 12 Sep 2025 - 528 - 528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa. En: vicepremier Vincent van Peteghem over België en Nederland
Als je Manfred Weber vraagt "Spreken wij nu met de machtigste politicus in Europa?" glimlacht hij minzaam en zegt: "Het gaat niet zozeer om 'macht', het zijn wel grote verantwoordelijkheden bij elkaar." Zoals écht machtige mensen dat doen.
Jaap Jansen en PG Kroeger praten met de Beierse voorzitter van zowel de grootste fractie als de grootste partijfamilie in de EU, de Europese Volkspartij. In die familie verenigen zich christendemocratische en sociaal-conservatieve partijen uit alle lidstaten van de EU, van de Duitse CDU en de Spaanse Partido Populartot het CDA in Nederland.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
De prijswinnaars van het boek over Johan Remkes en het boek van Rob Jetten worden in deze aflevering bekendgemaakt!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje en wij zoeken contact.
***
Weber komt met concrete voorstellen voor een krachtige voortgang van de integratie van de EU en zijn bondgenoten. De top in Alaska en de tarievenoorlog van Donald Trump hebben hem meer dan ooit overtuigd dat Europa op niets of niemand meer kan rekenen. "Europa is teruggeworpen op zichzelf. We staan alleen.”
Trump gebruikt de militaire en geopolitieke zwakte van de EU en haar lidstaten om hen economisch te onderwerpen en achter hun rug met Vladimir Poetin te dealen ten koste van Oekraïne. Daarbij acht hij de belangen van zijn 'tech bros' van grotere betekenis dan die van de NAVO- en EU-lidstaten die al decennia trouwe bondgenoten zijn. Weber zegt het ronduit: "Wij zijn te lang zwak geweest en hadden onze veiligheid uitbesteed aan de Amerikanen. Daar betalen we nu een hoge prijs voor."
Hij wijst erop dat JD Vanceen Elon Musk openlijk koketteren met anti-Europese partijen als de AfD. "Die juichen 'America First!'. Ze heulen met Poetin. Marine le Pen is door hem gefinancierd!" Tegenover deze krachten staat de EVP pal, benadrukt hij. Niet alleen het CDA tegenover de PVV en CDU-CSU tegenover de AfD, maar ook Peter Magyars Tisza versus Viktor Orbán, Donald Tusk tegenover PiS en de Tsjechische partij tegen Poetin-populist Andrej Babiš.
Ursula von der Leyen moet daarom ‘Europa, ontwaak!’ roepen in de Staat van de Europese Unie, haar grote toespraak vandaag in Straatsburg. De lidstaten moeten veel nauwer samenwerken. Het Rapport-Draghi? "Honderd procent! Een Interne markt voor energie, voor digitale industrie, voor diensten, kapitaalmarkten. Mario Draghivoltooit watJacques Delors begon." Ook een wereld-vrijhandelsorganisatie van de EU met gelijkgezinde landen en regio's tegenover Amerika en China zet hij op de agenda.
Dertien van de 27 EU-premiers zijn van de EVP en de meerderheid van de Commissie. Dit machtige blok wil hij nog verder versterken door radicaalrechts te versplinteren. In de conservatieve ECR-fractie wil hij Giorgia Meloni's Fratelli en de Vlaamse N-VA van Bart de Wever laten breken met hun extreme partners zoals die uit Spanje en Polen. Verdeel en heers.
Europa moet zijn eigen boontjes doppen, meent Weber. De Frans-Duitse as functioneert weer dankzij Emmanuel MacronenFriedrich Merz. De Britten komen weer langszij. En Nederland kan, ja móet volop mee doen. De marginalisatie in de Schoof-fase vond Weber ergerlijk, want "Nederland is een middelgrote lidstaat met krachtige hightech, logistiek, de haven in Rotterdam, een sterke landbouw. Zo'n land moet mee doen en voorop lopen."
Vincent van Peteghem (vanaf minuut 28)
De Belgische vicepremier Vincent van Peteghem is de minister die over de begroting gaat en een van de toonaangevende gezichten van de Europese christendemocratie.
Keken we in ons land vaak meewarig naar de langdurige crises en formaties bij de Zuiderburen, intussen vragen we ons af hoe zij naar onze perikelen kijken. Met een grijnslach ontkent Van Peteghem enig leedvermaak over Den Haag te hebben gehad. Veeleer vond hij de politieke absentie van Nederland in Europa verontrustend. "Je merkte toch dat deze ministers daar met een andere agenda zaten."
De weigering met het Vlaams Belang in zee te gaan is voor zijn CD&V - zusterpartij van het CDA - principieel. De nieuwe, brede midden coalitie in Brussel is instructief voor de Haagse politiek. Men slaagde er bijvoorbeeld in rond 'Gaza' een breed gedragen lijn te vinden. "Wij verkeren in de mentale luxe dat wij ons niets hoeven aan te trekken van de agenda van het Vlaams Belang. Dat maakt hen meteen irrelevant."
Van Peteghem is in deze regering een van de meest ambitieuze beleidshervormers. Vol vuur zet hij uiteen hoe een hervorming van arbeidsmarkt en sociale zekerheid ineengrijpt met een vergaand pensioenakkoord en fiscale hervorming. Lasten weg van arbeid naar consumptie en vervuiling. Met zijn 'staatsbons' onthutste hij de banken en de financiële markten. Met het enorme succes ervan bij miljoenen spaarders heeft hij naam gemaakt.
Bijna achteloos vertelt hij hoe de Belgen het stikstofprobleem hebben. Ook hier kan Nederland van leren. Van Peteghems advies aan zijn Europese partijgenoot Henri Bontenbal is scherp: 'Hou vast aan je koers die vóór alles de lange termijn voorop zet.'
En Manfred Webers strategie om radicaalrechts te splijten en conservatieven naar de EVP te lokken? Dat lijkt hem prima. Maar de N-VA hoort niet in de EVP, waarschuwt hij toch even. "Dat is een separatistische partij die Vlaanderen onafhankelijk wil maken en ook geen christendemocratische ondergrond heeft.”
***
Verder luisteren
Bij Manfred Weber
256 - Weber: 'Nu serieus werk maken van Europese defensiesamenwerking' https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/28bd6509-1c65-4bcf-b55f-78d857980689
427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/84273d61-0203-4764-b876-79a25695bed1
497 – De krankzinnige tarievenoorlog van Donald Trump https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/6726d535-1e03-4b41-92d0-98b29876db9d
496 - De paradoxen van Giorgia Meloni https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/496-de-paradoxen-van-giorgia-meloni
490 – Duitslands grote draai. Friedrich Merz, Europa en Nederland https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8bac6adf-1b0e-49f1-8a4a-8340c99c6db3
484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/c725d191-aa05-46ff-946f-de0d951a94ab
476 – Trump II en de gevolgen voor Europa en de NAVO https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/3330bc70-e865-4a9b-a480-914f254f7f16
447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/eee9ebfb-042b-4753-b70d-a48e915b5beb
446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/446-doe-wat-draghi-zegt-of-europa-wacht-een-langzame-doodsstrijd
420 - Wilders formeert in Boedapest, niet Den Haag https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/d7125306-e709-444a-b4ba-0f4fa0b70dd6
24 - Spitzenkandidat Manfred Weber haalt uit naar Rutte https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/796c8734-7866-4295-b672-335e345da39e
Bij Vincent van Peteghem
430 - Zes markante Belgische premiers https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/0e8c578d-c8c9-464f-a557-15ca11347480
493 - Het belastingkaartenhuis wankelt https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/8e0d7872-9be8-439b-94cc-911bf8f7509e
391 - België wordt voorzitter van de EU. Waarom de Nederlanders hun zuiderburen nooit helemaal zullen begrijpen https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/2f7a30da-bb80-4399-aa5e-03d2626c07c5
373 - Nederland en België: de scheiding die niemand wilde https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/0eb00268-9b56-427c-8687-505a0f69f401
282 - Hoe Sammy Mahdi - de nieuwe Vlaamse leider - de christendemocraten er weer bovenop wil helpen https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/5ed0cc92-867d-4f23-b0aa-0ddc1f16ade6
229 - Kristof Calvo: wat de Nederlandse en Belgische politiek van elkaar kunnen leren https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/4cbedb69-235f-4ae0-bfaa-09e69d2e8809
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:05:38 – Deel 2: Manfred Weber (1)
00:18:09 – Deel 3: Manfred Weber (2)
00:27:58 – Deel 4: Vincent van Peteghem
00:53:38 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 09 Sep 2025 - 527 - 527 - Politici en hun boek
Ze verschijnen zodra verkiezingen in aantocht zijn: boeken van lijsttrekkers. En los van verkiezingen: portretten van leiders in spe of van afgezwaaide nestors. Wat staat daar eigenlijk in? Hoe leerzaam zijn ze, wat vertellen ze ons over visie, stijl en kwaliteiten?
Jaap Jansen en PG Kroeger lezen in Rob Jettens boek en Johan Remkes' herinneringen. En in het werk van vele anderen.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Op 21 september: Betrouwbare Bronnen in het Concertgebouw: Muziek en tirannie. Met het Arethusa Quartet en Daniel Rowland. Er zijn nog enkele tickets verkrijgbaar!
Ben je vriend, dan kun je meedingen naar het boek over Johan Remkes of het boek van Rob Jetten!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje en wij zoeken contact.
***
Er vijf soorten boeken van politici. Allereerst memoires en herinneringen. Soms zijn die erg boeiend en de receptuur voor zulk succes is verfijnd. De opmerkelijk hoge verkoopcijfers van Vrijheid door Angela Merkel laten zien dat het kan. Op dag 1 verkocht de uitgever één exemplaar per seconde.
Afgelopen week verscheen Het kon minder, een boek over Johan Remkes. Het is genieten van de ‘woordkarige’ liberaal die veel meemaakte en dat broodnuchter analyseert. Zijn belevenissen met de LPF in 2002 waren afdoende om in 2024 te bedanken voor het premierschap.
Tweede genre is de 'ideologische preekbeurt'. Die kent in ons land een grote traditie. Henri Bontenbal durft een nieuwe poging en een doortimmerd betoog over zijn visie is zeker welkom. Maar het zijn grote schoenen die hij heeft te vullen: Kuyper, Alexander de Savornin Lohman, paus Leo XIIIenSybrand Buma.
Collega-leiders die zulke preekbeurten schreven waren Vladimir Lenin, Pieter Jelles Troelstra, Michail Gorbatsjov en Frits Bolkestein. En ook Pim Fortuynen laterMartin Bosma.
Het derde boekengenre is 'testimonium van onafhankelijk denken'. Toen hij nog net CDA’er was gaf Pieter Omtzigt dat af. Vervolgens noemde hij zijn eigen nieuwe partij naar de titel van het boek.
Zulke boeken verschijnen vaker. Van Bij1-ideoloog Willem Schinkel tot communistische rivaal van Stalin, Leon Trotski. En Barack Obama die in 'Dromen van mijn vader' schetste hoe anders hij was en toch oer-Amerikaans.
Het vierde genre is: boeken die 'eigenaarschap claimen'. Voor velen werd Pim Fortuyn ziener en profeet toen hij vanaf 1997 begon te publiceren over 'de islamisering'. Dit thema werd voor altijd het zijne. Caroline van der Plas claimde met haar boek 'gezond verstand', gewoonheid en ruraal sentiment. Silvio Berlusconi werd fameus door een gratis full colour feestboek dat zijn successen in zaken, sport, liefde en politiek lef als vanzelfsprekendheid claimde.
Het vijfde genre? Het door en door politieke boek van een politiek leider die over iets totaal on-politieks schrijft. Oud-premier Dries van Agt en zijn liefde voor Japanse finesse. Voormalig EU-president Herman van Rompuy als dichter in het middeleeuwse genre van de oosterse Haiku. Valéry Giscard d'Estaing met die novelle over zijn liefdesaffaire met Lady Di.
En Rob Jettens Hoe het wel kan is een wat poëtische bundel van jeugddromen en grote ambities – hij wil de Cornelis Lely van de 21e eeuw zijn. Een aanstekelijk droombeeld na de ‘slappe hap’ van Geert WildersenDick Schoof.
***
Verder luisteren
369 - Rob Jetten wil een ideeënstrijd rond het midden
16 - Johan Remkes wil de democratie redden
467 - De twee levens van Angela Merkel
161 - Hans van Mierlo, een politieke popster
150 - De memoires van Barack Obama
133 - Amerikaanse presidenten: boeken die je móet lezen!
149 - De zeven levens van Abraham Kuyper, een ongrijpbaar staatsman
45 - Liefdesbrieven van François Mitterrand
394 – Honderd jaar na zijn dood: de schrijnende actualiteit van Lenin
93 - Hoe Gorbatsjov en het Sovjet-imperium ten onder gingen
485 - De bijzondere veelzijdigheid van Frits Bolkestein
162 - Pieter Omtzigt over macht en tegenmacht
356 - Silvio Berlusconi, het einde van een tijdperk
320 – Politieke onmacht in het digitale tijdperk met Kees Verhoeven
164 - Dries van Agt - Eigenzinnig politicus, paradijsvogel, wereldburger
430 - Zes markante Belgische premiers
2 - PG Kroeger over politieke memoires
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:32:53 – Deel 2
00:55:13 – Deel 3
01:17:28 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 05 Sep 2025 - 526 - 526 - Europa, Oekraïne, Trump, Poetin en Den Haag
Terwijl we in Nederland de deconfiture van Schoof en de brokstukken van diens coalitie meemaakten, was er volop dynamiek rond de oorlog in Oekraïne. Die gebeurtenissen raken niet alleen de verhoudingen tussen het Kremlin en het Witte Huis, maar bovenal die in Europa en niet in het minst Den Haag op weg naar de verkiezingen van 29 oktober 2025.
Jaap Jansen en PG Kroeger nemen je mee naar Anchorage (Alaska), heftig schermberaad tussen Kyiv en EU-leiders, naar een overvol Oval Office en het standbeeld van tsaar Alexander III in Moskou. En naar ‘de Michelangelo der slijmkunsten en vleierij’.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show (zoals dominee Eppe Gremdaat en Roel Maalderink in deze aflevering aanbevelen!)
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje en wij zoeken contact.
***
De top van Donald Trump en Vladimir Poetin was ongeveer alles wat een ontmoeting en dialoog van wereldleiders niet moet zijn. Onderhandeld werd er helemaal niet, conclusies en een vervolg van diplomatieke stappen werden niet vastgelegd. Iedereen bleef in verwarring achter.
