OVT

(01:41) In de dagen voor D-day legt James Stagg, een ijverige meteoroloog, het af tegen een minder moderne wetenschappelijke concurrent en president Eisenhower. Want is de geplande dag voor D-day wel geschikt, of zal een storm roet in het eten gooien?   
Dat is waar de nieuwe film Pressure om draait. Maar wie was Stagg, en was hij echt zo belangrijk als de film voorstelt? En hoe zit het met de Ierse Maureen Flavin Sweeney, de vrouw die een beslissende weerwaarneming deed, krijgt zij wel voldoende credits in deze film? We vragen het aan militair historicus Tijmen Dokter. 
 
(11:54) Bayeux Fever wordt het genoemd. Het middeleeuwse tapijt van Bayeux is in Groot-Brittannië op dit moment hotter dan ooit. Het beroemde tapijt beeldt in schitterende kleuren de Normandische verovering in 1066 van Engeland uit, en sinds donderdag is het 70-meter lange doek, voor het eerst in bijna 1000 jaar, te bezichtigen in het British Museum. De Britten staan er massaal voor in de rij. Waarom eigenlijk?   
Met correspondent Lia van Bekhoven praten we over de Britse Bayeuxkoorts en de bijzondere plek die het tapijt en de daarop afgebeelde veldslag inneemt in de Britse geschiedenis, en waarom die invasie zo'n legendarische rol is gaan spelen in het Britse zelfbeeld. 

(21:57) Op zaterdag 12 september werd de Thea Beckmanprijs voor het beste historische jeugdboek uitgereikt. In de uitzending spreken we de winnaar over het winnende boek en over de vraag hoe je historische verhalen voor kinderen schrijft. 

(32:08) Vorige week vrijdag heeft de Algemene Vergadering van de VN voor een nieuwe wereldkaart gestemd, de Equal Earth-projectie. Hiermee stapt de VN af van de Mercator-projectie, in 1569 ontwikkeld door de Vlaamse wetenschapper Gerard Mercator. Met zijn projectie ontstaat er vervorming: daardoor lijkt bijvoorbeeld op de meeste wereldkaarten Groenland zo groot als Afrika, terwijl het in werkelijkheid veertien keer kleiner is. Wie was Mercator, waarom was zijn kaart zo lang zo populair? En waarom stappen we er nu pas vanaf? We praten erover met Martijn Storms, voorzitter van het Netwerk Historische Cartografie. 

(40:17) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Dore van Duivenbode, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, Lotte Houwink ten Cate en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Wim Berkelaar. Hij bespreekt twee boeken een een tentoonstelling.

(58:47) Op de weg ligt het lijk van een soldaat. De dorpelingen die het wegslepen kijken niet om, want een lijk is vlees, en vlees is voedsel. Zo opent Het einde van de wereld is een trein van de Roemeense schrijver DanielaRațiu, een roman over de hongersnood die na de Tweede Wereldoorlog door Roemeens- en Sovjet-Moldavië trok, en die geen ramp van de natuur was maar mensenwerk. Het is een geschiedenis die lang taboe was, en die vandaag opnieuw dichtbij komt, nu de zogenaamde russificatie van Oekraïne meer dan een miljoen doden heeft veroorzaakt. Prijswinnend vertaler en historicus Charlotte van Rooden vertelt over de vergeten hongersnood en de treinen die redding en ondergang brachten, en waarom dit boek ook in Nederland moet worden gelezen. 
 
(1:13:27) OVT Doc ‘De Dienstplicht’ deel 3  
De dienstplicht is weer actueel. Alle 17-jarigen krijgen sinds dit jaar een brief van Defensie dat ze formeel zijn ingeschreven als dienstplichtige. Naar de kazerne hoeven ze vooralsnog niet. De laatste lichting dienstplichtigen die dat wel moesten, verlieten 30 jaar geleden de kazerne. In 2021 maakte Michal Citroen een 4-delige serie over de dienstplicht, aan de hand van OVT-archief, dagboekfragmenten en nieuwe interviews. In deze uitzending herhalen we deel 3: 'Het echte van een oorlog kun je niet oefenen'. 

(01:47) De Reichsbürger: Duitsers die geloven dat de huidige Bondsrepubliek helemaal niet rechtsgeldig is, omdat de voorgangers van die republiek nooit officieel zijn afgeschaft. Het is een wereld van zelfbenoemde koningen en rijkskanseliers, die in 2022 opeens heel concreet werd toen een van hen, prins Heinrich Reuss, werd opgepakt voor het beramen van een heuse staatsgreep.  

Hoe serieus moeten we die beweging nemen, en wat is de link met de AfD-verkiezingskoorts? Daarover spreken we met Duitslandcorrespondent Guy Hoeks, die een boek schreef over de Reichsbürger.  

(16:47) Juryvoorzitter Frits Spits kondigt de shortlist van de Libris Geschiedenis Prijs 2026 aan.

(25:49) Sinds deze week speelt in de bioscoop de film The Death of Robin Hood, waarin de held een getraumatiseerde oude schurk is. Een historisch betrouwbaarder beeld, volgens de filmmaker, dan de Disney-vos uit 1973, of de goeiige jaren ‘30-versie van Robin gespeeld door Errol Flynn. Hoe is Robin Hood door de filmgeschiedenis heen veranderd, en wat zegt elke Robin Hood over de eigen tijd? Filmjournalist en historicus Floortje Smit zocht het uit.  

(41:21) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, Lotte Houwink ten Cate en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Dore van Duivenbode. Zij bespreekt twee boeken en de podcastprijsnominatie van NTR: 
- Het grote militaire geschiedenisboek - Adrian Gilbert ea 
- Europa in 7 ½ hoofdstukken - Timothy Garton Ash, vert Inge Pieters 
- NTR podcastprijsnominatie: De kinderen van het Bureau Bijzondere Jeugdzorg

(53:20) Mieke de Jong is Joods, geboren in 1940, en overleefde de oorlog als ondergedoken kind. Er was een vraag die haar een leven lang niet losliet: wie waren haar ouders? Van haar moeder restte alleen een naam en de wetenschap dat ze in 1944 werd vergast in Auschwitz. Van haar vader wist ze helemaal niets, behalve een hardnekkig gerucht: hij zou Surinaams zijn geweest. Meer dan tachtig jaar later besluit een jonge historicus om het verhaal van deze vriendin van zijn oma te reconstrueren.  
We gaan in gesprek met Mieke de Jong zelf en Jaïr Salomon van Dijk, historicus en schrijver van het nieuwe boek Wat verzwegen werd, een Joods-Surinaamse familiegeschiedenis.

(01:12:53) OVT-Doc De Dienstplicht deel 2 
Deze maand precies dertig jaar geleden verlieten de laatste dienstplichtigen de Nederlandse kazernes. In augustus 1996 kwam een einde aan het tijdperk waarin de Nederlandse Staat permanent dienstplichtigen onder de wapenen had. Wat betekende die dienstplicht voor al die mensen die moesten ‘opkomen voor hun nummer’?  

In deze herhaling van de vierdelige serie “De Dienstplicht” verdiept documentairemaker Michal Citroen zich in de geschiedenis van de Nederlandse dienstplicht aan de hand van bijzonder archiefmateriaal, oude dagboekfragmenten en nieuwe interviews. Deze week deel 2: 'De plicht van iedere jongen'. 

(01:32) Lake Ontario, op de grens tussen de VS en Canada, zou voortaan Lake America genoemd moeten worden, zo stelde de Amerikaanse president Donald Trump afgelopen week. Het is olie op het vuur van een steeds verder escalerende handelsoorlog. De onderhandelingen tussen beide landen zijn geklapt en inmiddels dreigt Canada vanaf 8 september te reageren op Amerikaanse heffingen met eigen heffingen. We praten over het conflict, en vooral over de lange geschiedenis van de Canadees-Amerikaanse relaties, met historicus Ivo van de Wijdeven. 

(13:13) Komende week opent in het Fotomuseum Den Haag een grote tentoonstelling over Eva Besnyö, een van de belangrijkste fotografen van de twintigste eeuw. Ze werd bekend met haar esthetische foto's van strakke Bauhaus architectuur of spelende kinderen, maar ze fotografeerde ook het bombardement van Rotterdam, de Watersnoodramp en later de Dolle Mina's. Wie was deze Joodse Hongaars-Nederlandse fotograaf en wat maakt haar werk nog altijd zo bijzonder? Te gast is kunsthistoricus en fotografiekenner Joke de Wolf. 

(26:47) Koolbladeren tegen de hoofdpijn, klimopblaadjes tegen zweren en saliesigaretten tegen de zenuwen. Een paar adviezen van Klazien uit Zalk, die vanaf eind jaren tachtig op de Nederlandse televisie te zien was met weerberichten en kruidentips. Misschien nog wel bekender is ze geworden door de persiflages op haar: Berendien uut Wisp van Van Kooten en de Bie.  Ze noemde zichzelf een ‘gewone huisvrouw’ maar werd een cultfiguur. Hoe kreeg ze dat voor elkaar? Dat vertelt Joep Boerboom, die schreef haar nieuwe biografie: Beter bekend als Klazien uit Zalk. 

(38:52) Deze week is recensent Sanne Frequin te gast. Ze bespreekt twee boeken en een tentoonstelling:  
De reiziger, geschreven door Andrea Wulf 
Clit, geschreven door Kate Lister 
Tentoonstelling: De 15 mysteriën van de Rozenkrans, Noordbrabants Museum 
 
(51:50) Deze zomer doken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze rubriek Historische Protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet.  In deze afsluiter is het de beurt aan de luisteraar, die heeft namelijk afgelopen maanden vrachten aan suggesties gedaan: van opera tot punk, van Angola tot Amerika, van Bob Dylan tot Chico Buarque. De redactie koos de mooiste en meest opvallende inzendingen uit en laat ze horen.   
  
(1:11:14) OVT Doc: De Dienstplicht (hh)  
Deze maand precies dertig jaar geleden verlieten de laatste dienstplichtigen de Nederlandse kazernes. In augustus 1996 kwam een einde aan het tijdperk waarin de Nederlandse Staat permanent dienstplichtigen onder de wapenen had. Maar wat betekende die dienstplicht voor al die mensen die moesten ‘opkomen voor hun nummer’? 
In deze herhaling van de vierdelige serie “De Dienstplicht” verdiept documentairemaker Michal Citroen zich in de geschiedenis van de Nederlandse dienstplicht aan de hand van bijzonder archiefmateriaal, oude dagboekfragmenten en nieuwe interviews. 

Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-30-augustus-2026 

(00:58) Je zou denken dat de Fransoos wel iets beters te doen heeft in de zomer. En toch zit die in de bioscoop, te kijken naar twee delen ‘Résistance’ en ‘Liberté’ over de grondlegger van het moderne Frankrijk, Charles de Gaulle. Wat voor beeld komt er van de staatsman uit naar voren? We vragen het aan schrijver Abdelkader Benali, die de films voor ons bekeek.  

 
(15:37) Oude woorden nieuwe wereld - de serie van OVT over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Welke echo’s uit het verleden schudden ons wakker, geven houvast of bieden troost? Deze week praten we met Literair historicus René van Stipriaan over Apologie (1580) gescherven door Willem van Oranje. 

(51:52) Deze zomer duiken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze rubriek Historische Protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet. In deze aflevering een lied uit de tweede feministische golf: 'Er is een land waar vrouwen willen wonen' gezongen door Cobi Schreijer met een tekst van Joke Smit. We praten erover met historicus Lotte Houwink ten Cate. 

(1:04:01) Bij een piramide middenin Lima, is een skelet opgegraven van een man die ritueel geofferd is in de pre-Inca Limacultuur. Om meer te vertellen over het mensoffer als fenomeen in precolumbiaans Amerika en zijn vermoeidheid is hoogleraar archeologie Alexander Geurds te gast. 
Normaal gesproken sluiten wij de podcast af met een van onze documentaires. Doordat wij deze zomer in ons radioprogramma bijzonder goeie historische documentaires van andere programma’s en omroepen uitzenden, voegen we deze niet aan onze podcast toe. Mocht je de documentaire van deze week 'Bevriende bommen’ willen terugluisteren kan dat hier. 
 
Meer info:https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-23-augustus-2026 
 

(01:00) Boven een Gronings graanveld torent deze dagen een enorm beeld van Lenin. Dat is daarheen versleept voor De Graanrepubliek, een toneelvertaling van het beroemde boek van Frank Westerman over de arbeidersgeschiedenis van de regio. Na het toneelstuk zal het beeld elders in de gemeente Oldambt neergezet worden, maar juist daar is nu discussie over ontstaan. Want moet je dat wel willen, zo’n immens beeld in de gemeente van deze Sovjetleider? We praten over dit beeld en het toneelstuk met regisseur Tom de Ket.

(13:17) Oude woorden nieuwe wereld - de serie van OVT over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Welke echo’s uit het verleden schudden ons wakker, geven houvast of bieden troost? Deze week praten we met onderzoeksjournalist Thomas Muntz over The public and it’s problems (1927) van John Dewey.

(55:07) Deze zomer duiken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze rubriek Historische Protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet. In deze aflevering een lied uit Noord-Macedonië: Kales bre andjo - Esma Redžepova. Dat lied gaan we bespreken met journalist en schrijver en historicus Arja Mari.

(01:07:46) We gaan met Frank Vermeulen, oud-correspondent in Indonesië en zoon van een Indonesië-veteraan, in gesprek over zijn nieuwe boek “Masdoelhak en Adriana. Of de toegedekte moorden van de Indonesië-oorlog.” Hij werkte jarenlang door de archieven om een van de duizenden moorden uit die oorlog tot op de bodem uit te zoeken: die op de hoge Indonesische ambtenaar Masdoelhak Nasoetion. 
Normaal gesproken sluiten wij de podcast af met een van onze documentaires. Doordat wij deze zomer in ons radioprogramma bijzonder goeie historische documentaires van andere programma’s en omroepen uitzenden, voegen we deze niet aan onze podcast toe. Mocht je de documentaire van deze week 'De Guy van Oma' willen terugluisteren kan dat hier. 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-16-augustus-2026 

(01:07) Begin deze week zijn er tijdens het blussen van de natuurbranden in Limburg explosies gehoord. Dit zou zomaar eensdoor niet ontplofte munitie uit de tweede wereldoorlog kunnen komen, want rondom Venray is in het najaar van 1944 hard gevochten. We gaan erover in gesprek met Historicus Jeske van der Velden en oud-medewerker van de Explosieve Opruimingsdienst en oprichter van BeoBOM Frank Barink.

(12:08) Oude woorden nieuwe wereld- de serie van OVT over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Welke echo’s uit het verleden schudden ons wakker, geven houvast of bieden troost? Deze week praten we met schrijver Sana Valiulina over De faculteit van de onnodige kennis, geschreven door Joeri Dombrovski (1978)  

(53:45) Deze zomer duiken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze rubriek Historische Protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet. In deze aflevering Deze week een lied uit in protest tegen de dictatuur in Uruguay: A Redoblar van Rumbo (1980). Dat lied gaan we bespreken met Manon Portos Minetti. 

Normaal gesproken sluiten wij de podcast af met een van onze documentaires. Doordat wij deze zomer in ons radioprogramma bijzonder goeie historische documentaires van andere programma’s en omroepen uitzenden, voegen we deze niet aan onze podcast toe. Mocht je de documentaire van deze week 'De Joodse raad van Twente' willen terugluisteren kan dat hier.
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-09-augustus-2026 

(01:04) World pride vult deze dagen de straten van Amsterdam. Met gister de botenparade, straatfeesten en volgende week nog de Worldpride March krijgt de queer community een zichtbare plek in de stad. En natuurlijk is wat nu de queer-community heet er altijd geweest, maar kent die vooral een geschiedenis van verschuilen en verhullen. In haar boek Amsterdam, een roze geschiedenis vertelt Monique Doppert hoe homoseksualiteit en queer zijn langzaamaan steeds meer ruimte kregen in de stad.

(15:54) Oude woorden nieuwe wereld- de serie van OVT over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Welke echo’s uit het verleden schudden ons wakker, geven houvast of bieden troost? Deze week praten we met politicoloog Nadia Nsayi over Afrika, mijn land, de biografie van Andrée Blouin.

(54:27) Deze zomer duiken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze rubriek Historische Protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet. In deze derde aflevering een Egyptisch lied uit 1922: Toetanchamon van zangeres Mounira el-Mahdeyya. Dat lied gaan we bespreken met Egyptoloog Daniel Soliman.

Normaal gesproken sluiten wij de podcast af met een van onze documentaires. Doordat wij deze zomer in ons radioprogramma bijzonder goeie historische documentaires van andere programma’s en omroepen uitzenden, voegen we deze niet aan onze podcast toe. Mocht je de documentaire van deze week 'Gelders Bloed Orkest' willen terugluisteren kan dat hier.

Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-26-juli-2026 

(01:07) Vierenzeventig jaar lag het op de bodem van de Atlantische Oceaan: een Pan Am-toestel dat in 1952 vlak na de start in zee stortte. En juist die ramp staat aan de wieg van iets wat we tegenwoordig allemaal kennen en de meesten van ons straal negeren: de veiligheidsdemonstratie voor vertrek, het reddingsvest onder de stoel en de weg naar de nooduitgang. Benno Baksteen, voormalig piloot, gezagvoerder bij de KLM en voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Verkeersvliegers, met een grote kennis van de luchtvaartgeschiedenis, vertelt meer. 

(09:20) Oude woorden nieuwe wereld- de serie van OVT over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Welke echo’s uit het verleden schudden ons wakker, geven houvast of bieden troost? Deze week praten we met filosoof en schrijver Joke J. Hermsen over Totalitarisme (1951) van Hannah Arendt. 

(53:00) Deze zomer duiken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze rubriek Historische Protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet. In deze tweede aflevering duiken we in in het korte, harde leven van liedschrijver Pieter Cornelis de Ruijter (1855-1888). Historicus Dennis Bos is te gast. 

Normaal gesproken sluiten wij de podcast af met een van onze documentaires. Doordat wij deze zomer in ons radioprogramma bijzonder goeie historische documentaires van andere programma’s en omroepen uitzenden, voegen we deze niet aan onze podcast toe. Mocht je de documentaire van deze week 'Gelders Bloed Orkest' willen terugluisteren kan dat hier.

Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-26-juli-2026 
 
 

(01:22) Deze week hield de Europese Unie een herdenking voor de slachtoffers van de klimaatcrisis. Een herdenking waarbij het niet gaat over doden als gevolg van een oorlog of een ramp met een duidelijke dader, maar over mensen die omkomen door bijvoorbeeld de gevolgen van hitte, branden en het water. Hoe nieuw is dat eigenlijk? Wanneer vielen de eerste slachtoffers van wat wij vooruitgang noemen? 

Daarover gaan we het hebben met professor Geert Buelens, hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde verbonden aan de Universiteit Utrecht, met een onderzoeksfocus op milieugeschiedenis en de klimaatcrisis.

(13:51) Oude woorden nieuwe wereld- de serie van OVT over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Welke echo’s uit het verleden schudden ons wakker, geven houvast of bieden troost? Deze week praten we met schrijver en journalist Esha Guy Hadjadj over het fascinerende Portret van de kolonisator & Portret van de gekoloniseerde (1957) van Albert Memmi. 

(52:38) Deze zomer duiken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze rubriek Historische Protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet. In deze eerste aflevering duiken we in het lied The wind of change van Jackson Kaujeua. Een lied dat groot werd tijdens de dekolonisatie van Namibië. We spreken erover met singer-songwriter Shishani Vranckx.

Normaal gesproken sluiten wij de podcast af met een van onze documentaires. Doordat wij deze zomer in ons radioprogramma bijzonder goeie historische documentaires van andere programma’s en omroepen uitzenden, voegen we deze niet aan onze podcast toe. Mocht je de documentaire van deze week 'Gelders Bloed Orkest' willen terugluisteren kan dat hier.

Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-19-juli-2026

(01:23) Duitsland staat bekend om zijn Vergangenheitsbewältigung: het onvermoeibaar onder ogen zien van het eigen naziverleden, met ‘Nie wieder’ als nationale belofte. Maar in september kan in Saksen-Anhalt het cordon sanitaire rond de radicaal-rechtse AfD voor het eerst breken, een partij die dat verleden liever kleiner maakt en het geschiedenisonderwijs wil omgooien. Lynn Stroo, historicus bij het Duitsland Instituut, is te gast en vertelt meer.

 
(16:05) Het Friese Paard zou gevaar lopen door inteelt en geldzucht. Dat berichtte Omrop Fryslân deze week. Veel fokkers zijn ten einde raad, maar toch durven weinigen er in het openbaar over te praten. Wat is er aan de hand? En is er iets in de geschiedenis van het paard dat deze problemen verklaart?  Te gast is Jorieke Savelkouls, historicus en schrijfster van Het Friese Paard.

(31:29) Het lijkt de zoveelste Disneyfilm: Vaiana, in het Engels uitgebracht als Moana. Daar gaat een jong meisje, dat woont op een eilandje in de Stille Oceaan verder de oceaan in dan de rest van haar volk durft. Maar is deze film -net als andere Disneyfilms- een karikatuur van de inheemse cultuur waar het verhaal zich in afspeelt? We vragen het aan Wonu Veys, conservator Oceanië bij het Wereldmuseum. 

(46:30) Deze week is Dore van Duivenbode te gast voor de recensies. Zij bespreekt een boeken een website en een tentoonstelling: 
Landschap en herinnering - Simon Schama 
Helen Levitt, a city at play - tentoonstelling van Kunsthal Rotterdam 
Moederheil.nl - een website over afstandsmoeders

(01:02:47) Hoe kwam thee naar Nederland? Sinoloog en theesommelier Renate Heru Utomo duikt in haar nieuwe boek 'Theebladeren van Smaragd' in het verleden van de Nederlandse handel in thee. Een reis die voert van geurige theeplanten in China, via een Nederlandse theerover tot plantages in Nederlands Indië en uiteindelijk naar de huiskamers van Nederland.

 
(01:15:43) OVT Doc: Basta! - portret van fotograaf Letizia Battaglia 
 
De beelden van fotograaf en activist Letizia Battaglia (1935-2022) gingen de hele wereld over, als historisch bewijs van de bloederige maffiaoorlogen op Sicilië in de jaren ’70 en ‘80. Maar Battaglia fotografeerde niet alleen plaatsen delict, ze legde ook de schoonheid van haar geboortestad Palermo vast. Wie was zij? En wat zette ze op het spel door de maffia recht in de ogen te kijken? Een audioportret gemaakt door Laura Stek, naar aanleiding van de tentoonstelling Letizia Battaglia: Life, Love and Death in Sicily in Fotomuseum Den Haag. 
Met curatoren Iris Sikking en Paolo Falcone, en historicus Arthur Weststeijn. 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-12-juli-2026 

(01:21) Deze week werden inlichtingendiensten AIVD en MIVD op de vingers getikt door hun eigen toezichthouder, de CTIVD: De diensten zouden slordig, en op punten zelfs onrechtmatig omgaan met gevoelige gegevens van miljoenen mensen. Verrassend nieuws, of een decennia oud patroon? We praten er over met journalist Teun Dominicus: hij spitte wekenlang door het vrijgegeven BVD-archief. 

(14:23) Bijna vijftig jaar nadat de Sex Pistols de popmuziek op zijn kop zetten, is de band weer volop onderwerp van gesprek. De nieuwe documentaire over bassist Glen Matlock laat zien dat achter de chaos een verrassend muzikaal verhaal schuilgaat. Leeft die oorspronkelijke punkmentaliteit eigenlijk nog steeds? Historicus Leonor Jonker schreef over de punk in Nederland en de invloed van de Sex Pistols daarop.  
 
(31:07) Ruim honderd jaar aasde de Italiaanse staat erop, en nu is het eindelijk gelukt: de beroemde Etruskische fresco's uit de François-tombe zijn aangekocht. En het mooiste? Sinds deze week zijn de muurschilderingen voor het eerst in de geschiedenis te bewonderen door het grote publiek. Archeoloog Eline Verburg schuift bij ons aan.  
 
(40:29) Deze week is recensent Lotte Houwink ten Cate te gast. Zij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling:  
Presence, a hidden history of the female body - Erin Maglaque 
Amsterdam voor sjiek en sjofel, De compacte stad van Michael van der Vlis 1970-1990 - Tim Verlaan en Petra Brouwer 
Beyond the Manosphere, Masculinities Today - Stedelijk Museum Amsterdam 

(57:47) De NCTV publiceerde deze week het nieuwe dreigingsbeeld voor terrorisme in Nederland. In het rapport wijden ze voor het eerst een hoofdstuk aan 'nihilistisch extremisme'. Kan de geschiedenis achter het begrip ons helpen om de aantrekkingskracht tot dit type extremisme te verklaren? Filosoof en politicoloog Thomas Muntz heeft zich in het fenomeen verdiept. 

(01:12:06) OVT Doc: Tante Annie. In de documentaire een portret van een vrouw die een groot deel van de 20e eeuw meemaakte en het staartje van de 19e eeuw: Tante Annie uit de Jordaan. Gewoon een vrouw uit een Amsterdamse volksbuurt die goudeerlijk vertelt over haar leven. Programmamaker Jacqueline Maris interviewde Tante Annie toen ze 95 jaar was; dat is inmiddels bijna 40 jaar geleden. Katinka Baehr maakte een hermontage.  
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-5-juli-2026 

(01:50) Deze Fourth of July vieren de Amerikanen hun 250e jubileum. Of ja, de inwoners van de Verenigde Staten om precies te zijn. Waarom noemen die zichzelf eigenlijk Americans, en geen ‘United-Statians’ of ‘Usonians’? Het antwoord hangt samen met de koloniale geschiedenis van het land, en is weer relevant in een tijd dat de Amerikaanse identiteit in zijn geheel onder druk staat: want wie is in dit Trump-tijdperk een ‘echte Amerikaan’? Met OVT-huis-Amerikaan Christianne Alvarado duiken we in de geschiedenis.

(15:42) Driehonderd jaar geleden werden mensen geroofd uit een dorp aan de kust van Ghana en aan de andere kant van de wereld tot slaaf gemaakt. Toch namen ze iets mee wat niemand hun kon afpakken: hun verhalen, hun goden, de herinnering aan wie ze waren. Schrijver Raoul de Jong is een nakomeling die op zoek ging naar die wortels; een zoektocht die hem bracht naar het Ghanese dorp Kormantse, waar hij werd ontvangen alsof hij werd verwacht. Daarover schreef hij zijn nieuwe boek Kromanti, en daarover gaan wij met hem in gesprek. Op 1 juli spreekt hij tijdens de nationale Keti Koti-herdenking in het Oosterpark. 

(32:05) Syfilis is springlevend. In Nederland is het aantal gevallen bijna verdubbeld sinds 2020, en donderdag liet het RIVM weten dat het aantal gevallen vorig jaar weer gestegen is. Maar wat doet syfilis eigenlijk met je? En hoe gingen we in het verleden om met deze ziekte? We praten erover met arts Roel Coutinho.

(44:00) Deze week is recensent Wim Berkelaar te gast. Hij bespreekt twee boeken en een documentaireserie: 

(59:12) Doe de ogen dicht en bijna iedereen ziet ze meteen voor ogen: Jip en Janneke. Floddertje. De heen-en-weer wolf. Stuk voor stuk iconische figuren, maar horen ze in hetzelfde gebouw als de Nachtwacht? Marian Cousijn, conservator bij het Rijksmuseum en de drijvende kracht achter de onlangs geopende grote Fiep Westendorp Tentoonstelling, vindt van wel.  

