VnExpress Podcasts: Giải mã

Nghiên cứu não bộ chỉ ra thùy trán - vùng kiểm soát cảm xúc hoàn thiện muộn nhất ở người - lại là nơi thoái hóa đầu tiên, khiến người già mất đi "phanh hãm" tâm lý và dễ khóc dỗi như trẻ lên ba.

Biết cách ra biển tìm thức ăn khi hạn hán và linh hoạt vứt bỏ vũ khí săn voi lớn để chế tác lao nhỏ săn mồi, người tiền sử châu Phi thoát cảnh diệt vong, trở thành tổ tiên duy nhất của con người hiện đại.

Bàn chân co quắp chỉ 10 cm được ca tụng là tuyệt sắc vì nó được xem là vốn liếng để chọn chồng danh giá, phô trương đẳng cấp và tránh bị cả làng ruồng rẫy.

Từng dựng kim tự tháp 70 mét và tính chuẩn quỹ đạo hành tinh, người Maya vẫn rơi vào ngõ cụt do chỉ dùng khoa học vào nghi lễ tôn giáo thay vì tạo ra công cụ phát triển xã hội.

Hơn 200 khối sa thạch rải rác giữa thung lũng Mường Hoa như một thư viện cổ còn nguyên vẹn, nhưng toàn bộ "ngôn ngữ" khắc trên đó đã thất truyền, thách thức giới khảo cổ suốt một thế kỷ qua.

Sinh ra từ nỗi sợ tiền sử, con rồng biến đổi thành thần linh ban mưa ở phương Đông và quỷ dữ ở phương Tây, phản chiếu chính góc nhìn thế giới của con người.

Cùng chia sẻ một tổ tiên chung, nhưng trong khi tổ tiên chúng ta mở rộng mạng lưới để sống sót, người Neanderthal lại tự cô lập và dần bị "hòa tan" dòng gen khiến họ không thể trở thành chủ nhân của thế giới hiện đại.

Dù mang góc nghiêng nguy hiểm và gồng mình qua 4 trận siêu động đất, tháp Pisa vẫn đứng vững nhờ lớp đất bùn nhão dưới chân - thứ từng làm nghiêng công trình nhưng lại vô tình trở thành bộ "giảm xóc" khổng lồ.

Làn da trắng bệch vì thiếu máu, gò má đỏ rực vì sốt cao và thân hình gầy rộc vì suy kiệt – những triệu chứng tàn khốc của bệnh lao được giới thượng lưu Châu Âu thế kỷ 18 - 19 tôn vinh thành vẻ đẹp thanh cao bởi sự ngộ nhận y học lúc bấy giờ.

Năm 2011, giữa lúc Bitcoin bắt đầu thu hút sự chú ý của thế giới, người sáng lập với bút danh Satoshi Nakamoto bất ngờ biến mất và tạo ra cuộc truy lùng danh tính suốt 15 năm.

Từng hứa chỉ có một vợ, nhưng cuộc hôn nhân giữa vua Bảo Đại và Nam Phương Hoàng hậu cuối cùng vẫn đổ vỡ bởi những mâu thuẫn âm ỉ trong hoàng cung, biến động thời cuộc và bản tính đa tình của vị vua cuối cùng.

Qua phân tích bề mặt, giới nghiên cứu phát hiện người Khmer cổ mài đá bằng cát và nước, giúp 10 triệu tấn sa thạch Angkor Wat tự gắn kết bằng trọng lượng, có thể trường tồn ngàn năm.

Trong hàng triệu năm tiến hóa, kích thước lớn từng là lợi thế giúp nhiều loài thống trị hệ sinh thái, nhưng cũng khiến chúng dễ tổn thương trước biến đổi môi trường, các cuộc tuyệt chủng và sự xuất hiện của con người.