Het Kremlin kreeg alles wat het al een eeuw ambieert - erkenning als gelijkwaardige supermacht die eisen kan stellen - en hoefde daarvoor niets te doen. Trump kreeg zijn show met een gedroomde eregast. Maar het pièce de résistance - een ondernemerslunch voor grondstoffendeals - werd geschrapt.
Om toch nog succes te veinzen werd druk uitgeoefend op Volodymyr Zelensky. Die 'heeft geen kaarten' immers en moest Poetins aanpak voor een vredesproces maar snel adopteren, gebood Trump hem vanuitAir Force One.
Een waanzinnig weekend van paniekerig telefoneren, zoomsessies, Duits/Franse aarzelingen en lef bij Giorgia MelonienAlexander Stubb leidde tot ongekende taferelen rond 'the resolute desk' in het Witte Huis.
Jaap en PG maken van de draadjes, hints, lekken en signalen een coherent relaas van wat daar gebeurde. En welke rol Mark 'Michelangelo' Rutte in de schoot werd geworpen.
Trump werd teruggevoerd naar de denklijn van de Haagse NAVO-top. De Alaska-top kreeg zo ineens wél een diplomatiek vervolg. Wenselijke resultaten - 'artikel vijf-achtige garanties' - staken de kop op. Poetin haalde al snel alle trucs tevoorschijn om zo'n concrete nasleep te frustreren en de NAVO- en EU-landen uit elkaar te spelen.
EU en NAVO houden de route naar vrede - en elkaar! - nog goed vast. Worstelingen rond de tarieven spelen daarbij een hoofdrol, evenals Trumps afkeer van moeizame deals die hem al gauw vervelen als ze te ingewikkeld worden. Ineens begon hij weer over zijn vriend Kim en verweet Zelensky een obstakel en koppig te zijn.
In de EU leeft nu wel massaal het besef dat de Unie alleen staat. We kunnen op niemand rekenen. Friedrich Merzen Emmanuel Macron snappen dat hun duo krachtig en snel moet herleven. Ook Mario Draghi stak opnieuw zijn nek uit en trok in Rimini – bijgevallen door Meloni - scherpe conclusies.
En het gemarginaliseerde Nederland? Wat durven kabinet en Kamer te beslissen nu ook ons land gevraagd gaat worden actief mee te doen met garanties voor Kyiv? Kan Schoof deze geopolitiek essentiële vraag verzwijgen in de Troonrede?
***
Verder luisteren
508 – De NAVO-top in Den Haag moet de onvoorspelbare Trump vooral niet gaan vervelen
497 – De krankzinnige tarievenoorlog van Donald Trump
496 - De paradoxen van Giorgia Meloni https://art19.com/shows/betrouwbare-bronnen/episodes/b426432c-1d2d-4186-8c6d-3698da640a61
486 - ‘Welkom in onze hel’ Een jonge verslaggever aan het front in Oekraïne
484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft
476 – Trump II en de gevolgen voor Europa en de NAVO
447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor
446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd
427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben
419 - Europa kán sterven - Emmanuel Macrons visie op onze toekomst
348 – Oud-premier Natalia Gavrilița over Moldavië - het kleine, ook bedreigde buurland van Oekraïne
339 – De geopolitiek van de 19e eeuw is terug. De eeuw van Bismarck
336 - Timothy Garton Ash: Hoe Europa zichzelf voor de derde keer opnieuw uitvindt
19 - Anne Applebaum: Poetin en de destabilisering van het Westen
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:23:39 – Deel 2
00:56:15 – Deel 3
01:18:09 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 02 Sep 2025 - 525 - 525 –Wat Brainport Eindhoven ons leert en hoe we onze economie nóg toekomstbestendiger kunnen maken
Hoe versterken we het verdienvermogen van ons land de komende decennia en wat kunnen we leren van wat nu al succesvol is? Jaap Jansen en PG Kroeger gingen met die vraag naar Brainport Eindhoven, waar wereldleiders in hightech, kennis en innovatie samen optrekken, de wereld tegemoet. En met gefronste blik naar Den Haag. "Keuzes maken en die volhouden in plaats van oneliners en onbetrouwbaar beleid”, adviseren de mensen daar aan de politici die na 29 oktober een kabinet gaan formeren.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door Platform Talent voor Technologie en Brainport Eindhoven. En natuurlijk met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje naar adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact.
***
Amal Tourabi, 'head of government affairs' van ASML, schetst hoe de vraag naar halfgeleiders permanent verdubbelt. Als meest geavanceerde machinebouwer voor die chips moet en wil het bedrijf daarin voorop blijven lopen. Dat doet een bedrijf als ASML samen met zo'n 5000 hightech toeleveranciers, waarvan er 1600 in de Brainport-regio actief zijn. En het lukt alleen als ze met de kennisorganisaties, opleidingen en overheden de handen ineenslaan. "Dat is hier een ecosysteem zoals je nergens anders ziet." Samen een lange termijn focus hebben, realiseren en volhouden, is het devies. Wispelturigheid? Nee, bedankt! "We zijn nu in één jaar aan de derde bewindspersoon voor Buitenlandse Handel toe. Dat helpt niet erg, nee."
CEO Joop Essing van VHE Industrial Automation is zo'n toeleverancier. Hij heeft veel concrete voorbeelden van de gevolgen van zulke instabiliteit. Bij VHE werken ze met MBO-talenten uit heel de wereld; vluchtelingen ook.
Tourabi en Essing pleiten vurig voor een beleid met een lange tijdshorizon waarmee duidelijkheid en stabiliteit verzekerd zijn. Zo kunnen opleidingen en bedrijven structureel vervlochten verder groeien. En maak eindelijk eens werk van de beloofde maar nooit waargemaakte 3 procent van het bbp aan investeringen (publiek en privaat) voor R&D en innovatie.
Die bloei van dit ecosysteem kwam niet vanzelf. De Eindhovense wethouder Stijn Steenbakkers (CDA) en burgemeester Greet Buter van Deurne (PvdA) vertellen hoe de regio Eindhoven in de jaren ‘90 door een diepe crisis ging. "Er waren dagen dat in duizenden brievenbussen ontslagbrieven binnenkwamen."
Ze sloegen de handen ineen en met steun vanuit Europa groeide een samenwerkingsmodel waarin niemand domineert en ieder bereid is zijn rol te spelen. Een kleine, groene gemeente als Deurne durft het aan woningen te bouwen – van 14.000 nu naar 22.500 straks - maar wel op zo'n manier dat de eigen identiteit en leefbaarheid overeind blijven.
Het effect is dat Brainport een magneet wordt. De regio’s om Brainport Eindhoven heen willen ook meedoen, zodat ruimte ontstaat voor meer capaciteit en diversiteit van wonen, leven en werken. Het door het kabinet Rutte IV gestarte project-Beethoven (een groot investeringsprogramma waarin Rijk en regio samen zo’n 2,5 miljard euro investeren) helpt hierbij.
Als bestuurders willen zij van 'Den Haag' vooral geen 'beleid vol details'. Na de bestuurlijke stagnatie onder het kabinet-Schoof verlangen ze helder beleid met een lange horizon, ruimte voor maatwerk en de eigen cultuur van samenwerking.
De verdubbeling bij ASML en zijn duizenden hightech partners is bovenal voor de opleidingen een uitdaging. Leiden zij voldoende jonge talenten op? Annemarie Moons van het grote Summa College (mbo) en Joep Houterman van de omvangrijke Fontys Hogeschool weten wat hen te doen staat.
Summa maakt er veel werk van, elke student op de juiste plek krijgen en de uitval in het mbo stevig te reduceren. Fontys merkte dat in allerlei sectoren hbo-talenten hun plek wel vonden - van de zorg tot de techniek - maar velen van hen al snel weer vertrokken. Beide trends verspillen natuurlijk kostbaar talent en kansen. Mbo en hbo moeten niet afhankelijk blijven van potjes en projectjes waar bedrijven een paar jaar aan mee doen. Alleen blijvend, samen de samenwerking uitdiepen - ook hier als ecosysteem dus - kan helpen dat de talenten allemaal hun plek vinden en blijven doorgroeien. Platform Talent voor Technologie speelt hier met ‘Katapult’ een onmisbare rol in.
Heel eigen belemmeringen remmen die bloei hardnekkig. Ouderwetse taaleisen voor mbo-diploma’s onthouden jong talent kansen en de bedrijven goed gekwalificeerd personeel. “Havo-niveau is hier niet nodig”, zegt Moons. En verouderd denken over R&D waarin concrete, praktijkgestuurde innovatie vanuit hogescholen een muurbloempje blijft. Er is nog veel werk aan de winkel.
Zo beseft iedereen dat in een hightech regio iedereen voortdurend blijft leren en vorsen. Dat een hogeschool voor die maatschappelijke opdracht maar moet zien hoe, of en wanneer dat kan en boekhoudkundig eigenlijk zou mogen, maakt Joep Houterman witheet. "Geef ons bij wet de opdracht dat te doen, zodat we het écht kunnen waarmaken.”
Het gaat heel goed met Brainport Eindhoven. Maar het kan nog beter en daar moet de politiek nu een aantal grote stappen zetten, klinkt het in deze aflevering van Betrouwbare Bronnen.
***
Verder luisteren
371 - Banen op zoek naar mensen. Hoe in Europa bedrijven en beroepsonderwijs intensief samenwerken
324 - Nederland loopt vast door tekort aan jongeren met technische opleiding, hoe lossen we dit op?
201 - Het geheim van het hbo-succes
183 - Samen slimmer worden: het Leidse kennisecosysteem als aanjager van duurzame groei
78 - Roberto Viola: Shaping Europe's Digital Future
126 - De kracht van hoger onderwijs
497 – De krankzinnige tarievenoorlog van Donald Trump
446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd
431 - Handelsland Nederland staat op het spel
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:32:01 – Deel 2
00:54:32 – Deel 3
01:20:39 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 29 Aug 2025 - 524 - 524 - Met een wrakhoutkabinet naar de verkiezingen
Het ‘extraparlementaire programkabinet’ van minister-president Dick Schoof blijft grossieren in staatsrechtelijke noviteiten. Nadat de PVV er begin juni al uitstapte, viel het op 22 augustus voor de tweede keer. "Het vertrek van de bewindslieden van NSC maakt nader beraad over de ontstane situatie noodzakelijk," meldde de premier. Jaap Jansen en PG Kroeger diepen uit wat hier gebeurd is en welke consequenties het vertrek van NSC heeft.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Deze aflevering bevat een advertentie voor het boek Waarom de laagsteprijsgarantie ervoor zorgt dat jij te veel betaalt, antwoorden op vragen die economen niet durven te stellen van Jona van Loenen. Koop het hier!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje naar adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact.
***
De kabinetsploeg is zo gehavend dat de vraag gewettigd is of op Prinsjesdag een voldragen Rijksbegroting kan worden ingediend. Met de inmiddels vertrokken bewindslieden van PVV en NSC waren immers zware afspraken gemaakt. Willen nieuwe bewindslieden zich daar wel aan houden?
Het beste is nu: een snelle tussenformatie. Na de val van de kabinetten Van Agt II en Balkenende II werd door de informateurs Piet Steenkamp (in 1982) en Ruud Lubbers (in 2006) een volwaardig, missionair kabinet geformeerd dat een heldere, beperkte opdracht kreeg: stel een begroting op en regeer met voldoende steun tot aan de verkiezingen. Dit is bij Geert Wilders' breuk achterwege gelaten en daar betaalt de politiek nu een hoge prijs voor.
Voor het buitenlands beleid is een wrakhoutkabinet met een pro-Netanyahu beleid rampzalig. Den Haag isoleert zich - zoals eerder al met de motie-Eerdmans ten aanzien van Europese defensie - nog verder van de belangrijkste partners. Een volgend kabinet moet vertrouwen en respect herwinnen en dat kan jaren kosten.
In de campagne zullen NSC en PVV nu een opmerkelijk gelijkgezinde houding innemen. Net als PVV zal NSC willen ontkennen ooit iets van doen te hebben gehad met de Schoof-coalitie. Dat weinig van Omtzigts bewindslieden op de NSC-lijst prijken maakt dat extra aanlokkelijk. Omtzigts thema's en rancune worden ingeruild voor Nicolien van Vroonhovens 'weerbaarheid' en Eddy van Hijums 'bestaanszekerheid'.
De PVV trekt intussen de hele ijskast weer open. Bestrijding van vermeende ‘islamisering’ en een ongrondwettelijk verbod op islamitische scholen staan weer bovenaan het program. Wilders volgt weer braaf de fundamentalistische lijn die Viktor Orbán hem verweet te hebben losgelaten.
De coalitiebreuk op het Midden-Oostenbeleid nagelt de VVD vast aan BBB en hun zwartwit-opvattingen over Israël. In plaats van los te komen van dat betoog en zo aansluiting te vinden bij het constructieve midden, zit Dilan Yesilgöz alleen maar meer vast aan haar doorgeschoten 'Douwe Bob'-houding. Veel liberalen zijn de wanhoop nabij. Op meer dan 10 à 15 zetels wordt niet meer gerekend.
Het liedje ‘You don’t have to stay’ van Douwe Bob blijkt opeens op heel veel Haagse situaties toepasbaar.
***
Verder luisteren
523 – Verkiezingen op een tweesprong
521 - Hoe saaier de politiek, hoe gelukkiger het land
517 - Na de champagne de campagne
514 - De andere waarheid na Schoof
511 – De val van het kabinet-Schoof
509 - Het verdriet van Geert Milders
504 - Een jaar Hoop, lef en trots
491 - De voortdurende twijfels van Nieuw Sociaal Contract
456 - De zeven crises van het kabinet-Schoof
168 – De zeven geheimen van een succesvolle verkiezingscampagne
117 - Tien wetten die elke lijsttrekker zich moet inprenten
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:10:07 – Deel 2
00:34:21 – Deel 3
01:01:39 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Mon, 25 Aug 2025 - 523 - 523 – Verkiezingen op een tweesprong
Het nieuwe seizoen begint meteen goed. Nederland wacht een verkiezingscampagne met grote thema's. De aanpak ervan is des te dringender na een coalitie die vooral met zichzelf bezig was en stagnatie en verlamming achterliet.
Jaap Jansen en PG Kroeger tekenen de kaart van het politieke landschap en de campagneroutes die zich voor de verschillende partijen openen. Met de kiezer als Bachs mythische held ‘Hercules op de tweesprong’. Kiezen we voor een volgende variant van een populistische coalitie of voor een pad naar constructief regeren?