(01:10:35) Het is een exodus die nauwelijks in de geschiedenisboeken staat. Zestigduizend Nederlanders pakten na de oorlog hun koffers en vertrokken naar een land dat ze nauwelijks kenden. Op zoek naar een beter leven, een leven dat wederopbouwend Nederland niet kon bieden. Terwijl deze 'kaaskoppen' hun plek probeerden te vinden in en om Pretoria, werden zij onderdeel van een systeem om hen heen dat de wereld nog decennialang bezig zou houden: de apartheid. Journalist Marusja Aangeenbrug over Retour Pretoria  
 
(01:22:54) OVT Doc: Uit de pas. Het vrijgevochten leven van danseres Darja Collin (Bonusaflevering) 
‘Ik heb mijn danserscarrière aan Darja Collin te danken.’ Dat zei de wereldberoemde choreograaf Hans van Manen kort voor zijn dood tegen Arend Hulshof, de biograaf van Darja Collin. Onlangs zonden we in OVT een tweeluik over Collin. Ze was vrijgevochten, gedreven, getalenteerd en van grote betekenis voor de dans. En ze was de eerste Nederlandse danseres die internationaal doorbrak. Vandaag een korte bonus-aflevering met onder andere Hans van Manen, gemaakt door Katinka Baehr en Arend Hulshof. De biografie die Arend schreef heet ‘Alleen in dans kon zij wonen. Het vrijgevochten leven van Darja Collin.’  
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-28-juni-2026  
 
 

(01:20) Vijfenzeventig jaar geleden kwamen zo'n 13.000 Molukkers naar Nederland. Ze dachten een paar maanden te blijven, maar ze bleven voor altijd en vormden een hechte gemeenschap. Er wordt gespeculeerd dat dat premier Jetten deze zondag de langverwachte excuses namens de Nederlandse staat aan gaat bieden. Maar waar wat betekent een sorry na 75 jaar voor de Molukse gemeenschap? We praten er over met Wim Manuhutu, historicus, en Eva Metselaar, schrijfster. 

(15:53) China waarschuwde zijn vissers deze maand voor schildpadden en vissen met sensoren. Want die zouden, onder het mom van klimaatonderzoek, weleens aan spionage kunnen doen. Sciencefiction? Eerder een echo van een lange geschiedenis; van de postduif met camera tot de CIA-kat vol microfoons. En daar hebben we het over met historicus Gerbrand Kip, co-auteur van Hellehonden en ander dierenleed 1914 - 1945, een ode aan het dier in oorlogstijd.

(28:12) Begin deze week heeft de eerste kamer ingestemd met een verbod op homogenezing. Inmiddels is de consensus dat seksualiteit geen keuze of kwaal is, maar in de vroege jaren vijftig heerste het idee dat deze ‘zonde’ verholpen kon worden. David Bos is godsdiensthistoricus en socioloog en heeft onderzoek gedaan naar de geschiedenis van de ex-homo in Nederland en is te gast om te vertellen hoe deze therapieën in ons land opkwamen en ook weer naar de achtergrond verdwenen. 

(40:26) Deze week is recensent Fresco Sam-Sin te gast. Hij bespreekt twee boeken en een website:

De eik en de lariks - Sophie Pinkham (vert. Anneke Bok)
Historical Photographs of China - website van University of Bristol
Arm Vlaanderen, een wereldgeschiedenis - Maarten van Gindernachter
 

(52:08) Deze zondag gaan de European Transplangames van start. Duizenden atleten tussen de 8 en 80 jaar oud komen vanuit heel Europa naar Arnhem toe omdat ze één ding gemeen hebben; ze hebben allemaal een orgaan of stamceltransplantatie ondergaan.  

Waar transplantaties in de jaren 60 nog sciencefiction leken, zijn het nu gebruikelijke medische behandelingen. Journalist en historicus Jeroen van der Kris is blij dat dit zo snel is gegaan. Want toen hij een nieuwe lever nodig had, was de medische wereld daar ook klaar voor. 

(01:04:43) OVT Doc: Ed van der Elsken - De straatfotografie voorbij

Ed van der Elsken kennen we vooral van zijn iconische straatfotografie, maar hij deed veel meer dan dat. Dat is te zien in de tentoonstelling ‘Ed van der Elsken. Up Close’ die deze week opende in het Rijksmuseum in Amsterdam. 

Programmamaker Rinke Vreeke dook met conservator fotografie van het Rijksmuseum, Hinde Haest, in het persoonlijke werkarchief van Van der Elsken. Aan de hand van niet eerder aan het publiek getoonde notities, schetsen, proefversies van fotoboeken en een onverfilmd script, maakte ze een portret over hem. Over hoe Van der Elsken te werk ging, hoe hij experimenteerde, maar ook over zijn vele reizen en de rol van zijn (ex-)partners in zijn carrière. Een portret over de mens die schuilgaat achter het beeld van de vrijgevochten fotograaf. 

Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-21-juni-2026  

(01:38) Het WK voetbal in de VS, Mexico en Canada is al sinds donderdag van start, maar deze zondag mag eindelijk ook het Nederlandse elftal officieel beginnen: om 22:00 uur Nederlandse tijd speelt Oranje zijn eerste wedstrijd tegen Japan.    
Alleen zijn de ogen dit WK niet alleen op het veld gericht, maar ook op de Amerikaanse immigratiediensten: In Miami werd de beste scheidsrechter van Afrika, de Somaliër Omar Artan, deze week de toegang tot de VS ontzegd. Ook het Irakese nationale elftal werd op het asfalt van het vliegveld gefouilleerd; sommigen werden zelfs uren ondervraagd.   
Het is volgens migratie-historicus Leo Lucassen bedoeld als power play van de regering-Trump: kijk eens hoe streng wij zijn. En het is zeker niet voor het eerst dat een staatshoofd een groot sportkampioenschap gebruikt als podium voor hun politiek, aldus Lucassen. 

(12:08) Het was één van de laatste veilige plekken in Zuid-Libanon: het oude centrum van Tyrus, ook bekend als de christelijke wijk, die al millennia lang bewoond wordt.   
Maar afgelopen week heeft Israël voor het eerst gedwongen evacuatiebevelen uitgevaardigd voor ook die wijk van de oude stad. Bij bombardementen kwamen tot nu toe acht mensen om het leven.   
Journalist en schrijver Mounir Samuel bezocht Tyrus meerdere keren, voor het laatst afgelopen december, toen bijna niemand dat meer deed. Hij vreest voor het erfgoed van Tyrus en haar zusterstad Sidon: die staat of valt niet alleen vanwege de stenen, maar juist ook vanwege de mensen en de cultuur.   

(28:43) Wie straks online porno wil kijken moet misschien eerst via een app bewijzen oud genoeg te zijn; tenminste, als het aan de Europese Unie ligt. Maar deze week waarschuwden deskundigen: zo'n leeftijdscheck is lang niet altijd anoniem, want in theorie kan precies worden bijgehouden wie welke site bezoekt. 
  
Een hypermodern probleem? Zorgen over wie er meekijkt bij wat we achter gesloten deuren bekijken en trucjes om zo anoniem te blijven zijn zo oud als de pornografie zelf, aldus hoogleraar cultuurgeschiedenis Inger Leeman, vandaag te gast. 
 
(40:27) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Nadia Bouras. Zij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: 
Queer geschiedenis van Nederland - Marijke Huisman 
Woorden als wapens - Saul van Stapele 
Het land van Hagelslag - Tentoonstelling Hart Museum 
 
(58:10) Een filosoof, die zit achter een bureautje, op afstand van de wereld. Niet direct een vruchtbaar onderwerp voor een musical. En toch inspireerden het leven en denken van Baruch Spinoza tot een muzikaal spektakel dat vanaf begin deze maand te zien is in het Amsterdamse Bostheater. Maar hoe transformeer je het verhaal van deze 17e eeuwse denker tot een 21e eeuws verhaal over de wereld van nu? Dat vertelt regisseur van Spinoza – de Mokum musicalGuy Weizman.   
 
 
(01:10:33) OVT Doc: De verdwenen Rembrandts 
 
Het Rembrandthuis in Amsterdam viert vandaag zijn 125e verjaardag. Een goed excuus voor ons om de documentaire te herhalen die Laura Stek in 2019 maakte over het wonderbaarlijke verhaal van twee schilderijen van Rembrandt. 
 
Het waren de lievelingen van de laatste Poolse koning, er werd om de werken gevochten door Hitler en Göring, en even leken ze in een grote brand verloren te zijn gegaan. Tot ze in 1994 opeens weer opdoken: de twee Rembrandtschilderijen Meisje in een schilderijlijst en Geleerde aan zijn lessenaar. Nu hangen ze in het Koninklijk Paleis in Warschau.  
 
Laura Stek maakte deze documentaire op basis van het boek Het meisje en de geleerdevan Gerdien Verschoor. 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-14-juni-2026  

(01:41) Nederlanders hadden een grotere bijdrage aan D-Day dan we tot nu toe dachten. Want vandaag, op 7 juni, wordt in het Normandische kustplaatsje Arromanches-les-Bains een nieuwe plaquette onthuld de inzet van ‘onze’ koopvaardij eert. Wat hield die bijdrage in, en hoe substantieel was die voor het verloop van de oorlog?  
We vragen het militair historicus en theatermaker Tijmen Dokter.   
(14:03) Groot alarm deze week over de terugkeer van El Niño, het weerfenomeen dat eens in de zoveel jaar de oceaantemperaturen opjaagt en het klimaat wereldwijd in de war schopt. Dit jaar wordt zelfs gevreesd voor een sterke "super" El Niño: met uitzonderlijke hittegolven, droogtes en overstromingen over grote delen van de wereld.   
Maar hoe lang weten we eigenlijk al van het bestaan van El Niño? En hoe ver terug in de tijd kunnen we dit verschijnsel bestuderen?  
We bellen met paleoklimatoloog Timme Donders, op veldonderzoek in Italie. Hij onderzoekt El Niño, maar dan niet die van dit jaar, maar El Niño’s van duizenden jaren terug, waarvan de sporen onder meer terug te vinden zijn in bodemlagen in Ecuador. 

(21:48) Dit weekend werd de vijftigste EO-jongerendag gehouden in Ahoy Rotterdam. Waar het evenement in de jaren ‘70 begon als regionale aangelegenheid, is het inmiddels een volwaardig festival met christelijke rock, hiphop en zelfs moshpits. Een begrip in christelijk Nederland, maar ook daarbuiten.   
Religiewetenschapper en antropoloog Miranda Klaver deed onderzoek naar hoe de Jongerendag door de jaren heen is veranderd. 

(36:02) Afgelopen woensdag overleed de Iraans-Franse Marjane Satrapi op 56-jarige leeftijd. Zij was vooral bekend van Persepolis, de iconische zwart-wit striproman, gebaseerd op haar eigen ervaringen als jong meisje in Teheran rond de Islamitische revolutie.   
We praten over Persepolis en de impact ervan met Nafiss Nia: filmmaker, dichter, en groot bewonderaar van Marjane Satrapi. 
 
(43:57) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Sanne Frequin. Zij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: 
Hoe dacht de middeleeuwer over de ideale date? - Cecile de Morree 
Jeanne d’Arc, een waargebeurd verhaal - Edward de Maesschalck 
Bellezza e Bruttezza – Tentoonstelling in Bozar, Brussel 
 
(58:04) Wie in Nederland denkt aan Brabant, denkt dan voornamelijk aan onze provincie Noord-Brabant. Met de nadruk op Noord – want die naam wijst er natuurlijk op dat er ook een veelgroter, zuidelijker deel van Brabant bestaat, in België.   
Ooit vormde het samen één groot Hertogdom, maar door de verdeling over Nederland en België zijn de Brabanten aan beide zijden toch een beetje ondergeschoven kindjes geworden.   
En bij onze zuiderburen nog erger dan bij ons, vindt VRT-Journalist Luc Pauwels. Hij besloot daarom een Brabants-nationalistische geschiedenis te schrijven, en dat werd het boek Het verhaal van Brabant. 
 
 
(01:11:48) OVT Doc: Het probleem de wereld in, de begintijd van 'Blijf van m’n Lijf' 
 
Het was schokkend nieuws deze week: Vier mannen zijn aangehouden in een groot onderzoek naar het drogeren en seksueel misbruiken van vrouwen.   
Reden voor ons om de documentaire te herhalen die Christianne Alvarado maakte over de begintijd van de ‘Blijf van m’n lijfhuizen.’ De opvanghuizen voor mishandelde vrouwen ontstonden in een tijd waarin geweld tegen vrouwen absoluut niet serieus werd genomen, zelfs niet door hulpverleners. Sinds die tijd is er veel veranderd, maar het probleem is allesbehalve verdwenen. 

Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-7-juni-2026

(02:48) De afgelopen weken liepen de spanningen rond asielopvang opnieuw hoog op. In Loosdrecht, IJsselstein en andere plaatsen escaleerden protesten tegen de komst van azc’s tot rellen, en brandstichting. Het leidde in de Tweede Kamer deze week tot een fel debat over het normaliseren van politiek geweld in de samenleving. Daarbij ging het niet alleen over de relschoppers zelf, maar ook over de vraag hoe politici, media en bestuurders reageren op dit soort uitbarstingen.   
Te gast is Nikki Sterkenburg, journalist en onderzoeker van radicaal- en extreemrechts in Nederland. 

(14:47) Mei 1926, een boulevard in Parijs. Een man stapt af op een voorbijganger en vraagt in het Oekraïens: bent u Petljoera? De ander zwijgt en tilt zijn wandelstok op. Het is bevestiging genoeg. De man trekt een revolver en schiet. Zo eindigt het leven van Symon Petljoera, ooit de leider van een Oekraïense staat die maar heel even onafhankelijk was. Deze week was de moord op Petljoera precies honderd jaar geleden, maar de man die een eeuw terug werd doodgeschoten is opvallend levend in de politiek van nu. 
We gaan erover in gesprek met Roman Nesterenco, slavist en literair vertaler. Geboren in Oekraïne, en toevallig ook een zelfverklaarde geschiedenis-nerd. 

(28:19) Schiermonnikoog wil van zijn zwerfkatten af. Met behulp van drones zullen ze worden gevangen en uitgezet op het vasteland, werd deze week bekend. Een tamelijk humane bestrijdingsmethode, als je het vergelijkt met de rest van de provincie Friesland, waar jagers zwerfkatten tot op de dag van vandaag mogen afschieten.   
Des te groter is het contrast met de geschiedenis, waar ‘katknuppelen’ een kermisspel en ‘kattenmeppen’ een beroep was. Om te vertellen over heden en verleden van de zwerfkat-mensrelaties is te gast Maarten Reesink, docent Dier-Mens Studies aan de Universiteit van Amsterdam en auteur van Planeet Poes. 

(43:22) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Fresco Sam-Sin. Hij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: 
Naar Mekka, De hadj in zeven eeuwen reisverslagen – Richard van Leeuwen 
Islamic China, An Asian History - Rian Thum 
APOCALYPS, VREES EN HOOP - Huis van het boek 

(01:00:34) Iets meer dan 150 jaar geleden, op 5 juni 1873, meert in Paramaribo het zeilschip Lalla Rookh aan. Aan boord: de eerste Hindostaanse immigranten van Suriname, veelal contractarbeiders uit Brits-Indië. Het is het begin van een migratie die nog ruim 50 jaar zou doorgaan: in totaal 64 schepen, met meer dan 34.000 mensen aan boord.  
 
Hun nakomelingen wonen vandaag voor een groot deel in Nederland, maar toch is het verhaal achter deze migratie voor veel Nederlanders én Surinamers een blinde vlek. Daarover gaan we in gesprek met Ragna Indra Heidweiller, journalist en schrijver van het boek Wij zijn hier door jullie, deze maand verschenen bij De Correspondent. Een zoektocht naar haar eigen voormoeders, en naareen geschiedenis die in haar familie nooit werd verteld. 
 
(01:13:44) OVT Doc: Radio op grootse hoogte 
Helikopters, hoogwerkers en zakken met geld. In de jaren ’70 en ’80 kon alles bij de VPRO Radio. Tenminste: dat is wat makers Tom Hofland en Pascal van Hulst in de wandelgangen hoorden. Als kinderen van de jaren ’90, en makers van nu, werden ze stikjaloers op die zogenaamde gouden jaren. Maar was het toen echt alle dagen feest? 
Naar aanleiding van het 100-jarig bestaan van de VPRO maakten Tom en Pascal een documentaire over de roemruchte VPRO-radiogeschiedenis. Over de creativiteit, de gekte én de grenzen die daarbij werden overschreden. 

Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-31-mei-2026  

(02:24) In België en Oostenrijk is deze week het onderzoek geopend naar mensen die begin jaren ‘90 meededen aan zogenoemde sniper-safari’s. Daarbij zouden rijke westerse toeristen enorme geldbedragen hebben betaald aan Bosnische Serviërs om op onschuldige burgers te schieten tijdens de belegering van Sarajevo. Een gruwelijk gerucht dat al lange tijd rondging, maar nu in meerdere Europese landen daadwerkelijk onderzocht wordt. Eerder dit jaar zijn er in Italië al strafrechtelijke onderzoeken gestart.   
Om dit toe te lichten is Balkandeskundige en journalist Marjolein Koster te gast. Vorig jaar maakte Koster samen met Alma Mustafić de podcast De elf stemmen van Srebrenica, uitgebracht voor OVT.   
 
(13:50) Er is geen geld voor een nieuw systeem, en dus verdwijnt het luchtalarm. Geen geloei meer op de eerste maandag van de maand vanaf 2028 dus. Een stukje gedeelde nationale herkenning verdwijnt, maar vanaf nu zal een NL Alert volgens minister Van Weel voldoende zijn.   
Wanneer is dit luchtalarm eigenlijk in Nederland geïnstalleerd, en hoe werden mensen voordien gewaarschuwd voor onheil? Te gast is Roelof van Gelderen van Museum Bescherming Bevolking in Grou, Friesland. 
 
(21:27) Ze wilde studeren in een tijd dat de universiteit voor vrouwen gesloten was. Ze wilde denken, schrijven en de wereld veranderen, terwijl een getrouwde vrouw wettelijk handelingsonbekwaam was. Geertruida Kapteyn-Muysken, geboren in 1855, zocht haar leven lang naar een manier om vrij te zijn en ontwikkelde een levensfilosofie die verbluffend modern is, zo ontdekte historicus Maite Karssenberg. Ze schreef de biografie Dubbelleven: Geertruida Kapteyn-Muysken en haar rebelse levensfilosofie, en vertelt meer.

(34:54) De Neanderthaler. Jarenlang werd hij gezien als het achterlijke achterneefje van de mens: een logge en dommige holbewoner. Een evolutionaire zijstraat die het uiteindelijk af moest leggen tegen ons, de slimme Homo sapiens. Maar de afgelopen jaren brokkelt dat beeld in hoog tempo af. Uit DNA-bewijs rijst zelfs de vraag op: waren die Neanderthalers misschien helemaal geen aparte mensensoort?  
We weten ook dat Neanderthalers lijm maakten, sieraden droegen, en zorgden voor gehandicapte groepsgenoten. Nu blijkt zelfs dat ze aan prehistorische tandheelkunde deden. Vorige week werd bekend dat een kies uit Siberië krassporen laat zien van een stenen tandartswerktuig, gebruikt om de pijn van een ontstoken kies te verlichten.   
Om dit verder te duiden is Gerrit Dusseldorp te gast, archeoloog aan de Universiteit Leiden. 
 
(45:58) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Wim Berkelaar. Hij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: 
Deftig rechts in het gedrang - Meine Henk Klijnsma 
Trui van Lier, Utrechtse verzetsvrouw - Jim Terlingen 
Ongehoord, verzamelde vrouwen - Museum Gouda 
 
(01:01:08) De tijd, hoe onvoltooid ook, is er altijd geweest. Toch? Misschien hebben we hem niet altijd hetzelfde gemeten en beleefd. Historicus en tijdreiziger Philip Dröge maakte een reis rond de wereld om plekken te bezoeken waar de geschiedenis van de tijd een klein beetje tastbaarder wordt. De verhalen zijn te vinden in zijn nieuwe boek De Tijdreiziger en hij is bij ons te gast.   
 
(01:14:42) OVT Doc: Uit de pas, Het vrijgevochten leven van danseres Darja Collin (Deel 1) 
Ze was vrijgevochten, gedreven, getalenteerd en van grote betekenis voor de dans: Darja Collin, de eerste Nederlandse danseres die internationaal doorbrak.   
Programmamaker Katinka Baehr maakte samen met Arend Hulshof, die het boek Alleen in dans kon zij wonen over haar schreef, een tweedelige documentaire. Over haar avontuurlijke leven, haar dans en haar (korte en ongelukkige) huwelijk met schrijver, dichter en scheepsarts Slauerhoff. Vandaag deel twee, met onder andere Edmee Monod de Froideville en de avonturen die zij en Darja samen meemaakten. 
 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-24-mei-2026  

(01:24) Het is weer examentijd. Deze week zitten meer dan honderdduizend scholieren over hun centraal schriftelijke examen gebogen. Voor vwo-leerlingen met het vak geschiedenis hoort daar een flink blok over China bij. Examentrainer Ellie van Eijk bekeek de stof waarmee ze zich voorbereiden en sloeg alarm: er staan gewoon fouten in. Verkeerde data, fout gespelde plaatsnamen en soms zelfs informatie die ronduit niet klopt. Hoe kan dat? En wat zegt het over de manier waarop wij de Chinese geschiedenis onderwijzen?  
 
Sinoloog, mantsjoeroloog en voormalig docent vakdidactiek in Leiden Fresco Sam-Sin vertelt meer, samen met koreanist en historicus Van Eijk, die de kwestie op LinkedIn aankaartte. 
 
(19:06) Zeg Texel en je denkt aan schapen. Wie met de boot aankomt, ziet de ansichtkaart vrijwel meteen tot leven komen: witte ooien op groene dijken, lammetjes in de lentezon. Maar de Texelse schapenhouderij staat economisch op omvallen. Er zijn voor het eerst in de geschiedenis minder schapen dan mensen, en de schapenstand blijft maar dalen. Wat blijft er over van het imago van het eiland als de markt de eeuwenoude band tussen Texel en schaap lijkt te gaan breken?  
We praten erover met schrijver en Texelaar Lodewijk Dros.

(31:16) Van Slavoj Žižek tot Rutger Bregman tot Bart de Wever: de Italiaanse communist Antonio Gramsci wordt gretig aangehaald door politieke denkers. Terwijl hij zijn belangrijkste teksten zo’n 100 jaar geleden in gevangenschap schreef. Is dat omdat zijn tijd, van opkomend fascisme, politiek geweld en autoritaire leiders zo lijkt op de onze? En waarom dweept ook extreemrechts met hem? We vragen het Arthur Weststeijn, filosoof, historicus en intussen ‘s lands grootste Gramsci-kenner. Hij maakte een nieuwe vertaling en schreef een inleiding bij het nieuw verschenen Notities uit de gevangenis van Gramsci. 
 
(43:44) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Nadia Bouras. Zij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: 
De bezetting - Sanne Thierens 
Het boek van de verdwijning - Ibtisam Azem (vert. Djûke Poppinga) 
Kho Liang Ie – Mid-Century Modernist - Stedelijk Museum Amsterdam 

(55:47) Het kan op het eerste gezicht misschien een beetje een lugubere oproep lijken: afgelopen week riep genealogieplatform Geneanet mensen op om met Hemelvaart naar een begraafplaats te gaan en daar graven op de foto te zetten. Toch zit er een serieuze boodschap achter. Elk jaar verdwijnen er duizenden grafstenen door verval, ruiming en achterstallig onderhoud, en daarmee gaat ook vaak een tastbaar stuk familiegeschiedenis verloren.  
Met het initiatief Red onze grafstenen probeert Geneanet dat verlies te beperken. Vrijwilligers leggen grafzerken en gedenktekens vast en uploaden die in een vrij toegankelijke databank. Inmiddels zijn er zo meer dan acht miljoen graven gedocumenteerd door ruim 32.000 mensen wereldwijd. Te gast is Angelo Verbrugge, vrijwilliger bij Geneanet.
 
(01:01:19) In de voormalig Nederlandse kolonie in Indië liepen veel machtsdynamieken door elkaar heen; de aanwezigheid van de VOC, verschillende geloofsovertuigingen en bijvoorbeeld de aanwezigheid van lokale heersers. Minder bekend is de cruciale rol die seks had in de kolonie.    
Antropoloog Lizzy van Leeuwen nam seks als uitgangspunt om de wisselwerking tussen de overheersten en overheerser te beschrijven, wat resulteerde in haar nieuwe boek Indehoy! Geschiedenis van seks in Indië, 1602-1942. 
 

(01:15:24) OVT Doc: Uit de pas, Het vrijgevochten leven van danseres Darja Collin (Deel 1) 
Ze was vrijgevochten, gedreven, getalenteerd en van grote betekenis voor de dans: Darja Collin, de eerste Nederlandse danseres die internationaal doorbrak.   
Programmamaker Katinka Baehr maakte samen met Arend Hulshof, die het boek Alleen in dans kon zij wonen over haar schreef, een tweedelige documentaire. Over haar avontuurlijke leven, haar dans en haar (korte en ongelukkige) huwelijk met schrijver, dichter en scheepsarts Slauerhoff. Vandaag deel één. 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-17-mei-2026 

(01:34) Poetin viert een versoberd feestje. Jaarlijks vindt op 9 mei in Moskou de militaire parade plaats waarbij de overwinning op de nazi’s wordt gevierd. Maar dit jaar zullen er geen tanks, trucks, raketten en pantservoertuigen meerollen met de militairen. En dat terwijl de onvrede over de Russische oorlog in Oekraïne groeit en die oorlog niet bepaald lekker verloopt voor de Russen.   
Heeft zo’n uitgeklede optocht nog wel het beoogde resultaat? En waar komt het fenomeen van de militaire parade eigenlijk vandaan? We vragen het aan Mart de Kruif, Ruslandkenner en voormalig commandant Landstrijdkrachten. 

(11:38) Miloš Forman's Oscarwinnende biopic Amadeus, over de geniale componist Wolfgang Amadeus Mozart, is opnieuw te zien in de Nederlandse bioscopen. Een wervelende, extravagante film met daarin een Mozart die even briljant als kinderlijk is, en daarbij de starre, Apollinische huiscomponist Antonio Salieri tegenover zich moet dulden. In het 18e eeuwse Wenen ontvouwt zich een tweestrijd die draait om geestesdrift, jaloezie en de vraag wat het met een mens doet om in de omloop van een uitzonderlijk talent terecht te komen. 
Te gast is Claudia Rumondor, componist en musicoloog. Rumondor studeerde af op de film en heeft hem net weer in 4K bewonderd. 

(24:34) Honderd jaar geleden bood de arts Magnus Hirschfeld in het Berlijnse Institut für Sexualwissenschaft revolutionaire hulp aan transgender personen. Dit eerste seksuologisch onderzoekscentrum ter wereld werd een toevluchtsoord voor wat toen bekendstond onder de naam ‘travestie’, en hielp de eerste mensen aan geslacht veranderende operaties. 
Alex Bakker is historicus en zelf transman, en schreef in zijn nieuwe boek Transgender pioniers over dit revolutionaire instituut en de eerste mensen die daar een transitie ondergingen. Hij is te gast om te vertellen hoe dit instituut ruimte kreeg in Berlijn, maar ook hoe het net zo snel weer kon verdwijnen. 

(37:50) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Sanne Frequin. Zij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: 
We moeten het over de klassieken hebben - Mary Beard (vert. Marga Blankestijn 
De limes als legende - Koen Ottenheym 
Gerard van Honthorst - In alles anders dan Rembrandt - Tentoonstelling in het Centraal Museum 

(51:38) Het waren historische excuses op 1 juli 2023, toen Koning Willem Alexander spijt betuigde voor het Nederlandse slavernijverleden. In veel opzichten was dit het resultaat van een steeds groter groeiend bewustzijn van het reusachtige onrecht van de transatlantische slavenhandel en het grote aandeel van Nederland daarin. Maar toch wringt er volgens sommige mensen nog genoeg aan dit verhaal. 
Leendert van der Valk is zo iemand. Hij is journalist en schreef het boek Vergeten plekken, vergeten mensen – Atlas van het Nederlandse slavernijverleden. Met dat boek wil hij laten zien hoeveel breder, langer en ook grootschaliger het Nederlandse slavernijverleden was dan we over het algemeen denken. 

