Vox Artistica Kültür Sanat

Her ne kadar kimi kaynaklarda flanörlük bir nevi aylaklık veya amaçsızlık olarak tanımlansa da aslında flanörün amacı zaten belli bir amaç içinde olmadan kenti keşfetmektir. Dolayısıyla günümüzde flanör, bir kent okuyucusu, kent yorumcusu olarak ortaya çıkmaktadır.

Sıradan bir izleyicinin gözünde bale dünyası; tüllerin, ışığın ve ruhani bir zarafetin fantazmagorisidir. Yerçekiminin askıya alındığı, kadın bedeninin idealize edilmiş bir güzellik aracına dönüştüğü bir dünyadır bu. Ama Edgar Degas, 19. yüzyılın sonlarında bakışlarını Paris Operasına çevirdiğinde bu illüzyonu sürdürmenin aksine perdeyi aralayarak ardındaki ağır işçiliği, toplumsal çaresizliği ve bilimsel incelemeyi gözler önüne serer.

Viktorya döneminin önemli figürlerinden biri olan William Morris sanat, tasarım ve sosyal adalet alanlarında etkisi hala hissedilen çok yönlü bir dahidir. Sanat ve El Sanatları Hareketi'nin de kilit figürlerinden biri olan Morris, endüstriyel seri üretimin zirvede olduğu bir dönemde el işçiliğini savunarak tasarıma ve üretime yeni bir soluk getirmiştir.

Umut, siyaseti, iyi olma söylemini ve sürdürülebilirlik ideallerini “yarın” yanılsamasıyla ayakta tutan, hayatta kalmış son ideolojiye dönüşmüştür. Ancak umudun verdiği teselli, değişimi değil, felci sürdürür. Umudu terk edip umutsuzluğa kapılmak, yaşamı söndürmez, aksine berraklığı geri kazandırır; vaatlerin boşluğunu açığa çıkarır ve tesellisiz bir yaşamın ihtimalini görünür kılar.

Samuel Beckett'in Molloy ve Malone Ölüyor romanlarını takip eden üçlemesinin son kitabı Adlandırılamayan, bireyin kendini tanımlama ve adlandırma arayışının öyküsüdür. Beckett umutsuz bir dünyada anlam bulmaya çalışan anlatıcının parçalanmış ve kaotik bilincini iletmek için tekrarlama, kelime oyunları ve anlamsız dil gibi çeşitli stilistik araçlar kullanarak edebi deneyimin sınırlarını zorlar.

Edebi metinleri ve çevre arasındaki ilişkiyi inceleyen disiplinlerarası bir alan olan ekoeleştiri, edebiyatın sadece insan deneyimini değil, aynı zamanda doğayı da yansıttığını savunur. Edebi eserlerdeki doğal imgeler, metaforlar ve temalar, yazarın ve toplumun doğa algısını yansıtır. Bu yönüyle ekoeleştiri, edebiyatın çevre sorunlarına dikkat çekme ve farkındalık yaratma potansiyelini vurgular. Nitekim Endüstri Devrimi ile birlikte doğanın tahribatı ve kaynakların hızla tüketilmeye başlanması, Amerikan Edebiyatı’nda sıklıkla ele alınarak çevre sorunlarına dair bir bilincin gelişmesine katkıda bulunmuştur.

Ludwig Wittgenstein'ın "Tractatus Logico - Philosophicus"u, dil ve gerçeklik arasındaki karmaşık ilişkiyi keşfeden 20. yüzyıl felsefesinde temel bir eser olarak kabul edilir. Farklı bir veciz üslupla, Wittgenstein dilin sınırlarına değinir, konuşulabilecek şeylerin açık ve net olması gerektiğini vurgularken, konuşulamayanların mantıksal tartışmanın sınırlarının ötesinde olduğunu belirtir. Ünlü cümlesinde "Konuşamadığımız konuda sessiz kalmalıyız" diyerek insan deneyiminin anlatılamaz yönlerini kabul etmenin önemini vurgular.

Düşünsel cesareti, entelektüel derinliği ve sanatla kurduğu benzersiz bağ ile çağının ötesinde bir figür olan ve dil, cinsellik ve siyasete dair bakış açısı hâlâ etkisini sürdüren, zamanımızın en önemli düşünürlerinden biri olan Susan Sontag’ı inceliyoruz.

Epik tiyatro, metalaşmış görüntülerin pasif bir kabulünü teşvik eden gösteriye karşı, toplumsal anlatıları yadırgatma yoluyla açığa çıkararak seyircilerin çevrelerindeki dünyayı sorgulamalarını ve etkileşime girmelerini amaçlar. Görüntünün gücünün giderek arttığı bir dünyada Brecht’in tiyatrosu, görsel kültürün eleştirel bir analizini yapmak ve yabancılaştırıcı etkilerine karşı koyabilmek için önemli bir araçtır.