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje naar adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact.
***
In 2025 gaat het voor het eerst sinds 2002 niet om de vraag of men een premier wil laten voortgaan, maar om een richting voor het land. Bovendien hangen boven de campagne net als toen (na 9/11) donkere wolken van geopolitieke dreiging.
De partijen moeten hier nu hun weg en profiel vinden. De post-Schoof PVV lijkt de PVV van Geert Milders en zijn ijskast te ontkennen. Wilders heeft zijn oude grammofoonplaat weer opgezet. Alles wat aan zijn rol als Schoofs coalitiechef herinnert is rigoureus geschrapt. De PVV-bewindslieden lijken verdampt; hun werk staat bij het oud vuil.
GroenLinks-PvdA versnelde de eigen eenwording, al werd het als wenkend perspectief besmeurd door has-beens als Rob OudkerkenAd Melkert. Voor Frans Timmermans als meest ervaren all round leider lonkt het premierschap. Frans als ‘ome Joop’ van 1977. Maar 'Kies de Minister-President' kon toen wel, ditmaal niet en dat maakt die strategie niet eenvoudiger.
De VVD lijkt vooral slachtoffer van het failliet van Schoof. De keuze voor die coalitie en de chaos daarbinnen raken de reputatie van de gedegen liberale regeringspartij. Haar bewindslieden kunnen hun eigen beleid niet in de etalage zetten en het nieuwe program is opvallend markt-fundamentalistisch, terwijl andere partijen juist afscheid nemen van het neoliberalisme. En traditionele VVD-kiezers twijfelen of Dilan Yesilgöz de juiste keus is.
Het CDA kent een heel andere uitdaging. Is zijn renaissance niet té meeslepend? Lukt het een stevig team, organisatie en inhoudelijke agenda te realiseren vanuit een Kamerfractie met maar vier leden die door willen en een kwetsbare partij? Met Henri Bontenbal is het CDA plots wel opnieuw een sterk merk. De nieuwe leider bouwt voort op klassieke motieven en herkenbare ideeën en duikt niet weg voor de confrontatie met het populisme.
Blijft de vraag of de kiezer – net als die mythische held - bij de tweesprong weet welk pad hij kiest. Concentreren kiezers zich rond de grote partijen van voorheen of blijft het een moeilijk te leggen puzzel in een versplinterd landschap?
***
Verder luisteren
521 - Hoe saaier de politiek, hoe gelukkiger het land
517 - Na de champagne de campagne
514 - De andere waarheid na Schoof
512 - Hoe onderwijs, bedrijven en overheden samen de arbeidsmarktkrapte bestrijden
509 - Het verdriet van Geert Milders
507 - Het strenge oordeel van Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg
493 - Het belastingkaartenhuis wankelt
422 - Een eigen huis, een plek onder de zon - woningnood toen en nu
251 - Nederlanders hebben groot vertrouwen in de democratie, veel minder in partijen
149 - De zeven levens van Abraham Kuyper, een ongrijpbaar staatsman
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:49:35 – Deel 2
01:21:36 – Deel 3
01:40:54 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 22 Aug 2025 - 522 - 522 - Zeven zomerboeken
Deze zomer is er hopelijk genoeg tijd om uit te puffen en op te laden voor een spannend politiek najaar. Jaap Jansen en PG Kroeger dienen je geestelijke vitaminen toe om er straks vol inspiratie en nieuwe energie weer tegenaan te gaan!
***
Op 21 september live in Het Concertgebouw! Betrouwbare Bronnen: muziek en tirannie. Kom ook!
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje naar adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact
***
1] Adolf Hitler – Mein Kampf (1925) / Mijn Strijd (Prometheus, 2018)
Het eerste boek is honderd jaar oud. En het is echt heel slecht geschreven, vond ook de Italiaanse journalist Benito Mussolini. Maar Mein Kampf is opnieuw actueel. De wordingsgeschiedenis, de titel, het verdienmodel en de worstelingen ermee na 1945 zijn een boek op zichzelf waard.
Zonder de Britse sociaal-darwinistische schrijver Houston Stewart Chamberlain was het boek er nooit gekomen. Zijn schoonfamilie regelde zelfs dat Hitler in de cel het schrijfpapier ervoor kreeg. Jaap en PG duiken in diens merkwaardige leven, werk, netwerk en impact rond 1900 en in diens hysterische verering voor de jonge Führer.
2] Benjamin Duerr – De Droom van Den Haag (Atlas Contact, 2024)
Het tweede boek gaat over de dromen van wereldvrede rond 1900 en de unieke rol daarin van Den Haag. Het begon met een jonge tsaar die zichzelf een vredesvorst waande. Zijn ministers hadden heel nuchtere, geopolitieke argumenten om decennia geen oorlogen te willen. Zijn nichtje, de net ingehuldigde koningin Wilhelmina, vond dat mystieke pacifisme maar lariekoek. Haar minister Willem Hendrik de Beaufortzat klem tussen deze twee Romanovs.
Tegen vele klippen op kwamen er twee vredesconferenties op rij en Den Haag werd juist vanwege de saaiheid opvolger van Wenen 1814-1815. Niet alleen de tsaar spande zich in. Ook president Roosevelt van Amerika, zeker nadat hij een Nobelprijs kreeg voor vrede tussen militaristisch opkomend Japan en de door hen de verwoestend verslagen Russen. Die conferenties bleken verrassend productief. Het Vredespaleis kwam er. En nieuwe regels voor oorlogsrecht.
3] Sergey Radchenko – To run the world, the Kremlin’s Cold War bid for global power (Cambridge, 2024)
De tsaar snakte naar vrede, maar hoe zat dat na zijn ondergang met de heersers in het Kremlin? Sergey vertelt het fascinerende verhaal van de ambities van de Sovjet-Unie en haar leiders na 1945. Over honger naar erkenning door Amerika, over de obsessie met Mao en Deng en over vrede met West-Duitsland om de EEG te breken. Het boek put uit vele archieven en inzichten die hier in het Westen nooit bekend waren. To run the world is ook een boek over duo's: rivalen die partners wilden zijn. Stalin en FDR. Mao en Chroesjtsjov. Chroesjtsjov en JFK. En vooral Nixon en Brezjnev. Met als apotheose hoe Reagan er in slaagde met Gorbatsjovaan de pretentie van zulke duo's een eind te maken en hoe Deng daar het meest van profiteerde.
4] Max Boot – Reagan, his Life and Legend (Liveright, 2024)
Dit boek werpt nieuw licht op de oud-president van de VS. Een noodzakelijke biografie. Want in dit post-Reagantijdperk in Amerika en zijn Republikeinse partij is een nieuwe, gedistantieerde kijk op zijn betekenis en leven zeer welkom.
“Mister Norm is my alias”, zei de man die voor iedereen óók een ster was met aantrekkingskracht uit de gouden jaren van Hollywood. Niemand kende hem daarom echt, op zijn Nancy na. Hij had politiek succes doordat hij uitermate pragmatisch was, verliezen kon slikken en toch als held van hoge principes en idealisme kon blijven stralen. Zo kon hij bijna moeiteloos het Kremlin als 'the Evil Empire' beschimpen en met Moskou samen de voorraad kernraketten fors verminderen, terwijl hij eveneens hightech fantasieën uit zijn oude films werkelijkheid wilde laten worden. Ook hier realist, pragmaticus en visionair tegelijk: “Trust, but verify!”
Zijn verbindende warme stijl en zijn aura van idealisme zorgden ervoor dat hij beginselen als vrijhandel, kansen voor vluchtelingen en immigranten en respect voor bondgenoten glans gaf. In het Trump-tijdperk lijkt Reagan inmiddels iemand uit een vergeten verleden.
5] Anne Somerset – Queen Victoria and Her Prime Ministers (William Collins, 2024)
Meer dan zestig jaar wereldmacht, dynastie, intriges en een flamboyant karakter. ‘She reigns but does not rule’ was volgens Anne Somerset een fraaie verpakking voor heel veel complexe en soms heftige politieke toestanden. Ze versleet maar liefst tien premiers. Ze verfoeide Lord Palmerston- die haar manipuleerde - en William Gladstone nog meer. Ze was dol op haar leermeester, ‘Lord M’, en nog meer op 'mijn coauteur' Benjamin Disraeli. Zij manipuleerden elkaar en genoten er schaamteloos van. Ten diepste was de vorstin gewoon dol op politiek, hoe zwaar ze tegen die heren ook zuchtte en klaagde.
Somerset toont nog iets. Victoria was buitengewoon toegewijd. Van haar man, 'darling Albert', keek ze af hoe je focust op de essentie, daarbij desnoods koppig bent en ministers te overrompelt met visies en memo's die al klaar lagen voordat die een probleem zagen aankomen.
Buitengewoon instructief is de analyse door Jelle Gaemers van de effectiviteit van Willem Drees als minister president. Voor de opvolger van Dick Schoof essentiële, onmisbare lectuur.
Ook de gedurfde poging door Ronald Kroeze tot een eerste summa van veertien jaar premier Mark Rutte maakt de bundel de moeite waard. Op de gedachte dat Rutte wel degelijk visie had, maar deze liefst verborg omwille van het VVD-belang, kan nog wel een tijdje gekauwd worden.
7] Thomas Mann – Achtung Europa! Een eigentijdse waarschuwing (Arbeiderspers, 2025)
Thomas Mann - favoriet van Mark Rutte - is 150 jaar geleden geboren. Zijn furieus, literair briljant verzet tegen die auteur van Mein Kampf trekt aandacht, mede dankzij de eerste Nederlandse vertaling van zijn bundel Achtung Europa!. Voortreffelijk hoe Arnon Grunberg daarbij ook de eigenaardigheden van de grote schrijver niet veronachtzaamt.
PG haalt nog iets erbij: de eerste druk uit 1938 uit zijn persoonlijke collectie. En nóg zo'n letterkundig juweel, want deze nieuwe vertaling biedt meer voor de lezer - zelfs nu nog - en dat komt uit een ander boek van Thomas Mann.
Meest verbluffend is hoe Mann zich durft te verdiepen in en vereenzelvigen met Adolf Hitler. Zag deze zich niet vooral ook als een kunstenaar, een bohemien? Zat in niet elke artistieke geest wat vertekend en duivels verziekt in deze politieke extremist zit? Geen tijdgenoot heeft zo briljant, zo ijskoud en ook zelfkritisch durven kijken naar 'Broeder Hitler', de tiran als verwante ziel.
En wat verbindt Victoria, Mann, Rutte, Stalin en Hitler? Operaliefde. In het bijzonder het werk van Richard Wagner.
***
Verder luisteren
1]
478 - Was Hitler een socialist?
105 - 75 jaar bevrijding: Dagelijks leven in Nazi-Duitsland
341 - Oplichterij, kunstmatige intelligentie en de dagboeken van Hitler
2]
508 – De NAVO-top in Den Haag moet de onvoorspelbare Trump vooral niet gaan vervelen
481 - Donald Trumps nieuwe idool William McKinley, ‘de tarievenkoning’
342 - Willem-Alexander en het einde van de monarchie. Plus: zijn eigenzinnige voorgangers
3]
258 - De kille vriendschap tussen Rusland en China
163 - De ondergang van de Sovjet-Unie: hoe een wereldmacht verdampte
298 - De Cubacrisis, dertien dagen die de wereld schokten. En: de angst voor nucleaire catastrofe nu
4]
133 - Amerikaanse presidenten: boeken die je volgens PG móet lezen!
93 - Hoe Gorbatsjov en het Sovjet-imperium ten onder gingen
5]
303 - Bijzondere Britse premiers
6 - Pim Waldeck over 'die gekke Britten'- Paul Rem over The Queen
99 - PG over de biografie van Prince Albert
6]
472 - Winterboekeneditie - Premiers, Leiderschap, Macht
443 – Negen premiers en een explosief Oranjehuis
274 - Thorbecke, denker en doener
7]
148 - Stefan Zweig als inspirator van Europa als culturele en politieke gemeenschap
208 - Max Weber: wetenschap als beroep en politiek als beroep
387 - Niets is zó politiek als opera - 100 jaar Maria Callas
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:52:09 – Deel 2
01:30:00 – Deel 3
02:18:00 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 05 Aug 2025 - 521 - 521 - Hoe saaier de politiek, hoe gelukkiger het land
Het politieke jaar 2024-2025 zat tjokvol enerverende en ontregelende gebeurtenissen. Het was heel erg '1981' en ook '2002'. Saai was het niet, maar werden we er nou 'beter' van?
Jaap Jansen en PG Kroeger kijken nog één keer terug op 12 maanden Dick Schoof, coalitie en Kamer, ontwarren de patronen die allengs merkbaar werden en zoeken naar lessen voor straks.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje naar adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact.
***
Patroon 1) Er werd gekozen voor een welbewust leiderloos bewind
Dick Schoofs 'slappe hap' was het antwoord op de verfoeide Rutte-doctrine. Bovendien bleek de coalitie leiderloos door intens onderling wantrouwen. Het kabinet ontbeerde leiderschap doordat de vicepremiers ook intern geen gezag konden verwerven en de premier dat nadrukkelijk niet mócht vertonen.
Patroon 2) Zo ontstond een politiek vacuüm
En zoiets wordt - zoals in de natuur - altijd gevuld. Een lange rij incoherente hobby's, fitties en obsessies bepaalde het beeld. Van crises rond vijf lintjes tot Deense borden die niet bestonden. Van een Constitutioneel Hof dat subiet wegbezuinigd werd tot de vuist op tafel in Brussel over stikstof. De coalitie leek zelf nog het meest op juist dat stikstof. Hobyisme verlamde het kabinet en zette het land op slot.
Patroon 3) Hobbyisme drukt expertise weg
Bij het dominante thema – asiel - bleek nimmer iets in de concrete aanpak te kloppen en was de aangekondigde wetgeving steeds een misgreep. Marjolein Fabers 'Ik ben beleid' was onbedoeld oprecht in haar absolutisme: 'L'État c'est moi.' De coalitie baarde zo het Kabinet Dunning-Kruger in plaats van het team van experts, dat NSC zo graag wilde. Eén minister liet zijn hond het overleg met zijn ambtenaren leiden.
Patroon 4) Het Torentje en de ministerraad gemarginaliseerd
Wilders trok de leiding naar zich toe bij gebrek aan gezag elders. Van btw tot Voorjaarsnota moest hij aan de bak bij reeksen conflicten en blokkades. De ministers en de premier zaten soms letterlijk te wachten in de antichambre van hun departement.