(01:04:09) OVT Doc: Chanel Nº 5: spiegel van de tijd 
Geen parfum is zo beroemd als Chanel Nº 5. Sinds het ontstaan 105 jaar geleden doen er veel verhalen de ronde over het parfum. Dat Marilyn Monroe 's nachts een paar druppels droeg bij wijze van onzichtbare nachtjapon, dat er wereldwijd iedere 30 seconden een fles wordt verkocht, dat Coco Chanel de geur liet maken om het verdriet over haar verongelukte minnaar te verwerken. 
Samen met vier kenners probeert documentairemaker Laura Stek de ontstaansgeschiedenis te achterhalen en feit van fictie te scheiden. Zo stuit ze op verhalen over de positie van de vrouw aan het begin van de twintigste eeuw, over modernisering in de parfumindustrie, maar ook op de zwarte bladzijden van Chanels biografie. Met kunsthistoricus en geurwetenschapper Caro Verbeek, geurontwerper Frank Bloem, 'Perfume Professor' Jessica Murphy en boekontwerper en Chanel Nº 5-drager Irma Boom. 
Een documentaire van Laura Stek. 

Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-10-mei-2026  

(02:10) Deze week stapten de Verenigde Arabische Emiraten na bijna 60 jaar uit OPEC. En dat zou het einde in kunnen luiden van dit kartel van olieproducerende landen. In 1960 werd het opgericht door voormalig gekoloniseerde landen als tegenhanger van Westerse oliebedrijven, en het is bedacht door een zuinige Venezolaan. Wat is de invloed van OPEC geweest, en hoe nabij is het einde? Te gast is Lucia van Geuns, energiedeskundige bij het The Hague Center for Strategic Studies. 
(12:26) Het is dit weekend precies 140 jaar geleden: de Haymarket-affaire. Wat klinkt als een onschuldig akkefietje, was in werkelijkheid een escalerende reeks protesten en geweldsincidenten tussen stakende arbeiders en de politie in Chicago. Op 1 mei 1886 begon het als een arbeidersstaking voor de 8-urige werkweek, en op 4 mei eindigde het in een bloedbad — én het vormde de aanleiding voor de internationale Dag van de Arbeid, die bijna overal jaarlijks op 1 mei wordt gevierd.  
Waarom waren die vroege meidagen zo belangrijk, en wat zegt dit over de Amerikaanse arbeidersbeweging van toen? Daarover hebben we het met Dennis Bos, sociaal historicus.   
(24:22) Henna wordt vaak over het hoofd gezien  als drager van Marokkaanse cultuur. En ook Abdelkader Benali maakte zich hieraan schuldig, schrijft hij in zijn nieuw verschenen boek Henna. Deze zondag is de auteur bij ons te gast. Hij vertelt over een geschiedenis van cultureel erfgoed, onderdrukking, vrouwelijke weerbaarheid en kracht. 
(37:03) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Wim Berkelaar. Hij bespreekt twee boeken en een podcast: 
Hoop doet leven - Maarten de Wit 
Mussert, reis naar het kwaad - Auke Kok 
De Joodse Raad van Twente – EO 
(53:42) De Deltawerken, de elektrische auto en de fasecontrastmicroscoop. Drie hele verschillende uitvindingen die één ding gemeen hebben. Ze zijn bedacht door iemand uit Noord-Nederland: Groningen, Friesland of Drenthe. Door de geschiedenis heen zijn er veel meer gouden vondsten gedaan in onze bovenste provincies. Dat vinden de vier makers van het boek Geluid van het Noorden, dat deze week uitkomt. Te gast zijn de Groninger broers Thijs en Wijnand Helfrich. Thijs is muzikant en historicus, en Wijnand is muzikant en Hoogleraar Chirurgische Oncologie. 
(01:09:52) OVT Doc: De laatste der Franciscanen 
In de moerasjungle van de zuidkust van West Papoea leven stammen als de Asmat en de Marind. Zij kregen hier in de koloniale tijd, toen het gebied nog Nederlands Nieuw Guinea heette, vooral bekendheid door verhalen over koppensnelpraktijken en kannibalisme. En juist daar streken na de oorlog verschillende katholieke bedelordes neer. Vooral Franciscaner missionarissen waren goed vertegenwoordigd. Zij gingen een dans aan met de lokale stammen die verrassend uitpakte. 
Luister naar: De laatste der Franciscanen. Een documentaire van Jan Maarten Deurvorst. 
Meer info:https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-3-mei-2026

(01:31) “Dear God, I wonder can you save me / Illuminati want my mind, soul and my body”, rapte Jay Z in 1996. Het is een referentie die de oprichter van de Illuminati, Adam Weishaupt, ongetwijfeld verbaasd zou hebben. Op 1 mei is het precies 250 jaar geleden dat Weishaupt zijn herenclub oprichtte in Beieren. Hoe kan een klein historisch genootschap zo’n lange schaduw werpen op het heden? En wie waren die ‘schimmige’ Illuminati nou in de werkelijkheid?  
Historici Hanne Nijtmans, gespecialiseerd in Amerikaanse complottheorieën en Helmer Helmers, kenner van vroegmoderne complottheorieën, vertellen meer. 

(18:58) Deze week maakte de Japanse premier Sanae Takaichi bekend dat Japan voortaan de export van dodelijke wapens toestaat. Het was decennialang ondenkbaar voor een land dat bij wet het recht op oorlog had afgezworen. Dat verbod gaat terug tot de zomer van 1945, toen Japan in puin lag en er onder de hoede van de Amerikaanse generaal MacArthur een pacifistische grondwet uit de grond werd gestampt. Generaties Japanners groeiden op met het idee dat ze een vredesnatie waren, en waren daar trots op. Wat gebeurt er wanneer die nationale identiteit na 80 afgepeld wordt? 
Te gast is Casper Wits, sinoloog en japanoloog aan Universiteit Leiden. 

(30:19) De succesformule achter de grote blockbusters uit Hollywood is in de recente geschiedenis enorm veranderd. Waar de filmzalen in de jaren negentig volstroomden voor films zoals Titanic, leven we nu al even in het ‘franchise’-tijdperk van Marvel, Star Wars enHarry Potter. Dan Hassler-Forest, mediawetenschapper verbonden aan de Universiteit Utrecht, laat met zijn nieuwe boek Fast and Furious Franchising zien hoe het medialandschap de afgelopen 25 jaar is opgeschoven, met de even oude Fast and Furious-filmreeks als case study. Zondag praat hij ons bij over de grote transformatie van de filmindustrie van begin 21e eeuw. 

(44:49) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Fresco Sam-Sin. Hij bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: 
- The Secret History of the Mongols– Onbekend (vert. Christopher P. Atwood) 
- Autisme, een biografie - Niels Springveld 
- Vorm en vaderland - Design Museum Den Bosch

(57:15) Wat valt er te zien als we uitzoomen op Nederland? Een trotse kleine natie die al eeuwen zijn eigen koers vaart, of toch eerder een regionale entiteit? 
Louis Sicking stelde het boek Nederland als provincie samen en beslaat daarmee de grote breedte van onze geschiedenis: van het Romeinse Rijk tot de Europese Unie. Hij laat zien dat zelfstandigheid eerder uitzondering dan regel was, en dat veel van wat wij ‘typisch Nederlands’ noemen juist van buiten onze landsgrenzen komt. 

(01:07:15) OVT Doc: Post uit Parijs 
Sanne Bruinier was een eigengereide kunstenares uit Den Haag die eind 19e eeuw tegen alle conventies in alleen naar Parijs reisde om daar schilderlessen te nemen. Ze bewoog zich in artistieke kringen waar alles gebeurde. Dat het voor haar als vrouw een stuk ingewikkelder was dan voor mannelijke kunstenaars vond ze onaanvaardbaar. Dat ze bijvoorbeeld twee keer zoveel moest betalen voor de kunstacademie. 
Hoe zat dat? En wie was deze vrouw over wie pas onlangs meer bekend is geworden door twee spectaculaire vondsten. 
Luister naar: Post uit Parijs. Het kunstenaarsleven van Sanne Bruinier. Een documentaire van Renate van der Zee 

Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-26-april-2026  

(01:43) Washington en het Vaticaan liggen met elkaar in de clinch. In zijn paastoespraak riep de Amerikaanse paus Leo XIV op tot vrede in het Midden-Oosten. Ook zei hij dat God nooit oorlogen zou zegenen. Daarop noemde Trump de paus "vreselijk wat betreft internationale betrekkingen”, en dreigde vicepresident Vance dat de paus "voorzichtig moet zijn.” Als kers op de taart twitterde Trump een afbeelding van zichzelf als Jezus, die hij daarna weer verwijderde. Daarna hervatte het gevecht weer. 
Is dit nou een unieke clash, of zijn er vergelijkbare voorbeelden uit het verleden waarin de wereldlijke macht de geestelijke macht de les te las? Te gast is oud-OVT-collega en paus-kenner Jos Palm. 

(17:49) Het was tijdens de Gouden Eeuw en vogue: in de ontvangsthallen van paleizen en herenhuizen liet je afbeelden welke veldslagen je had gewonnen en met welke werelddelen je contact had. Met als summum de wandschildering rondom de grote trap in Paleis het Loo in Apeldoorn. Op deze muren ontvouwt zich het één na grootste schilderij van Nederland. Het is een bijzonder kleurrijk schouwspel: met papegaaien, Oriëntaalse vergezichten én maar liefst zeven weelderig uitgedoste edellieden uit het Ottomaanse Rijk.  
Maar hoe zijn deze heren in Apeldoorn beland? Deze vraag hield Museumcurator en kunsthistoricus Hanna Klarenbeek al even bezig, en was de aanleiding voor een nieuwe tentoonstelling in Paleis het Loo. Deze zondag is Hanna te gast om haar bevindingen te delen. 

(25:31) Het meisje met het rode haar is vanaf volgende week weer in de bioscoop te zien. De klassieker uit 1981 maakte van Hannie Schaft een nationale held, maar deed ook veel stof opwaaien bij het brede publiek. Regisseur Ben Verbong is te gast om te vertellen over de impact van zijn film. Net als schrijver Sophie Poldermans: zij raakte op de middelbare school al geïnteresseerd in het verhaal van Hannie Schaft en andere verzetsvrouwen, en schreef over haar het boek Desnoods met wapens. 

(41:02) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan gastrecensent Eva Peek. Zij bespreekt twee boeken en een podcast: 
  
De leeuw en de eenhoorn – George Orwell (vert. Thomas Heij) 
Rusland, Een strijd tegen moderniteit - Alexander Etkind 
Monster van de maand: Cycloop - Verleden Verteld 

(52:49) In 1976 verscheen een boek dat Amerika deed schrikken. The Hite Report liet onomstotelijk zien: de meeste vrouwen komen niet klaar van penetratie. Er werden miljoenen exemplaren van het boek verkocht en de vrouw erachter, Shere Hite, werd ongevraagd het gezicht van een seksuele revolutie. Maar daarna verdween ze. Rosa Campbell heeft haar verhaal opgeschreven in The Book That Taught the World to Orgasm and Then Disappeared. Waarom moest Shere Hite verdwijnen? En wat zegt het over hoe we met vrouwelijke seksualiteit omgaan, toen en nu? Daarover praten we met historicus Lotte Houwink ten Cate. 

(01:07:10) OVT Doc: Gevaarlijke boeken! 
In de historische bibliotheek van Teylers Museum staan verschillende wetenschappelijke boeken die door de eeuwen heen verboden zijn door de Kerk of de Staat. Maar de laatste jaren worden weer steeds meer boeken verboden – en niet alleen in het Amerika van Donald Trump. Wat zijn de gevolgen van het uitwissen van informatie? En welke boeken liggen onder vuur?  
De tentoonstelling Gevaarlijke boeken – 500 jaar Wetenschap onder vuur in Teylers Museum gaat over de geschiedenis van censuur in Amerika en Europa.   
In OVT Doc daarom de documentaire ‘Gevaarlijke boeken!’ die programmamaker Dide Vonk maakte voor het Museum. 

Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-19-april-2026 

(01:44) Deze zondag mogen de Hongaren naar de stembus, en verrassend genoeg staat Viktor Orbán niet aan kop. De Minister-president van Hongarije verscheen in 1989 ten tonele als jonge oppositieleider, die tegen de Sovjets in pleitte voor nationale onafhankelijkheid. Ruim drie decennia later lijkt diezelfde erfenis hem in te halen, nu demonstranten zijn eigen woorden tegen hem gebruiken en zijn relatie met Rusland onder een vergrootglas ligt. Wordt dit het einde van Orbán? Cultuurhistoricus Krisztina Lajosi-Moore belt in vanuit Boedapest, historicus Marijn Kruk schuift aan in de studio. 

(17:03) Hij begon als een leider die wilde dat de wereld Rusland serieus nam, en eindigde met een oorlogsverklaring aan het Westen, gewapend met tsarenmythen en orthodoxe symboliek. Beatrice de Graaf, hoogleraar Geschiedenis van de Internationale Betrekkingen in Utrecht, en Niels Drost, Rusland-analist bij Clingendael, zagen hoe Poetin vanaf 2000 steeds radicaler werd. Ze zijn te gast met hun nieuwe boek Poetins tsaristische droom – Geschiedenis als wapen in de Russische politiek. 

(33:40) Je hebt Mekka, Jeruzalem, Rome en… Ommen. Vanaf zo’n honderd jaar geleden kwamen hier duizenden theosofen en esoterici tezamen voor de jaarlijkse Sterkampen, om daar te luisteren naar hun nieuwe wereldleider: Krishnamurti. Hoe kwam deze Goeroe in Ommen terecht, en hoe was het voor de Ommenaren om opeens in een bedevaartsoord te wonen? Na jaren onderzoek schreef Rick Nieman het boek De goeroe en de baron, en over die zoektocht maakte zijn partner Sacha de Boer een podcast. Beide journalisten zijn bij ons te gast. 

(47:36) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Nadia Bouras. Zij bespreekt twee boeken en een podcast: 

(59:32) Slechts één gehaktbal per week: de vernieuwde Schijf van Vijf is strenger dan ooit. Maar het land laten eten wat het moet, blijkt al sinds 1953 een vergezicht. Voedselhistoricus Jon Verriet onderzocht de geschiedenis van het Voedingscentrum en is bij ons te gast.  

(01:08:48) OVT Doc: De belofte van het zout 

Dat er kolenmijnen in Limburg waren en dat er gas in de grond in Groningen zit, dat weten we. Maar dat er in Nederland ook zout wordt gewonnen, is veel minder bekend. Toch gebeurt dat al sinds vlak na de Eerste Wereldoorlog in Twente en sinds de jaren vijftig ook in Oost-Groningen.   

En daar, in Oost-Groningen, ligt die zoutwinning nu onder vuur. De provincie voert een rechtszaak en bewoners komen in verzet. En dat terwijl de vondst van zout in de naoorlogse periode werd gezien als dé oplossing voor de armoede en achterstand van het gebied. Zout was namelijk het witte goud.  

Katinka Baehr en Jille Smilda maakten een documentaire over de zoutgeschiedenis van Oost-Groningen. Met Martijn Folkers van RTV Noord, die al jaren in het zoutdossier zit, praten we na de documentaire verder over wat er nu speelt.  

Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-12-april-2026 

(01:33) Gaza moet het model worden voor een grondoperatie in Libanon, dat zei de Israëlische defensieminister Katz afgelopen week. Het roept herinneringen op aan de eerdere bezetting van Zuid-Libanon, tussen 1982 en 2000. Antropologe en Israël-kenner Erella Grassiani van de UvA legt uit hoe en waarom de Israëlische samenleving opnieuw lijkt mee te gaan in deze oorlogsretoriek. 

(15:59) Er lopen inheemse Amerikanen rond met namen als 'De Vries' en 'De Groot', leerde  Journaalpresentator Simone Weimans. Zij reisde voor haar nieuwe serie Simone en de Roofstaat van Omroep ZWART naar New York, Brazilië, Zuid-Afrika en Indonesië, en is bij OVT om onbekende verhalen uit het Nederlandse koloniale verleden uit te diepen. 

(28:27) De oude Egyptenaren konden niet alleen piramides bouwen en vorsten mummificeren. Ze hadden ook een rijke schrijftraditie, uitgestrekt over meer dan dertig eeuwen. Veel van deze verhalen, gedichten en persoonlijke geschriften zijn nooit eerder naar het Nederlands vertaald. Tot de nieuwe bloemlezing Schrijven voor de Faraovan Hans D. Schneider, die wordt besproken door Egyptoloog Daniel Soliman van het Rijksmuseum van Oudheden. 

(39:21) Vakbonden hadden lang nauwelijks oog voor arbeidsmigranten, terwijl die juist de drijvende kracht bleken achter succesvolle stakingen. Stakingshistorica Rosa Kösters promoveerde op de onderbelichte rol van zelforganisatie in de Nederlandse arbeidersbeweging en is te gast. 

(52:35) Surinaamse matrozen die muzikant werden, een Joodse trompettiste, Jamaicaanse pianisten, en zelfs Louis Armstrong waren te vinden in het Amsterdam van de jaren dertig — een stad in diepe economische crisis, onder de schaduw van het opkomende fascisme. Onderzoeker Mark Ponte maakte Jazz-jaren over de vergeten jazzscène van de jaren dertig, nu te zien in Stadsarchief Amsterdam. 

(01:11:32) OVT Doc: Over oude apparaten die niet sterven 

Waren handmixers, stofzuigers en radio's vroeger robuuster en beter dan nu? Iedereen heeft daar wel anekdotisch bewijs voor in huis; de elektrische boor die nog van opa was, of een cassetterecorder die al vijftig jaar braaf zijn rondjes draait. Maar wat zeggen de experts die heden en verleden met elkaar kunnen vergelijken? 

Met: Martine Postma, oprichter van de Repair Cafés waar jaarlijks een miljoen kapotte apparaten worden nagekeken, van stokoud tot nog gloednieuw. 
De Duitse filosoof Gabriel Yoran, auteur van het boek: Waarom je nieuwe mixer kapot gaat en die van je oma het nog steeds doet:Over de verrotzooiing van de wereld. 
Kris de Decker van online Low-tech Magazine, een magazine dat draait op zonne-energie en alleen online is als de Spaanse zon schijnt. Hij breekt een lans voor het herontdekken van oude, beproefde maar vergeten technieken. 
En de apparaten zelf laten van zich horen, met in een glansrol de zowat antieke stofzuiger van Simon Vestdijk. 

Over de maker: Marten Minkema (1968), is schrijvend journalist en radiomaker/podcastmaker voor de VPRO, en werkt voor musea en culturele projecten. 

Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-5-april-2026  

(01:48) Wereldnieuws uit Maastricht: mogelijk is het graf van d'Artagnan ontdekt. De vierde musketier heeft echt bestaan en stierf in 1673 bij het beleg van Maastricht. Nu is er onder een voormalig altaar een skelet gevonden. Wie was Charles de Batz de Castelmore graaf van Artagnan eigenlijk? We spreken erover met militair historicus Olaf van Nimwegen. 
 
(14:46) Meneer Dinges weet niet wat Swing is — dé hit van Johnny & Jones, het Nederlandse jazzduo dat in de jaren dertig razend populair werd. Max Kannewasser en Nol van Wesel: twee Joodse jongens, geïnspireerd door Amerikaanse swing. Tot de oorlog hun leven een onvoorstelbaar duistere wending gaf. Historicus en theatermaker Tijmen Dokter brengt hun verhaal in zijn voorstelling In Vredesnaam. 
 
(29:30) Komende woensdag is het 25 jaar geleden dat het allereerste homohuwelijk ter wereld werd voltrokken. En wel hier, in Nederland. Minder bekend is hoe dominees en gelovigen binnen de Protestantse kerk al vanaf de jaren '80 de weg bereidden. Oud-voorzitter van het Werkverband Homotheologen Bert Kuipers is te gast. 
 
(45:18) OVT-recensent Fresco Sam-Sin bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: 

Moderne geschiedenis van het sociaal werk – Jos van der Lans 
Gravenberch

Een Surinamer in Nederlands-Indië - Paul van der Heijden 

BEN IK MANNELIJK? – Het Noordbrabants museum 
 
(57:30) In het archief van Eye Filmmuseum liggen zo'n tweeduizend films uit de koloniale tijd. Beelden die lange tijd vooral één verhaal vertelden: dat van vooruitgang en orde. Maar wie goed kijkt, ziet ook uitbuiting en ongelijkheid. Vanaf 3 april opent de tentoonstelling Eye(s) Open, waarin kunstenaars dat archief van nieuwe perspectieven voorzien. We spreken met curator Hicham Khalidi en kunstenaar Sabine Groenewegen. 
 
(01:09:05) OVT Doc: Rolschaatsen op de snelweg 
Deze week debatteerde de Tweede Kamer over oplossingen voor de energiecrisis die is ontstaan door de oorlog met Iran. In dat debat werd ook de link gelegd met de oliecrisis in de jaren ’70 en er werd door de SGP zelfs geopperd opnieuw autoloze zondagen in te voeren. Dat voorstel werd niet erg serieus genomen, of zelfs als schrikbeeld afgeschilderd.   
  
Maar hoe ging dat in 1973, toen autoloze zondagen wel werden ingevoerd? Hoe reageerden de Nederlanders, en was het achteraf eigenlijk wel nodig? Michal Citroen maakte in 2013 een tweedelige documentaire waarin ze onder andere sprak met Ruud Lubbers, in 1973 minister van Economische Zaken.  
 
In deze uitzending een hermontage, gemaakt door Katinka Baehr. 

Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-29-maart-2026  

(1:24) Richard de Mos leidde zijn partij Hart voor Den Haag naar een monsterzege in de gemeenteraadsverkiezingen, en hij is niet de enige. Terwijl landelijke partijen steeds meer worstelen hun gemeenteraadszetels te behouden, lijken lokale spelers precies te weten waar ze moeten zijn: dicht bij de buurt, dicht bij de ergernissen, dicht bij de kiezer. We hebben het over die opmars van lokale partijen en de spanning tussen lokale zorgen en landelijke idealen met Henk te Velde, hoogleraar Nederlandse Geschiedenis. 
 
(12:30) Aletta Jacobs (1854-1929) is hét icoon van de Nederlandse feministische geschiedenis. Ze was de eerste vrouw die mocht studeren, de eerste vrouwelijke arts van Nederland en ze streed voor het vrouwenkiesrecht. Toch heeft ze in het collectieve geheugen een stoffig imago. Dat wordt op kop gezet in de gloednieuwe ALETTA de musical van Theater Oostpool. Aletta-historicus Mineke Bosch was bij de première en vertelt over deze nieuwe Aletta-interpretatie. 
 
(27:35) De Spaanse koning heeft deze maand toegegeven dat er veel misstanden zijn begaan door de Spanjaarden die het huidige Mexico veroverden. Ruim 500 jaar na deze conquistadores is dit de eerste keer dat Spanje een stap in de richting van excuses zet. Hoe hebben de Spanjaarden zich in Mexico misdragen, en wat betekent het voor Mexicanen dat Spanje nu toch deze stap zet? We vragen het Wil Pansters, hoogleraar sociale en politieke antropologie van Latijns-Amerika en in het bijzonder Mexico aan de Universiteit Utrecht. 
 
(37:35) OVT-recensent Nadia Bouras bespreekt twee boeken, en twee films die te zien op het Movies that Matter Festival (20-28 maart): 
Stakkers en wolven. In de schaduw van Gaza - Lotfi El Hamidi 
De donkere kamer (Een geschiedenis van migraine) - Celia Svedhem (vert. Hans Kloos) 
Cutting through rocks - Sara Khaki, Mohammadreza Eyni 
Voix Invisibles - Bart van den Aardweg 
 
(52:20) Het recht van de sterkste #7: Jorrit Steehouder, historicus en expert op het gebied van de Europese eenwording over Jean Monnet — de stille architect van de Europese Unie. 
 
(1:08:40) OVT Doc: Amrita Sher-Gil 
“Europa is van Picasso, Matisse, Braque en vele anderen. India behoort alleen mij toe.” Met deze woorden beschreef Amrita Sher-Gil (1913–1941) haar positie in de kunstwereld. Ze wordt beschouwd als een van de grootste vrouwelijke avant-gardekunstenaars van het begin van de 20e eeuw. Een pionier op het gebied van moderne Indiase schilderkunst. Uniek is haar transculturele stijl; een vermenging van Europese technieken en Indiase thema’s. Amrita betekent ‘onsterfelijkheid’, toch overleed ze op 28-jarige leeftijd. Wie was deze eigenzinnige kunstenaar? En wat moeten we weten om haar werk te begrijpen? 
Een portret gemaakt door Laura Stek, met Barnita Bagchi, Annemiek Rens en Laxmi Manuela. 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-22-maart-2026  

(01:57) Brandende vrachtschepen en raketten die inslaan op tankers: de Straat van Hormuz staat in het middelpunt van een internationale crisis. Het is een nieuw hoofdstuk in een eeuwenlange strijd rond een van de belangrijkste maritieme knelpunten ter wereld. We praten er over met VPRO-collega Abdou Bouzerda, journalist bij Bureau Buitenland en Midden-Oostenkenner. 
 
(16:26) Als de oorlog rond Iran zich uitbreidt naar de bronnen voor drinkwater in de Golfregio, zijn de humanitaire gevolgen niet te overzien, ziet politiek hydroloog Stefan Deconinck. Hij is te gast om het te hebben over verleden en heden van drinkwater als oorlogswapen. 
 
(29:42) In de zestiende eeuw breekt in Europa een ware jacht op oude teksten uit. Humanisten trekken langs kloosters en bibliotheken om Griekse en Romeinse manuscripten op te sporen; met de kennis uit de oudheid zouden ze Europa misschien opnieuw kunnen laten bloeien. Zo ook Arnoud van Eijndhouts uit Aarle-Rixtel, beter bekend als Arlenius. Hij reist naar Ferrara, Bologna en Venetië, en wordt zo een belangrijke schakel in de boekenwereld van de Renaissance. Schrijver en taalkundige Wim Daniëls, zelf afkomstig uit Aarle-Rixtel, reconstrueert zijn opmerkelijke leven in De boekhandelaar van Bologna. 
 
(43:46) OVT-recensent Sanne Frequin bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: 
Killing the Dead, Vampire Epidemics from Mesopotamia to the New World - John Blair 
Heksenjacht - Maartje van der Laak 
Water & Licht - Tentoonstelling in het Dordrechts Museum 
 
(59:38) Roti, bakabana, bara en vele andere gerechten uit de Surinaamse keuken zijn tegenwoordig in Nederland gemakkelijk te vinden. Maar wat is de geschiedenis van die keuken, en waarom vinden we zo veel absurde fantasie-Surinaamse gerechten in de supermarkt? Dat zien we in de nieuwe theatervoorstelling Peper & Zuur?! van comedian Howard Komproe en kok Noni Kooiman. Beide theatermakers zijn te gast om ons door de culinaire geschiedenis van Suriname heen te loodsen. 
 
(01:09:47) OVT Doc: Voor Alia 
Nergens ter wereld hebben vrouwen zoveel beperkingen als in Afghanistan. ‘Genderapartheid’ heet het systeem van het tweede Talibanregime, waarin vrouwenrechten stelselmatig worden geschonden. Meisjes mogen vanaf hun twaalfde niet meer naar school; vrouwen mogen niet werken; er mag niet worden gezongen; en in het onderwijs zijn door vrouwen geschreven boeken verboden. Hoe dat is gekomen, is te horen in de documentaire Voor Alia van Maartje Duin. Voor Alia is een portret van de Afghaans-Nederlandse schrijfster Forugh Karimi, en via het verhaal over Karimi’s jeugdvriendin Alia komen we dichterbij deze pijnlijke geschiedenis. 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-15-maart-2026 

(01:57) Het zijn vage berichten die in verschillende media verschijnen: Koerden zouden zich gaan mengen in de oorlog in Iran, of daar zelfs al mee bezig zijn. Daar is vooralsnog geen bewijs voor, maar duidelijk is dat de Amerikanen in gesprek zijn met Koerdische groepen in Iran en daarbuiten. Het is niet de eerste keer dat de VS rekent op Koerdische steun. Hoe hebben Koerden – die bekend staan als het grootste volk zonder staat - zich eerder opgesteld in Amerikaanse oorlogen, en wat betekent dat voor de oorlog tegen Iran nu? Michiel Leezenberg, filosoof en Koerden-deskundige bij de UvA is te gast. 
 