Sinemayı takdir etme konusunda farklı yaklaşımlar sunan iki kavram. Filmbrolar genellikle Quentin Tarantino veya Christopher Nolan gibi yönetmenlerin maskülen klasiklerine yönelir, şık aksiyon ve cesur anlatımları vurgularlar. Öte yandan, sinefiller film yapımının sanatına daha derinlemesine iner, çeşitli türleri, yönetmenleri ve kültürel bağlamları keşfeder, incelikleri ve film tarihini takdir ederler. Filmbrolar eğlence değerini önceliklendirirken, sinefiller genellikle teknik, anlatım derinliği ve duygusal etki üzerine odaklanırlar.

Julia Kristeva'nın isyan kavramı, dönüşüm ve yaratıcılıkla ilgilidir, sürekli sorgulama ve yenilenme sürecine dayanır, bireysel, dilbilimsel ve toplumsal düzeylerde kendini gösterir. Hem bireysel hem de kolektif bağlamlarda daha büyük bir özgünlük ve yenilik elde etmenin bir yoludur.

Kuşkusuz kaset kültürü, müziği üretme ve dinleme biçimlerini köklü bir şekilde değiştirdi. Kasetin müzik dünyasına getirdiği özgürlük ve dönüşüm, evde kayıt kültüründen müzik dinleme deneyiminin kişiselleştirilmesine ve yeni müzik türlerinin oluşumunun önünü açmasına kadar geniş bir etki alanı yarattı.

Günlük hayatta kullanılan cümle kalıplarından kelimelere, gündelik alışkanlıklardan zaaflara, toplumsal endişelerden yasaklara, dinlenilen müziklerden izlenilen filmlere, popüler şarkılardan kıyıda köşede kalmış naif şiirlere, kıyafetlerden yeme içme kültürüne, aşkı yaşama biçiminden nefrete, gündüz uyanık kalıp gece uyumaya kadar tüm seçimler aslında insanlara kolektif olarak dayatılan totalitarizmin gözle görünür örnekleridir. Türk yazar ve psikolog Gündüz Vassaf bu örnekler üzerinden totalitarizmin yalnızca bir siyasi baskı değil, aynı zamanda gündelik hayata dahi derin tesirleri bulunan bir güç olduğunu söyler.

Türk Seramik Sanatı ve Türk Sanat Tarihi’nin en unutulmaz isimlerinden, kendinden sonraki kadın sanatçılara yol açan, Şakir Paşa Ailesinin üyesi Füreya Koral’ın köklü bir Osmanlı ailesinin ferdi olarak başlayan ve bir Cumhuriyet kadını olarak devam eden renkli, zorlu ve sanat dolu hayatının köşe taşlarını inceledik.

Ana Karakter Sendromu (AKS) kültürel anlatılar, teknolojik algoritmalar ve benliğin metalaştırılmasıyla şekillenen; bireysellik ve topluluk algımızı parçalanmış, performatif bir tiyatroya dönüştüren modern bir kimlik krizini yansıtmaktadır. Oysa rollerimizi izole kahramanlardan kolektif bir anlatının katılımcılarına dönüştürerek hem kişisel hem de paylaşılan deneyimleri zenginleştirebiliriz.

Hızlı sosyal ve kültürel değişimlerin yaşandığı Caz Çağı’nda geleneksel değerlere meydan okuyan caz müziği, değişimin sembolü haline gelmiştir. O dönem yaygın olan ırkçılık, caz müziğine karşı olumsuz tutumların oluşmasına neden olurken, Afro-Amerikan kökenli caz müziği ahlaksızlıkla, kötü alışkanlıklarla ve toplumsal çöküşle ilişkilendirilmiştir. Şaşırtıcı bir şekilde bazı eleştirmenler cazı ve onunla ilişkili dansları hastalıklı ve kusurlu olarak görmüşlerdir.

Sigmund Freud psikanalitik çalışmaları ile adeta arkeolojik bir kazı yaparmışçasına, titizlikle bilinç dışının katmanlarını, insan davranışını şekillendiren gizli arzuları ve ilkel içgüdüleri ortaya çıkarmıştır. Freud'un eklektik objeler ve antikalarla dolu çalışma odası da zihnin derinlikleri ile insan bilincinin ortaya çıkması arasında sembolik bir köprü olarak durmaktadır. Heykeller ve antik objelerle süslenmiş oda, Freud’un insan tarihine duyduğu ilgiyi ve antik medeniyetleri analiz etme ile insan psikolojisinin karmaşıklığı arasında çizdiği paralellikleri yansıtır.

İyi bir liderde zalimlik, merhametten daha kıymetli bir özellik olarak kabul edilebilir mi? Machiavelli, 16. yüzyılda yazdığı ve bugün hala okunan Prens (İtalyanca orijinal adı Il Principe) adlı eserinde tam da bunu kabul ediyordu. Ona göre, korkulmak, sevilmekten çok daha mühimdi.