Patroon 5) Nederland was internationaal afwezig
De coalitie kwam wel met oprispingen wereldwijd. Van Wilders die de staat Jordanië ophief tot minister Reinette Klever die met minister Jeje Odongo in Kampala wel even de asielopvang dacht te regelen. Met de motie-Eerdmans werd het kabinet door driekwart van de coalitie binnen de EU lamgelegd.
Patroon 6) Er kwam een boel namaakbeleid
Men kondigde hervormingen en daden aan waarop niets volgde of precies het omgekeerde. Van een regionaal kiesstelsel tot 3% van het bbp voor innovatie. Van impulsen voor 'hardwerkend Nederland' en een 'Woontop' tot extra lasten op werkenden en een dreun voor de investeringen in de woningbouw.
Welke lessen kunnen we trekken?
Les 1) Het einde van de Donner-doctrine
Na de LPF in 2002, de PVV in 2010-2012 en PVV/NSC/BBB in 2024-2025 weten we nu toch wel dat de gedachte 'laat populisten meeregeren, dan normaliseren ze' een misverstand is.
Les 2) Reconstructie van een serieus midden?
Dat hangt nu van twee partijen af. Voeren VVD en GroenLinks-PvdA - zoals in de jaren ‘70 - een polarisatiestrategie? Of kiezen ze tegen de flanken en voor het midden?
Les 3) Saai is goed
De Schoof-periode heeft in elk geval geleid tot herwaardering van berekenbaarheid en gedegenheid als politieke deugden. Diva-gedoe, gratis bier en labiliteit; feitenvrije meningen en heibel hebben veel te veel aandacht gekregen. Zoals Frits Bolkestein zei: “Hoe saaier de politiek, hoe gelukkiger het land.”
***
Verder lezen
Joop van den Berg – Premier van alle Nederlanders
Jasper Dekker ea – De minister-president, een ambt in ontwikkeling (Boom, 2025)
***
Verder luisteren
517 - Na de champagne de campagne
514 – De 'andere waarheid' na Schoof
511 – De val van het kabinet-Schoof
509 - Het verdriet van Geert Milders
381 - Het Betrouwbare Bronnen Kenniscoalitie debat 2023
485 - De bijzondere veelzijdigheid van Frits Bolkestein
213 - Van Agt/Den Uyl/Terlouw (1981), de verschrikkelijkste kabinetsformatie ooit
47 - Konrad Adenauer, de eerste Kanzler
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:41:42 – Deel 2
01:01:36 – Deel 3
01:33:29 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 15 Jul 2025 - 520 - 520 - De radicaaldemocratische erfenis van Pieter Vreede
14 juli 1789. Het volk in Parijs kwam in opstand en de Bastille viel. Na rebellie in Amerika kwam de revolte in Frankrijk. In de Republiek jubelden velen en bovenal de Leidse lakenfabrikant Pieter Vreede. Hij snakte naar radicale democratie en speelde een sleutelrol bij de val van Oranje-stadhouder Willem V.
Pieter Vreede (1750-1837) was lang geheel vergeten. Zijn periode werd weggezet als 'de Franse tijd', een soort anti-nationale bezetting en overheersing vanuit Parijs. Maar een indrukwekkende biografie door Dirk Alkemade zorgt voor een heel nieuwe, gedurfde en uitdagende blik op die tijd met zijn politieke revoluties, hun inspiratiebronnen en de dichter, zakenman en oproerkraaier Pieter Vreede. Jaap Jansen en PG Kroeger duiken met de jonge doctor in de turbulente jaren rond 1800.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje en wij zoeken contact.
Op sommige podcast-apps kun je niet alles lezen. De complete tekst plus linkjes en een overzicht van al onze eerdere afleveringen vind je hier
***
De troebelen toen waren deel van omwentelingen wereldwijd. Patriotten als Vreede waren net zo vurig voor verandering als Thomas Jefferson en Benjamin Franklin in Amerika, Lafayetteen Condorcet in Parijs, de jonge filosofen en dichters in Jena en Weimar en Beethoven in de muziek. Alkemade schetst de intensieve verbindingen tussen deze vernieuwingsbewegingen en hoe men succesmodellen uit elkaars revoltes overnam.
In de Republiek begon de politieke crisis door een hopeloze oorlog van stadhouder Willem V tegen de Britten. Die was rampzalig voor handel, vloot en leger. In de steden broeide het verzet, mensen als Vreede gingen zich politiek én militair organiseren. In 1787 lieten de Oranjes hun zwager uit Berlijn met zijn machtig leger ingrijpen. Een hardhandige interventie van buiten.
Die brute repressie was voor de rebelse geesten een beslissend moment. Toen de Franse revolutie uitbarstte en radicaliseerde waren de dagen van Willem V geteld. Met Franse steun grepen zij de macht en installeerden een heel nieuw bewind.
Vreede ging dit allemaal lang niet ver genoeg. Hij schrok van de Franse pressie tot 'moderatie' en de weerklank die dat meteen kreeg bij verlichte regentenclubs. Fel trok hij van leer. Pieter Vreede werd zo de eerste radicale oppositieleider in een parlement in ons land. Zijn poëtisch vuur in debatten, zijn felle gedichten, manifesten en krantenstukken sloegen aan. Met zijn Republikeinen partij, vaak ‘Vreedianen’ genoemd, overrompelde hij de Moderaten in het parlement en hun gematigde grondwetontwerp. Een kiene campagne liet het voorstel sneuvelen in het eerste Nederlandse referendum.
De politieke impasse die zo ontstond leidde tot een staatsgreep, gesteund vanuit Parijs, met behulp van corrupte betalingen. Vreede was in 1798 de sterke man van het Uitvoerend Bewind. Zijn vijanden noemden hem 'de Hollandse Robespierre' en zijn zuiveringen in het overheidsapparaat riepen die vileine analogie ook wel op. Alkemade vertelt vol adembenemende details over Vreedes daadkrachtige aanpak, waarin een beetje Leninen een vleugje Mao school. Tot bloedvergieten kwam het overigens nooit.
Hij slaagde erin een radicaaldemocratische Grondwet door te drukken, de Staatsregeling voor het Bataafse Volk. Ook agendeerde Vreede met hartstocht de afschaffing van de slavernij. De oude Republiek met zijn Zeven Provinciën en hun eeuwenoud particularisme werd afgeschaft, een sterk uniform bewind doorgevoerd (met voor het eerst een gelijkwaardige rol voor Brabant). De politieke discussies van deze jaren zijn dan ook sterk beïnvloed door die Amerika en voor het Europa van nu verrassend actueel.
De radicale zuiveringen ontlokten fel verzet. Na een half jaar werd Vreedes bewind door een tegencoup afgezet. De Fransen drongen aan op 'amnestie' en niet te veel afrekeningen, ook om de corrupte rol van Parijse machthebbers zoveel toe te dekken.
Vreedes macht was voorgoed voorbij. Alkemade laat zien hoe verrassend en diep de impact van zijn werk niettemin bleef. Na 1801 was de radicaliteit gesaneerd, regenten en hun netwerken en ook de Oranjes keerden terug. Maar het staatsbestel bleef fundamenteel Vreediaans. Ook Thorbecke bouwde er bewust op voort.
Vreedes idealen van radicale democratie en afschaffing van slavernij kregen daarbij overigens geen kans. Met nota bene antirevolutionairen als Abraham Kuyper en linkse bewegingen als die van Domela Nieuwenhuisen Pieter Jelles Troelstra kwamen zulke ideeën pas weer op in de jaren 1880. En pas vanaf 1919 – met het algemeen vrouwenkiesrecht – Was Vreedes droom ten volle gerealiseerd.
***
Verder lezen
***
Verder luisteren
519 - Thomas Jefferson, de revolutionaire schrijver van de Onafhankelijkheidsverklaring
397 - Benjamin Franklin, Zijner Majesteits meest loyale rebel
115 - Thomas Paine en De Rechten van de mens
190 - Napoleon, 200 jaar na zijn dood: zijn betekenis voor Nederland en Europa
11 - Gerlacus Buma, soldaat van Napoleon, maar ook van Willem I
28- De relatie Nederland-Frankrijk
373 - Nederland en België: de scheiding die niemand wilde
346 - Alle Menschen werden Brüder!
359 - Nederland en de slavernij, 150 jaar na de afschaffing
149 - De zeven levens van Abraham Kuyper, een ongrijpbaar staatsman
231 - Geschiedenis als politiek wapen
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:31:11 – Deel 2
01:00:49 – Deel 3
01:46:26 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 11 Jul 2025 - 519 - 519 - Thomas Jefferson, de revolutionaire schrijver van de Onafhankelijkheidsverklaring
Hij schreef de Onafhankelijkheidsverklaring met de beroemdste Amerikaanse zinsnede, de Grondwet en de dollar. Hij was acht jaar president, een radicaal revolutionair én een man van aristocratisch, elitair leven. Hij was ook slavenhouder, uitvinder, architect, filosoof, tuinier en regelde met Napoleon de grootste onroerend goed transactie ooit. Thomas Jefferson leefde van 1743 tot 1826. Hij was heel veel en er wordt over hem nog steeds fel gedebatteerd, bijna 200 jaar na zijn dood.
Jaap Jansen en PG Kroeger en Amerika-kenner Pirmin Olde Weghuisnemen je in deze aflevering van onze serie over 250 jaar Verenigde Staten van Amerika mee in zijn avontuurlijke leven waarin heel jong al het leergierig genie en de open blik op de wereld werd gewekt.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje naar adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact.
Op sommige podcast-apps kun je niet alles lezen. De complete tekst plus linkjes en een overzicht van al onze eerdere afleveringen vind je hier
***
Het Congres van de dertien rebelse Britse koloniën zette de revolutionaire politiek-filosoof aan het werk. Met zijn briljante pen moest hij het manifest schrijven dat koning George III voorgoed zou afzweren en een Republiek stichten.
Het werd een tekst waarin hij universele waarden combineerde met vlijmscherpe juridische aanvallen op de vorst en zijn repressie. Volgens zijn vriend Benjamin Franklin zou de 'Declaration of Independence' als gevolg hebben 'dat we nu samen moeten strijden of een voor een zullen hangen'.
De jonge republiek stuurde hem als ambassadeur naar Parijs, hoofdstad van de belangrijkste bondgenoot. Daar dacht hij actief mee met de revolutionairen daar. Het dwong hem - ook als getuige van de 14e juli 1789! - de gruwelen in deze jaren te analyseren en het leerde hem essentiële lessen in politiek leiderschap en geopolitieke visie. Toen hij in Amerika terugkwam kreeg hij functies op het allerhoogste niveau en zijn ervaringen in Frankrijk drongen zo door in het politiek debat in het Congres en George Washingtons regering.
Jefferson bleef revolutionaire idealen steunen, terwijl anderen zoals John Adams enAlexander Hamilton zeer argwanend waren tegen 'mob rule', zoals ze in Frankrijk zagen heersen. Uit hun conflicten ontstonden de twee grote politieke partijen die we nu nog kennen in Amerika.
Na een buitengewoon smerige campagne versloeg hij in 1800 president John Adams. Als leider van zijn land was Jefferson een krachtig bestuurder. Hij deed iets wat de toekomst van Amerika voorgoed zou veranderen. Hij dealde met Napoleonen kocht de Franse kolonie Louisiana voor 15 miljoen dollar zodat de jonge staat Amerika in een klap bijna heel het continent zou omvatten. De wereldmacht van de toekomst, iets wat Jefferson zich toen al zeer bewust was.
Uniek in de wereldgeschiedenis is een samenwerking die door toeval ontstond. Alexander von Humboldt bezocht Jefferson en met diens ervaringen als ontdekker en wetenschapper als inspiratie ontwierp de president de strategie om 'Louisiana' te verkennen en te gaan exploiteren voor komende generaties.
In de lange jaren na zijn presidentschap werkte Jefferson aan zijn juweel Monticello en de tuinen en natuur eromheen, stichtte zijn universiteit en verzoende zich uiteindelijk met rivaal John Adams. In hun uitzonderlijke correspondentie klink het besef door, dat met alle verschillen van mening en ervaring ze allebei toch een leven en loopbaan hadden meegemaakt die in de wereldgeschiedenis een unicum waren geweest. Van verlichtingsdenker, rebel, stichter van een nieuwe wereldmacht, diplomaat, president en zelfs collega van het genie Von Humboldt. Een 'life' dus van grote 'liberty' en gekenschetst door een 'pursuit of happiness' voor hemzelf en de hele natie.
***
Verder kijken
Thomas Jefferson, documentaire uit 1997 van de Amerikaanse publieke omroep PBS
***
Verder luisteren
513 – Tanks rollen door Washington DC, Donald Trump geeft een feestje
228 - De Amerikaanse Burgeroorlog (2): hoe Abraham Lincoln onvoorbereid de strijd in ging
263 - De Amerikaanse Burgeroorlog (3): de overwinning van Abraham Lincoln en Ulysses Grant
459 – Rolmodel George Washington
397 - Benjamin Franklin, Zijner Majesteits meest loyale rebel
363 - Extra zomeraflevering: PG tipt boeken! (oa over de biografie van George III door Andrew Roberts)
281 - Fourth of July: Amerika reisgids voor politieke junkies
115 - Thomas Paine en De Rechten van de mens
359 - Nederland en de slavernij, 150 jaar na de afschaffing
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:33:09 – Deel 2
01:00:19 – Deel 3
01:31:32 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 04 Jul 2025 - 518 - 518 – Veiligheid is voor de Denen een sterke defensie en een streng migratiebeleid
Na Polen mag nu Denemarken een half jaar de Europese Unie voorzitten. Dat betekent focus en tempo houden bij de belangrijke beleidsthema's én eigen accenten zetten. Ook daarin wordt de politieke en culturele diversiteit van Europa concreet zichtbaar.
Wat zijn de plannen van premier Mette Frederiksen? Waar gaan de Denen extra aan trekken?
Jaap Jansen en PG Kroeger zetten de Deense ambities in de context van de actualiteit én van de opmerkelijke historie van Denemarken. Met bloeiende handelsrelaties van de Zijderoute en de Wolga tot Constantinopel, Kyiv en Bagdad. En Johan de Witt liet bij de Oostzee zo fors ingrijpen dat de dankbare Deense koning Michiel de Ruyter in de adelstand verhief!
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje naar adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact.