Khi đối mặt nỗi sợ, hạch hạnh nhân sẽ tiết loại hormone có thể "ngắt cầu dao" tư duy logic và vô hiệu hóa tri thức, khiến tội phạm lừa đảo dễ dàng cướp quyền kiểm soát tâm trí của nạn nhân.

Theo các nghiên cứu khoa học, thay đổi nhỏ từ trục quay Trái Đất đã triệt tiêu gió mùa ẩm, bóp nghẹt nguồn nước và biến thảo nguyên Sahara xanh mướt thành sa mạc cát khổng lồ rộng 9,5 triệu km².

Khoa học chứng minh con người không thuần thiện cũng chẳng thuần ác, mà là một sinh vật lưỡng cực.

Các nghiên cứu chỉ ra con người ghi nhớ nỗi buồn dai dẳng hơn chuyện vui do cơ chế sinh tồn tiến hóa buộc não phải ưu tiên mối nguy hiểm, kết hợp cùng các hormone stress âm thầm "đóng dấu ưu tiên" lên cấu trúc não bộ.

Từ giả thuyết bọt khí methane làm mất lực nổi của tàu đến những "bức tường" sóng độc, được cho là nguyên nhân khiến tàu thuyền và máy bay gặp nạn tại vùng biển Bermuda.

Cơn hưng phấn hóng drama bắt nguồn từ việc não bộ giải phóng dopamine, biến các bê bối thành 'thức ăn nhanh' tinh thần. Đây là cơ chế mượn vấp ngã của người khác làm 'chiếc van xả áp' cho tâm trí quá tải.

Từ không kích đến xây dựng hàng rào McNamara và thực hiện Việt Nam hóa chiến tranh, Mỹ xoay xở mọi kịch bản quân sự đối phó với sức mạnh bền bỉ của đường Trường Sơn nhưng vẫn thất bại.

Dù đổ xuống hàng triệu tấn bom và sử dụng những công nghệ tối tân nhất thời bấy giờ, Mỹ vẫn bất lực trước sức mạnh của lòng dân, sự sáng tạo và chiến thuật biến hóa tài tình của quân dân Việt Nam dọc dải Trường Sơn.

Cùng với rào cản đạo đức, tỷ lệ thất bại lên đến 98% và những đột biến di truyền tích tụ qua nhiều thế hệ là cái giá quá đắt mà các nhà khoa học cảnh báo cho những giấc mơ nhân bản để bất tử.

Trái với nhận định Mặt Trăng luôn cằn cỗi và im lìm về từ tính, các nghiên cứu mới nhất cho thấy những lớp đá giàu titan nằm sâu trong lòng đất có thể là chìa khóa tạo ra các đợt bùng phát từ trường cực mạnh trên Mặt Trăng.

Ngay cả khi bạn nằm bất động, não bộ vẫn tiêu thụ lượng năng lượng khổng lồ để duy trì những "tab chạy ngầm" từ lo âu đến những quyết định vụn vặt, biến ngày nghỉ của bạn thành một cuộc marathon tâm trí âm ỉ.

Không cần chất kết dính, những phiến đá 26 tấn vẫn đứng vững suốt 600 năm nhờ kỹ thuật đắp vòm bằng đất và xếp đá hình múi bưởi độc đáo, biến nơi đây thành pháo đài đá vô tiền khoáng hậu.

Nghiên cứu cho thấy hơn 50% người Mỹ tin vào ít nhất một giả thuyết vô căn cứ. Phải chăng đây không phải là vấn đề về kiến thức, mà là một "lỗi phần cứng" của bộ não con người trong nỗ lực tìm kiếm sự an toàn?

Thế kỷ XII, các nhà thám hiểm phương Tây tin rằng trong các dãy núi Syria, tồn tại một nhóm sát thủ được cho sử dụng thuốc phiện để sở hữu kỹ năng ám sát tinh nhuệ, khiến cả Trung Đông khiếp sợ.