Kapitalist bolluk kültürü, sınırsız tüketimle mutluluk vadeder. Oysa Barry Schwartz’ın anlattığı gibi, seçenek fazlalığı günümüzde çoğu zaman mutluluk yerine mutsuzluk doğuruyor. Sonsuz seçenekler dünyasına sadece bir tık kadar uzaklıkta olan birey, arzularının her an tatmin olması için sürekli bir mücadele veriyor. Bu mücadele, sanki bir labirentin içinde sürekli koşmak gibi; ne kadar çabalarsanız çabalayın, bitiş çizgisi hiçbir zaman görünmüyor. Sonuç ise çoğu zaman tatmin edilemeyen bir yorgunluk ve huzursuzluk.

Sevinç Türkmen, Ethica’yı referans alarak ve Spinoza’nın izinden giderek oluşturduğu eserinde, aşkın ontolojisi üzerine kapsamlı ve akıcı bir düşünme sunuyor.

Bonsai, yaratıcılık ve doğanın kırılgan ama güzel bir dengede nasıl bir arada var olabileceğine dair sessiz ve canlı bir ders sunar.

İnsan-olmayan hayvanlarla kurduğumuz ilişkilerde çoğunlukla dil denen şeyin insana içkinliği üzerinden öteki tarafla kuracağımız iletişimin sınırlarına işaret edilir. Dil, komplike yapısıyla ve tarih içerisindeki aktarımıyla bizi diğer türlerden ayıran ve hatta başat konuma yerleştiren en önemli unsur olarak kabul edilir. Hatta denir ki dil, kültürü de biçimlendirmiştir.

Kadim korkulardan modern hayranlıklara kadar vampir efsaneleri, toplumsal değişimleri ve insan statülerini aktararak sürekli olarak gelişiyor. Anlatılacak hikayeler olduğu sürece vampir efsanesi kolektif hayal gücünde gelişmeye de devam edecek. Özünde vampirler, herhangi bir çağın kaygılarını ve arzularını yansıtabilmek için şekillendirilebilir olmaları nedeniyle zamansız varlıklar olarak karşımıza çıkıyor. Bu nedenle vampir efsaneleri hala güncelliğini koruyor ve birçok kitapla filme konu oluyor.

Kötülük nedir? Her zaman kötülüğün altında bir neden yatar mı? Kim, ne için kötüdür? Kötülük doğuştan gelen ve nesilden nesile aktarılan bir gen midir yoksa sonradan öğrenilen bir olgu mudur? Kötülük olarak adlandırılan davranışlar ve durumlar herkesin hemfikir olduğu nesnel bir durum mudur? İyi veya kötü insan yok, iyi ve kötü durumlar mı vardır? Kötülüğün toplumsal boyutu nedir? Tüm bu soruları, Şükrü Erbaş’ın "Köylüleri Niçn Öldürmeliyiz?" şiiri üzerinden sorgulayabiliriz.

İkonik Fransız imparatoru Napoleon Bonaparte ve Stendhal'ın "Kırmızı ve Siyah" romanının hırslı kahramanı Julien Sorel, ilk bakışta birbirinden çok farklı kişiler gibi görünseler de ortak bir paydada buluşurlar: mimetik arzu.

Joachim Trier’in filmi içerdiği motifler özelinde farklı çözümlemelere teşneyken, filmin ana sac ayaklarından biri olan “ev” üzerine yapılacak irdelemede Gustav’ın ev ile olan ilişkisi Sigmund Freud’un “tekinsiz” kavramıyla ilişkilendirilebilir. 

Shakespeare'in varlığı konusu yüzyıllardır akademisyenleri ve hayranları cezbeden bir konu. Çalışmaların geniş portföyü ona atfedilirken, bazıları yazarlığını sorgulamakta ve biyografisindeki tutarsızlıkları öne sürmekte. Shakespeare'i çevreleyen gizem, zaten klasik haline gelmiş olan eserlerine ek çekicilik katmakta...

Simone de Beauvoir'nın cinsiyet üzerine felsefesi, feminist varoluşçuluğun temelinde yer alır. Onun 1949 yılında yayınlanan "İkinci Cins" adlı eseri, kadın kimliğinin patriarkal bir toplum içinde nasıl konumlandırıldığını ele alır.

Kurucusu Sylvia Beach’in ve feminist yazımına ve modern edebiyatın oluşumuna alan açan bir kültürel merkez olarak öne çıkan ikonik kitapçı Shakespeare & Company'nin izini sürüyoruz.

Orta Çağ'ın ünlü eserlerinden "Leydi ve Tek Boynuzlu At" olarak bilinen altı parçalı duvar halısı serisinin gizemi nedir? Bu halılar zengin sembolizmiyle ve karmaşık detaylarıyla neyi yansıtır?

Albert Camus, eserleri Sisifos Söyleni, Yabancı ve onun absürdizm felsefesi üzerine.

Kültür sanat platformu Vox Artistica'nın içeriklerini artık sesli olarak da dinleyebileceksiniz. Her hafta güncellenen podcast kanalımızla karşınızdayız.