(13:24) Ali en Nino zijn de Azerbeidzjaanse Romeo en Julia. Het is een verhaal van liefde tussen verschillende culturen en geloof. Schrijver Abdelkader Benali en pianist Daria van den Bercken brengen met hun voorstelling De wereld van Ali & Nino een muzikale reis door de multiculturele lappendeken van de Kaukasus aan het begin van de 20e eeuw. 
 
(27:54) Crack. Gerookte cocaïne. In steeds meer Nederlandse parken en straten in de grote steden is het een zichtbaar overlast gevende harddrug. Het beeld van openlijk drugsgebruik in stadsparken roept herinneringen op aan de heroïne-epidemie in de jaren zeventig. Arjan Nuijten is drugshistoricus en neemt ons mee naar het beruchte Vondelpark van 1972. 
 
(39:27) OVT-recensent Fresco Sam-Sin bespreekt twee boeken en een museum: 
- Consent, Een geschiedenis van dwang en vrije wil en alles daartussenin - Chanelle Delameillieure en Jolien Gijbels 
- Het Museum voor de Verpleegkunde 
- Landverhuizers rond de Sloterplas - Wendela Gronthoud 
 
(53:22) ‘Bestaan er Zwarte engelen?’ Het is een vraag die in de nieuwe roman Achtentwintig letters van Rashid Novaire een zoektocht naar een beladen verleden opent. Een verhaal dat zijn oorsprong vindt in de route van de Sub-Sahara naar de Maghreb, en een familiegeschiedenis die generaties overspant, van slavernij tot trouw aan de sultan van Marokko. Auteur Rashid Novaire is deze zondag te gast, en bespreekt zijn nieuwe roman. 
 
(01:06:02) OVT Doc: Hondenrassen
 Het blijft een thema waar veel discussie over bestaat: het fokken van rashonden. Hoe ver moeten we daarin gaan? En ten koste van wat?  En wanneer ontstonden de eerste rashonden eigenlijk? Luister naar de eerder gemaakte documentaire ‘Touch of Gold - Daylight Charisma’ (door Laura Stek). 

Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-8-maart-2026 

(02:34) 28 februari begon de aanval van de VS en Israël op Iran. Zal het de Iraniërs dichter bij democratie en vrijheid brengen? Bij OVT zijn journalist Yaghoub Sharhanien en arabist Leo Kwarten. 

(21:21) Herculine Barbin schreef vlak voor haar dood in 1868 haar ervaringen op als intersekse persoon: mensen die zijn geboren met zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtskenmerken. Deze memoire is het oudst bekende West-Europese ervaringsverhaal van een intersekse persoon. Voor Marleen Hendrickx de aanleiding voor het maken van de voorstelling enfin, Barbin. 

(32:32) Het recht van de sterkste #6: Amerikanist Albertine Bloemendal over Henry Kissinger, hét gezicht van de Amerikaanse buitenlandpolitiek.  

(46:35) Ann Lee kwam in 1776 in Amerika aan. Samen met haar volgelingen, de ‘Shakers’, geloofde ze dat ze de tweede Christus op aarde was. Met deze 'Shakers' hield ze al in de 18e eeuw een verrassend progressief wereldbeeld aan, zo is te zien in de nieuwe film The Testament of Ann Lee. Amerikaanse onderzoeker Markha Valenta bespreekt het portret van Ann Lee als vergeten feministisch icoon. 

(57:35) OVT-recensent Wim Berkelaar bespreekt een boek en een tentoonstelling: 

Andries Sternheim (1890-1944) Vergeten binnen de Frankfurter Schule - Bertus Mulder  
Ongekend talent: vrouwen van de Amsterdamse School in Museum Het Schip  

(01:05:47) OVT Doc: Jeugd versleten Deel 2 

Begin februari vond in Marrakech in Marokko de 6e Wereldconferentie over de uitbanning van kinderarbeid plaats. 2025 had het jaar moeten zijn dat er wereldwijd een einde aan kinderarbeid zou komen, maar dat doel is bij lange na niet gehaald. Nog altijd werken er 138 miljoen kinderen, van wie 54 miljoen gevaarlijk of schadelijk werk doen.  

In Nederland is kinderarbeid wel uitgebannen. Maar wie denkt dat al zo is sinds het ‘Kinderwetje van Van Houten’ in 1874, zit ernaast. Nog tot ver in de 20e eeuw werd er in Nederland door kinderen gewerkt. In de tweedelige documentaire ‘Jeugd versleten’ horen we de verhalen van mensen die dat zelf hebben meegemaakt.  

Programmamaker Katinka Baehr maakte dit tweeluik, op basis van interviews uit 1989 uit de OVT-serie ‘Arbeiderslevens’.  
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-1-maart-2026  

(01:32) De VS heeft onder Trump een oud doel weer opgepakt: Cuba afknijpen, totdat het communistische regime valt. En nu, doordat Venezuela geen olie meer levert, is de druk op Cuba extreem hoog. Edwin Koopman, Latijns-Amerikakenner en journalist bij Bureau Buitenland, vertelt meer 

(11:26) Napoleon veroverde Europa met kanonnen. Madame Germaine de Staël bestookte het met ideeën, en dat maakte haar gevaarlijker dan een leger. Wie was deze vrouw, die zo gevaarlijk werd gevonden door de machtigste man op aarde? Margot Dijkgraaf is te gast met haar nieuwe boek  

(25:50) Hij staat te boek als zeeheld, admiraal en - niet onomstreden- nationaal icoon: Michiel de Ruyter. Zijn huis in Vlissingen wordt nu op internet te koop aangeboden. Gepensioneerd archivaris Ad Tramper bezocht de woning en vertelt meer.  

(29:57) In Marokko werd hij gezien als culturele grootheid, maar in Nederland is hij vrijwel onbekend gebleven. De Oost-Groningse kunstverzamelaar Bert Flint (1931-2022) vertrok in de jaren ‘50 naar Marrakech. Journalist en documentairemaker Lejo Siepe schreef het boek Een vreemdeling in de Medina en is te gast. 

(40:02) Op 10 februari 1941 verschijnt Het Parool voor het eerst tijdens de Tweede Wereldoorlog. Vijfentachtig jaar later is het een gevestigde krant, maar de vraag waar het ooit om begon blijft urgent, want de vrije pers staat wereldwijd onder druk. We gaan erover in gesprek met een van de schrijvers van het jubileumboek Vrij, onverveerd, journalist en onderzoeker Teun Dominicus.  

(53:00) Het recht van de sterkste #5: filosoof en journalist Thomas Muntz over Hannah Arendt 
 
(01:07:21) Vanwege die vieringen van het Chinees nieuwjaar was het deze week weer veel te zien: de leeuwendans. Een bekend beeld — een rij mensen, gezamenlijk kleurrijk verkleed, die zich als één leeuw voortbewegen. Wat is het verhaal achter deze dans? We vragen het sinoloog en vaste OVT-recensent Fresco Sam-Sin.  

(01:13:06) OVT Doc: Jeugd versleten Deel 1 
 
Begin februari vond in Marrakech in Marokko de 6e Wereldconferentie over de uitbanning van kinderarbeid plaats. 2025 had het jaar moeten zijn dat er wereldwijd een einde aan kinderarbeid zou komen, maar dat doel is bij lange na niet gehaald. Nog altijd werken er 138 miljoen kinderen, van wie 54 miljoen gevaarlijk of schadelijk werk doen.  

In Nederland is kinderarbeid wel uitgebannen. Maar wie denkt dat al zo is sinds het ‘Kinderwetje van Van Houten’ in 1874, zit ernaast. Nog tot ver in de 20e eeuw werd er in Nederland door kinderen gewerkt. In de tweedelige documentaire ‘Jeugd versleten’ horen we de verhalen van mensen die dat zelf hebben meegemaakt.  

Programmamaker Katinka Baehr maakte dit tweeluik, op basis van interviews uit 1989 uit de OVT-serie ‘Arbeiderslevens’.  
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-22-februari-2026  
 

(02:00) De in 2024 overleden Russische oppositieleider Aleksej Navalny werd vergiftigd in zijn cel. Dat maakte de Britse overheid gisteren bekend na uitvoerig onderzoek, onder meer in samenwerking met Nederland. Hoe past dit onderzoek in de lange traditie van vergiftigingen in Rusland? Te gast is Ben de Jong, expert op het gebied van Russische Inlichtingendiensten.   
(16:10) Anglist Kristine Johanson over de nieuwe verfilming van ‘Wuthering Heights’. 

(26:18) Trump dreigt met het herstarten van kernproeven, en sinds vorige week is het Amerikaans-Russische kernwapenverdrag START 2 verlopen. Gaan we terug naar de piek van 1986, met meer dan 70.000 kernkoppen wereldwijd? Te gast is hoogleraar internationale betrekkingen Michal Onderco. 

(37:11) Nadia Bouras bespreekt deze week twee boeken en een film: 
‘Mother Mary comes to me’ - Arundhati Roy (vert. Lucie van Rooijen en Inger Limburg) 
‘De donkere kamer (Een geschiedenis van migraine)’ - Celia Svedhem (vert. Hans Kloos) 
‘Lions By The River Tigris’ (film) - Zaradasht Ahmed 

(47:16) Het recht van de sterkste #4: Duitslandkenner en historicus Hanco Jürgens over de ‘IJzeren Kanselier’ Otto von Bismarck. 

(58:58) OVT Doc: Pottenkijkers ongewenst 
Een grote ruzie tussen de Verenigde Staten en Groot-Brittannië over een tropische eilandengroep in de Indische Oceaan is begin februari met een sisser afgelopen. Het gaat om de Chagos-eilanden, die ten zuiden van de Maladiven liggen en onderdeel zijn van de Britse overzeese gebieden. Groot-Brittannië zou de eilanden overdragen aan zijn voormalige kolonie Mauritius. Maar daar werd de VS woedend over, want op een van de eilanden ligt een grote Amerikaanse basis. ‘Een daad van grote domheid’, noemde Trump het. In alle berichtgeving wordt één groep telkens over het hoofd gezien: de voormalige bewoners van Chagos, die in de jaren ‘70 gedwongen werden om de archipel te verlaten. Programmamaker Saar Slegers was wél in hen geïnteresseerd en maakte 15 jaar geleden voor de NTR een documentaire: ‘Pottenkijkers ongewenst’. Zij is bij OVT te gast en we herhalen haar documentaire die eerder werd uitgezonden in het programma Radiodoc, de voorloper van de documentaire-podcast DOCS.   
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-15-februari-2026  

(01:23) Er zijn in het nieuwe coalitieakkoord grootse plannen aangekondigd om de wooncrisis tegen te gaan. Wat kunnen we leren van hoe er eerder in Nederland groots werd gedacht over wonen? Historicus Wouter Beekers schreef het boek Wonen, wonen, wonen – de geschiedenis van volkshuisvesting in Nederland en is te gast. 

(16:10) Duizenden Nederlandse kinderen dragen geen bril, terwijl ze die wel nodig hebben. Moeten we terug naar de ziekenfondsbril? Te gast zijn Hans Spekman, voorzitter van het Jeugdeducatiefonds en Lex Uilenbroek, 5e generatie opticien in de oudste brillenwinkel van Nederland. 

(27:16) Het recht van de sterkste #3: filosoof Tinneke Beeckman over Niccolò Machiavelli, politiek machtsdenker.

(38:57) Sanne Frequin bespreekt deze twee boeken en een tentoonstelling: 
- Het eeuwige leven - Tiina Raevaara (vert. Sophie Kuiper) 
- Halewijn - Else Boer 
- Metamorfosen - Tentoonstelling in het Rijksmuseum 

(52:06) Conservator Wonu Veys en cultuurhistoricus Nancy Jouwe over de nieuwe tentoonstelling ‘Tijd voor Papoea’ in het Wereldmuseum Leiden. 

(01:11:11) OVT Doc: Het ideale silhouet 
We zijn er maar druk mee: het kneden, trainen en corrigeren van ons menselijk lichaam. Die zoektocht naar het ideale lichaam is niet nieuw. Altijd al probeerden we onze contouren te veranderen en aan te passen aan het heersende schoonheidsbeeld. Maar voor de introductie van cosmetische ingrepen en uitgebreide fitness-routines was men voornamelijk afhankelijk van ondermode: korsetten snoerden de taille in, bustles vergrootten de billen, beha’s liftten boezems omhoog, en slips en gordels maakten de buik plat. Het Design Museum in Den Bosch toont alle middelen die door de tijd heen in het leven werden geroepen om ons silhouet te vormen. Met conservator en curator Anne-Karlijn van Kesteren en fervent ondermode-verzamelaar Dirk-Jan List. Gemaakt door Laura Stek 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-8-februari-2026 

(01:42) Minneapolis is al weken in het nieuws vanwege de weken durende aanwezigheid van federale grenswachten en immigratie-agenten in de stad. Over de onrust in de VS en de geschiedenis van ICE gaan we in gesprek met amerikanist Casper Thomas. 

(16:01) Het recht van de sterkste #2: ideeënhistoricus Arthur Weststeijn over Hugo de Groot, de oervader van het internationaal recht. 

(28:18) Op het International Film Festival Rotterdam draait de nieuwe verfilming van L’étranger, de klassieker van Albert Camus. Schrijver en Camus-fanaat Abdelkader Benali bekeek de film voor ons en is te gast.

(39:47) Het Indo-bord is een bordspel dat over de cultuur en geschiedenis van het Indo-zijn vertelt. Fotograaf en maker van het bordspel Joyce de Vries is te gast.

(50:05) Historicus en journalist Daniela Hooghiemstra volgt in haar nieuwe boek ‘De rode en de zwarte jonker’ het verhaal van de twee broers Van der Goes van Naters en is te gast.

(01:02:44) OVT Doc: De duiven  
Het was ‘een kleine wereld in een grote’: het nieuwe burgerweeshuis dat in 1960 in Amsterdam aan het IJsbaanpad in gebruik genomen werd. Architect Aldo van Eyck creëerde een complex dat oogde als een kashba of een labyrint. Wezen en uit huis geplaatste kinderen werden er onderverdeeld in verschillende groepen: de meeuwen, de merels, de duiven en de eagles. Hoe hebben zij hun verblijf ervaren? En wat waren de idealen achter het complex? Gemaakt door Laura Stek. 
Na de documentaire vertelt Margot Ende – van den Broek, directeur van Stichting Het Vergeten Kind, meer. Want je zou denken dat het nu niet meer zo vaak gebeurt, maar in Nederland zijn er om en nabij de 41.000 kinderen uit huis geplaatst. 
 
 Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-01-februari-2026 

(01:46) Artsen zonder Grenzen moet, op last van Israël, 1 maart vertrekken uit Gaza. Bij ons is Akke Boere, operationeel directeur van Artsen zonder Grenzen Nederland.  

(12:35) De Staatsloterij is dit jaar 300 geworden. Cultuurhistoricus Jeroen Salman en kenner van vroegmoderne loterijen is bij ons te gast. 

(23:03) In deze onzekere tijden waarin dankzij Donald Trump het recht van de sterkste weer lijkt te gelden moeten wij, Europeanen, ons verhouden tot deze nieuwe realiteit. Daarom gaat OVT in deze serie op zoek naar de soms harde en ongemakkelijke lessen uit de geschiedenis van ons continent. Van de Atheense veldheren bij Thucydides tot de vorsten van Machiavelli, van keizerrijken tot moderne grootmachten; steeds keert dezelfde vraag terug. Wie bepaalt de regels, en wat blijft er over van recht en moraal als de macht het laatste woord heeft? 

Hoogleraar militaire ethiek en leiderschap verbonden aan de Radboud Universiteit en de Nederlandse Defensie Academie Lonneke Peperkamp trapt de serie af. 

(39:10) In Italië is een basilica gevonden, die gebouwd is door Vitruvius, de Romeinse oervader van de architectuur. Architectuurhistoricus Martijn van Beek van de Universiteit Utrecht is te gast. 
 
(54:25) Wim Berkelaar bespreekt twee boeken en een tentoonstelling: 
De dagen branden als papier - Petra Couvée 
Europa. De zestiende eeuw - Hans Mulder 
War Stories. Ukraine up close - Fototentoonstelling Nationaal Militair Museum 

(01:04:21) Sterrenkundige Simon Portegies Zwart achterhaalde dat de komeet van Halley niet ontdekt is door de 17e-eeuwse wetenschapper Edmund Halley, maar door een 11e-eeuwse monnik. Portegies Zwart is te gast. 

(01:11:20) OVT Doc: Van activist tot mensensmokkelaar.  
In de jaren ‘80 zonden we bij OVT een 11-delige serie uit met de fantastische titel en introductie: ‘De korte en nimmer vertelde geschiedenis van alternatief Nederland in de Woelige jaren zestig, in elf delen verklaard en uitgelegd voor de jeugd van de jaren tachtig en al die anderen die het ook maar van horen zeggen hebben.’ Aflevering 3 ging over de Vietnam-beweging en over hoe ver sommige activisten gingen. Het begon met demonstreren en eindigde met het naar veilig gebied smokkelen van Amerikaanse deserteurs. De parallellen met nu zijn onmiskenbaar. Van de massale rode lijn demonstraties, het politieke ongemak hoe om te gaan met bondgenoten die volkenrechten en mensenrechten schenden tot de vraag: Wat kun je doen, als activist, maar ook als militair? Hoe ver ga je en welke risico’s ben je bereid te nemen? 
Reden genoeg dus voor een hermontage van de documentaire die in december 1986 werd uitgezonden en gemaakt door Caroline Hanke.  Gemaakt door Katinka Baehr. 

Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-25-januari-2026 

(01:44) In Iran vinden nu al weken hevige protesten plaats. Het regime van ayatollah Ali Khamenei reageert met dodelijk geweld op ongekende schaal. Te gast zijn historicus en Iran-deskundige Peyman Jafari, hoogleraar Diversiteit & Integratie Halleh Gorashi die zelf deelnam aan de Iraanse Revolutie, en Melody Deldjou Fard, betrokken bij de huidige protesten in Iran en gemeenteraadslid van GroenLinks. 

(32:33) Hoe blijft Dolly Parton, de Queen of Country, in een verdeelde wereld en het hevig gepolariseerde Amerika buiten de politiek? Religiewetenschapper en Dolly Parton-fan Rachèl Blokhuis-Koopman vertelt. 

(40:46) De poging van Trump om Groenland te ‘kopen’, is niet de eerste keer dat de VS het arctische land in handen proberen te krijgen. Lijken de overwegingen uit het verleden op die van nu? Te gast is amerikanist Manon Portos Minetti. 

(51:18) Tom Hofland en Pascal van Hulst schreven het boek ‘Spookologie. Een veldgids geschreven voor spoken en geesten in de Lage Landen’. Tom Hofland is te gast.

(59:35) Sanne Frequin bespreekt twee boeken en een serie: 
Dorst - Virginia Mendoza (vert. Arieke Kroes) 
De ijdelheid van de kanunnik - Hendrik Callewier 
Onbekend en wereldberoemd: Gebroeders van Lymborch - serie van BNNVARA

(01:08:56) OVT Doc: Historicus Mirjam Prenger ontdekte in het archief van het Amsterdams Bouwfonds de aantekenschriftjes van woningopzichteres Clasien Meursing. In haar notities komt het doen en laten van de bewoners van een woonblok in de Amsterdamse Indische Buurt in de jaren ’20, ’30 en ’40 tot leven. Meursing was de spil waar de woonblokgemeenschap om draaide. Ze haalde niet alleen wekelijks de huur op, maar fungeerde daarnaast als – wat we nu zouden zeggen – case-manager, gezinscoach, schuldhulpverlener en maatschappelijk werker. 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-18-januari-2026 

(01:40) Amerika spreekt openlijk over de annexatie van Groenland. Wat gebeurt er als de aanval op een bondgenootschap niet van buiten komt, maar van binnenuit? Historicus Laurien Crump, gespecialiseerd in de NAVO en pan-Europese betrekkingen is te gast. 

(18:15) Anglist Kristine Johanson keek de nieuwe film Hamnet voor ons en is te gast. 

(29:12) Fresco Sam-Sin bespreekt een boek en een museum: 
China en Rusland. Vier eeuwen gedeelde geschiedenis - Martin Wagner en Sören Urbansky (vert. Michel Bolwerk en Carolien Ruijssenaars) Het Missiemuseum in Steyl 

(41:32) Op 11 januari 1466 kijken een Boheemse baron en zijn gevolg naar de eerst gedocumenteerde schaatswedstrijd uit de geschiedenis. Mediëvist Mario Damen vertelt. 

(53:30) De VS zal “voor onbepaalde tijd” de olie-export van Venezuela controleren. Op Curaçao, ongeveer 70 kilometer verderop, wordt gevreesd voor de onrust. Maar vergeten wordt dat juist Nederland een van olie doordrenkte historische band met Venezuela heeft. Historicus Thomas van Gaalen is te gast. 

(01:05:50) Op een dag hoorde Olga Majeau over een sprookjesachtig kasteel dat had toebehoord aan haar Hongaarse voorouders. Een kasteel boven op een berg, met twee torens en een toegangspoort. En in dat kasteel bevond zich de grootste schat: een immense Renaissance-collectie met werk van kunstenaars die in wereldmusea hangen: Correggio, Bernini, Tiepolo, Rafaël, Brueghel… Het kasteel is inmiddels een hotel, maar de kunstcollectie is verdwenen. Waarom is het kasteel niet meer in de familie? En wat is er met de kunstcollectie gebeurd? Valt er nog iets van terug te vinden? Olga’s zoektocht naar antwoorden blijkt al snel een heus true crime verhaal over internationaal kunstrecht, over duistere belangen, en over de perfide trekjes van de kunsthandel.  
 
Luister naar Zeg Paus, waar is m’n kunst? gemaakt door Olga Majeau en Stef Visjager voor AVROTROS en NPO Luister, en werd mede mogelijk gemaakt door het NPO-fonds. Alle zes afleveringen zijn ook te horen bij ons in OVT. Voor meer informatie, foto’s van kunst en kasteel en uitgebreide credits: https://www.avrotros.nl/zegpaus/  
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-11-januari-2026 

Metropolis: een dystopische blik op 2026 en De gasvlam als thuisgevoel 
 
(01:36) Wil Trump in Venezuela doen wat de VS in 1989 in Panama deden, toen de strijd tegen drugs werd gebruikt om de toenmalige president van Panama af te zetten? Te gast is Edwin Koopman, Latijns-Amerika journalist en VPRO-collega (Bureau Buitenland). 

(20:14) De film Metropolis uit 1927, over een futuristische stad waarin een hevige klassenstrijd wordt gevoerd. En regisseur Fritz Lang liet de film afspelen in het jaar 2026. Wat voor beeld wordt er van ons heden geschetst? Te gast is mediawetenschapper Dan Hassler-Forest. 

(42:55) Het thuisgevoel is niet zo vanzelfsprekend als het lijkt. Dat gevoel is ook gemaakt, bijvoorbeeld met de gasvlam en het koken daarop. Religiewetenschapper en etnoloog Ernst van den Hemel schreef voor de bundel ‘Venster op thuis’ de bijdrage ‘De gasvlam als thuisgevoel’ en is te gast. 

(52:25) Elke week bespreken we historische tips met afwisselend Nadia Bouras, Wim Berkelaar, Bart Funnekotter, Sanne Frequin, en Fresco Sam-Sin. Deze week is de beurt aan Bart Funnekotter. Hij bespreekt twee boeken en een documentaire: 
Een schandaal in Königsberg - Christopher Clark (vert. Wil Hansen) 
Dokter Satan - Jean-Marc Dreyfus (vert. Hans van Riemsdijk) 
The Stringer: The Man Who Took the Photo - documentaire van Netflix 
 
(01:08:07) Biograaf Wies van Leeuwen over Pierre Cuypers, de architect van de in Amsterdam afgebrande Vondelkerk.
 
(01:16:22) Bevel! Miljoenen Europese mannen moesten zich tijdens de Tweede Wereldoorlog melden om dwangarbeid te doen voor Duitsland. Na thuiskomst werd er vaak nauwelijks nog over gesproken. In de serie Gedwongen vertellen de laatste getuigen over de Arbeitseinsatz. In de negentig zijn ze inmiddels. Ze vertrokken als tiener en werden maanden-, soms jarenlang tewerkgesteld. Zo werden ze volwassen in de snelkookpan van de oorlog. Voor welke dilemma’s kwamen ze te staan? En wat doet dwang met een mens? 
Gedwongen- tewerkgesteld in Duitsland is een podcast van het Nationaal Comité 4 en 5 Mei, het NIOD en Aldus’ producties, geregisseerd door Tjitske Mussche met muziek van Darius Timmer. 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-4-januari-2025 
 

(01:02) OVT doet natuurlijk niet anders dan terugkijken op wat er is gebeurd, maar in de laatste uitzending van het jaar doen we dat traditiegetrouw door aandacht te besteden aan bijzondere mensen die ons het afgelopen jaar ontvallen zijn. Met onze recensenten Wim Berkelaar, Fresco Sam-Sin en Bart Funnekotter. Zij bespreken: 

Jane Goodall 
Alice Wong 
Ronald Venetiaan 
Robert Jay Lifton 
Lili Veenman 
Anthony Grey
Margot Friedländer
Ozzy Osbourne
Peter Arnett
 
(49:00) Deze week is de column van Sana Valiulina. 
 
(55:45) Al jaren verslindt journalist Erik van den Berg dagboek na dagboek voor zijn rubriek in de Volkskrant. Elke doordeweekse dag is er weer een historisch dagboekfragment met de datum van die dag. In een krant vol actualiteit geeft zijn rubriek de lezer een inkijk in het verleden. 
 
(1:09:21) Op een dag hoorde Olga Majeau over een sprookjesachtig kasteel dat had toebehoord aan haar Hongaarse voorouders. Een kasteel boven op een berg, met twee torens en een toegangspoort. En in dat kasteel bevond zich de grootste schat: een immense Renaissance-collectie met werk van kunstenaars die in wereldmusea hangen: Correggio, Bernini, Tiepolo, Rafaël, Brueghel… Het kasteel is inmiddels een hotel, maar de kunstcollectie is verdwenen. Waarom is het kasteel niet meer in de familie? En wat is er met de kunstcollectie gebeurd? Valt er nog iets van terug te vinden?  

Olga’s zoektocht naar antwoorden blijkt al snel een heus true crime verhaal over internationaal kunstrecht, over duistere belangen, en over de perfide trekjes van de kunsthandel.  
 
Luister naar Zeg Paus, waar is m’n kunst? gemaakt door Olga Majeau en Stef Visjager voor AVROTROS en NPO Luister, en werd mede mogelijk gemaakt door het NPO-fonds. Alle zes afleveringen zijn ook te horen bij ons in OVT. Voor meer informatie, foto’s van kunst en kasteel en uitgebreide credits: https://www.avrotros.nl/zegpaus/  
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-28-december-2025 

(01:15) In vier jaar is het personeelsbestand van Defensie met bijna 20 procent gegroeid. Vooral het aantal reservisten zit in de lift. Hoe verhouden de huidige reservisten zich tot hun historische voorgangers? Te gast is Tijmen Dokter, militair historicus en zelf reservist. 

(13:57) Het is misschien wel de bekendste gierigaard uit de literatuurgeschiedenis: de rijke Ebenezer Scrooge uit A Christmas Carol van Dickens, voor het eerst verschenen op 19 december 1843. Te gast is Daný van Dam, universitair docent Engelse literatuur aan de universiteit Leiden. 

(24:02) Deze week is de column van Micha Wertheim. 

(28:00) Zuidoost-Europa correspondent Frank Elbers over zijn nieuwe boek ‘Proletariaat aan de bal. Voetbal Achter het voormalige IJzeren Gordijn’. 

(41:22) Nadia Bouras recenseert twee boeken en tentoonstelling: 
‘Perfecte slachtoffers’ - Mohammed el-Kurd (vert. Hanna Vandercammen) 
‘Een moderne geschiedenis van de Arabische wereld’ - Roel Meijer 
‘Mokum, de biografie van Joods Amsterdam’ - tentoonstelling in de Nieuwe Kerk Amsterdam 

(54:00) Uit een scheepswrak in de Waddenzee bij Texel haalden amateurduikers een 17de-eeuwse jurk bovenwater. De oranje gouden jurk was nog bijna volledig intact. Die vondst werd gedaan in het zogeheten Palmhoutwrak, een uitzonderlijk goed bewaard gebleven schip. Deze unieke ontdekking gaf het schip politieke aandacht dat heeft geleid tot meer geld voor opgravingen en onderzoek. Maritiem archeoloog Nicole Schouten en documentairemaker Arnold van Bruggen zijn te gast.