Op sommige podcast-apps kun je niet alles lezen. De complete tekst plus linkjes en een overzicht van al onze eerdere afleveringen vind je hier
***
'Een sterk Europa in een veranderende wereld' is voor Mette Frederiksen het leidende motto dit half jaar. Dat begint met een revolutionaire stap voorwaarts. Na decennia van opt-outs en euroscepsis heeft Denemarken resoluut gekozen voor nauwe integratie in het gezamenlijke EU-defensiebeleid. Voortaan is het én NAVO én EU. Extra ruggensteun tegen Poetin in de Oostzee en tegen Trump bij de Noordpool hebben de Deense strategie volledig veranderd.
Deze nieuwe focus koppelt Frederiksen aan nog meer ‘nieuwe en doeltreffende aanpak’ bij het tegengaan van illegale migratiestromen. De Denen zien ook dit als 'defensie aan de buitengrenzen'.
Een duidelijk eigen zwaartepunt sluit erg goed aan bij die in Nederland. Intensieve en innovatieve samenwerking van bedrijfsleven en (beroeps)onderwijs - denk aan 'Beethoven' en 'Katapult' hier - wordt een topprioriteit dit half jaar. Zeker zo sterk verbonden met de kernpunten van het Draghi-rapport zijn de Deense plannen voor innovatie en hightech, ruimtevaart en het schrappen van verouderde en gedetailleerde regels.
Het grote project in dit half jaar wordt de start van de onderhandelingen van de 27 EU-lidstaten over de EU-begroting voor de komende zeven jaar. Lukt het Frederiksens team hier tempo te maken?
Denemarken is uit ‘de vrekkige vier’ gestapt, het laatste groepje EU-landen dat met Nederland staat voor zuinig en streng begroten. Minister Eelco Heinen van Financiën wordt steeds eenzamer.
Eurocommissaris Wopke Hoekstra moet fors aan de slag: de Denen willen concrete en stevige klimaatmaatregelen om de doelstellingen richting 2050 echt te halen.
Ambitie en wereldwijde blik zijn de Denen niet vreemd. Denemarken heeft een boeiende historie. PG neemt ons mee op hun razendsnelle schepen in de eeuwen tussen 750 en 1050. De Denen globaliseerden op ongekende schaal met trektochten, verkenningen en handelsposten.
We ontmoeten Denen die in Staraja Ladoga de eerste hoofdstad van Rusland tot bloei brachten. En zien hun monetaire relaties met Tasjkent, Samarkand en Bagdad, zodat zij langs de Wolga in de grote, islamitische marktstad Boelgar handel dreven met de karavanen van de zijdehandelaren uit China.
In later eeuwen was Denemarken de poort van de 'moedernegotie'. De helft van de miljoenen doorvaarten door de Sont waren schepen uit de Nederlanden. Geen wonder dat de tollen en de stabiliteit daar chefsache waren van Johan de Witt. In 1658 stuurde hij Michiel de Ruyter met de vloot daarheen om zo nodig ‘iedereen op zijn bakkes te slaan die ons dat wil beletten’.
Minstens zo kleurrijk is het verhaal van Amerika en de eeuwenoude Sonttollen; tarieven waar tegen opgetreden moest worden. Met grof geweld en intimidatie werd in 1857 vrijhandel opgelegd.
En de beroemdste Deen in de kunst woonde in het kasteel waar zijn vader de Sont bewaakte om de schepen te laten dokken. Hamlet, de prins in slot Elseneur, kwam daar ooit al met hét motto voor Europa onder Deense leiding: “To be or not to be, that is the question." Zijn of niet zijn, daar gaat het om.
***
Verder luisteren
517 - Na de champagne de campagne
513 – Tanks rollen door Washington DC, Donald Trump geeft een feestje
512 – Hoe onderwijs, bedrijven en overheden samen de arbeidsmarktkrapte bestrijden
503 - Duitsland maakt een nieuwe start met bondskanselier Friedrich Merz
500 - Triomf en Tragiek. 400 Jaar Johan de Witt
499 - EU-klimaatdiplomaat Tony Agotha, speciaal gezant in turbulente tijden
497 – De krankzinnige tarievenoorlog van Donald Trump
468 – Polen brengt nieuwe dynamiek in Europa
458 - De gedroomde nieuwe wereldorde van Poetin en Xi
446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd
437 - Dwarse Viktor Orbán mag een half jaar Europa voorzitten. Gaat dat wel goed?
427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben
389 - De lange en hobbelige weg naar een klimaatneutraal Nederland
379 - Migratie: het werkelijke verhaal
371 - Banen op zoek naar mensen. Hoe in Europa bedrijven en beroepsonderwijs intensief samenwerken
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:31:21 – Deel 2
01:13:41 – Deel 3
01:23:38 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 01 Jul 2025 - 517 - 517 - Na de champagne de campagne
Even was Den Haag het middelpunt der geopolitiek. Toen 'daddy' weer huiswaarts ging was het voor de politiek rond het Binnenhof terug naar de vierkante postzegel, op naar de strijd om de stembus. Toch zal de impact van de NAVO-top doorwerken op de komende verkiezingsstrijd.
Zelfs de tafelschikking bij Willem-Alexander droeg daaraan bij. Waarom zat wie waar? Wat deed Petr Pavel aan de hoofdtafel en hoe zette Giorgia Meloni president Donald Trump minzaam klem?
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Deze episode bevat een advertentie van Lendahand.com - gebruik de code betrouwbarebronnen500 bij je eerste investering (geldig t/m 31 augustus 2025)
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje naar adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact.
Op sommige podcast-apps kun je niet alles lezen. De complete tekst plus linkjes en een overzicht van al onze eerdere afleveringen vind je hier
***
En marge van de top gebeurde van alles dat voor de campagne in ons land van betekenis zal blijken. Zo sloot de Europese Unie twee strategische allianties met hoogst innovatieve, grote naties die de facto als EU-lidstaat gaan functioneren bij defensie-industrie en hightech: Canada en Oekraïne. Hoe haakt Nederland daar snel en slim bij aan?
Bovendien lanceerde de EU een grootscheeps ruimtevaart-initiatief, direct voortbouwend op het Draghi-rapport. Juist voor Nederland kan dat met ESTEC bij ons, met Dutch Space, onze Technische Universiteiten en astronomie en defensie-innovaties een enorme impuls opleveren. Zijn we daar na 29 oktober klaar voor?
De partijen niet allemaal, lijkt het. Jaap Jansen en PG Kroeger noteren hoe Geert Wilders de greep kwijt raakt. Eerst op de coalitie en zijn team daarin. Toen op het migratiethema en Orbán. En ook nog op de beloofde douceurtjes voor zijn achterban. En meest pijnlijk bleek zijn 'selfie' met Donald Trump. Die vond dat maar bizar, wist niet wie die vent was en evenmin waarom dit zo nodig moest.
De VVD werd allerminst geholpen door een interventie van eenvoudig VVD-lid Mark Rutte. Zijn advies om fors te bezuinigen was - onbedoeld of juist niet? - funest voor Dilan YesilgözenEelco Heinen. De concurrenten op rechts en in het midden zullen hier dankbaar gebruik van maken.
Ook de manoeuvres van D66 en CDA zijn geen toeval. Rob Jetten profileerde zich behendig op asiel en migratie met een oude truc van de ChristenUnie. Henri Bontenbal onthulde het impliciete motto van zijn partij: 'Keine Experimente'. Na de chaos en onmacht in NSC, BBB, Schoofs coalitie en de worstelingen bij de fusie ter linkerzijde kun je maar beter gedegen regeren. Zoals Konrad Adenauer.
Frans Timmermans (Groenlinks-PvdA) moet daarom dan maar hopen dat zijn nieuwe club hem als serieus premierskandidaat wil laten shinen. Maar de strategen zijn alweer gefascineerd door het nieuwste snoepje van de week, de New Yorkse burgemeesterskandidaat Zohran Mamdani.
De slotverklaring van de NAVO-top schudt de partijen in Den Haag wakker. Oké, meer geld voor defensie. Maar waar halen we het geld vandaan?
Op de NAVO-top kreeg Rutte veel voor elkaar, al bereikte hij niet alles wat hij voor ogen had. En Trump evenmin. De echte worsteling binnen de NAVO is nog maar net begonnen. De Franse president Emmanuel Macron kondigde al aan dat veel extra defensie-investeringen zich toch heel moeilijk verdragen met de handelsoorlog van één lidstaat tegen al zijn partners. En een aantal lidstaten wachten rustig af tot de ‘review’ in 2029. Dan kan er in de wereld alweer veel veranderd zijn en heeft Amerika een andere president.
***
Verder Luisteren
508 – De NAVO-top in Den Haag moet de onvoorspelbare Trump vooral niet gaan vervelen
496 - De paradoxen van Giorgia Meloni
484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft
476 – Trump II en de gevolgen voor Europa en de NAVO
447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor
446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd
434 – Vier iconische NAVO-leiders en hun lessen voor Mark Rutte
427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben
404 - 75 jaar NAVO: in 1949 veranderde de internationale positie van Nederland voorgoed
514 – De 'andere waarheid' na Schoof
511 – De val van het kabinet-Schoof
509 - Het verdriet van Geert Milders
47 - Konrad Adenauer, de eerste Kanzler
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:16:10 – Deel 2
00:40:20 – Deel 3
01:08:23 – Deel 4
01:35:20 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Sat, 28 Jun 2025 - 516 - 516 – Files op het elektriciteitsnet: de energietransitie dreigt slachtoffer te worden van het eigen succes
De energietransitie gaat in een razend tempo. Maar soms dreigt-ie slachtoffer te worden van het eigen succes. Het stroomnet kan het niet aan en lijkt warempel op het wegennet: filevorming en vertraging. Ook dit is een grote kwestie voor de komende campagne en de coalitievorming daarna. Het gaat om tientallen miljarden euro’s aan investeringen per jaar. Krijgen we ook deze files weer in beweging? En hoe dan?
Jaap Jansen en PG Kroeger verkennen dit complexe terrein met Manon van Beek, ceo van Tennet, netbeheerder in handen van de Staat, en directeur Olof van der Gaag van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie. Allebei erkennen ze dat de netcongestie een ongekende uitdaging vormt voor industrie, overheid en burgers. Tennet worstelt daar ook Europees mee als grote speler in de energiemarkt in Duitsland.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door de NVDE en met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje naar adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact.
Op sommige podcast-apps kun je niet alles lezen. De complete tekst plus linkjes en een overzicht van al onze eerdere afleveringen vind je hier
***
"We hadden eerder moeten beginnen met expansie van netten. Door de Russische inval in Oekraïne steeg de vraag naar fossielvrije energie explosief. De aanvraag van klanten voor meer ruimte op het net nam enorm toe. In Rotterdam gaan we vervijfvoudigen," zegt Manon van Beek.
Het effect hiervan raakt heel onze economie, de verbindingen met de buurlanden en iedere wijk en elk dorp. De komende tien jaar zal Tennet in Nederland en Duitsland bij elkaar zo'n € 200 miljard investeren om het stroomnet adequaat te laten functioneren. “Het Deltaplan valt hierbij in het niet wat betreft omvang en complexiteit."
De ruimtelijke planning van ons land wordt uitgedaagd, zoals sinds de vorige industriële en energierevolutie, eind 19e eeuw, niet meer gebeurde. Tegelijkertijd heeft ons land - ook door de ervaring van Tennet bij de Energiewende van Angela Merkel in Duitsland - een belangrijke voorsprong in expertise. Ook in het licht van het rapport-Draghi biedt dit grote kansen op een cruciale rol bij de energietransformatie van de hele EU. Nederland gaat 75 procent van zijn elektriciteit opwekken op zee. Voor heel de EU zou dat 20 procent kunnen worden.
Olof van der Gaag noteert wat daar de komende jaren allemaal bij komt kijken. Van 50.000 nieuwe transformatorhuisjes tot duizenden kilometers nieuwe stroomtracés. Maar dan moet het verkrijgen van vergunningen wel fors versneld worden, zegt Van Beek. Nederland kan hier veel leren van de Duitsers.
Lukt het die filevorming op het net op te lossen? En gaat de industrie zélf sneller schakelen?
Van Beek schetst hoe zowel Europees als nationaal de scenario's zo'n 20 jaar vooruit kijken, om tijdig en gedegen investeringsbeslissingen te kunnen nemen. "Elke twee jaar sturen we bij, zo wegen we nu al de impact van de AI-revolutie mee."
Geen wonder dat bedrijven als Tennet twee beleidspunten cruciaal noemen voor het politieke debat en komende coalities. Nu minister Sophie Hermans (Klimaat en Groene Groei) haar versnellingsagenda heeft gepubliceerd, zeggen Van Beek en Van der Gaag: "Nu koers houden! Geen zigzagbeleid." Van Beek: "Ik hou niet van wispelturigheid, nee. Ook bij kerncentrales niet. Dan vraag ik direct: waar dan en per wanneer dan? Anders komen we er niet uit."
Cruciaal is het investeren in kennis en opleidingen die juist voor deze enorme opgave essentieel zijn. "Dat moet niet minder, dat moet meer!" Want de vertraging in de expansie van het stroomnet kost gewoon geld, stelt Van Beek. "Er blijft door de wachtrij van klanten nu jaarlijks zo'n € 30 miljard liggen. Dat is economische activiteit; groei die we nu niet realiseren.”
***
Verder luisteren
499 - EU-klimaatdiplomaat Tony Agotha, speciaal gezant in turbulente tijden
471 - De verduurzaming is Nederlands grootste verbouwing ooit
462 - Allard Castelein moet essentiële grondstoffen veiligstellen
460 - VVD'er Silvio Erkens strijdt voor versnelling van het klimaatbeleid
446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd
512 – Hoe onderwijs, bedrijven en overheden samen de arbeidsmarktkrapte bestrijden
415 – Klimaatbeleid: de inhaalslag van Nederland in Europa
389 - De lange en hobbelige weg naar een klimaatneutraal Nederland
369 - Klimaatminister Rob Jetten
358 - Ligt het ambitieuze klimaat- en energiebeleid op koers? Gesprek met Henri Bontenbal (CDA)
106 - Diederik Samsom over het Europese klimaatbeleid en het crisisherstelplan
55 - Ed Nijpels over zijn Klimaatakkoord
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:29:19 – Deel 2
00:51:38 – Deel 3
01:04:13 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 24 Jun 2025 - 515 - 515 – De heftige strijd tussen Israël en Iran
Tussen Israël en Iran woedt een heftige strijd van luchtmacht, raketten, cyberoorlog enspeciale eenheden. Maar deze oorlog kon niemand verrassen en was eigenlijk al jaren gaande.