(01:07:00) Op een dag hoorde Olga Majeau over een sprookjesachtig kasteel dat had toebehoord aan haar Hongaarse voorouders. Een kasteel boven op een berg, met twee torens en een toegangspoort. En in dat kasteel bevond zich de grootste schat: een immense Renaissance-collectie met werk van kunstenaars die in wereldmusea hangen: Correggio, Bernini, Tiepolo, Rafaël, Brueghel…  

Het kasteel is inmiddels een hotel, maar de kunstcollectie is verdwenen. Waarom is het kasteel niet meer in de familie? En wat is er met de kunstcollectie gebeurd? Valt er nog iets van terug te vinden? Olga’s zoektocht naar antwoorden blijkt al snel een heus true crime verhaal over internationaal kunstrecht, over duistere belangen, en over de perfide trekjes van de kunsthandel.  
 
Luister naar Zeg Paus, waar is m’n kunst? gemaakt door Olga Majeau en Stef Visjager voor AVROTROS en NPO Luister, en werd mede mogelijk gemaakt door het NPO-fonds. Alle zes afleveringen zijn ook te horen bij ons in OVT. Voor meer informatie, foto’s van kunst en kasteel en uitgebreide credits: https://www.avrotros.nl/zegpaus/  
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-21-december-2025 
 

(01:39) Volgens de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, is het lettertype Calibri te divers en onprofessioneel, het ministerie stopt met het gebruik ervan. Wat vindt de ontwerper van Calibri daarvan? We vragen het aan hemzelf: letterontwerper Lucas de Groot.  

(09:07) De column van Nelleke Noordervliet.  

(12:20) 250 jaar geleden werd schrijfster Jane Austen geboren. Ze is bekend van haar realistische romans over de Engelse landadel in de 18e en 19e eeuw, zoals ’Pride and Prejudice’, ’Sense and Sensibility’ en ’Emma’. Te gast zijn hoofdredacteur van De Groene Amsterdammer Xandra Schutte, theatermaker Florian Myjer, en Monique Christiaan, president van de Jane Austen Society in Nederland.

(52:24) Fresco Sam-Sin recenseert twee boeken en een website:  
‘Suriname in Beeld’ - Carl Haarnack, Eveline Sint Nicolaas en Garrelt Verhoeven 
‘In de ban van de jaarring’ - Valerie Trouet (vert. Fred Hendriks en Nicole Seegers) 
De websitefivebooks.com 

(01:04:27) Op een dag hoorde Olga Majeau over een sprookjesachtig kasteel dat had toebehoord aan haar Hongaarse voorouders. Een kasteel boven op een berg, met twee torens en een toegangspoort. En in dat kasteel bevond zich de grootste schat: een immense Renaissance-collectie met werk van kunstenaars die in wereldmusea hangen: Correggio, Bernini, Tiepolo, Rafaël, Brueghel. Het kasteel is inmiddels een hotel, maar de kunstcollectie is verdwenen. Waarom is het kasteel niet meer in de familie? En wat is er met de kunstcollectie gebeurd? Valt er nog iets van terug te vinden? Olga’s zoektocht naar antwoorden blijkt al snel een heus true crime verhaal over internationaal kunstrecht, over duistere belangen, en over de perfide trekjes van de kunsthandel.  
 
Luister naar Zeg Paus, waar is m’n kunst? gemaakt door Olga Majeau en Stef Visjager voor AVROTROS en NPO Luister, en werd mede mogelijk gemaakt door het NPO-fonds. Alle zes afleveringen zijn ook te horen bij ons in OVT. Voor meer informatie, foto’s van kunst en kasteel en uitgebreide credits: https://www.avrotros.nl/zegpaus/  
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-14-december-2025 
 

(00:01:18) Deze week maakte de Europese Commissie bekend dat de EU gaat stoppen met het importeren van Russisch gas. Decennialang, hield het de Europese huizen warm en de industrie draaiende. Slavist en journalist Wendelmoet Boersema vertelt. 

(00:13:57) Deze week draait de nieuwe documentaire ‘Two Plus Two Is Five’ over het gedachtegoed van George Orwell in de bioscopen. Zijn waarschuwingen over het gevaar van autoritair denken, machtsmisbruik en de kwetsbaarheid van democratie klinken nog altijd ongemakkelijk herkenbaar. Journalist en filosoof Thomas Heij keek de film voor ons. 

(00:29:02) De column van Abdelkader Benali. 

(00:32:32) Neanderthalers deden aan kannibalisme. Door nieuw DNA-onderzoek weten we nu dat de slachtoffers vrouwen en kinderen waren. Archeoloog Gerrit Dusseldorp is te gast. 

(00:39:35) Wim Berkelaar recenseert twee boeken en een museum:
- Het verdwijnen van de waarheid - Aart Aarsbergen 
- Wilhelmina Drucker: een vrouw in de oppositie - Marianne Braun 
- Nederlands Mijnmuseum in Heerlen 

(00:53:57) In het nieuwe boek ‘Zij durft’ vertellen 32 vrouwen die bij de marine zaten hun verhaal. Samensteller van het boek en marine-veteraan Amy van Son, is te gast samen met Riet Scheffers. 

(01:10:50) Op een dag hoorde Olga Majeau over een sprookjesachtig kasteel dat had toebehoord aan haar Hongaarse voorouders. Een kasteel boven op een berg, met twee torens en een toegangspoort. En in dat kasteel bevond zich de grootste schat: een immense Renaissance-collectie met werk van kunstenaars die in wereldmusea hangen: Correggio, Bernini, Tiepolo, Rafaël, Brueghel…  
 
Het kasteel is inmiddels een hotel, maar de kunstcollectie is verdwenen. Waarom is het kasteel niet meer in de familie? En wat is er met de kunstcollectie gebeurd? Valt er nog iets van terug te vinden? Olga’s zoektocht naar antwoorden blijkt al snel een heus true crime verhaal over internationaal kunstrecht, over duistere belangen, en over de perfide trekjes van de kunsthandel.  
 
Luister naar Zeg Paus, waar is m’n kunst? gemaakt door Olga Majeau en Stef Visjager voor AVROTROS en NPO Luister, werd mede mogelijk gemaakt door het NPO-fonds. Alle zes afleveringen zijn ook te horen bij ons in OVT. Voor meer informatie, foto’s van kunst en kasteel en uitgebreide credits: https://www.avrotros.nl/zegpaus/  
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-07-december-2025 
 

(01:32) In het Europees Parlement blijkt samenwerken met radicaal-rechts niet langer een taboe. Daarmee komt een politiek principe onder druk te staan dat in delen van Europa decennialang vanzelfsprekend was: het zogenaamde cordon sanitaire. Journalist Tom Naegels is te gast 

(12:42) In de nieuwe documentaireserie ‘Iemand moet het doen’ zien we 50 jaar aan Nederlandse hiphopgeschiedenis. Te gast zijn Ivan Barbosa, die samen met Sacha Vermeulen de serie regisseerde, en hiphoppionier en breakdancer Jeffrey Roberts. 

(36:30) De column van Sana Valiulina. 

(40:30) Fresco Sam-Sin recenseert twee boeken en een tentoonstelling: 

(55:15) In de nieuwe film Nuremberg volgen we de Amerikaanse psychiater Douglas Kelley. Hij zag er tijdens het proces op toe of de nazi’s toerekeningsvatbaar waren. Een van hen is de manipulatieve en gevaarlijke Hermann Göring. Historicus Andrea Huntjes keek de film voor ons en is te gast. 

(01:04:48) Een Japanse sterrenkundige denkt voor het eerst een spoor te hebben waargenomen van donkere materie. Bijna honderd jaar geleden durfden twee astronomen voor het eerst te zeggen dat er veel meer massa in het heelal moest zijn dan we konden zien. Wetenschapsjournalist Govert Schilling vertelt meer. 

(01:15:00) Op een dag hoorde Olga Majeau over een sprookjesachtig kasteel dat had toebehoord aan haar Hongaarse voorouders. Een kasteel boven op een berg, met twee torens en een toegangspoort. En in dat kasteel bevond zich de grootste schat: een immense Renaissance-collectie met werk van kunstenaars die in wereldmusea hangen: Correggio, Bernini, Tiepolo, Rafaël, Brueghel… 
 
Het kasteel is inmiddels een hotel, maar de kunstcollectie is verdwenen. Waarom is het kasteel niet meer in de familie? En wat is er met de kunstcollectie gebeurd? Valt er nog iets van terug te vinden? Olga’s zoektocht naar antwoorden blijkt al snel een heus true crime verhaal over internationaal kunstrecht, over duistere belangen, en over de perfide trekjes van de kunsthandel.  
 
Luister naar Zeg Paus, waar is m’n kunst? gemaakt door Olga Majeau en Stef Visjager voor AVROTROS en NPO Luister, werd mede mogelijk gemaakt door het NPO-fonds. Alle zes afleveringen zijn ook te horen bij ons in OVT. Voor meer informatie, foto’s van kunst en kasteel en uitgebreide credits: https://www.avrotros.nl/zegpaus/ 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-30-november-2025  

(01:43) Op 25 november is het vijftig jaar geleden dat Suriname onafhankelijk werd. We praten erover met Politicoloog en historicus Carl Haarnack, oud-directeur van het Bijlmerparktheater Ernestine Comvalius en Mercedes de Miranda.  
 
(14:45) De column van John Jansen van Galen. 

(31:15) Vaticaanse teruggave: gift of roofkunst? Te gast is roofkunstexpert Jos van Beurden.

(41:36) Bart Funnekotter recenseert twee boeken en documentaire: 
Zij die gaan sterven - Harry Sidebottom (vert. Maaike Post) 
Abd - Justin Marazzi (vert. Brenda Mudde en Maarten van der Werf) 
Hitler's DNA. Blueprint of a dictator - Documentaire van Channel 4 

(53:08) De Canon van Nederland verdwijnt uit het Openluchtmuseum. Museumdirecteur Amito Haarhuis vertelt meer. 

(01:03:31) OVT Doc: De Amerikaantjes. In 1945 worden in Limburg de eerste bevrijdingskinderen geboren. Een deel van hen is duidelijk herkenbaar als ‘Amerikaantjes’ – hun biologische vaders zijn Afro-Amerikaanse soldaten. In het witte katholieke Limburg zijn zij de eerste groep die er opgroeit met een afwijkende huidskleur. En dat was niet gemakkelijk. Laura Stek en Wies Bakker ontmoetten twee van deze kinderen en spraken met schrijfster Mieke Kirkels. Zij schreef het boek: Kinderen van zwarte bevrijders. 
Voor de documentaire praten we met NIOD-onderzoeker Kees Ribbens. 

We praten na met een van de ‘Amerikaantjes’ Trudy Habets. 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-23-november-2025 
 

(01:44) Het loswikkelen van Toetanchamon 

(10:48) Een 18-jarige straatmuzikante uit Sint-Petersburg, Diana Loginova, werd deze week voor de derde keer opgepakt. Haar misdaad? Het zingen van nummers van Kremlin-kritische artiesten. Maar het is vooral één nummer dat de Russische autoriteiten niet kunnen verdragen: Swan Lake Cooperative van rapper Noize MC. De verwijzing naar Tsjaikovski’s Zwanenmeer ligt namelijk beladen. In de Sovjettijd stond dit stuk symbool voor politieke verandering. Waarom wekt dit stuk, ruim een eeuw na Tsjaikovski’s dood, angst op in het Kremlin? Rusland-kenner Sjeng Scheijen is te gast en legt het uit. 

(23:38) De column van Micha Wertheim. 

(27:58) Duitsland en de militaire dienst. 

(39:40) Tweede Wereldoorlog-vluchtelingen in het Caribisch gebied weer achter prikkeldraad. 

(53:10) Vrouwen in de sumo-ring 

(1:01:33) Sanne Frequin tipt twee tentoonstellingen en een historisch boek: 

(1:12:20) In Wij waren allemaal kweekjes gaat journalist en presentator Nicole Terborg op zoek naar de onvertelde geschiedenis van ‘kweekjes’: kinderen die opgroeien bij andere familieleden of pleegouders. Na haar serie Kweekje, mi kwekipikin (OVT en Prospektor, 2023) ontdekt ze dat haar persoonlijke verhaal een collectieve ervaring blootlegt. In openhartige gesprekken met vijf kweekjes van verschillende generaties ontvouwt zich een gedeeld verleden van zorg, verlies en veerkracht, en een nieuw besef van herkenning en gemeenschap. 

Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-16-november-2025 

(01:47)Al meer dan dertig jaar praten politici over klimaatverandering. De eerste keer was in 1989 in Noordwijk. Er was hoop dat er daar bindende afspraken konden worden gemaakt over het terugdringen van de CO2-uitstoot. Voormalig milieuminister Ed Nijpels vertelt over toen en de lessen die we daaruit kunnen trekken.

(12:55) Frank Westerman vertelt over zijn nieuwe boek Hotel De Wereld. 

(29:30) In 'Een notabel kookboekje uit 1514' hertaalt diëtist en Neerlandicus Marleen Willebrands het kookboek 'Een notabel boecxken van cokeryen' uit 1514 en heeft ze ook een dertigtal recepten omgeschreven naar de moderne keuken. Hoe smaakte 1514 en was de Nederlandse keuken toen ook al saai en smakeloos? 

(39:02) Nadia Bouras tipt drie historische IDFA-films: 
Cover-Up - Laura Poitras en Mark Obenhaus 
How to Build a Library - Maia Lekow en Christopher King Mohammed & Paul - Nordin Lasfar

(55:32) De column van Abdelkader Benali. 

(58:37) In het najaar van 2016 begon een massaal protest in het Standing Rock-reservaat van de inheemse Sioux, in Noord-Dakota in de Verenigde Staten. Gesteund door duizenden activisten van over de hele wereld, protesteerden ze tegen de aanleg van de Dakota Access-oliepijpleiding. Die pijpleiding zou dwars door heilige inheemse grond lopen - en dat is in strijd met een negentiende eeuws verdrag. 
 
De pijpleiding kwam er toch en de activisten van destijds kregen dit jaar nog een flinke trap na: het bedrijf achter de Dakota Pijpleiding heeft Greenpeace aangeklaagd voor hun rol in het protest. Deze week was er een uitspraak in die zaak. 
In 2017 maakt programmamaker Laura Stek de documentaire Standing Rock over deze zaak én over de mensen die de strijd tegen de pijpleiding voerden.  
 
We herhalen de documentaire en gaan daarna in gesprek met Daniel Simons, de advocaat van Greenpeace. https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-doc-standing-rock

Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-9-november-2025  

(00:00:58) D66 heeft de verkiezingen gewonnen en gaat de verkenner leveren. In Den Haag wordt nu met een vertrouwd ritueel gezocht naar een nieuw kabinet. Parlementair historicus Alexander van Kessel en politiek verslaggever Floor Bremer zijn te gast om te vertellen wat we in ons huidige versplinterde politieke landschap kunnen leren van eerdere kabinetsformaties.

(00:22:41) Oekraïne verzet zich met 50-jaar oude Yak-52 vliegtuigen en technieken die we kennen uit de Eerste Wereldoorlog tegen Russische drone aanvallen. Jaap Scholten, schrijver en medeoprichter van de stichting Protect Ukraine, helpt de Oekraïners aan die vliegtuigen.  

(00:39:50) Deze week is de beurt aan Wim Berkelaar voor historische tips. Hij bespreekt twee historische boeken: De Jood Suss van Lion Feuchtwanger en Mannetje van de krant van Jan Blokker jr. en hij bespreekt de podcastreeks De Stilte van Sobibor. 

(00:52:33) Gister was in Servië één van de grootste demonstraties van de afgelopen decennia. De boodschap van de Serviërs is duidelijk: ze zijn klaar met het corrupte regime van Aleksandar Vučić. Het doet denken aan de protesten waardoor Slobodan Milošević werd afgezet. Balkankenner Geert Luteijn vertelt. 

(01:07:05) Deze week is de column van Nelleke Noordervliet. 

(01:11:29) OVT-doc: Kaapverdië is dit jaar 50 jaar onafhankelijk.  In Rotterdam wonen tussen de 20 en 30 duizend Kaapverdianen, maar toch hoor je weinig over deze migrant.  De migratie hebben behoorlijke sporen achtergelaten. Toch voelen velen zich hier thuis voelen, mede door de ‘pensão’s’, de pensions, waar ze kwamen te wonen. Programmamaker: Jan Maarten Deurvorst

(02:12) In aanloop naar de verkiezingen zijn er eindeloos veel debatten, televisiespotjes en interviews met lijsttrekkers. Maar wie in de jaren ’50, ’60 en ’70 in campagnetijd televisie keek, zag iets heel anders. Hoe is televisie in campagnetijd veranderd en wat zegt dat over hoe politici én omroepen naar de burger kijken en keken? We vragen het aan politiek historicus Solange Ploeg. 
 
(18:58) In Venezuela wordt gevreesd voor een Amerikaanse inval – maar komt die er ook? En betekent dit dat we teruggaan naar de ‘Monroe-doctrine’, de tijd waarin de Verenigde Staten zich naar believen mengden in Zuid-Amerika? Patricio Silva, emeritus-hoogleraar geschiedenis van Latijns Amerika, vertelt. 
 
(30:36) Zangeres Roufaida speelt het nummer ‘Ken Ness’ van haar debuutalbum Coming Up For Air. 
 
(35:28) In de nieuwe tentoonstelling ‘Thuis in de 17de eeuw’ in het Rijksmuseum wandel je van zonsopkomst tot zonsondergang door het dagelijks leven van toen. Theatermaker en vormgever Steef de Jong ontwierp het decor: vitrines omgetoverd tot kartonnen kamers, kijkdozen waarin je zelf even een 17de-eeuwer wordt en replica’s van poppenhuizen. Wat vertelt dit over hoe mensen toen leefden? Steef is te gast en legt het uit. 
 
(44:22) Op 29 oktober zijn de verkiezingen. In de ‘Politieke Tijdmachine’ vragen we iedere week aan een andere gast: welke politicus uit het verleden verdient juist nu onze aandacht? Deze week vragen we dat aan politiek historicus Carla Hoetink. Haar keuze: Els Borst. 
 
(53:12) Wie wint de Libris Geschiedenis Prijs 2025, en schreef daarmee het beste historische publieksboek? De kanshebbers zijn: 
 
Arianne Baggerman - De storm die wij vooruitgang noemen 
 
Janna Coomans – Dievenland 
 
Erik de Lange - De laatste dagen van Barbarije 
 
Maarten van Riel - Het verdriet van Tilburg 
 
Stephan Steinmetz - De tien van Den Haag 
 
We praten met de genomineerde auteurs en onze afgevaardigde in de jury, schrijver Abdelkader Benali vertelt waarom deze boeken genomineerd zijn. En er is livemuziek van Roufaida. Zij zingt ‘Silver Linings’ en ‘Splendor’ van haar debuutalbum Coming Up For Air. 
 
(01:40:49) Juryvoorzitter Ronald van Raak maakt bekend wie de winnaar is van de Libris Geschiedenis Prijs 2025? 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-26-oktober-2025 

(01:55) Als iemand Nationaal Park Dwingelderveld kent dan is het herder Johan Coeling. Al 38 jaar leidt hij een kudde Drentse heideschapen door het gebied. We spreken hem en zijn schapen in schaapskooi Achter ‘t Zaand van Natuurmonumenten. 

(05:45) De Amerikaanse president Donald Trump herhaalde afgelopen week dat hij de ‘Insurrection Act’ uit 1807 nieuw leven wil inblazen. Die wet geeft de president tijdens een noodtoestand de mogelijkheid om het leger binnenlands in te zetten. Wat is de consequentie daarvan? Te gast is Amerikanist Hanne Nijtmans. 

(17:57) De ‘Oerprovincie’, zo profileert Drenthe zich, want in de provincie voel je de “kracht van oer” tussen de bomen, grafheuvels en megalieten. Maar klopt dat beeld wel, en hoe is Drenthe op deze manier bekend komen te staan? Landschapshistoricus en ‘mister Drenthe’ Theo Spek is te gast. 

(28:50) Deze week is de column van John Jansen van Galen. 

(33:47) Op 29 oktober zijn de verkiezingen. In de ‘Politieke Tijdmachine’ vragen we iedere week aan een andere gast: welke politicus uit het verleden verdient juist nu onze aandacht? Deze week vragen we dat aan politiek journalist Coen van de Ven. Zijn keuze: Joop den Uyl. 

(42:28) Nadia Bouras bespreekt twee historische boeken en een documentaireserie:

(54:29) Als iemand Nationaal Park Dwingelderveld kent dan is het herder Johan Coeling. Al 38 jaar leidt hij een kudde Drentse heideschapen door het gebied. Wat is er zo bijzonder aan die schapen, en wat maakt ze immaterieel Drents erfgoed? We spreken hem en zijn schapen in schaapskooi Achter ‘t Zaand van Natuurmonumenten.

(57:52) Dit jaar was er een record aan natuurbranden in Europa, vooral in Portugal en Spanje is de impact groot. Cathelijne Stoof is te gast en roept op om onze vuurgeschiedenis niet te vergeten. Boswachter Tineke Bouwmeester is te gast en vertelt hoe er door de jaren heen op het Dwingelderveld met vuur werd omgegaan. 

(01:07:51) Auschwitz Kamparts Josef Mengele wist tot zijn dood uit handen van justitie te blijven. In de nieuwe film ‘Das Verschwinden des Josef Mengele’ roept de regisseur Kirill Serebrennikov hem alsnog ter verantwoording. Maar wat gebeurt er als fictie zich met dit verleden mengt? Nazi-expert Wim Berkelaar bekeek de film voor ons en is te gast. 

(01:19:41) In 1951 stappen twee Amerikaanse antropologen uit de bus in Drenthe. Maandenlang bestuderen de twee het dorpsleven in Anderen. Maar terwijl het echtpaar onschuldig veldwerk doet, kijkt de CIA over hun schouders mee. Schrijver en journalist Emiel Hakkenes schreef er het boek ‘Anderen. Een Drents dorp, de Koude Oorlog en de lange arm van de CIA’ over en is te gast. 

(01:33:30) Bioloog en schrijver Midas Dekkers weet als geen ander wat de charme is van een rariteitenkabinet. In het Drents Museum staan een paar van zijn gekoesterde objecten tentoongesteld in ‘Microkosmos – De wereld in een Wunderkammer’. Wat drijft mensen om vreemde objecten te bewaren? En wat zegt die verzamelwoede over de wetenschap en over onszelf? Midas Dekkers is te gast. 

Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-19-oktober-2025 

(02:02) Noem het de ‘kathedraal’, de ‘sfinx’, of de officiële naam ‘Gebouw A’: het gebouw waar Radio Kootwijk beroemd om is. Het 48 meter hoge, uit gewapend beton opgetrokken zendgebouw, ontworpen door Julius Luthmann is een iconisch bouwwerk, te midden van de zandverstuiving. Met rondleider Marc bekijken we het gebouw. 

(05:29) De nobelprijs voor de Vrede 2025 is toegekend aan María Corina Machado, de Venezolaanse oppositieleider die jarenlang streed voor de democratie. Het doet denken aan de Oostenrijkse Bertha von Suttner. De pacifiste kreeg in 1905 als eerste vrouw de Nobelprijs voor de Vrede. Ingrid Rollema, Bertha von Suttner-kenner, is te gast.

(14:35) Het ligt middenin het ruige zand van de Veluwe: een megalomaan Art Deco bouwwerk, het voormalig zendstation Radio Kootwijk. Het werd in 1923 aangelegd voor communicatie met de Nederlandse koloniën. Te gast zijn technicus Jan Willem Udo en zijn vrouw Leona Udo van der Sloot, beide inwoners van het gelijknamige dorp Radio Kootwijk. Daarnaast is ook historicus Frederik Erens te gast, over het belang van de verbinding tussen Nederland en Nederlands-Indië. 

(30:45) Op 29 oktober zijn de verkiezingen. In de ‘Politieke Tijdmachine’ vragen we iedere week aan een andere gast: welke politicus uit het verleden verdient juist nu onze aandacht? Deze week vragen we dat aan Simon van Teutem. Zijn keuze: Pieter Cort van der Linden, de liberale premier van Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog. 

(39:00) Voormalig bondskanselier Angela Merkel deed afgelopen week gepeperde uitspraken in een interview met een Hongaars online-platform. Ze leek de verantwoordelijkheid voor de Russische invasie van Oekraïne deels bij Polen en de Baltische staten te leggen. Passen haar uitspraken in een langere geschiedenis van Duitse Rusland-politiek? Te gast is Hanco Jürgens, historicus verbonden aan het Duitsland Instituut. 

(53:43) Radio Kootwijk is gelegen in de grootste zandverstuiving van Europa: het Kootwijkerzand. Maar deze zandverstuiving, die nu gezien wordt als een wondertje van de natuur, is het gevolg van een grote milieuramp. Honderden jaren vochten Nederlanders hier niet tegen het water, maar tegen het zand. Historisch geograaf Jan Neefjes is te gast. 

(01:04:04) In het roerige Berlijn van de jaren twintig ging Die Dreigroschenoper in première – een satirisch stuk met straatliedjes en scherpe humor tegen de achtergrond van het opkomend nazisme. Bijna een eeuw later verkent zanger en performer Sven Ratzke die wereld opnieuw in de voorstelling Dans op de Vulkaan. Wat vertelt de Driestuiversopera over het Berlijn van toen? Sven zelf is te gast.  

(01:18:10) Deze week is de column van Micha Wertheim.

(01:22:28) Ze werd geboren in slavernij, maar zou haar leven eindigen als vrije vrouw in het hart van Paramaribo: Paulina (1768-1861). Ze groeide uit tot eigenares van een groot huis met totslaafgemaakten. Haar zoon werd plantagedirecteur. Ellen Neslo reconstrueert in De schat van de vrijheid het leven van haar voorouder Paulina. Ze laat zien hoe afhankelijkheid en ambitie met elkaar verstrengeld waren in een complexe koloniale samenleving. Neslo is te gast. 

(01:33:10) Sanne Frequin bespreekt drie historische boeken: 
De instrumentalist – Harriet Constable (vert. Aarti Rampadarath) 
Sloppy Science – Stan van Pelt 
De kronieken van de dood – Isabel Casteels 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-12-oktober-2025 
 

(02:17) Hoe begon de Hortus Botanicus in Leiden eigenlijk, en wat is er te zien? Prefect Barbara Gravendeel vertelt, vanuit de Clusius-tuin.

(05:37) De Amerikaanse president Donald Trump presenteerde een nieuw vredesplan voor Israël en Palestina. Maar critici zien vooral een vaag plan dat opnieuw door grootmachten wordt opgelegd. Expert internationale betrekkingen en voormalig diplomaat Midden-Oosten Petra Stienen herkent het patroon en is te gast.  
 
(17:26) Op 29 oktober zijn de verkiezingen. In de ‘Politieke Tijdmachine’ vragen we iedere week aan een andere gast: welke politicus uit het verleden verdient juist nu onze aandacht? Deze week vragen we dat aan Henk te Velde. Zijn keuze: Marga Klompé, die in 1956 de eerste vrouwelijke minister van Nederland werd. 
 
(25:02) In de Hortus Botanicus Leiden groeiden de allereerste Japanse planten in Europa. En dat kwam voornamelijk door één man: arts, avonturier en botanicus Philipp Franz von Siebold. Wie was hij? En wat bracht hij teweeg in zowel Japan als in Leiden? Te gast zijn hortulana Carla Teune en bekroond schrijfster Annejet van der Zijl. 

(43:42) Het is een van dé iconen van Ierland: Guinness. Over de geschiedenis van de dynastie achter dat merk, gaat de nieuwe Netflix-serie House of Guinness. In Britse kranten lezen we lovende recensies. Maar de Ieren zelf zijn niet zo blij. Waarom? Ierland-historicus Joost Augusteijn vertelt.  
 
(54:07) De hortus was de plek waar planten en zaden, die in alle uithoeken van de wereld gevonden werden, onderzocht en gekweekt werden. En daar zijn de kassen essentieel voor. Prefect Barbara Gravendeel vertelt. 
 
(57:15) Eeuwenlang werden in de Hortus in Leiden de planten en zaden vanuit alle uithoeken van de wereld verzameld. Maar achter die koloniale plantenjacht schuilde een verborgen werkelijkheid: het werk van talloze lokale plantenkenners in Indonesië. Historicus Fenneke Sysling onderzoekt de vergeten arbeid in het project Who did all the work? The hidden labour of colonial science en vertelt ons meer over de mensen achter de Europese botanici.  
 
(01:06:28) Stel je voor: je vader koopt in 1944 een boom in Palestina. Maar die boom blijkt onderdeel van een veel groter plan: bossen die niet alleen het land vergroenen, maar ook Palestijnen verdreven die er woonden? In de podcast Het Beloofde Bos gaat fotograaf Rachel Corner samen met podcastmaker Mandula van den Berg op zoek die ene boom die haar vader plantte. Rachel is te gast.  
 
(01:21:33) De Titanic blijft nog altijd tot de verbeelding spreken. Ook de kleding van de reizigers zit vol verhalen. De originele kostuums uit de film van 1997 zijn te zien in de tentoonstelling Titanic & Fashion van het kunstmuseum Den Haag. Kunsthistoricus en curator van de tentoonstelling Madelief Hohé is te gast. 
 
(01:32:05) Deze week komen de historische tips van Bart Funnekotter. Hij bespreekt twee historische boeken en een tentoonstelling: Infiltranten - Shaun Walker, De Hanze - Dick Harrison en The Grand Tour bestemming Italië - tentoonstelling Mauritshuis. 
 

(02:52) Interview Zuiderzee
 
(05:05) Het ging deze week veel over of extreemrechts en het geweld tijdens de rellen in Den Haag met elkaar in verband stonden. Historicus Robin te Slaa onderzocht extreemrechts geweld rondom de opkomst van fascisme in Nederland. Wat kunnen we leren uit de geschiedenis over de relatie tussen de extreemrechtse ideologie en geweld?  
 
(18:45) We openen de Maand van de Geschiedenis in Museum Schokland, op voormalig eiland en UNESCO werelderfgoed Schokland. Eva Vriend, schreef over deze geschiedenis en is te gast. Ook aan tafel: Theo Grootjen en Jan Kwakman, twee echte ‘Schokkers’, nakomelingen van mensen die in 1859 van Schokland moesten verhuizen. 
 
(35:55) Deze week komen de recensies van Fresco Sam-Sin. Hij bespreekt twee historische boeken en een tentoonstelling: Voor altijd, Een zelfportret in brieven van Plinius. Het Westen, een 4000-jarige geschiedenis van Josephine Quinn en de opening van het Suriname Museum. 
 
(48:50) Interview voetafdruk

(52:04) Hoe gaan we om met de natuur? Grijpen we in of moeten we het juist zo ongerept mogelijk behouden voor de toekomst? Door de lens van de verhalen van Jac P. Thijsse en zijn zoon Jo Thijsse werpt historicus Eva Vriend een nieuw perspectief op het thema van deze Maand van de Geschiedenis: ‘Natuurlijk’. Eva Vriend is te gast met haar nieuwe essay ‘De Waterzoon’.   
 
(01:08:53) In de ‘Politieke Tijdmachine’ vragen we iedere week aan een andere gast: welke politicus uit het verleden verdient juist nu onze aandacht?  Deze week in aflevering 1, historicus Dennis Bos over Mina Koster. Ze was prostituee en anarchiste én ze kwam bijna in de Tweede Kamer voor de Rapaille Partij.   
 
(01:17:25) Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Suriname cruciaal voor de geallieerden. Het daar gewonnen bauxiet was onmisbaar voor het aluminium voor hun vliegtuigen. Maar wat speelde zich daar verder in de vijf oorlogsjaren af? Theatermaker Emma Lesuis verteld in de voorstelling ‘Meer dan Bauxiet’ de onbekende oorlogsverhalen uit Suriname.  

(01:29:05) Deze week is de column van Nelleke Noordervliet. 

(01:33:05) Noord-Korea: Het geldt nog altijd als een van de meest gesloten landen ter wereld. Maar hoe terecht is dat beeld eigenlijk? En in hoeverre is ons Westerse idee van het land gevormd door de verhalen die het land zélf de wereld heeft ingestuurd? Hoogleraar Koreastudies Remco Breuker schreef er het boek De wereld volgens Noord-Korea over en is te gast. 
 

(01:36) Rellen in Den Haag

(07:50) De verkiezingscampagne is begonnen en de meeste partijen zeggen minder polarisatie te willen. Ze zouden de grafrede van de Griekse staatsman Perikles erop na moeten lezen, vindt schrijver en essayist Bas Heijne. Want ook al leefde Perikles in de vijfde eeuw voor Christus, hij lijkt onze tijd direct toe te spreken. 

(20:07) We gaan de klimaatdoelen van 2030 niet halen, dat zei het Planbureau van de Leefomgeving afgelopen dinsdag. 40 jaar geleden was er ook een milieuprobleem; het gat in de ozonlaag. Bij de conferentie van Wenen werd internationale samenwerking gevonden en nu gaat het gat langzaam dicht. Hoogleraar systeemtransities en klimaatverandering Heleen de Coninck is te gast en legt uit hoe het akkoord tot stand is gekomen en of dat te vergelijken valt met de situatie nu.  

(28:52) De maffia is geen ver-van-ons-bed-show. Het is bij uitstek juist een Nederlands fenomeen. Maar hoe is dat zo gekomen? In de podcast Narco’s in Nederland traceert NRC-misdaadjournalist Jan Meeus deze geschiedenis, tot ver voordat de cocaïnemaffia het nieuws domineerde.  
 
(41:55) Deze week komen de recensies van Bart Funnekotter. Hij bespreekt twee historische boeken en een tentoonstelling: Het zeeheldenboek van Ronald Prud'homme van Reine, Kamp Miranda van Edwin Winkels en In de ban van GOUD een tentoonstelling in het Wereldmuseum Leiden. 
 
(53:42) In 1858, vlak voor de Amerikaanse burgeroorlog, deden politici in Louisiana een voorstel om duizenden Afrikaanse contractarbeiders naar de staat te halen. Niet in slavernij, werd gezegd. In werkelijkheid was het een poging om het verbod op trans-Atlantische slavenhandel te omzeilen. Hoe zat dit plan precies in elkaar, en wat zegt het over de politieke cultuur van de VS?    
 
(01:05:30) In januari 1978 werd een iconisch hoorspel uitgezonden door de VPRO. In ‘De doodsangstescapade’ verleidde radiomaker Willem de Ridder luisteraars om in de nacht met de auto naar het vissersdorp Woudrichem te gaan, de dorpsbewoners wisten van niks. Dat te horen was dat een vrouw langs de weg was gevonden zorgde voor paniek. Programmamaker Jan Maarten Deurvorst sprak met radioluisteraars en mensen uit Woudrichem voor de documentaire ‘De nacht dat de luisteraars kwamen’.  
 
(01:35:45) Jan Haasbroek was ten tijde van ‘De doodsangstescapade’ radiodirecteur bij de VPRO. In de nasleep regende het opzeggingen maar Haasbroek heeft geen spijt. ‘Willem de Ridder was een van de interessantste makers destijds.’ 

(02:07) Afgelopen dinsdag voerde Israël luchtaanvallen uit op Hamas-leden in Doha, de hoofdstad van Qatar. Tot die tijd was Qatar dé plek waar Hamas en Israël relatief veilig konden onderhandelen over een bestand in Gaza. Ook in conflicten buiten het Midden-Oosten speelt Qatar een diplomatieke rol. Hoe is Qatar het diplomatieke knooppunt van de wereld geworden, en is dat na de aanval voorbij? Dat vertelt Gertjan Hoetjes, Midden-Oostendeskundige aan de UvA.   
 
(14:18) De Joodse schrijfster Charlotte Beradt verzamelde tussen 1933 en 1938 de (angst)dromen van mensen in nazi-Duitsland om zo de terreur te documenteren. Onlangs verscheen voor het eerst een Nederlandse vertaling van haar boek “Het Derde Rijk der dromen”. Historica en terrorismedeskundige Beatrice de Graaf is te gast en deelt haar kijk op het boek. 
 
(26:43) Deze week is de column van Abdelkader Benali. 
 
(29:55) In 1965 werd de TV serie Thunderbirds, met de bekende uitspraak ‘Thunderbirds are Go!’, voor het eerst uitgezonden. Uniek bij deze serie is dat de personages niet door acteurs, maar marionetten werden gespeelt. Egon Adel is te gast. Hij speelt elke zondag de poppenkastvoorstelling op de Dam en kan ons uitleggen wat deze serie zo bijzonder maakt. 
 
(37:50) Deze week krijgen we recensies van Wim Berkelaar. Hij bespreekt twee historische romans en een bibliotheek. 
Radicale democratie - Dirk Alkemade 
Reinder Zwolsman. Een omstreden fenomeen in het Nederlandse vastgoed  - Dick Brongers 
De Librije - St. Walburgiskerk in Zutphen 
 
(51:10) Er was een tijd dat de stad in de vroege ochtendschemering tot leven kwam met dienstmeisjes die druk bezig waren lang voordat de families waarvoor ze werkten wakker werden. Het alledaagse tafereel van de dienstmeid staat symbool voor een bredere geschiedenis. Cultureel-antropoloog Caroline Hanken schreef het boek Vrouw en Meid- De geschiedenis van een leven binnenshuis 1550 – 1950, en is te gast. 
 
(1:03:08) In Moeder-Land staan de brieven centraal tussen ouders in een dorp in de Sovjet-Unie en hun dochter Alexandra die na gedwongen werk in Duitsland een leven in Nederland heeft opgebouwd. Ze worden door de Tweede Wereldoorlog en later door het IJzeren Gordijn van elkaar gescheiden. Alexandra ziet haar ouders nooit meer terug.   

Haar dochter Frieda (78) heeft de brieven van haar moeder altijd bewaard, maar kan het russisch niet lezen. Programmamaker Yula Altchouler is van Russische afkomst en vertaalde de honderden verkleurde velletjes die de ouders van Alexandra schreven. In iedere brief vragen ze haar om terug te komen.   

(01:30) Deze week organiseerde China een spectaculaire militaire parade om het einde van de Tweede Wereldoorlog te herdenken. Beelden van de militaire parade werden massaal gedeeld door de staatsmedia. Hoe zet China dat oorlogsverleden in voor het huidige Chinese zelfbeeld? Daarover te gast is China-kenner Manya Koetse.  
 
(14:50) De shortlist van de Libris Geschiedenis Prijs 2025 
 
(23:11) De column van Sana Valiulina. 
 
(29:43) Princess Mononoke, Spirited Away en The Boy and the Heron, een paar filmtitels uit dezelfde stal: die van Studio Ghibli. Deze beroemde animatiestudio is 40 jaar, en daarom zijn de films in Nederland in de bioscoop te zien. Wat is de betekenis van deze Japanse studio geweest, en hoe past het in de geschiedenis van anime? Japanoloog Otis Eversteijn vertelt. 

(38:45) Deze week krijgen we recensies van Sanne Frequin. Zij bespreekt twee historische boeken en een tentoonstelling: 
Floris V ontvoerd en vermoord - een bundel ingeleid door Wim van Anrooij 
De middeleeuwen - Dan Jones (vert. Roelof Posthuma) 
Artus Quellinus - Beeldhouwer van Amsterdam - tentoonstelling in het Paleis op de Dam 
 
(52:53) Het was de droom van Adolf Hitler; het bouwen van een Führermuseum. Hitler die was afgewezen door de kunstacademie was vastbesloten het grootste museum ter wereld te bouwen. De tot nu toe weinig bekende Duits kunsthistoricus Erhard Göpel speelde een sleutelrol bij het wegroven van de kunst uit bezette gebieden. Wie was Göpel? Hoe slaagde hij erin om schilderijen die de nazi’s op het oog hadden te ontfutselen? 
Cultuurwetenschapper Ruud Breteler is te gast. 

(01:05:05) Deze week de OVT-doc: ‘De Vrolijke Vernietiging’ is een project van kunstenaar Maurice Hermans waarin is te zien hoe traumatisch het uitvlakken van de mijngeschiedenis was voor Zuid-Limburg. Er is ‘fantoompijn’ in Heerlen, omdat vertrouwde ijkpunten zoals de Lange Jan en de Lange Lies – de hoogste schoorstenen – opeens weg waren en daarmee ook de identiteit van de stad. Hoe kun je verder met een geschiedenis zonder tastbaar houvast?  

(01:37:05) Aan de hand van de documentaire De Vrolijke Vernietiging gaan we in gesprek met Casper Gelderblom, wethouder van de Gemeente Heerlen. Veel mensen in deze regio hebben moeite met de energierekening betalen, terwijl de mijnen tijdens de hoogtijdagen van de kolenindustrie recordwinsten behaalden. De burgemeesters willen dat de winsten van de mijnen alsnog terugvloeien naar de regio en hebben de investeerders van de particuliere mijnen een brief gestuurd over de zogenaamde 'ereschuld'. 

Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-7-september-2025  

(00:01:35) De VN-Veiligheidsraad heeft afgelopen donderdag ingestemd met een laatste verlenging van de vredesmacht UNIFIL. De blauwhelmen verdwijnen uit Zuid- Libanon, die al sinds 1978 aanwezig zijn in de regio. Hoe begon de vredesmissie toen en hoe kan het dat na al die tijd er nu een stop gaat komen? We hebben het erover met militairhistoricus Ben Schoenmaker en UNIFIL-veteraan Bert Kleine Schaars. 

(00:22:55) De column van John Jansen van Galen.

(00:28:06) Bijna honderd jaar geleden vond in Amerika een duiveluitdrijving plaats op een vrouw. De nieuwe horrorfilm ‘The Ritual’ vertelt dit verhaal. We hebben het over de film en de geschiedenis van het exorcisme met Kristof Smeyers, historicus aan de KU Leuven, die werkt aan een boek over exorcisme in Vlaanderen.

(00:39:29) Nadia Bouras bespreekt twee historische romans en een serie: 

(00:52:23) Stel – je krijgt een ring cadeau, die tijdens de Indonesische dekolonisatieoorlog door een Balinese koning aan een Nederlandse predikant gegeven werd. Wat moet je daarmee? Met die vraag werd historica Anne-Lot Hoek geconfronteerd. De ring kreeg ze op de boekpresentatie van ‘De strijd om Bali’. In de uitzending vertelt ze over haar zoektocht naar wat te doen met de ring. 

(01:10:05) Een podium met een kruk, een glaasje water en een microfoon op een standaard. Een man of vrouw die verhalen vertelt en grappen maakt. Geen typetjes, geen liedjes en geen sketches. In de zaal een klein publiek dat lacht, doodstil blijft of terugpraat. Het is inmiddels een bekend beeld, maar stand-up comedy werd pas in de jaren negentig geïntroduceerd in Nederland. De wortels van deze kale podiumkunst liggen in het Amerika van de drooglegging. Programmamaker Laura Lubbers reist samen met Patrick van den Hanenberg, auteur van het boek Stand up and Fight. 35 jaar stand-up comedy in Nederland van Raoul Heertje tot Sezgin Güleç langs de geschiedenis en ontwikkelingen van stand-up comedy in Amerika en Nederland. 

Stemactrice: Hymke de Vries
Dank aan: Wouter Monden en de Elektra Podcast

Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-31-augustus-2025

(01:48) Deze week kreeg het zogeheten E1-plan groen licht in Israël: een project voor de bouw van 3.400 woningen op de bezette Westelijke Jordaanoever. Minister van Financiën Bazalel Smotrich zei dat dit plan een Palestijnse staat definitief zal ‘begraven’. Daarmee reageerde hij op de groeiende groep landen die Palestina als staat hebben erkend.  
Te gast is antropoloog en Israël-kenner Erella Grassiani, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. 

(13:34) Onze zomerserie 'Oude woorden, nieuwe wereld' gaat over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Welke echo’s uit het verleden schudden ons wakker, geven houvast of bieden troost? Deze week: schrijver Benjamin Moser over ‘With My Own Eyes’ van Felicia Langer. 

(52:05) Deze zomer duiken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze nieuwe rubriek Historische protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet. Dit keer het nummer ‘Ladies First’ van Queen Latifah met Kim Dankoor, onderzoeker naar hiphopfeminisme. 

(01:06:54) Deze zomer in OVT: de beste historische documentaires uit andere programma’s en podcasts. Deze laatste aflevering: Aflevering 1 van de 10-delige podcast Herrijzend Nederland. Radio in oorlogstijd, die programmamaker Peter de Ruiter maakte voor Beeld & Geluid.  
Als in september 1944 Eindhoven wordt bevrijd, treffen de geallieerden er een in het geheim gebouwde radiozender aan. Met veel improvisatietalent kan de zender al drie weken later beginnen met uitzenden onder de naam Radio Herrijzend Nederland. In de podcast horen we authentieke fragmenten van deze zender, maar ook van Radio Oranje en de genazificeerde Nederlandse Omroep in Hilversum. Een serie over radio in oorlogstijd en de strijd om de hoofden en harten van de luisteraars. 
 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-24-augustus-2025 

(01:28) De VN-top over plastic in Genève liep afgelopen vrijdag op niks uit. Er komen geen maatregelen voor de plasticproblemen. Terwijl elke dag het equivalent van 2000 vuilniswagen aan plastic de zeeën, rivieren en meren in wordt gedumpt. En dit staat nog los van de microplastics die tot in onze hersens aangetroffen worden. Het ooit wonderlijk product is nu een boosdoener. Te gast is letterkundige en milieuhistoricus Geert Buelens. 

(12:08) Onze zomerserie 'Oude woorden, nieuwe wereld' gaat over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Welke echo’s uit het verleden schudden ons wakker, geven houvast of bieden troost? Deze week: historicus en journalist Lotfi El Hamidi en filosoof Michiel Leezenberg over ‘Muqaddimah’ van Ibn Khaldun uit 1377.  

(51:39) Deze zomer duiken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze nieuwe rubriek Historische protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet. Deze keer de koning van het Nederlandse protestlied; Boudewijn de Groot over zijn nummer ‘Welterusten, mijnheer de president’. 

(1:07:29) Deze zomer in OVT: historische documentaires die niet door ons zijn gemaakt maar die we zo mooi vinden dat wij ze graag willen laten horen. Deze week: Een moskee op een ansichtkaart, een aflevering uit de podcast Platte Grond. Een heel erg fijne podcast over architectuur. Zoals de makers zelf zeggen: Een serie over de kracht van architectuur en over plannen voor de toekomst. Over torenhoge ambities en over het spoor soms volledig bijster zijn. Een verhaal gemaakt door Mariëtte Heres. 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-10-augustus-2025 
 

(01:19) Al meer dan twee jaar is Soedan verstrengeld in een oorlog met catastrofale gevolgen. Twee derde van het land heeft humanitaire hulp nodig en vijftien miljoen mensen zijn ontheemd. Het is de grootste humanitaire ramp ter wereld. De directe oorzaak; een machtsstrijd tussen het Soedanese regeringsleger en de paramilitaire RSF. Maar waar liggen de wortels van het conflict? Te gast is Anette Hoffmann, Sudanexpert en senior research fellow bij Clingendael. 

(16:54) Over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Welke echo’s uit het verleden schudden ons wakker, geven houvast of bieden troost? Onze zomerserie 'Oude woorden, nieuwe wereld' gaat over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Dit keer schrijver Lisa Weeda over Alles stroomt van Vasili Grossman

(54:15) Deze zomer duiken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze nieuwe rubriek Historische protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet. Deze week het Ierse rebellenlied Óró, sé do bheatha 'bhaile met Keltoloog Nike Stam. 

(01:09:08) Deze zomer in OVT: historische documentaires die niet door ons zijn gemaakt maar die we zo mooi vinden dat wij ze graag willen laten horen. Deze week: Verplicht vrije seks, een bizar verhaal over een Nederlandse maoïstische commune in de jaren ‘80. Heel erg mooi gemaakt door Jan Maarten Deurvorst voor het programma Radiodoc, de voorloper van de VPRO/NTR podcast DOCS. De documentaire komt uit 2014. Eindredactie: Jair Stein. Eindmontage: Alfred Koster 

Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-10-augustus-2025 

(01:35) Gister vond de jaarlijkse Canal Parade weer plaats en zondag is het slotfeest van Pride 2025. We gaan praten over de ontwikkeling van de Pride, van de Stonewall-rellen in 1969, de eerste Amsterdamse Canal Parade in de jaren 90 tot nu, met Michiel Klaassen, journalist en bezig met een boek over de geschiedenis van de Amsterdamse Pride. 

(18:50) Over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Welke echo’s uit het verleden schudden ons wakker, geven houvast of bieden troost? Onze zomerserie 'Oude woorden, nieuwe wereld' gaat over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Dit keer schrijver Raoul de Jong over ‘De wereld van gisteren’ van Stefan Zweig en ‘Down There on a Visit’ van Christopher Isherwood. 

(55:47) Deze zomer duiken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze nieuwe rubriek Historische protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd aanzette tot denken, actie of verzet. Deze week het nummer Plegaria a un Labrador van de Chileense Victor Jara met muzikant Maurino Alarcón  

(1:13:00) Deze zomer in OVT: historische documentaires die niet voor ons zijn gemaakt maar die we zo mooi vinden dat wij ze graag willen laten horen. Deze zondag: ‘De vrouwenflat’, een documentaire van Sandra Rottenberg die ze maakte voor DOCS (VPRO/NTR).  

‘De vrouwenflat’ gaat over de flats die tussen 1940 en 1965 verrezen in Nederland, speciaal gebouwd voor alleenstaande werkende vrouwen. Vrouwenorganisaties zetten zich al sinds het begin van de 20e eeuw in om woonruimte voor alleenstaande vrouwen te realiseren. Voormalig onderwijzeres Fiet Kraamwinkel kreeg dankzij de bemoeienis van het schoolhoofd van de school waar zij werkte in 1963 eindelijk een eigen éénkamerwoning. Nu wordt haar flat grondig gerenoveerd en verhuist ze op haar 98e naar een seniorenwoning. Sandra Rottenberg zoekt haar oude schooljuf rondom de verhuizing op. 

Meer info: https://www.vpro.nl/ovt/artikelen/ovt-3-augustus-2025 
 

(01:30) In onze zomerrubriek over historische protestsongs deze keer het lied van de Anjerrevolutie in Portugal, 1974. Leonor Raven maakte deze revolutie mee en is te gast.

(12:17) We tippen deze zomer ‘Bouta’s laatste zet’, de podcast van Argos en Investico, gemaakt door Linda van der Pol en Sylvana van den Braak. We laten een bewerking van de eerste twee afleveringen horen. Over decembermoorden in Suriname, waarbij vijftien tegenstanders van het militaire regime werden vermoord, en de rol van toenmalig legerleider Desi Bouterse erin.

(01:10) De hongersnood in Gaza. Te gast is Charley Boerman, cultuurwetenschapper en onderzoeker bij het project Heritages of Hunger (Erfenissen van honger).

(14:05) Onze zomerserie  ‘Oude Woorden, nieuwe wereld’ #2. Schrijver Marian Donner kiest ‘Het hoofdkussenboek’ van Sei Shonagon. Met hoogleraar Japanse talen en culturen Ivo Smits.

(00:45) In de eerste aflevering van onze zomerrubriek Historische Protestsongs duiken we in
het lied Get Back van Big Bill Broonzy met een wel heel bijzondere gast: zijn zoon Michael
van Isveldt. De Amerikaanse bluesartiest Big Bill Broonzy zong in het lied Get Back vóór de
opkomst van de burgerrechtenbeweging over de segregatie in de Verenigde Staten. De
zanger en gitarist wordt gezien als een van de grondleggers van de rythm and blues; volgens
Keith Richards wakkerde Broonzy zijn liefde voor de gitaar aan, en zijn muziek werd onder
andere gecovered door Eric Clapton. Samen met gitarist Joep Pelt vertelt Michael van Isveldt
– de enige zoon van Big Bill Broonzy – meer.
Deze zomer duiken we in een wereld van muziek die meer deed dan alleen vermaken. In onze
nieuwe rubriek Historische protestsongs hoor je de verhalen achter de liedjes die wereldwijd
aanzette tot denken, actie of verzet. Van chansons tot hiphop, van Vietnam tot Chili; elke
week staat een protestsong centraal die de tijdgeest ving en beïnvloedde. We namen de
beste tips van jullie – trouwe OVT-luisteraars- mee. Welke artiesten staken hun nek uit? Wat
wilden ze zeggen? En waarom raakt hun muziek ons nog steeds? Te gast is o.a. de koning van
het Nederlandse protestlied; Boudewijn de Groot.
(20:19) Begin jaren 80 waren er verschillende protesten tegen de plaatsing van Amerikaanse
kruisraketten in Nederland. Het bekendst was het vredeskamp bij de militaire vliegbasis in
Woensdrecht, maar ook bij de basis in Volkel werd geprotesteerd. Het was een publiek
geheim dat daar al sinds 1959 kruisraketten lagen. Begin 1984 streek er een Vrouwen Vredes
Kamp neer dat in de loop der maanden op steeds meer weerstand stuitte uit de directe
omgeving. Paulien Loerts sloot zich als 19-jarige aan bij het kamp. Meer dan veertig jaar later
reist ze samen Chris Bajema terug naar Volkel.
Meer info: www.vpro.nl/ovt

(01:26) Een historisch moment, afgelopen donderdag, in de relatie tussen Frankrijk en haar
voormalige kolonies in West-Afrika: Frankrijk voltooide de militaire terugtrekking uit
Senegal. Daarmee is na 65 jaar een einde gekomen aan de permanente militaire
aanwezigheid van Frankrijk in West-Afrika. Waarom zijn ze weg. En minstens zo interessant:
Hoe kan het dat ze zo lang zijn gebleven? We vragen het aan oud-diplomaat en schrijfster
Mirjam Tjassing.
(14:33) Over historische boeken die ons het heden beter doen begrijpen. Welke echo’s uit het
verleden schudden ons wakker, geven houvast of bieden troost?
De wereld verandert. Wie het nieuws volgt of gewoon om zich heen kijkt, kan zich verloren
voelen. Soms lijkt de wereld van vandaag aan andere wetten te voldoen dan die van
gisteren. Maar de spiegel van de geschiedenis kan helpen om het nu te begrijpen.
Daarom vraagt OVT deze zomer in de serie ‘Oude woorden, nieuwe wereld’ aan zes schrijvers
en denkers welk historisch boek hen helpt de wereld van nu te begrijpen. Deze zes denkers
en schrijvers laten hun licht schijnen op de kwesties van nu, met de woorden van toen:
Deze week: Beatrice de Graaf, historica en terrorismeonderzoeker over het boek ‘In de
schaduwen van morgen’ van Johan Huizinga.

Meer info: www.vpro.nl/ovt

(01:00) Bosbranden, stakingen, A.I. en goedkopere locaties om te filmen in andere landen; Hollywood als epicentrum van de filmindustrie ligt onder vuur. Betekenen de bedreigingen het einde van Hollywood als centrum van de filmwereld? Filmwetenschapper Peter Verstraten komt hierover vertellen én over eerdere bedreigingen voor Hollywood.  