Hoe begrijpen we wat hier gebeurt; wat in Iran en de dictatuur van de ayatollahs gaande is en in Israël en de complexe politieke verhoudingen en cultuur daar? Jaap Jansen PG Kroeger kijken naar de gruwelijke en vaak eeuwenoude context van dit conflict.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door Saxo. Beleggen doe je bij Saxo.
En met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje naar adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact.
Op sommige podcast-apps kun je niet alles lezen. De complete tekst plus linkjes en een overzicht van al onze eerdere afleveringen vind je hier
***
Al vele jaren is onderhuids en af en toe opflakkerend sprake van deze oorlog. Israël zette zijn uiterst doeltreffende hightech en geheime diensten in, Iran gebruikte terreurorganisaties en andere verlengde armen om Israël continu te bedreigen. Met cyberaanvallen op ondergrondse nucleaire installaties en aanslagen op kerngeleerden en militaire commandanten maakte Israël duidelijk dat in Iran niemand zich veilig kon voelen voor zijn macht.
De aanval van Hamas op 7 oktober 2023 was onderdeel van deze oorlog waarin het regime in Teheran Israël op een reeks fronten tegelijk wilde destabiliseren. Omdat Benjamin Netanyahu besefte dat hij niet meer kon rekenen op de volledige steun van de Verenigde Staten - zeker niet nadat Donald Trump het kernwapen-akkoord met Teheran eenzijdig ongedaan maakte – ging hij uiteindelijk zijn eigen gang.
Zo werden de handlangers van ayatollah Ali Khamenei het eerste doelwit. Hezbollah, Houthi's in Yemen, milities in Irak en Hamas in Gaza zijn met grof geweld aangepakt. Het regime in Teheran werd bovendien verder geïsoleerd en ingesnoerd door samenwerking van Trump met Arabische heersers, die hem aan zich bonden door zijn zucht naar 'deals'.
De cruciale wijziging in de machtsverhoudingen kwam met de instorting van de belangrijkste bondgenoot van Iran en Rusland, het gruwelijke bewind van Bashar al-Assad in Syrië. Voor zowel het Kremlin als de ayatollahs was dit een funeste nederlaag. Teheran stond geheel alleen. Bovendien blijkt nu dat de Russische militaire technologie tegenover die van Israël onmachtig is. Duidelijk is dat vele lessen uit Oekraïne hier worden toegepast.
Netanyahu wil Iran militair voor decennia verzwakken en de nucleaire capaciteit maximaal reduceren. Voor dat laatste zou Amerika weleens nodig moeten zijn. Maar voor Trump is regimewisseling geen doel op zich. De VS hebben in Irak hun lesje geleerd.
Onder de buurstaten ziet vooral Turkije zijn positie nog machtiger worden en verliest Rusland na Syrië nóg een cruciale bondgenoot.
Veel pleit er dan ook voor om beter te leren begrijpen hoe landen als Iran en Syrië zich historisch, cultureel en politiek van binnenuit hebben ontwikkeld. Zeker zo complex is trouwens ook Israël. Al in de memoires van Obama en Merkel was duidelijk: zij beseften dat het een misverstand was om Netanyahu en de Israëlische politieke cultuur als ‘westers’ te beschouwen.
Het land van Netanyahu is al lang niet meer de bijna Westeuropese sociaaldemocratie van Golda Meïr, Yitzhak Rabinen Shimon Peres. De demografische en cultureel-etnische diversiteit zijn enorm, eigenlijk zoals overal elders in het Midden-Oosten. Regeringen zijn permanent wisselende samenraapsels van kleine groeperingen en sekten rond een sterke man als vast ankerpunt. Ook voor de gunsten uit de overheidskassen. Netanyahu regeert in allianties waarin loyaliteit en wederzijds verraad elkaar ongeremd afwisselen. Israël lijkt nu veel meer op zijn buren dan op een EU-lidstaat.
Misschien vertelt dit ook wel waarom Geert Wilders dit zo bewondert. Netanyahu is immers een sterke, bijna autocratische 'baas' met om zich heen nooit écht loyale vazallen die voor hun positie, status en levensonderhoud van hem afhankelijk zijn. Dat deze ook nog de alles beheersende centrale machtsfiguur van de natie is, maakt hem nog meer een voorbeeld.
***
Verder luisteren
377 - Golda Meïr, Israël, triomf en tragiek
76 - Rudi Vranckx: Het Midden-Oosten is het Vietnam van onze tijd
508 – De NAVO-top in Den Haag moet de onvoorspelbare Trump vooral niet gaan vervelen
339 – De geopolitiek van de 19e eeuw is terug. De eeuw van Bismarck
510 - Brezjnev, Poetin en hun rampzalige oorlog. Lessen voor nu uit 1980
311 - De wereld volgens Simon Sebag Montefiore
467 - De twee levens van Angela Merkel
150 - De memoires van Barack Obama
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:05:00 – Deel 2
00:34:44 – Deel 3
00:51:55 – Deel 4
01:12:17 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 20 Jun 2025 - 514 - 514 – De 'andere waarheid' na Schoof
Niemand liet een traan nadat Geert Wilders de coalitie opblies. Elk van de vier coalitiepartners schoot onmiddellijk in de typerende stand van het eigen politiek DNA. Van daadkracht dankzij een bevrijding uit de wurggreep van de PVV was geen sprake.
Jaap Jansen en PG Kroeger bezien het politieke landschap na de val van Schoof. Hoe schudden PVV, VVD, NSC en BBB de coalitiestof van hun schoenen op weg naar de stembus? Waar moeten we nu op letten? Wie gaan verrassen?
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Deze aflevering bevat een advertentie van Greenpeace. Stop diepzeemijnbouw en bescherm de wonderen van de diepzee. Word nu donateur en ontvang tijdelijk een volledig duurzaam en uniek oceanenshirt. Ga naar greenpeace.nl/betrouwbarebronnen
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje naar adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact.
Op sommige podcast-apps kun je niet alles lezen. De complete tekst plus linkjes en een overzicht van al onze eerdere afleveringen vind je hier
***
De PVV zag de breuk vooral als aanleiding tot vuurspuwende verachting voor de partners uit de elf maanden bij Dick Schoof. Verachtend dedain ook voor de premier die zo wanhopig poogde zijn best te doen. Maar meest opvallend was hoe Wilders zijn eigen bewindslieden per direct als oud vuil behandelde. Ze waren lucht voor hem; politiek verdampt. Alsof het verleden bij Schoof, deze politieke deconfiture en hun rol als regeringsteam per direct uitgewist moesten worden.
De PVV-autocraat presenteerde zich met een nieuwe kandidatencommissie, een nieuwe programopsteller en de ambitie om terug te keren naar radicale oppositie. Geen Milders meer, puur Orbán alleen nog. Desnoods ten koste van de eigen PVV-voorstellen onder Schoof. Alles moet weg. Want nu leven we in ‘een andere waarheid’, zegt PVV-Kamerlid Peter van Haasen.
De VVD staat ineens alleen. Dilan Yesilgöz had de sleutels in handen maar gooit ze weg. Niet alleen die naar de PVV van 'de volstrekt onbetrouwbare Wilders', maar – in elk geval voor de duur van de campagne – ook naar GroenLinks-PvdA dat volgens haar onder de verderfelijke invloed staat van radicaal-links. De flop van ‘Hoop, lef en trots’ is ingeruild voor 'lef, durf en optimisme', maar wie gelooft nog dat Yesilgöz nú pas ontdekte dat Wilders alles en iedereen verraadt met wie hij gemene zaak maakt?
Nieuw Sociaal Contract was al stuurloos en onthoofd vóór de coalitiebreuk. Alsof het dit nog eens extra wilde accentueren brak een chaotische strijd uit om de troon van Pieter Omtzigt. Ontgoocheld en verraden trad Nicolien van Vroonhoven terug. Gretig greep Diederik Boomsma naar de kroon. In paniek werd toen maar Eddy van Hijum naar voren geschoven. Over goed bestuur, bestaanszekerheid of Omtzigts andere kroonjuwelen sprak niemand meer.
De Boer Burger Beweging zag de breuk vooral als een kans om in het centrum van de macht gulzig nog een extra post op te eisen. Slaande ruzie met de VVD en Schoof was het gevolg. De migratie-portefeuille is herverkaveld – zelfs ten koste van Onderwijsminister Eppo Bruins – maar de VVD trok voor David van Weel uiteindelijk toch aan het langste eind.
Intussen schoot de Tweede Kamer intussen al voor miljarden aan gaten in de begroting. De komende maanden zou elke budgettaire discipline wel eens verloren kunnen gaan. Van het Havik-imago van minister van Financiën Eelco Heinen blijft zo weinig over.
Voor defensie is de coalitiebreuk een godsgeschenk, klonk het in Den Haag en Brussel. Het kabinet kan nu zonder PVV-tegenstand simpelweg Ruttes eis accepteren van harde defensie-uitgaven à 3,5 procent van het bnp. Pas een volgend kabinet moet opdraaien voor de dekking.
Hoe erg zal Omtzigt gemist worden? En kan Van Hijum wel aanblijven als vicepremier? Omtzigt eiste toch dat de politiek leiders niet in het kabinet zitten maar vanuit de Kamer het kabinet controleren?
***
Verder luisteren
511 – De val van het kabinet-Schoof
509 - Het verdriet van Geert Milders
504 - Een jaar HOOP, LEF EN TROTS
501 - Den Haag zonder Omtzigt en een Voorjaarsnota zonder beleid
495 - De zeven burgeroorlogen van Dick Schoof
491 - De voortdurende twijfels van Nieuw Sociaal Contract
485 - De bijzondere veelzijdigheid van Frits Bolkestein
477 - De VVD staat sterk, maar zit ook klem
470 - Het kabinet bestaat niet, het is een virtuele machine
456 - De zeven crises van het kabinet-Schoof
452 - Wie is de baas in de coalitie?
442 - Na de sportzomer van Schoof de hete herfst van Wilders
438 –Het nieuwe kabinet als kleuterklas. De koning kun je niet spelen
251 - Nederlanders hebben groot vertrouwen in de democratie, veel minder in partijen
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:04:59 – Deel 2
00:32:50 – Deel 3
00:59:02 – Deel 4
01:12:42 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 17 Jun 2025 - 513 - 513 – Tanks rollen door Washington DC, Donald Trump geeft een feestje
Zaterdag 14 juni wordt president Donald Trump 79. Hij houdt een militaire parade in Washington DC ter viering van de 250e verjaardag van het nationale leger, de US Army. En daar beginnen de problemen al. Want klopt dat wel? En past een parade echt bij die historie? Wat weten we eigenlijk van die rijk geschakeerde geschiedenis? Jaap Jansen en PG Kroeger praten hierover met Amerika-kenner par excellence Pirmin Olde Weghuis.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Deze aflevering bevat een advertentie van Greenpeace. Stop diepzeemijnbouw en bescherm de wonderen van de diepzee. Word nu donateur en ontvang tijdelijk een volledig duurzaam en uniek oceanenshirt. Ga naar greenpeace.nl/betrouwbarebronnen
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje naar adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact.
Op sommige podcast-apps kun je niet alles lezen. De complete tekst plus linkjes en een overzicht van al onze eerdere afleveringen vind je hier
***
In 1775 was er nog geen US Army, de Verenigde Staten zélf bestonden nog niet eens. Wel was er een bende ongeregeld, vaak zonder uniform en schoenen, die onder generaal George Washington de 'Continental Army' vormde. Deze rebellen vochten tegen het machtige leger dat wereldwijd in vele koloniën de dienst uitmaakte. Het Britse leger van koning George III.
Washington en zijn mannen wonnen die opstand. De rebellen maakten daarmee de stichting van een nieuwe Republiek van vrije burgers mogelijk. Hun legertje werd ontbonden en aanvoerder Washington moest heel zijn gezag inzetten om muiterij te voorkomen. De helden waren eigenwijs én ontevreden.
De politici van die Republiek braken zich het hoofd over 'hoe nu verder?' Pirmin Olde Weghuis vertelt hoe zij een groot staatsrechtelijk en strategisch dilemma moesten ontwarren: géén leger zoals George III dat had, geen krijgsmacht zonder controle door burgers, maar wel een effectieve bescherming van de nieuwe natie.
Eén van hun vondsten was het fameuze ‘tweede amendement op de Grondwet’, dat elke burger het recht gaf voor de militie van de nieuwe Republiek een wapen te dragen. Zo werd de US Army een tijdelijke krijgsmacht, die door vrijwilligers gevormd werd in tijden van plotselinge nood of gevaar voor de natie.
Heel anders was deNavy. De marine was de trots van Amerika en vertoonde zich niet zachtzinnig op de wereldzeeën. Het leger was vooral een grenspolitie in de enorme wildernis van het westen van het continent. PG vertelt over Fort Davis in zuidwest-Texas, waar de boeiende, maar prozaïsche realiteit van dat cavaleristenleger van toen nu nog te beleven is.
De US Army was zo klein dat bij het uitbreken van de Burgeroorlog in 1861 maar 16.000 troepen dienden, onder wie vele ambtenaren in Washington en buitenposten. Geen wonder dat president Abraham Lincoln af en toe wanhopig was over zijn manschappen, hun incompetente generaals en de bloederige confrontaties met de zuidelijke slavenstaten. Pas toen hij Ulysses Grant ontdekte, vond hij een militair professional die de overwinning kon afdwingen.
Na de Burgeroorlog werd - zoals al eerder na elke militaire confrontatie - de US Army onmiddellijk gedechargeerd. De krijgsmacht verdampte tot een papieren organisatie. Wel liet deze oorlog iets heel nieuws achter. De meest geduchte politieke lobbyclub van Amerika, de belangenorganisatie van veteranen en hun weduwen en wezen.
Ook bij de Eerste Wereldoorlog gebeurde dit. De US Army was kleiner dan het leger van Portugal.
Franklin Delano Roosevelt zette vanaf 1938 een revolutie in gang. Als een soort militaire 'New Deal' begon deze president een herbewapening, waarmee hij Amerika en de hightech en industriële macht in zijn natie in recordtijd tot een supermacht uitbouwde. Inclusief de eerste kernwapens. Zijn opvolger Harry Truman reorganiseerde dat reusachtig apparaat zeer fors en die ingreep is ook nu nog het fundament van Amerika's militaire dominantie.