(13:37) Dertig jaar geleden werd Srebrenica onder de voet gelopen door het Bosnisch-Servische leger. In vijf dagen tijd werden er meer dan achtduizend mensen vermoord en duizenden gedeporteerd. Veel gevluchte Bosniërs vonden hun thuis in Nederland. De afgelopen jaren lag de focus vooral op de Nederlandse blauwhelmen die aanwezig waren bij de val van Srebrenica. Maar wie zijn de Bosnische Nederlanders die deze geschiedenis met zich meedragen? 
In De 11 stemmen van Srebrenica gaan journalist en Balkanexpert Marjolein Koster en genocide-deskundige en Srebrenica-overlevende Alma Mustafić op zoek naar hun verhalen. Hoe leef je verder met een oorlogsverleden in een maatschappij die jouw geschiedenis niet kent of begrijpt? En wat kunnen wij leren als we écht naar hen luisteren? 
De 11 stemmen van Srebrenica is een productie van Marjolein Koster, Alma Mustafić en OVT. Mede mogelijk gemaakt door o.a. het Mondriaan Fonds en de gemeente Utrecht. 
De 11 stemmen van Srebrenica is een multimediaal project. Er is een fotoserie voor de Volkskrant van fotograaf Robin de Puy en binnenkort openen twee tentoonstellingen: in Nationaal Kamp Vught en in DOTODOK Utrecht. Voor meer informatie ga naar: www.11stemmen.nl 

Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/13-07-2025.html# 

(01:53) Taiwan is bezig met haar grootste militaire oefening ooit. Han Kuang, zoals deze oefening heet, wordt al sinds 1984 jaarlijks uitgevoerd om voorbereid te zijn op een verrassingsaanval van China. De oefening is groter dan ooit, maar is de dreiging vanuit China ook groter dan ooit? Daarover te gast is Casper Wits, sinoloog en japanoloog aan de Universiteit Leiden. 

(12:26) Wetenschappers hebben een tot nu toe onbekende Babylonische hymne ontdekt. Dankzij AI, die talloze kleitabletten met spijkerschrift heeft geanalyseerd. De uitkomst: een lofzang over het Mesopotamische Babylon. Te gast is Willemijn Waal, universitair docent Assyriologie en Hettitologie.  

(20:04) De column van John Jansen van Galen. 

(24:30) Deze zomer is het 80 jaar geleden dat Indonesië zich onafhankelijk verklaarde van Nederland. De Indonesische regering grijpt het aan als gelegenheid om een nieuwe nationale geschiedenis te laten schrijven, die het verhaal van onafhankelijkheid en trots moet versterken. Maar wat betekent het als Indonesië zijn verleden gaat herschrijven? Journalist Feba Sukmana vertelt. 
 
(26:27)  Recensies van Wim Berkelaar 
In de ban van Vietnam - Rimko van der Maar 
De puber en de pedagoog - Mineke van Essen en Sanne Parlevliet 
Perla - Alexandra Makarová 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/13-07-2025.html# 
 

(01:04) Gevluchte Indische families dragen trauma’s met zich mee, waar nooit over werd gesproken. In de documentaire Tussen wal en schip, gemaakt door Juliette Dominicus en Sven Peetoom, gaan drie kleinkinderen in gesprek met hun grootouders juist om over dit verzwegen Indische verleden te praten. Te gast is Benjamin Caton, een van de drie kleinkinderen uit de documentaire en initiatiefnemer van De Dekoloniale Indonesië Nederland Herdenking.  

(16:12) Dertig jaar geleden werd Srebrenica onder de voet gelopen door het Bosnisch-Servische leger. In vijf dagen tijd werden er meer dan achtduizend mensen vermoord en duizenden gedeporteerd. Veel gevluchte Bosniërs vonden hun thuis in Nederland. De afgelopen jaren lag de focus vooral op de Nederlandse blauwhelmen die aanwezig waren bij de val van Srebrenica. Maar wie zijn de Bosnische Nederlanders die deze geschiedenis met zich meedragen? In De 11 stemmen van Srebrenica gaan journalist en Balkanexpert Marjolein Koster en genocide-deskundige en Srebrenica-overlevende Alma Mustafić op zoek naar hun verhalen. Hoe leef je verder met een oorlogsverleden in een maatschappij die jouw geschiedenis niet kent of begrijpt? En wat kunnen wij leren als we écht naar hen luisteren?

 
De 11 stemmen van Srebrenica is een productie van Marjolein Koster, Alma Mustafić en OVT. Mede mogelijk gemaakt door o.a. het Mondriaan Fonds en de gemeente Utrecht. 
De 11 stemmen van Srebrenica is een multimediaal project. Er is een fotoserie voor de Volkskrant van fotograaf Robin de Puy en binnenkort openen twee tentoonstellingen: in Nationaal Kamp Vught en in DOTODOK Utrecht. Voor meer informatie ga naar: www.11stemmen.nl

Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/06-07-2025.html#

(01:29) Donderdagnacht is De Asielnoodmaatregelenwet aangenomen in de Tweede Kamer. Illegaal in Nederland verblijven wordt strafbaar, als de wet ook door de Eerste Kamer wordt aangenomen.  
Migratiehistoricus én vaste OVT-recensent Nadia Bouras reageert en zet de nieuwe asielwet in historisch perspectief. 
 
(14:37) De nieuwe film Jurassic World Rebirth belooft een kaskraker te worden. In de film wordt de mens geplaagd door steeds bloeddorstigere en intelligenter geworden dinosauriërs. Maar hoe verhoudt de film zich tot de laatste wetenschappelijke inzichten over deze beesten? En hoe is door de geschiedenis heen de dino verbeeld? Paleontoloog Melanie Düring, auteur van De laatste lente van de dinosauriërs, bekijkt voor ons de film en is te gast.  

(23:02) De column van Micha Wertheim 
 
(27:08) De Zwarte psychiater Frantz Fanon groeide uit tot een van de scherpste stemmen tegen onderdrukking. Hij zette de strijd tegen kolonialisme en de doorwerking van racisme op de Zwarte psyche op de kaart. Wat zegt het werk van Fanon honderd jaar na zijn geboorte over de wereld van nu? Psychiater Glenn Helberg is te gast. 
 
(42:27)  Recensies van Bart Funnekotter 
Fulvia - Jane Draycott 
De laatste dagen van Barbarije, hoe piraterij verdween van de Middellandse Zee- Erik de Lange 
Boven het maaiveld - tentoonstelling Rijksmuseum van Oudheden 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/06-07-2025.html# 
 

(01:03) Patrice Lumumba, de eerste premier van Congo, is vooral bekend omdat hij in 1961 op lugubere wijze werd vermoord in opdracht van België. Want hij zou een gevaarlijke revolutionair zijn die het land in chaos zou storten. Dat hij veel meer was, een bruggenbouwer, is veel minder bekend. En dat moet veranderen, vindt universitair docent postkoloniale studies Sibo Kanobana. Kanobana schreef het boek Lumumba’s droom. Wat zijn gedachtegoed ons vandaag kan leren en is te gast.  

(13:17) Dertig jaar geleden werd Srebrenica onder de voet gelopen door het Bosnisch-Servische leger. In vijf dagen tijd werden er meer dan achtduizend mensen vermoord en duizenden gedeporteerd. Veel gevluchte Bosniërs vonden hun thuis in Nederland. De afgelopen jaren lag de focus vooral op de Nederlandse blauwhelmen die aanwezig waren bij de val van Srebrenica. Maar wie zijn de Bosnische Nederlanders die deze geschiedenis met zich meedragen? 

In De 11 stemmen van Srebrenica gaan journalist en Balkanexpert Marjolein Koster en genocide-deskundige en Srebrenica-overlevende Alma Mustafić op zoek naar hun verhalen. Hoe leef je verder met een oorlogsverleden in een maatschappij die jouw geschiedenis niet kent of begrijpt? En wat kunnen wij leren als we écht naar hen luisteren? 

De 11 stemmen van Srebrenica is een productie van Marjolein Koster, Alma Mustafić en OVT. Mede mogelijk gemaakt door o.a. het Mondriaan Fonds en de gemeente Utrecht. 

De 11 stemmen van Srebrenica is een multimediaal project. Er is een fotoserie voor de Volkskrant van fotograaf Robin de Puy en binnenkort openen twee tentoonstellingen: in Nationaal Kamp Vught en in DOTODOK Utrecht. Voor meer informatie ga naar: www.11stemmen.nl 

Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/29-06-2025.html# 

(01:54) Het congres van GroenLinks-PvdA had een fusie-feestje moeten worden, maar werd overschaduwd door discussie over een volledig wapenembargo op Israël. Wat is de effectiviteit van een wapenembargo en hoe zijn ze in het verleden ingezet? 
Historicus en politiek analist Ivo van de Wijdeven vertelt. 

(14:11) De column van Nelleke Noordervliet 
 
(18:14) Nadat hij zijn ouders heeft begraven in een steen-loos graf, keert journalist Frank Westerman terug naar Drenthe. Daar bekijkt hij de hunebedden van zijn geboortegrond in een nieuw licht. Hij dook in de verschillende vertellingen van de geschiedenis van de oudste monumenten van Nederland. Westerman schreef er het boek Terug naar de Nul over en is te gast. 
 
(31:26) Ineens staat Stalins standbeeld er weer, in hartje Moskou, alsof er sinds 1956 geen zogenoemde destalinisatie is geweest Stalin moest uit de geschiedenisboeken en uit het straatbeeld verdwijnen. Maar nu staat zijn beeltenis dus weer in een Moskou’s metrostation. Maar waarom keert hij juist nu terug? We vragen het Ruslandkenner Sjeng Scheijen. 

(42:32) Recensies van Sanne Frequin
- In memoriam Henk van Os en zijn boek Gebed in schoonheid 
- Het verhaal van de schaal- Een podcast van Simon Heijmans over een raadsel rond een schaal van Chinees porselein. 
- Gezonken Erfgoed, een Nederlandse geschiedenis aan de hand van 15 iconische scheepswrakken - Jolanda Bos, Martijn Manders, Bjørn Smit en Wouter Waldus 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/29-06-2025.html# 
 
 

Het was de blockbuster die de doorbraak betekende van Stephen Spielberg; Jaws. De film zette de haai neer als het bloeddorstigste monster van de zee. Nu de film zijn vijftigste viert vragen we ons af; is het imago van de haai door de geschiedenis heen veranderd? We vragen het aan Sven Gins, mediëvist en onderzoeker van historische dierenverhalen. 

De column van John Jansen van Galen. 

De Roma en Sinti worden al honderden jaren gezien als een gevaar. De angst voor dit zogenoemde vreemde, niet eigen volk leidde in Oost- en Midden-Europa tot gedwongen sterilisatie van duizenden Roma en Sinti vrouwen. Performer en schrijver Giovanni Brand maakte er de theatervoorstelling No Man’s Land over, deze gaat 27 juni in première in Rotterdam. Brand is te gast. 

Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/22-06-2025.html# 

Amerikaanse bommenwerpers vielen de ondergrondse nucleaire installaties in Iran aan. Trump heeft het dus toch gedaan, in weerwil van zijn credo dat America First betekent dat inmenging niet in het belang van de VS is. De vergelijking met Amerika’s bommentapijt op Irak in 2003 dringt zich op. Is dit een trendbreuk met zijn America First-politiek en zijn zelf gewenste rol van zogenaamde vredestichter? Bij ons Amerikanist Casper Thomas. 

Israël heeft Iran aangevallen vanwege vermeende nucleaire wapens. Maar Israël zou zelf als enige land in het Midden-Oosten al decennialang over kernwapens beschikken. Israël hanteert een strategie van ‘nucleair opacity’: het bevestigt noch ontkent het bezit van kernwapens. Journalist en voormalig Israël-correspondent Derk Walters vertelt meer. 
 
Nadia Bouras bespreekt twee historische boeken: 
Het uur van de wolven - Giuliano da Empoli (vert. Hans E. van Riemsdijk) 

De wereld na Gaza - Pankaj Mishra (vert. Nannie de Nijs Bik-Plasman en Arjanne van Luipen) 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/22-06-2025.html# 

(00:36) De column van Abdelkader Benali. 

(4:00) Vooral de foto’s van de Japanse bordelen blijken gevoelig liggen in Japan. Wie was verantwoordelijk: Amerika of Japan? En hoe zat het systeem in elkaar? Marianne spreekt een oude zuster, die na de oorlog slachtoffers van dwangprostitutie opving. Wat weet zij over de ervaringen van de vrouwen? Ook ontmoet Marianne de kleinzoon van een Amerikaanse soldaat en een Japanse vrouw. Hij is benieuwd of zij kan helpen zijn Amerikaanse familie te vinden. Terug in Nederland krijgt Marianne een verrassend bericht... 

Operatie onthechting 
Kunstenaar Marianne Ingleby erft het fotoarchief van haar opa Bruce Elkus, Amerikaans legerfotograaf. In 1944 vertrok hij naar het Japanse eiland Iwo Jima, bekend van een van de bloedigste slagen van de Tweede Wereldoorlog. 

Als Marianne na zijn dood door de foto’s gaat stuit ze op gruwelijke beelden: soldaten met weggeblazen ledematen, een Japanse schedel op een stok als oorlogstrofee en naakte vrouwen met dronken Amerikanen in bordelen. De foto's blijken destijds nooit gepubliceerd: te ontluisterend. Liever keek men naar de wereldberoemde heroïsche foto 'Raising the Flag on Iwo Jima', hét symbool van de Amerikaanse overwinning in de Pacific. 

Marianne blijkt goud in handen te hebben met het zeldzame foto-archief. Ze is benieuwd naar de ervaringen van haar eigenzinnige opa, die naast honderden foto’s ook aangrijpende brieven vanaf het front naliet. Wat heeft hij meegemaakt aan het front? Waarom maakte hij foto’s buiten zijn opdracht? Welke herinneringen roepen ze op bij de Amerikaanse veteranen? En hoe wordt er in Japan op gereageerd? 

Samen met radiomaker Laura Stek reist Marianne vanuit Nederland naar Amerika en Japan, gedreven door de vraag: hoe groot is het gat tussen wat we te zien krijgen en de realiteit van oorlog? 

Deel 1 en 2 kwamen in 2020 uit, deel 3 en 4 in 2025. 

‘Operatie Onthechting’ is een coproductie van Prospektor en VPRO voor NPORadio1. Narratief en edit: Laura Stek, research: Marianne Ingleby, eindmix: Arno Peeters, creatief producent: Eefje Blankevoort, uitvoerend producent: Laura Verduijn, animatie: Floris Deerenberg, vertaling Japan: Manami Midorikawa en Keimi Yamada. Stemacteurs: Maarten Heijmans, Dafne Holtland, Kai Gotoh en Aki Watano. 

Mede mogelijk gemaakt door het Vfonds, het Postcode Loterij Fonds voor journalisten en het NPO-fonds. 

Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/15-06-2025.html# 
 

(01:54) Afgelopen vrijdag vond de grootste Israëlische aanval op het Iraanse Atoomprogramma tot nu toe plaats. Al eerder waren er aanvallen, met name in 2010 was er de operatie Stuxnet, met een superworm die het Iraanse nucleaire programma destabiliseerde. Midden Oostenkenner Paul Aarts is te gast. 

(11:49) Fresco Sam-Sin bespreekt twee historische boeken: 
 
Leven op een vulkaan - Ulbe Bosma 
De mango van Mao - Federico Kukso (vert. Heijo Alting) 
 
(23:00) Donald Trump stuurde deze week in Californië militairen af op demonstranten, die protesteren tegen klopjachten van de immigratiedienst. Een opvallende wending in de strijd van Trump tegen progressievelingen. Het doet denken aan president Woodrow Wilson en de eerste ‘Red Scare’ in 1919 volgens historicus Ivo van de Wijdeven, hij vertelt meer. 

(34:50) Zijn boek over Alkibiades was meteen een hit. Want het ging niet alleen over een Griekse held, maar hield ook een waarschuwing in tegen het moderne populisme. Maar waar haalde de auteur, Ilja Leonard Pfeijffer, zijn kennis vandaan over de politicus die de Atheense democratie zou willen redden? Onlangs verscheen De luimen van de leeuw. De bronnen voor Alkibiades. De auteur is te gast. 
 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/15-06-2025.html# 

(01:19) Rond 1730 ontvlucht een zwangere zwarte vrouw de plantage en brengt in het Surinaamse moeras haar zoon Boni ter wereld. Hij wordt Marron-leider en verzetsheld tegen het koloniale gezag. Tessa Leuwsha schreef een boek over zijn leven en denken, en vertelt hoe dat ons beeld van Boni verandert. 

(14:53) Het is vijf jaar later. Alle Amerikaanse Iwo Jima veteranen zijn overleden. De wereld is in rap tempo veranderd. De dreiging van oorlog is terug van weggeweest. Marianne gaat op zoek naar de oude vijanden van haar opa en vindt een van de laatste Japanse Iwo Jima veteranen. In hoeverre voldoet hij aan het clichébeeld uit de oorlog? Ook ontmoet ze de kleindochter van een gesneuvelde Japanse Iwo Jima veteraan. Hoe kijkt zij naar de omgang met de oorlog in het huidige Japan? 

Operatie onthechting 
Kunstenaar Marianne Ingleby erft het fotoarchief van haar opa Bruce Elkus, Amerikaans legerfotograaf. In 1944 vertrok hij naar het Japanse eiland Iwo Jima, bekend van een van de bloedigste slagen van de Tweede Wereldoorlog. 

Als Marianne na zijn dood door de foto’s gaat stuit ze op gruwelijke beelden: soldaten met weggeblazen ledematen, een Japanse schedel op een stok als oorlogstrofee en naakte vrouwen met dronken Amerikanen in bordelen. De foto's blijken destijds nooit gepubliceerd: te ontluisterend. Liever keek men naar de wereldberoemde heroïsche foto 'Raising the Flag on Iwo Jima', hét symbool van de Amerikaanse overwinning in de Pacific. 

Marianne blijkt goud in handen te hebben met het zeldzame foto-archief. Ze is benieuwd naar de ervaringen van haar eigenzinnige opa, die naast honderden foto’s ook aangrijpende brieven vanaf het front naliet. Wat heeft hij meegemaakt aan het front? Waarom maakte hij foto’s buiten zijn opdracht? Welke herinneringen roepen ze op bij de Amerikaanse veteranen? En hoe wordt er in Japan op gereageerd? 

Samen met radiomaker Laura Stek reist Marianne vanuit Nederland naar Amerika en Japan, gedreven door de vraag: hoe groot is het gat tussen wat we te zien krijgen en de realiteit van oorlog? 

Deel 1 en 2 kwamen in 2020 uit, deel 3 en 4 in 2025. 

‘Operatie Onthechting’ is een coproductie van Prospektor en VPRO voor NPORadio1. Narratief en edit: Laura Stek, research: Marianne Ingleby, eindmix: Arno Peeters, creatief producent: Eefje Blankevoort, uitvoerend producent: Laura Verduijn, animatie: Floris Deerenberg, vertaling Japan: Manami Midorikawa en Keimi Yamada. Stemacteurs: Maarten Heijmans, Dafne Holtland, Kai Gotoh en Aki Watano. 

Mede mogelijk gemaakt door het Vfonds, het Postcode Loterij Fonds voor journalisten en het NPO-fonds. 

Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/08-06-2025.html# 
 

(01:35) Geert Wilders praat in stellingen en oneliners, en lijkt niet gericht op overleg maar op zijn zin krijgen. Hoe nieuw is zijn stijl – en hoe verklaar je zijn invloed op de agenda? Politiek historicus Henk te Velde vertelt, naar aanleiding van zijn nieuwe boek Land van redenaars en debat. 
 
(17:02) Als een apparaat dienstbaar moet zijn, praat het algauw als een vrouw zoals we haar in de 19e eeuw voorstelde: aanmoedigend en inschikkelijk. In de technologie staat de onderdanige vrouw nog altijd model. En dat is al heel lang, zo blijkt uit de nieuwe tentoonstelling ‘Vrouwen als technologie’ in het Design Museum Den Bosch. Te gast is conservator van het museum en curator van de tentoonstelling Anne-Karlijn van Kesteren. 
 
(25:50) De column van Nelleke Noordervliet 
 
(29:16) Alfred Dreyfus, de Joodse kapitein die 130 jaar geleden ten onrechte werd veroordeeld voor hoogverraad, krijgt postuum promotie tot brigadegeneraal. Wie was hij, wat was de Dreyfus-affaire en waarom nu deze erkenning? Historicus Niek Pas legt het uit. 
 
(38:42) Wim Berkelaar bespreekt drie historische boeken: 
Over antisemitisme - Mark Mazower (vert. Auke van den Berg) 
De tien van Den Haag - Stephan Steinmetz 
Napoleon en de paus - Pierre Trouillez 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/08-06-2025.html# 
 

(01:21) Hoe leer je je vader kennen als hij nooit sprak over zijn verleden? Mirjam Rotenstreich volgde het spoor van haar joodse vader Natan — via Oekraïne, het Rode Leger en Berlijn naar Nederland. Ze tekende zijn verzwegen levensverhaal op in het boek ‘Vader zoeken’ en is te gast. 

(13:47) Marianne reist naar New Orleans, waar de reünie van de laatste Iwo Jima veteranen plaatsvindt. Ze spreekt af met twee stokoude mariniers, in een poging dichter bij de oorlogservaring van haar opa te komen. De mannen vertellen emotioneel over de gruwelen die ze hebben meegemaakt. Marianne toont hen ook de foto’s van de Amerikaanse soldaten in de Japanse bordelen. Hoe reageren ze daarop? En zou Bruce de foto’s hebben verstopt voor het leger, om censuur te voorkomen? 

Operatie onthechting 
Kunstenaar Marianne Ingleby erft het fotoarchief van haar opa Bruce Elkus, Amerikaans legerfotograaf. In 1944 vertrok hij naar het Japanse eiland Iwo Jima, bekend van een van de bloedigste slagen van de Tweede Wereldoorlog. 

Als Marianne na zijn dood door de foto’s gaat stuit ze op gruwelijke beelden: soldaten met weggeblazen ledematen, een Japanse schedel op een stok als oorlogstrofee en naakte vrouwen met dronken Amerikanen in bordelen. De foto's blijken destijds nooit gepubliceerd: te ontluisterend. Liever keek men naar de wereldberoemde heroïsche foto 'Raising the Flag on Iwo Jima', hét symbool van de Amerikaanse overwinning in de Pacific. 

Marianne blijkt goud in handen te hebben met het zeldzame foto-archief. Ze is benieuwd naar de ervaringen van haar eigenzinnige opa, die naast honderden foto’s ook aangrijpende brieven vanaf het front naliet. Wat heeft hij meegemaakt aan het front? Waarom maakte hij foto’s buiten zijn opdracht? Welke herinneringen roepen ze op bij de Amerikaanse veteranen? En hoe wordt er in Japan op gereageerd? 

Samen met radiomaker Laura Stek reist Marianne vanuit Nederland naar Amerika en Japan, gedreven door de vraag: hoe groot is het gat tussen wat we te zien krijgen en de realiteit van oorlog? 

Deel 1 en 2 kwamen in 2020 uit, deel 3 en 4 in 2025. 
‘Operatie Onthechting’ is een coproductie van Prospektor en VPRO voor NPORadio1. Narratief en edit: Laura Stek, research: Marianne Ingleby, eindmix: Arno Peeters, creatief producent: Eefje Blankevoort, uitvoerend producent: Laura Verduijn, animatie: Floris Deerenberg, vertaling Japan: Manami Midorikawa en Keimi Yamada. Stemacteurs: Maarten Heijmans, Dafne Holtland, Kai Gotoh en Aki Watano. 

Mede mogelijk gemaakt door het Vfonds, het Postcode Loterij Fonds voor journalisten en het NPO-fonds. 

Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/01-06-2025.html# 
 
 
 

(01:35) Bondskanselier Merz brak het stilzwijgen: Israël's aanvallen op Gaza zijn volgens hem mogelijk in strijd met het internationaal recht. Historicus Krijn Thijs (UvA/Duitsland Instituut) duidt: komt er een breuk in de historisch beladen Duits-Israëlische band? 
 
(13:57) Het grootste museum over één cultuur ter wereld opent over een paar weken officieel zijn deuren: het Grote Egyptische Museum in Gizeh. Egyptoloog Daniel Soliman bezocht alvast het museum met de ‘greatest hits’ van het Oude Egypte en vertelt. 
 
(26:19) De column van John Jansen van Galen. 
 
(30:14) In de nieuwe documentaire 'Tardes de soledad' doodt ster-matador Roca Rey stier na stier. Maar hoe oud is deze traditie? En is ze nog houdbaar in een tijd van groeiend verzet? Cultuurfilosoof Eric Corijn, schreef 'Apologie van een foute interesse: stierenvechten' en vertelt. 
 
(42:42) Bart Funnekotter bespreekt drie historische boeken:

Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/01-06-2025.html# 
 

(01:05) Het is een kleine rel in Italië: de nazaten van het laatste koningshuis willen hun familiejuwelen terug. De sieraden behoren de staat toe, en niet de nazaten van de monarchie die met Mussolini heulden, zo luidde het oordeel in 2022 en zo bevestigde een Romeinse rechtbank vorige week. Maar de familie vecht deze uitspraak aan. De vraag is natuurlijk hoe deze juwelenoorlog afloopt. Historicus en kenner van het Italiaanse koningshuis Frans Willem Lantink vertelt meer.
 
(11:50) Kunstenaar Marianne Ingleby erft het fotoarchief van haar opa Bruce Elkus, Amerikaans legerfotograaf. In 1944 vertrok hij naar het Japanse eiland Iwo Jima, bekend van een van de bloedigste slagen van de Tweede Wereldoorlog. 
Als Marianne na zijn dood door de foto’s gaat stuit ze op gruwelijke beelden: soldaten met weggeblazen ledematen, een Japanse schedel op een stok als oorlogstrofee en naakte vrouwen met dronken Amerikanen in bordelen. De foto's blijken destijds nooit gepubliceerd: te ontluisterend. Liever keek men naar de wereldberoemde heroïsche foto 'Raising the Flag on Iwo Jima', hét symbool van de Amerikaanse overwinning in de Pacific. 
Marianne blijkt goud in handen te hebben met het zeldzame foto-archief. Ze is benieuwd naar de ervaringen van haar eigenzinnige opa, die naast honderden foto’s ook aangrijpende brieven vanaf het front naliet. Wat heeft hij meegemaakt aan het front? Waarom maakte hij foto’s buiten zijn opdracht? Welke herinneringen roepen ze op bij de Amerikaanse veteranen? En hoe wordt er in Japan op gereageerd? 
Samen met radiomaker Laura Stek reist Marianne vanuit Nederland naar Amerika en Japan, gedreven door de vraag: hoe groot is het gat tussen wat we te zien krijgen en de realiteit van oorlog? 
Deel 1 en 2 kwamen in 2020 uit, deel 3 en 4 in 2025. 
‘Operatie Onthechting’ is een coproductie van Prospektor en VPRO voor NPORadio1. Narratief en edit: Laura Stek, research: Marianne Ingleby, eindmix: Arno Peeters, creatief producent: Eefje Blankevoort, uitvoerend producent: Laura Verduijn, animatie: Floris Deerenberg, vertaling Japan: Manami Midorikawa en Keimi Yamada. Stemacteurs: Maarten Heijmans, Dafne Holtland, Kai Gotoh en Aki Watano. 
Mede mogelijk gemaakt door het Vfonds, het Postcode Loterij Fonds voor journalisten en het NPO-fonds. 

(46:47) Raising the flag on Iwo Jima, is de iconische foto die in alle schoolboeken symbool staat voor de Amerikaanse overwinning in de Pacific. Die komt ook voor in het eerste deel van ‘Operatie onthechting’ dat deze uitzending te horen is.  
En over die beroemde foto is de laatste maanden in Amerika controverse ontstaan. Niet over de foto zelf, maar over het Ministerie van Defensie, dat de foto besloot te cancelen. Fotografie-expert Rutger van der Hoeven, ook te horen in Operatie Onthechting, vertelt. 
 
Meer info:https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/25-05-2025.html# 

(01:45) Zondag zijn de parlementsverkiezingen in Suriname. Voor het eerst in 45 jaar speelt Desi Bouterse geen directe rol meer. Toch blijft zijn partij, de Nationale Democratische Partij (NDP), onlosmakelijk verbonden met zijn nalatenschap. Hoe worstelt de NDP met de erfenis van Bouterse? We vragen het Ank Kuipers, journalist in Suriname. 
 
(14:35) Eind jaren '70 was in het VPRO-radioprogramma De Radiola Improvisatie Salon een revolutie in de muziekindustrie te horen. Iedereen die zelf een bandje had opgenomen, kon die insturen. En dat bandje werd dan zonder selectie of censuur afgespeeld op de radio. Een radicaal idee, maar hoe klonk dat? Marco van Dalfsen is op zoek naar deze ingestuurde cassettebandjes en naar opnames van het programma zelf, voor een erfgoedproject in samenwerking met het Allard Pierson Museum, de Concertzender, Diggin’ Demo’s en Muziekweb.  
 