Een Republikeinse generaal werd president in 1953. Hij analyseerde wat sinds 1938 was gebeurd en Dwight Eisenhower besloot bij zijn afscheid in 1961 te waarschuwen voor de impact van die combinatie van technologie, economie en militaire macht op een Republiek van vrije burgers. Het ‘militair-industriële complex’ moest aan banden gelegd en het toezicht nadrukkelijk bij de burgers.
Het is een visie die we bij de Republikeinse partijgenoot Donald Trump nimmer horen. Hij wil zo'n parade al sinds hij op 14 juli 2017 eregast was bij president Emmanuel Macron in Parijs. 14 juni, zijn eigen verjaardag, is geen toevallige datum.
Overal in de Verenigde Staten zijn op die dag protestbijeenkomsten onder de pakkende titel 'No Kings'. Het achttiende-eeuwse, principiële besef en de visie van Eisenhower slaan de handen ineen. 250 jaar na George Washington en met de lessen van Lincoln, FDR en Eisenhower voor ogen, staan de Amerikanen opnieuw op een tweesprong. Autocratie of Democratie?
***
Verder kijken
Trump: toespraak over 250 jaar US Army, juni 2025
***
Verder luisteren
508 – De NAVO-top in Den Haag moet de onvoorspelbare Trump vooral niet gaan vervelen
476 – Trump II en de gevolgen voor Europa en de NAVO
447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor
404 - 75 jaar NAVO: in 1949 veranderde de internationale positie van Nederland voorgoed
494 - Trumps aanval op de geschiedenis en de geest van Amerika
481 - Donald Trumps nieuwe idool William McKinley, ‘de tarievenkoning’
475 – Trumps rolmodel Andrew Jackson
228 - De Amerikaanse Burgeroorlog (2): hoe Abraham Lincoln onvoorbereid de strijd in ging
263 - De Amerikaanse Burgeroorlog (3): de overwinning van Abraham Lincoln en Ulysses Grant
459 – Rolmodel George Washington
397 - Benjamin Franklin, Zijner Majesteits meest loyale rebel
115 - Thomas Paine en De Rechten van de mens
363 - Extra zomeraflevering: PG tipt boeken! (oa over de biografie van George III door Andrew Roberts)
281 - Fourth of July: Amerika reisgids voor politieke junkies
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:06:43 – Deel 2
00:32:40 – Deel 3
01:19:57 – Deel 4
01:36:18 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 13 Jun 2025 - 512 - 512 – Hoe onderwijs, bedrijven en overheden samen de arbeidsmarktkrapte bestrijden
Twee derde van de bedrijven in Nederland heeft een ernstig tekort aan personeel. Sinds 2021 zijn er meer vacatures dan werkzoekenden. Economie en arbeidsmarkt zijn hiermee in een nieuwe realiteit beland van te weinig banen voor mensen naar te weinig mensen voor banen. Nederland is hierin niet uniek in Europa. Elk jaar krimpt de arbeidsmarkt in de Europese Unie met 4 miljoen mensen, waarschuwde Mario Draghi al.
Wat te doen? Dit wordt één van de grootste uitdagingen voor het komende kabinet. Jaap Jansen en PG Kroeger spreken met Jacco Vonhof, voorzitter van MKB Nederland en Hans de Jong, oud-president van Philips Nederland, voorman van het Project Beethoven en lid van de Raad van Toezicht van Platform Talent voor Technologie. Samen goed voor 99% van de bedrijven in ons land en de top van de hightech industrie.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt door Platform Talent voor Technologie en met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Deze aflevering bevat een advertentie van Greenpeace. Stop diepzeemijnbouw en bescherm de wonderen van de diepzee. Word nu donateur en ontvang tijdelijk een volledig duurzaam en uniek oceanenshirt. Ga naar greenpeace.nl/betrouwbarebronnen
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje naar adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact.
Op sommige podcast-apps kun je niet alles lezen. De complete tekst plus linkjes en een overzicht van al onze eerdere afleveringen vind je hier
***
Jacco Vonhof noemt het tekort aan mensen en nieuwe talenten samen met de regeldruk de meest nijpende zorgen van zijn achterban. Hans de Jong berekent dat alleen al in de technische industrie een tekort aan talent en menskracht bestaat zo groot als een hele stad. "Er zijn ook geen tekortsectoren meer waar de tekorten slechts tijdelijk nijpend zijn. Krapte zie je nu overal", zegt Vonhof.
Lapmiddelen en tijdelijke subsidies voldoen allang niet meer. En het idee dat de overheid kan sturen op hele sectoren en bijvoorbeeld de studie en beroepskeuze van jongeren is een illusie. Keuzevrijheid is een groot goed en het verleiden van jongeren naar techniekstudies moet steeds weer hand in hand gaan met sociaal-culturele en technologische veranderingen. Zeker nu zijn daarin revolutionaire veranderingen gaande, benadrukt De Jong. Daar moeten we nu op leren inspelen.
In Nederland lukt het slecht ingrijpende systeemwijzigingen door te voeren. "Bij de Nordics lukt dat duidelijk beter,' signaleert De Jong. Vonhof merkt dat de infrastructuur van ons sociale bestel en de fiscus vaak tegen de klok in werken als je de tekorten wilt aanpakken’. “Dat schiet niet op."
Terwijl we ondertussen weten wat wel werkt, zegt De Jong. “Een netwerk als Katapult - van bedrijven, mbo, hbo en regio laat al tien jaar zien hoeveel dit kan opleveren.” 148.000 studenten en 32.000 bedrijven vinden elkaar daarin met hulp van 18.000 docenten. "De lessen uit Katapult zijn helder. Maak die in een regeerakkoord structureel in plaats van iets tijdelijks uit het Groeifonds dat afloopt. De uitzondering moet de regel worden."
Vonhof valt hem bij vanuit zijn ervaring met intensieve samenwerkingsrelaties van mkb met mbo en hbo. Zo kun je meer jongeren beter aan de slag krijgen en dat verhoogt de arbeidsproductiviteit om de tekorten tegen te gaan.
Eigenlijk moet dit met elke werknemer gebeuren. Leven lang ontwikkelen begint eigenlijk al in de allereerste ervaringen in het vmbo en wordt een permanent aspect gedurende het mbo, de stages, het hbo en heel de loopbaan door.
Hans de Jong noemt in dit opzicht Project Beethoven rond de hightech-sector ‘één groot leerproject, ook in het sociale domein’. Het komende kabinet moet die lessen helpen vertalen naar heel het beroepsonderwijs en de structurele samenwerking met bedrijven. Het vrijblijvende moet eruit, geholpen door fiscale regelingen.
Vonhof heeft hier nog een vurige wens. De ingreep van het kabinet-Schoof bij de Voorjaarsnota in de kansenimpuls voor vmbo’ers maakt hem ziedend. "We moeten juist de basis op orde krijgen, juist voor hén. Dan kun je de tekorten ook aanpakken doordat zij doorstromen. Schrap deze ingreep dus."
Uit de top die het kabinet-Schoof in maart organiseerde over de arbeidsmarktkrapte kwam nog niets concreets. Maar de bewustwording dat je het samen moet aanpakken, zoals bij Katapult en Beethoven, biedt perspectief voor onderwijs, bedrijfsleven en overheden.
Het nieuwe kabinet kan daar meteen op aansluiten. Ook in Europa is men zich daarvan bewust, blijkt uit het rapport-Draghi. Nederland wordt hierbij met Katapult als 'avant-garde' beschouwd. Dat biedt extra kansen, bijvoorbeeld door een 'kopgroep' te vormen met gelijkgestemde landen, hun bedrijven en opleidingen. Europa en Beethoven horen tenslotte bij elkaar.
***
Verder lezen
Arbeidsmarktkrapte: het nieuwe normaal?
Kabinetsverslag Arbeidsmarktkrapte top
Brief Platform Talent voor Technologie na de top
Impact en meerwaarde samenwerking beroepsonderwijs bedrijfsleven
***
Verder luisteren
511 – De val van het kabinet-Schoof
507 - Het strenge oordeel van Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg
504 - Een jaar HOOP, LEF EN TROTS
501 - Den Haag zonder Omtzigt en een Voorjaarsnota zonder beleid
446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd
379 - Migratie: het werkelijke verhaal
371 - Banen op zoek naar mensen. Hoe in Europa bedrijven en beroepsonderwijs intensief samenwerken
324 - Nederland loopt vast door tekort aan jongeren met technische opleiding, hoe lossen we dit op?
201 - Het geheim van het hbo-succes
183 - Samen slimmer worden: het Leidse kennisecosysteem als aanjager van duurzame groei
143 – Emile Roemer over arbeidsmigranten, het burgemeesterschap en de SP
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:03:22 – Deel 2
00:28:59 – Deel 3
00:50:21 – Deel 4
01:03:16 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 10 Jun 2025 - 511 - 511 – De val van het kabinet-Schoof
De coalitie brak niet in de ministerraad of in het parlement, maar op 3 juni 2025 in het overleg van de vier fractievoorzitters. Het paste in het patroon sinds de kabinetsformatie begon na de verkiezingen van 2023. Een staatkundig experiment met ongekende pretenties ging binnen 11 maanden roemloos ten onder.
Jaap Jansen en PG Kroeger kijken naar de onderliggende krachten, de effecten op beleid, partijen, reputaties en naar veelzeggende details.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Pech onderweg? Geen stress! Met BMW Pechhulp ben je zeker van hulp onderweg en vervangend vervoer in Nederland en bijna heel Europa. Maak een afspraak bij jouw BMW Service Partner en zorg zonder zorgen voor jouw BMW. Bekijk meer informatie op: bmw.nl/verlengdepechhulp
Deze episode bevat ook een advertentie van Surfshark. Ga naar surfshark.com/betrouwbarebronnen en gebruik de code BETROUWBAREBRONNEN voor vier extra maanden.
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje naar adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact.
Op sommige podcast-apps kun je niet alles lezen. De complete tekst plus linkjes en een overzicht van al onze eerdere afleveringen vind je hier
***
Het Kamerdebat over de val van het kabinet ging over de vraag 'waarom eigenlijk?', over de oogst van het kabinet-Schoof en over de eerste pogingen tot positiebepaling naar de kiezers en een toekomstige coalitie. Die oogst is de magerste ooit. Er zijn geen gevolgen van de kabinetsval, want er waren nauwelijks plannen, meldde de hoofdeconoom van een belangrijk bankhuis aan beleggers.
Forensisch doorvragen door Henri Bontenbal (CDA) bij Dilan Yesilgöz (VVD) en Nicolien van Vroonhoven (NSC) legde bloot dat Geert Wilders (PVV) gelijk had met zijn verslag over de coalitiebreuk. De truc van Yesilgöz om met een motie eensgezindheid van de vier fracties te suggereren en zo de PVV te kunnen verwijten te breken zette hij vakkundig te kijk. Want het bleek dat NSC dit slechts als ‘procedure oplossing' zag om toe te dekken dat Wilders' tienpuntenplan voor asiel en migratie de rechtsstaat aan alle kanten schond. Wilders wilde helemaal niet op inhoud gelijk krijgen en VVD-pogingen om daarover toch consensus te veinzen waren ‘lulkoek’, zei de CDA-leider.
Vanuit Boedapest werd de ware reden voor het tienpuntenplan en de coalitiebreuk nog even toegelicht. Viktor Orbán zette in een CPAC-panel helder uiteen hoe Wilders zijn beginselen verkwanseld had voor het pluche. De PVV hield een waarschuwing in voor elke ware Europese patriot.
Het Kamerdebat wasde aftrap voor de verkiezingscampagne. De VVD zette in op 'Hoed u voor het gevaar van links!' Frans Timmermans (PvdA) pleitte tegen polarisatie, voor ‘samen' en de nationale veiligheid. Rob Jetten (D66) lonkte opzichtig naar VVD'ers die nooit meer met Wilders willen. En Yesilgöz wilde de principiële brief uit 2017 van Mark Rutte liefst onder het tapijt vegen.
Intussen zijn in de coalitie de verhoudingen totaal verziekt. Wilders' haat voor NSC kreeg alle ruimte nu hij geen partner meer is. Van Vroonhoven had hem ‘tergend gek gemaakt’ en haar partij was geen Nieuw Sociaal Contract maar ‘de Nederlandse sabotage club’.
Ook de ijzige afkeer van Caroline van der Plas (BBB) voor Bontenbal viel op. En vooral bijna dat niemand een woord van waardering kon opbrengen voor Dick Schoof.
De premier nam sowieso pijnlijk afscheid van zijn missionaire. Interventies van Denk, SP en zelfs BBB lieten merken dat voor zijn geschutter geen geduld meer is.
En voor hemzelf bleek de coalitie inderdaad nooit meer geweest dan een pizzadoos met vier losse punten.
***
Verder luisteren
509 - Het verdriet van Geert Milders
505 - Donald Trump, een ramp voor radicaal-rechts in Europa
504 - Een jaar HOOP, LEF EN TROTS
501 - Den Haag zonder Omtzigt en een Voorjaarsnota zonder beleid
495 - De zeven burgeroorlogen van Dick Schoof
493 - Het belastingkaartenhuis wankelt
491 - De voortdurende twijfels van Nieuw Sociaal Contract
477 - De VVD staat sterk, maar zit ook klem
470 - Het kabinet bestaat niet, het is een virtuele machine
456 - De zeven crises van het kabinet-Schoof
452 - Wie is de baas in de coalitie?
442 - Na de sportzomer van Schoof de hete herfst van Wilders
438 –Het nieuwe kabinet als kleuterklas. De koning kun je niet spelen
420 - Wilders formeert in Boedapest, niet Den Haag
410 - De Pirouette van Putters
398 - Kabinetsformatie 2024: de lege stoel van Pieter Omtzigt
379 - Migratie: het werkelijke verhaal
169 - Vijftien jaar Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders
141 – Hans Vijlbrief: een nieuwe relatie overheid-burger in de strijd tegen het populisme
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:07:45 – Deel 2
00:22:32 – Deel 3
00:43:50 – Deel 4
01:14:33 – Deel 5
01:25:52 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 06 Jun 2025 - 510 - 510 - Brezjnev, Poetin en hun rampzalige oorlog. Lessen voor nu uit 1980
Het is 45 jaar later, maar de gebeurtenissen in de wereldpolitiek van 1980 zijn verbluffend en leerzaam voor het heden. Vlak voor de cruciale NAVO-top en de daaropvolgende EU-top gaan we op bezoek in het Kremlin van toen en naar de ruige bergpassen van Afghanistan en het Vaticaan – met ook toen een nieuwe paus uit een bijzonder land.
Jaap Jansen en PG Kroeger over de paranoïde, dementerende leider in het Kremlin, Leonid Brezjnev. Het dagboek wat hij bijhield werd steeds leger. Zijn bewind werd verlamd door de woeste baarden van de Moedjahedien, een wegzakkende economie die olie en gas rijkdom verspilde en door angst voor een kleine, gisse kettingroker in Beijing.
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje naar adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact.
Op sommige podcast-apps kun je niet alles lezen. De complete tekst plus linkjes en een overzicht van al onze eerdere afleveringen vind je hier
***
De jeugd in Moskou verveelde zich en keek jaloers naar de welvaart en vrijheden van leeftijdsgenoten elders. In het Westen maakte 'Eurosclerose' en verdeeldheid plaats voor 'één stem' en dynamiek. En een nieuwe paus riep: "Weest niet bevreesd!" In het bijzonder tegen zijn landgenoten en alle onderdrukten in het Oosten.
De inval in Afghanistan in 1979 bleek direct al een rampzalige onderneming. Het kwam tot oneindig bloedvergieten, zware materiële verliezen en enorme schade aan de reputatie van de supermacht die hier in het drijfzand van de oorlog ten onder ging. Hoe kwam het tot die militaire ramp? Waarom maakte het Kremlin zo'n grote fout en waarom durfde niemand daar ermee te kappen?
Brezjnev verpestte zo niet alleen zijn grote trots, de Olympische Zomerspelen in Moskou, maar ook de relatie met Washington. Afghanistan ruïneerde de herverkiezing van de Amerikaanse presidentJimmy Carter, Brezjnevs droom van wereldheerschappij samen met Amerika en de faam van technologische superioriteit van de Sovjeteconomie.
Vilein sloot China's Deng Xiaoping een alliantie met Amerika, Arabische landen en islamitische strijders - gefinancierd door rijke families als Bin Laden - om Moskou verder in het verderf te storten. Zelfs vazal Saddam Hoessein in Bagdad trok zich van Brezjnev niets meer aan en begon zijn eigen oorlog. Het bewind in Moskou was in verval, wereldwijd.
Al in 1968 had KGB-chef Joeri Andropov gewaarschuwd dat de economie op instorten stond. Maar Brezjnev gokte liever op het gasgeld en stopte diens memorandum in de diepste la van zijn bureau. Toen Andropov hem 1982 opvolgde was het te laat, ook de chef van de geheime dienst was zwaar aan het aftakelen. Hij promootte nog jonge protegés als Gorbatsjov, Jeltsin en Poetin, maar zijn beleid stokte in repressie.
Hij stierf al snel en zijn opvolger, de bureauchef van Brezjnev Konstantin Tsjernenko, was een nog korter leiderschap beschoren. De oorlog ging voort, het bloedvergieten was vreselijk, het Russische Rode Leger bleek zwak en ouderwets. Deng opende de poorten naar het Westen en China nam een finale voorsprong als nieuwe tijger van de wereldeconomie.
De nieuwe Kremlinchef, Michail Gorbatsjov, kende die poorten naar het Westen. Hij had incognito rondgereisd en in Frankrijk een paradijs voor de arbeiders, welvaart, overvloed, openheid en culturele dynamiek ontdekt, waar Moskou geen idee van had. In Londen ontdekte hij een felle discussiepartner. Maggie Thatcher, met wie hij ongeremd kon bekvechten.
Maar ook hij was te laat. Een nieuwe generatie westerse leiders trad aan. Van Helmut Kohl tot Ruud Lubbers en Ronald Reagan. De Europese Gemeenschap bloeide op, terwijl Moskou en de DDR het ravijn van een bankroet zagen opdoemen. De Afghaanse oorlog bleef een bloedende wond tot Gorbatsjov de aftocht blies. De paus en de Polen zorgden voor een revolutie. De Muur viel.
De analogieën met vandaag zijn adembenemend. Zelfs de obsessies van de leiders in het Kremlin en hun vernedering door China lijken op elkaar. En ook hoe Europa zichzelf hervindt en een nieuwe paus ineens zijn stempel drukt. De smoezen van Sergej Lavrov om Leo XIV buiten de deur te houden zijn bijna lachwekkend herkenbaar.
En Donald Trump? Die is geen Reagan of George Bush senior. Trumps lijn lijkt nog het meest op die van Richard Nixon en zelfs van Carter.
***
Verder lezen
Sergey Radchenko - To run the world (Cambridge University Press, 2024)
***
Verder luisteren
508 – De NAVO-top in Den Haag moet de onvoorspelbare Trump vooral niet gaan vervelen
486 - ‘Welkom in onze hel’ Een jonge verslaggever aan het front in Oekraïne
455 - De bufferstaat als historische - maar ongewenste - oplossing voor Oekraïne
434 – Vier iconische NAVO-leiders en hun lessen voor Mark Rutte
404 - 75 jaar NAVO: in 1949 veranderde de internationale positie van Nederland voorgoed
394 – Honderd jaar na zijn dood: de schrijnende actualiteit van Lenin
336 - Timothy Garton Ash: Hoe Europa zichzelf voor de derde keer opnieuw uitvindt
327 - Poetin, Zelensky en wij. Een jaar na de inval
258 - De kille vriendschap tussen Rusland en China
257 - Het machtige Rusland als mythe: hoe 'speciale militaire operaties' een fiasco werden
245 - Oompje neemt de trein – de reis die China naar de 21e eeuw bracht
235 - De ondergang van de Sovjet-Unie: Gorbatsjov strijkt de rode vlag
197 - De ondergang van de Sovjet-Unie: Boris Jeltsin, een tragische held
163 - De ondergang van de Sovjet-Unie: hoe een wereldmacht verdampte
95 - Grote speeches in tijden van crisis (deel 2) oa Deng Xiaoping
93 - Hoe Gorbatsjov en het Sovjet-imperium ten onder gingen
58 - PG over 70 jaar China, de Volksrepubliek van Mao, Deng en Xi
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:07:32 – Deel 2
00:36:30 – Deel 3
01:12:07 – Deel 4
01:41:22 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Tue, 03 Jun 2025 - 509 - 509 - Het verdriet van Geert Milders
In de coalitie was het tijd voor zelfanalyse. Door Geert Wilders, door Pieter Omtzigt en dus door alle coalitiepartners. Dat leidde tot tranen en bekentenissen van politiek onvermogen. Maar het belangrijkste verwijt was steeds dat anderen de schuld dragen. En het geduld, dat is op!
Jaap Jansen en PG Kroeger bespreken alle factoren en wat zij in de kern gemeen hebben. De combinatie van onkunde en onwil is wat stikstofbeleid, asielbeleid en NSC verenigt. Hoe gaat dat verder?
***
Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show!
Deze episode bevat een advertentie van Surfshark. Ga naar surfshark.com/betrouwbarebronnen en gebruik de code BETROUWBAREBRONNEN voor vier extra maanden.
En je hoort ook een advertentie van Lendahand.com - gebruik de code betrouwbarebronnen500 bij je eerste investering (geldig t/m 31 augustus 2025)
Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend een mailtje naar adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact.
Op sommige podcast-apps kun je niet alles lezen. De complete tekst plus linkjes en een overzicht van al onze eerdere afleveringen vind je hier
***
Het stikstofdossier is al decennia oud - de legendarische Fons van der Stee worstelde er begin jaren ’70 al mee! Ondanks de nog recente inzet van Johan Remkes lukt het Schoofs kabinet niet het probleem aan te pakken.
BBB poogde eerder al de verantwoordelijkheid in de schoenen van 'Brussel' te schuiven, maar toenmalig Eurocommissaris Frans Timmermans zette Caroline van der Plas handig klem. Daarna hebben we niets meer gehoord over de aangekondigde BBB-stikstofwet samen met JA21. Het probleem bleef levensgroot aanwezig. Daarom werd iemand anders eigenaar gemaakt van dit hoofdpijndossier: Dick Schoof.
Behendig heeft Van der Plas de premier en zo’n beetje het halve kabinet coproducent gemaakt van het onvermogen van haar Landbouwminister minister Femke Wiersma. Resultaten blijven uit en de schuld wijd gespreid. Slachtoffer daarvan is overigens de politieke reputatie van vicepremier Mona Keijzer – óók BBB.
De premier erkende in de Kamer dat hij geen idee had gehad hoe complex dit vraagstuk was. Daarmee toonde hij onbedoeld dat zijn vermogen tot teambuilding zeer beperkt is. Het stikstofdossier verlamt zo niet alleen de natuur, woningbouw, infra, defensie en agrarisch beleid, maar ook het kabinet zelf. Hoe krijgt gastheer Schoof op de NAVO-top uitgelegd dat Nederland de noodzakelijke defensie-infrastructuur niet kan realiseren?
PVV-leider Geert Wilders had zijn beleid geëvalueerd en concludeerde dat alles over moest. Zijn nieuwe tienpuntenplan is de erkenning van een bankroet. Wilders maakte zichzelf verwijten, maar ook Schoof als Rutte-kloon, de VVD en vooral NSC. Niet zijn PVV-minister Marjolein Faber.
Opvallend is hoe de PVV haar eisen legitimeert met een beroep op juist het Europees Verdrag dat Wilders al in 2005 virulent bestreed. Het feit dat bondskanselier Friedrich Merz bereikt wat de PVV niet lukt, zou bewijzen dat het wel kan. PG Kroeger vermoedt iets anders: Wilders krijgt in Europa’s radicaalrechtse kringen blijkbaar zélf verwijten van onvermogen en slapte omwille van het overleven van Schoofs kabinet. Hij toetert wel, maar levert ook naar het oordeel van Viktor Orbán, de AfD en Jordan Bardella niets.
Zelfanalyse was er ook bij Pieter Omtzigt. Conclusie was dat hij na de zomer weer actief wordt en zelfs een internationaal congres gaat organiseren. "Regeren over je graf is best leuk." De deconfiture van NSC was ieders schuld, behalve van hemzelf.
Opvolger Nicolien van Vroonhoven - bij acclamatie en zonder 'goed bestuur' procedure op het schild gehesen - zette prompt een ander thema in als kern van NSC. Een 'culture wars' betoog dat ontsproten lijkt aan het grondslagdocument van NSC uit augustus 2023.
Hoe moet het nu verder in de coalitie? Heeft Schoof nog gezag na de schimpscheuten van Wilders, het negeren door Omtzigt bij zijn vaarwel en zijn eigen erkenning complexe vraagstukken te onderschatten?
De leider van de grootste regeringspartij heeft vooral spijt van zijn ‘redelijkheid’; zijn begrip voor Omtzigts teer gemoed en zijn luisterend oor. Het is het verdriet van Milders dat getroost moet worden.
De coalitie nu opblazen zou de erkenning zijn van de combinatie van onkunde, onwil en onvermogen die alles beheerst. Dat dringt inmiddels ook door tot de kiezers. Vooral hún geduld is op.
***
Verder kijken
Persconferentie Geert Wilders, 26 mei 2025
***
Verder luisteren
508 – De NAVO-top in Den Haag moet de onvoorspelbare Trump vooral niet gaan vervelen
507 - Het strenge oordeel van Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg
504 - Een jaar HOOP, LEF EN TROTS
501 - Den Haag zonder Omtzigt en een Voorjaarsnota zonder beleid
495 - De zeven burgeroorlogen van Dick Schoof
491 - De voortdurende twijfels van Nieuw Sociaal Contract
470 - Het kabinet bestaat niet, het is een virtuele machine
456 - De zeven crises van het kabinet-Schoof
452 - Wie is de baas in de coalitie?
442 - Na de sportzomer van Schoof de hete herfst van Wilders
438 –Het nieuwe kabinet als kleuterklas. De koning kun je niet spelen
398 - Kabinetsformatie 2024: de lege stoel van Pieter Omtzigt
379 - Migratie: het werkelijke verhaal
364 - Een krankzinnige campagne (oa over de ideologische grondslag van NSC)
340 – Caroline van der Plas ontvangt Frans Timmermans. Vijf misverstanden over Europa
337 - Een pauzeknop om te versnellen. Het bijna-einde van Rutte IV
332 - De lange kleurrijke traditie van 'Boerenpartijen'
288 - Wachten op Remkes. Welke crisis ligt op de loer bij Rutte IV?
282 - Hoe Sammy Mahdi - de nieuwe Vlaamse leider - de christendemocraten er weer bovenop wil helpen
162 - Pieter Omtzigt over macht en tegenmacht
143 – Emile Roemer over arbeidsmigranten, het burgemeesterschap en de SP
***
Tijdlijn
00:00:00 – Deel 1
00:09:56 – Deel 2 (Surfshark)
00:38:32 – Deel 3
01:07:04 – Deel 4 (Lendahand)
01:20:32 – Deel 5
01:33:00 – Einde
See omnystudio.com/listener for privacy information.
Fri, 30 May 2025
Podcasts similaires à Betrouwbare Bronnen
AD Voetbal podcast AD- Alle Geschiedenis Ooit – Grote Namen Alle Geschiedenis Ooit
- Omdenken Podcast Berthold Gunster
- Boekestijn en De Wijk BNR Nieuwsradio
- De Wereld | BNR BNR Nieuwsradio
- Moordzaken Carrie & Eddie
- Schuilen in Schoonheid Dag & Nacht
- Het Land van Wierd Duk De Telegraaf
- Kick-off met Valentijn Driessen De Telegraaf
- de Volkskrant Elke Dag de Volkskrant
- Met Groenteman in de kast de Volkskrant
- Groeten uit Grolloo Johan Derksen
- KieftJansenEgmondGijp KieftJansenEgmondGijp
- Radio Ramkraak LC & DVHN
- De Jortcast NPO Luister / AVROTROS
- Zwijgen aan Zee NPO Luister / BNNVARA
- NRC Het Uur NRC
- NRC Vandaag NRC
- Ontvoerd Ontvoerd de podcast
- Veldheren Peter van Uhm, Mart de Kruif, Jos de Groot / Corti Media
- Amerika in 15 minuten Raymond Mens
- Teun en Gijs vertellen alles Teun van de Keuken & Gijs Groenteman / Meer van dit
- Maarten van Rossem & Tom Jessen Tom Jessen en Maarten van Rossem
- Vandaag Inside Vandaag Inside