(23:22) De column van Abdelkader Benali 
 
(27:07) De Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa werd deze week door Trump onder vuur genomen over een zogenaamde 'witte genocide'. Waarom komt deze theorie op? En hoe verhoudt het zich tot de geschiedenis van de witte Zuid-Afrikanen die zichzelf de Bittereinders noemen? Te gast is historicus Vincent Kuitenbrouwer. 
 
(40:05) Sanne Frequin bespreekt twee historische boeken een museum: 
Wereldsteden van de Lage Landen - Nadia Bouras, Manon van der Heijden et al. (red.) 
Medusa in de spiegel - Jacqueline Klooster 
Metamorfose - Pim Zwier 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/25-05-2025.html# 

(01:29) De Amsterdamse brug 225 was altijd naamloos. Dat gaat veranderen: de brug heet voortaan de Seraphina van Braziliëbrug. Het is een ode aan mensen met Afrikaanse roots die in de zeventiende eeuw in Amsterdam leefden en een gemeenschap vormden, vlakbij de brug. Historicus Mark Ponte is te gast. 

(07:08) Malcolm X zou op 19 mei 100 zijn geworden. Zijn nalatenschap leeft, zeker onder jongeren. Hoe komt dat? Nawal Mustafa organiseerde deze week een programma in de Black Archives over hem en vertelt over zijn erfenis.  
 
(22:36) Grote kans dat je er nog nooit van gehoord hebt: Bellamyanen. Aanhangers van het gedachtegoed van de Amerikaanse schrijver Edward Bellamy. En toch waren er in Nederland vanaf de jaren dertig duizenden Bellamianen in Nederland, met afdelingen in het hele land en landdagen waar ze eigen liederen zongen en naar lange speeches luisterden. Hun ideaal: een samenleving zonder geld, zonder geweld en met gelijkheid voor iedereen. Programmamaker Katinka Baehr maakte een documentaire op basis van twee VPRO-documentaires: de radiodocumentaire 'In de ban van Bellamy's Droom' uit 1987 en de televisiedocumentaire 'Vergeelde Toekomst' van Cherry Duyns uit 1979. 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/18-05-2025.html# 

(01:36) De Koerdische militante beweging PKK heft zich na 40 jaar strijd tegen Turkije op. Volgens de beweging is haar "historische missie" volbracht. Maar wat was die missie precies — en is dat echt zo? Turkije-historicus Tayfun Balçık vertelt. 

(14:42) Fresco Sam-Sin bespreekt twee historische boeken en een museum:

(29:53) De column van Nelleke Noordervliet.  

(33:43) Of het nu gaat over de handen die elkaar lijken te tekenen, over het water dat omhoog stroomt of over vissen die in vogels veranderen: iedereen kent wel iets van het werk van kunstenaar M.C. Escher. Maar wie was hij? Micky Piller en Kristoffel Lieten tekenden zijn levensverhaal op in het boek M.C. Escher. Anders bekeken en zijn te gast. 

Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/18-05-2025.html#

(00:41) Oproep: Stuur je favoriete protestlied naar ovtlive@vpro.nl. 

(05:25) Mediëvist Janna Coomans onderzocht onontdekte dievenbekentenissen. Wie steelt er eigenlijk en wat zeggen deze daden over de middeleeuwse samenleving? Coomans is te gast met haar nieuwe boek Dievenland, over gewone mensen in onzekere tijden. 
 
(16:06) In de nacht van 23 op 24 januari 1954 treedt de dan al wereldberoemde Amerikaanse jazz-zangeres Billy Holiday op in het Concertgebouw in Amsterdam. Als ze het lied ‘Strange fruit’ zingt, over de lynchpartijen in haar thuisland, breekt de zaal uit in luid gelach. Holiday verlaat woedend het podium. Het is een dramatisch einde van een toch al dramatisch verlopen dag, waar zij in haar biografie met geen woord over rept. Programmamaker Hans Hylkema reconstrueert wat er is gebeurd. Research: Rudie Kagie. 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/11-05-2025.html# 

(01:32) “Gaza zal volledig worden verwoest”, zei de extreemrechtse Israëlische minister Bezalel Smotrich. Niet alleen de Gazanen maar ook hun erfgoed en cultuur wordt weggevaagd.  Is die vernietiging van het erfgoed onderdeel van de genocide? We vragen het aan Lucia Admiraal, historicus en correspondent in het Midden-Oosten voor NRC, normaal gesproken in Jeruzalem maar nu even hier.

(14:41) De column van Micha Wertheim
 
(19:57) Een historische penisdiscussie laait op. Het aantal geborduurde penissen op het Tapijt van Bayeux werd onlangs bijgesteld naar 94. Maar hangt er nou een penis tussen de benen of een zwaard? Marlisa den Hartog, mediëvist en schrijver van het boek Seks in de Renaissance, vertelt waarom deze discussie over penissen in de middeleeuwen weer een heet hangijzer is geworden. 

(29:06) Bij de eerste ronde van de verkiezingen in Roemenië kwam de extreemrechtse George Simion naar voren als winnaar. Hij wil niet alleen een ‘groots’ maar ook letterlijk een Groot-Roemenië. En dat bestond al, zo’n honderd jaar geleden toen ook het Roemeense fascisme opkwam. Jan Willem Bos, vertaler Roemeens en auteur van meerdere boeken over Roemenië, vertelt meer.  
 
(40:25) Nadia Bouras bespreekt twee historische boek en een tentoonstelling:

Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/11-05-2025.html# 

(01:11) Het was het gesprek van de dag deze week bij onze buren: De AfD kreeg het predicaat extreemrechts van de Duitse inlichtingendienst: het Bundesamt für Verfassungsschutz. De vraag is hoe deze kwalificatie past in de omgang met neonazistische en aanverwante partijen in ons buurland; en wat de mogelijke gevolgen zijn voor de op een na grootste partij van het land. We vragen het aan journalist en Nederland-correspondent voor Duitsland Annette Birschel. 

(10:51) Wim Berkelaar bespreekt een historisch boek en een tentoonstelling: 

(17:42) Negen op de tien Nederlanders staat op 4 mei op de een of andere manier stil bij Dodenherdenking. Dat blijkt uit het jaarlijkse vrijheidsonderzoek van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Tegelijkertijd lijkt de discussie over wat en wie te herdenken dit jaar heviger dan ooit. Maar strijd om het herdenken is allesbehalve nieuw. Programmamaker Laura Lubbers onderzocht de geschiedenis van die strijd aan de hand van oorlogsmonumenten in Amsterdam. Kunnen we ‘samen’ herdenken of is dat altijd al een illusie geweest? De strijd om het herdenken is een documentaire van Laura Lubbers en een co-productie van de VPRO en Prospektor. De documentaire is mede mogelijk gemaakt door het Amsterdams 4 en 5 mei Comité.  
 
Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/04-05-2025.html# 

(01:31) Trump na 100 dagen: volgens hemzelf weergaloos, volgens critici chaotisch. Filosoof Henri van Nispen ziet parallellen met de Romeinse keizer Caligula en diens ‘adhocratie’. Maar wat is een 'adhocraat' en hoe spiegelt Trumps ogenschijnlijke onvoorspelbaarheid zich in het leven van de wrede keizer? 

(16:51) In 1941 werd midden in een Amsterdamse school een muur opgetrokken. Joodse leerlingen kregen voortaan aan de achterkant les. Andere leerlingen kwamen in opstand en richten een kinderverzetsgroep op. Mirjam Elias schreef er het jeugdboek 'Het verlaten hotel' over en maakte aanvullend lesmateriaal. Elias is te gast.

(29:14) De column van Sana Valiulina. 

(33:22) 'De ondergedoken camera’, zo heet het netwerk van fotografen dat in het geniep de laatste bezettingsmaanden vastlegde. Hun beelden bepaalden ons beeld van WOII in Nederland. Hoe ze werkten, bleef onbekend — tot nu, dankzij het boek 'De ondergedoken camera'. De auteurs Erik Somers en René Kok vertellen.  

Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/04-05-2025.html# 

(00:53) Jean-Marcel Humbert, egyptoloog, verzamelde duizenden objecten geïnspireerd op het oude Egypte, zoals klokken, speelgoed, servies en posters. Sinds kort is de tentoonstelling ‘Dromen van Egypte’ in het Rijksmuseum van Oudheden te zien. Egyptoloog Daniel Soliman is te gast. 

(08:48) Bart Funnekotter bespreekt een historisch boek en een tentoonstelling: 

(18:23) Op 12 december 1935 richtte het naziregime Lebensborn op, een geboorteproject dat moest zorgen voor de toename van het ‘Arische ras’. Vijf jaar lang volgde fotograaf Angeniet Berkers de sporen van dit beladen verleden en sprak de kinderen die er ongevraagd deel vanuit hebben gemaakt. Hoe zag dat programma eruit? En wat betekende het voor de levens van deze mensen? Programmamaker Jakob Koolschijn maakte een documentaire over Lebensborn, gebaseerd op het werk van Berkers.  
 
Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/27-04-2025.html# 

(01:50) Burgemeester Femke Halsema heeft namens de Gemeente Amsterdam excuses aangeboden voor de rol van de gemeente tijdens Jodenvervolging. Hoe werd er vlak na de oorlog naar gekeken, en wanneer is de verandering in het denken over de rol van de gemeente begonnen? Historicus en oud-directeur van het Joods Historisch Museum Judith Belinfante is te gast. 

(14:00) Na het overlijden van haar moeder komt Sheila Sitalsing erachter dat haar grootouders ‘fout’ waren in de Tweede Wereldoorlog. De schaamte over dit verleden overheerst al snel, ook bij Sitalsing. Toch, of juist daarom, schreef ze: Waar ik me voor schaam. Een instructieboek hoe met dit verleden om te gaan. Sheila Sitalsing is te gast. 

(26:36) De column van John Jansen van Galen. 

(30:59) Bij de Tachtigjarige Oorlog denken we aan Holland. Daar zou de strijd tegen Spanje gestreden zijn. Toch opende deze week het Nationaal Museum Tachtigjarige Oorlog in hartje Achterhoek in Groenlo. Conservator van het museum, Godfried Nijs is te gast. 

(40:00) Het was niet te missen: deze week overleed paus Franciscus. Hij schudde het Vaticaan flink op, maar daarin was hij niet uniek volgens OVT-coryfee Jos Palm. Hij ziet opvallende gelijkenissen met paus Johannes XXIII die de kerk dichter bij de moderne tijd bracht. Katholicisme-kenner Palm is te gast. 

Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/27-04-2025.html# 

(00:55) Ontsnappen aan de fiscus – het is van alle tijden. Ook in de klassieke oudheid wist men al hoe het spel gespeeld werd. Dat blijkt uit een papyrusrol van zo’n tweeduizend jaar geleden, gevonden in de woestijn van Judea. 
Classicus Raphaël Hunsucker is bij ons om te vertellen over deze bijzondere vondst.  
 
(07:22) Op 9 juni 1937 werden twee Italiaanse broers gruwelijk vermoord in een Normandisch kuuroord. De moord op Carlo en Nello Rosselli is nooit opgehelderd, maar gebeurde allicht op bevel van Mussolini.  
Wat maakte de broers zo gevaarlijk voor het fascistische regime in Rome? Schrijver Luc Rasson schreef het boek Voor alles komt de daad en is te gast.  
 
(19:25) Liefste Lies #6: Laatste brieven. In de jaren 40 en 50 wordt de Limburgse Lies overspoeld door honderden liefdesbrieven. Wie was deze mysterieuze vrouw die zoveel verlangen opwekte? En hoeveel vrijheid had zij in die tijd eigenlijk om te kiezen? De zesdelige podcast Liefste Lies vertelt haar verhaal en schetst tegelijkertijd een hedendaags portret van liefde, vrijheid en het verlangen om iets te zijn in het leven. 
Deze serie werd gemaakt door Heleen Hummelen en Wieky de Boer. De serie is een coproductie van Autres Directions, Aldus’ producties en OVT en is mogelijk gemaakt door financiële steun van het NPO-fonds en het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.

Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/20-04-2025.html# 

(02:01) Deze week zagen we het zoveelste hoofdstuk in Trumps oorlog tegen de zogenaamde on-Amerikaanse elementen. Ditmaal zijn de pijlen gericht op de Harvard-universiteit. Trump roept herinneringen op aan de beruchte jacht op alles dat links zou zijn onder senator McCarthy in de jaren 50. Amerikanist Markha Valenta is te gast. 

(18:02) De tafel is gedekt; Jezus zal weldra verraden worden. Daar gaat het over in het nieuwe seizoen van de serie The Chosen. 200 miljoen mensen keken al naar de serie. Maar wat voor beeld geeft de serie van Jezus? En is deze verfilming van het paasverhaal uniek? Religiewetenschapper Ernst van den Hemel is te gast. 

(26:26) De column van Nelleke Noordervliet.

(29:42) De nieuwe tentoonstelling Josephine Baker, een leven vol verzet in het Verzetsmuseum laat een andere Josephine zien dan de meeste mensen kennen. Hoe verrassend is deze nieuwe expositie? Jazz-zangeres Denise Jannah bezocht de nieuwe tentoonstelling voor OVT en is te gast. 
 
(40:53) Fresco Sam-Sin bespreekt drie historische boeken: 
 
Biografie van de Noordzee - Arie Kok 
Kofferverhalen - Karin Amatmoekrim, Abdelkader Benali en Adriaan van Dis 
Het paradijs van de arbeider - De tentoonstelling in 't Schip en het boek 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/20-04-2025.html# 
 

(00:50) Ze is een van de meest bekende Nederlandstalige schrijfsters ter wereld. Kartini, heet ze. Ze leefde aan het einde van de 19e eeuw op Java, en streed voor gelijke rechten voor vrouwen. We gaan het hebben over het nieuwe boek 'De mooiste brieven van Kartini' met historicus Lara Nuberg en journalist Feba Sukmana.  

(17:09) Liefste Lies #5: Klem. In de jaren 40 en 50 wordt de Limburgse Lies overspoeld door honderden liefdesbrieven. Wie was deze mysterieuze vrouw die zoveel verlangen opwekte? En hoeveel vrijheid had zij in die tijd eigenlijk om te kiezen? De zesdelige podcast Liefste Lies vertelt haar verhaal en schetst tegelijkertijd een hedendaags portret van liefde, vrijheid en het verlangen om iets te zijn in het leven. 

Deze serie werd gemaakt door Heleen Hummelen en Wieky de Boer. De serie is een coproductie van Autres Directions, Aldus’ producties en OVT en is mogelijk gemaakt door financiële steun van het NPO-fonds en het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten. 

Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/13-04-2025.html# 

(01:19) Klokkenluidersorganisatie ‘Breaking the Silence’ publiceerde deze week een rapport met het verhaal van deze officier en van meer anonieme militairen. Wat zeggen deze nieuwe getuigenissen over de geweldinstructies voor Israëlische soldaten? En wat voor organisatie is ‘Breaking the Silence’ eigenlijk? Erella Grassiani, antropoloog en Israël-kenner, is aan de lijn vanuit Israël. 

(15:06) Lelijk, vreemd en een Nederlands icoon: Jan Patat. Het is misschien wel het bekendste snackbar-straatmeubilair; een manshoog beeld van een knipogende patatzak dat zijn eigen friet aan het eten is. Het vreemde beeld is een waar cultfiguur geworden, maar wat is zijn verhaal? Journalist Elja Looijestijn maakte de audiodocumentaire ‘Het mysterie van de lachende frietzak’ en is te gast. 

(20:48) De column van Sana Valiulina. 

(25:18) Wim Berkelaar bespreekt drie historische boeken: 
Oorlog zonder genade – Koos-Jan de Jager 
Meesters van de magie – Ruud Vermeer  
Hoe de liefde vergleed – Kiki Amsberg 

(38:25) Singer-songwriter Shishani Vranckx schreef met muziekcollectief Pyranello een eigentijdse Matthäus-passion. Shishani liet zich inspireren door componist Florence Price, de eerste Afro-Amerikaanse vrouw wiens symfonieën werden uitgevoerd. Wat is er bekend over het leven van Price? En waarom grijpt Shishani juist op haar terug? Singer-songwriter Shishani is te gast. 

Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/13-04-2025.html# 

(00:49) Deze maand wordt de jong gestorven computerprogrammeur Carlo Acutis heilig verklaard. Het zal de eerste heilige millennial worden. En dat levert een explosie aan relieken op, die worden aangeboden via webshops als Ebay. Daar heeft de kerk nu echt schoon genoeg van, en de fraudepolitie is ingeschakeld. Sanne Frequin vertelt hierover.

(06:14) Wraak is het sleutelbegrip van de nieuwe verfilming van Le comte de Monte-Cristo, de epische 19de-eeuwse roman van Alexandre Dumas. Edmond Dantès wordt er valselijk van beschuldigd een aanhanger van Napoleon te zijn. Le comte de Monte-Cristo speelt zich af in het chaotische post-napoleontische Frankrijk. Napoleon-kenner Bart Funnekotter is te gast. 

(15:27) Liefste Lies #4: Harstocht. In de jaren 40 en 50 wordt de Limburgse Lies overspoeld door honderden liefdesbrieven. Wie was deze mysterieuze vrouw die zoveel verlangen opwekte? En hoeveel vrijheid had zij in die tijd eigenlijk om te kiezen? De zesdelige podcast Liefste Lies vertelt haar verhaal en schetst tegelijkertijd een hedendaags portret van liefde, vrijheid en het verlangen om iets te zijn in het leven. Deze serie werd gemaakt door Heleen Hummelen en Wieky de Boer. De serie is een coproductie van Autres Directions, Aldus’ producties en OVT en is mogelijk gemaakt door financiële steun van het NPO-fonds en het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten. 

Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/06-04-2025.html# 
 

(02:13) Deze week kondigde Trump nieuwe importheffingen aan. Zijn beleid grijpt terug op de zogenoemde Smoot-Hawley Tariff Act uit 1930. Wat hield die act in en is er een les uit te trekken voor de maatregelen van Trump nu? Amerikanist Casper Thomas is te gast. 

(14:33) Sanne Frequin bespreekt drie historische boeken: 
De geboorte van de stad - Erik Schmitz e.a. 
Geschrapt, uitgegomd, gewist – Titiou Lecoq  
Het verdriet van Elisabeth van Culemborg - Wijnand W. Mijnhardt

(25:01) De column van Abdelkader Benali 

(28:35) Over de rand laait vuur is het nieuwe boek van historicus Chris van der Heijden over het leven van zijn omstreden ouders. Zijn vader was lid van de SS, vocht aan het Oostfront en was commandant van de beruchte Landwacht, zijn moeder was lid van de NSB en een fanatieke nationalist. Van der Heijden is te gast. 

Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/06-04-2025.html# 
 

(00:54) Wetenschappers hebben in de Gobiwoestijn in Mongolië een nieuwe dinosauriërsoort ontdekt: Duonychus tsogtbaatari. Een tweepotige dino, een Theropode, die verwant is aan de angstaanjagende T.rex. Wekelijks worden er nieuwe dinosaurussoorten ontdekt, dus wat maakt deze vondst eigenlijk bijzonder? Paleontoloog Melanie During is te gast. 

(06:59) Na de arrestatie vorige week van Ekrem Imamoglu, de populaire burgemeester van Istanbul, gingen Turken in veel steden dagenlang de straat op om te demonstreren. Oppervlakkig gezien lijkt de strijd om de macht in Turkije te gaan tussen democratie en autocratie. Maar is het echt zo simpel? Historicus en Turkije-expert Tayfun Balçik is te gast. 

(20:42) In de jaren 40 en 50 wordt de Limburgse Lies overspoeld door honderden liefdesbrieven. Wie was deze mysterieuze vrouw die zoveel verlangen opwekte? En hoeveel vrijheid had zij in die tijd eigenlijk om te kiezen? De zesdelige podcast Liefste Lies vertelt haar verhaal en schetst tegelijkertijd een hedendaags portret van liefde, vrijheid en het verlangen om iets te zijn in het leven. 

Deze serie werd gemaakt door Heleen Hummelen en Wieky de Boer. De serie is een coproductie van Autres Directions, Aldus’ producties en OVT en is mogelijk gemaakt door financiële steun van het NPO-fonds en het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten. 

Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/30-03-2025.html# 

(01:34) De Nederlandse stichting ‘Christenen voor Israël’ helpt kolonisten bij illegale bezetting op de Westelijke Jordaanoever. Dat bleek deze week uit onderzoek van Investico in samenwerking met BOOS. Het is een tekenend voorbeeld van Israël-steun vanuit de Nederlands christelijke hoek. En dat heeft een langere geschiedenis dan we denken. Het is terug te voeren naar de jonge Nederlandse Republiek, zo meent onze gast theoloog Janneke Stegeman. 

(15:18) Poedelnaakt spoelt de gehavende Odysseus aan op de kiezelstranden van Ithaka, een openingsbeeld dat meteen de toon zet voor de nieuwe film The Return. Hoe wordt het verhaal van Odysseus in The Return verteld en wat is de aantrekkingskracht van dit eeuwenoude epos? Koen Vacano doet onderzoek naar de manier waarop de klassieke epische verhalentraditie doorwerkt in hedendaagse films. Hij is te gast.

(27:09) Fresco Sam-Sin bespreekt drie historische boeken: 
Voor vrouw en kind  - Tsila Rädecker 
Uit liefde voor het lezen -  Irene Vallejo (vert. Adri Boon)  
Door vrouwen gedragen - Yvette Kopijn  

(39:27) De grootvader van Maarten van Riel was een van de duizenden textielarbeiders die Tilburg rijk was. De stad was de spil van zijn bestaan, maar ook de plek waar hij een einde maakte aan zijn leven. In het boek Het verdriet van Tilburg schetst Van Riel de tragische geschiedenis van de Tilburgse textielindustrie, en hoe dat verband houdt met de dood van zijn grootvader. De auteur is te gast.  

Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/30-03-2025.html# 

(00:46) Het is een rond strikje in de driekleur rood-wit-groen: de Hongaarse kokarde. In 1848 werd het een symbool van het Hongaarse verzet tegen de Habsburgers in de onafhankelijkheidsoorlog van 1848-49. Sindsdien werd het strikje gedragen bij de herdenking van die oorlog, elk jaar op 15 maart. Maar premier Viktor Orbán en zijn partij Fidesz hebben van deze kokarde een partijsymbool gemaakt. Waar stond de kokarde voor, en is het zijn onschuld nu kwijt? Historica en Hongarije-kenner Marian van der Pluijm vertelt.

(07:20) Het was een bizarre vertoning; President Trump belde met de Russische president Poetin over een mogelijke wapenstilstand. Ondertussen lijkt de Oekraïense president Zelensky steeds meer voor een voldongen feit komen te staan. Hoe kan er sprake zijn van een duurzame vrede als andere grootmachten over het lot van Oekraïne gaan beslissen? Het deed diplomaat Benjamin Duerr denken aan de Vrede van Versailles. Hij is te gast. 

(20:30) In de jaren 40 en 50 wordt de Limburgse Lies overspoeld door honderden liefdesbrieven. Wie was deze mysterieuze vrouw die zoveel verlangen opwekte? En hoeveel vrijheid had zij in die tijd eigenlijk om te kiezen? De zesdelige podcast Liefste Lies vertelt haar verhaal en schetst tegelijkertijd een hedendaags portret van liefde, vrijheid en het verlangen om iets te zijn in het leven.  Deze serie werd gemaakt door Heleen Hummelen en Wieky de Boer. De serie is een coproductie van Autres Directions, Aldus’ producties en OVT en is mogelijk gemaakt door financiële steun van het NPO-fonds en het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten. 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/23-03-2025.html# 
 

(01:28) Het Vrijheidsbeeld moet terug naar Frankrijk. De Amerikanen hebben de ideologie waarvoor Lady Liberty staat verkwanseld en daarom moet het terug naar de schenker, aldus de Franse Europarlementariër Raphaël Glucksmann. 
Het beeld kijkt uit over de Big Apple, maar waarom eigenlijk? 
Te gast is Frankrijkkenner Rudi Wester.   

(09:55) Op 22 maart is de grote landelijke demonstratie ‘tegen racisme en fascisme’. Maar waar hebben we het eigenlijk over als het over fascisme gaat? En heeft het hedendaagse fascisme een andere gedaante dan het oer-fascisme van de jaren dertig? Historicus Daniël Knegt is te gast met zijn boek ‘Fascisme’. 

(23:35) De column van Nelleke Noordervliet 
 
(26:31) Het wordt nog altijd gezien als een van de grootste militaire kunststukjes ooit: in de derde eeuw voor Christus trok de Carthaagse  generaal Hannibal met een leger olifanten de Alpen over om de Romeinse vijand in de rug aan te vallen. Wat drijft de mannen die zijn tocht opnieuw probeerden te beleven? Maarten Inghels schreef Hannibal & Gideon. Hij is te gast. 

(39:43) Bart Funnekotter bespreekt drie historische boeken: 
De geboorte van New York - Russell Shorto (vert. Catalien van Paassen, Willem van Paassen en Jan Willem Reitsma) 
Koks en kelners - Patricia van den Eeckhout  
Boulanger! - John-Alexander Janssen 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/23-03-2025.html# 

(01:00) In Spanje is een stukje van het gezicht gevonden van de oudste mens die ooit in Europa heeft rondgelopen. Die vondst geeft nieuwe inzichten in de diversiteit en de evolutie van de menselijke soort in dit deel van de wereld. Gerrit Dusseldorp is expert op het gebied van het gedrag van jager-verzamelaars uit het Pleistoceen en vertelt meer. 

(07:21) Wim Berkelaar bespreekt drie historische boeken: 
In alles tot het uiterste - Frits de Lange 
Machtswoorden - Remieg Aerts, Coen Brummer en Gertjan Schutte  
Oekraïne onder vuur - Eugene Finkel (vert. Koen Boelens) 
 
 (20:52) In de jaren 40 en 50 wordt de Limburgse Lies overspoeld door honderden liefdesbrieven. Wie was deze mysterieuze vrouw die zoveel verlangen opwekte? En hoeveel vrijheid had zij in die tijd eigenlijk om te kiezen? De zesdelige podcast Liefste Lies vertelt haar verhaal en schetst tegelijkertijd een hedendaags portret van liefde, vrijheid en het verlangen om iets te zijn in het leven. 
Deze serie werd gemaakt door Heleen Hummelen en Wieky de Boer. De serie is een coproductie van Autres Directions, Aldus’ producties en OVT en is mogelijk gemaakt door financiële steun van het NPO-fonds en het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten. 
 
Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/16-03-2025.html# 

(01:05) De Franse president Macron pleitte deze week tijdens een Europese top voor een sterk Europa met Frankrijk in een voortrekkersrol. Eerder al, in de tijd van Charles de Gaulle, wilde Frankrijk niet afhankelijk zijn van Amerika als het om de Europese veiligheid gaat. Hoe schatplichtig is Macron aan de generaal De Gaulle? Historicus en Frankrijkkenner Niek Pas is te gast. 
 
(11:55) De Europese Unie heeft, als reactie op de Amerikanen, importheffingen aangekondigd. Amerikaanse spijkerbroeken worden daardoor duurder. Hoe komt het eigenlijk dat de spijkerbroek zo'n ongeëvenaard populair kledingstuk is geworden? Kunsthistoricus en conservator mode bij het Centraal Museum Utrecht Ninke Bloemberg vertelt. 

(19:38) De spiritueel leider van het boeddhisme, de Dalai Lama, is bijna negentig en heeft ondanks zijn verheven status niet het eeuwige leven. Hij weet zeker dat hij zal reïncarneren in een persoon afkomstig uit de ‘vrije wereld’. Hoe werd de huidige Lama een symbool van vrede en verzet?  
 
(32:22) De column van Sana Valiulina 
 
(36:24) Aankomende 5 mei vieren we 80 jaar bevrijding. Onze democratie werd gered van de nazi’s. Toch zitten er ook schaduwkanten aan de bevrijding: de hongerwinter, vergisbombardementen en zelfs geallieerde oorlogsmisdaden. Moeten we nog steeds alleen maar dankbaar zijn? Christ Klep schreef De lange bevrijding van Nederland, en is te gast.  
 
Meer info: https://www.vpro.nl/programmas/ovt/luister/afleveringen/2025/16-03-2025.html#