Từng cai trị gần một nửa dân số toàn cầu trên lãnh thổ trải dài ba châu lục, đế quốc Ba Tư dưới thời Cyrus Đại đế đã thiết lập một mô hình quản trị đa sắc tộc mẫu mực chưa từng có trong lịch sử.

Khi lặn xuống rãnh Mariana, cơ thể đối mặt với áp suất tương đương 10 con voi đè lên đầu ngón tay, nghiền nát mọi khoang chứa khí như phổi và xoang mũi.

Nhận ra những điểm vô lý về kích thước và quỹ đạo trong mô hình cũ, nhà thiên văn học Nicolaus Copernicus đề xuất thuyết nhật tâm vào thế kỷ XVI, xem Mặt Trời là trung tâm của vũ trụ, đặt nền móng cho một cuộc cách mạng khoa học.

Từng có ý tưởng về một ngôn ngữ chung, tuy nhiên, phương thức giao tiếp này luôn tách nhánh theo địa lý, lịch sử và nhu cầu khẳng định bản sắc của mỗi cộng đồng.

Các học giả tìm thấy những mảnh ghép tương đồng giữa nhân vật Tôn Ngộ Không với loài thủy quái trong lịch sử cổ đại Trung Hoa và thần linh của Ấn Độ.

Vượt qua các thuyết âm mưu, các nghiên cứu gần đây đang dần bóc tách lớp màn bí ẩn về âm nhạc và ký tự ẩn trong những kiệt tác bất hủ của Leonardo da Vinci.

Công nghệ laser LiDAR phát hiện 60.000 công trình gồm nhà ở, pháo đài và kim tự tháp ẩn dưới rừng già, chứng minh người Maya từng kiến tạo 'siêu đô thị' mật độ cao, liên kết chặt chẽ thay vì sống rải rác như giả thuyết cũ.

"Lên đồng" xuất phát từ một trạng thái biến đổi ý thức đặc biệt, khiến não bộ tạm thời rời xa thực tại để sống trọn vẹn trong thế giới của niềm tin tâm linh.

Geisha ban đầu là nam giới (Taikomochi), từng thịnh hành vào thế kỷ 18, tuy nhiên, họ nhanh chóng mất ưu thế khi Geisha nữ xuất hiện với sự tự do, tươi mới.

Thay vì bắt đầu vào mùa xuân theo quy luật tự nhiên, người La Mã cổ đại chọn ngày 1/1 làm mốc năm mới, gắn với thần Janus, biểu tượng của sự khởi đầu.

Kinh Thánh không ghi chép ngày sinh cụ thể, trong khi dữ liệu thiên văn và lịch sử gợi ý Chúa Jesus có thể chào đời vào mùa xuân hoặc thu, thay vì mùa đông như quan niệm phổ biến.

Gần 100.000 người bị cho là "phù thủy" đã bị bắt giam từ thế kỷ 15 đến thế kỷ 17 ở châu Âu, những người được xem là nguyên nhân gây ra thiên tai, dịch bệnh.

Một linh mục ở Vatican từng khẳng định mình xem được cảnh Chúa bị đóng đinh qua một "cỗ máy thời gian" bí mật mà đến nay chưa ai chứng minh được có thật hay không.

Hơn 30 năm trước, Cửu Long Thành là khu dân cư có mật độ gần 1,2 triệu người mỗi km2, những tòa cao tầng mọc lên không cần kiến trúc sư, không chính quyền quản lý và tách biệt với thế giới bên ngoài.

Để biến các nhà ngoại cảm thành điệp viên, CIA từng tiêu tốn hàng chục triệu USD, tạo ra những câu chuyện kỳ lạ khiến giới tình báo bối rối.

Năm 1977, các nhà thiên văn học phát hiện tín hiệu sóng vô tuyến lạ kéo dài 72 giây, gần với tần số hydro và không bao giờ lặp lại.

Với thiết kế tinh vi, đi trước thời đại, nhiều người cho rằng đã có một thế lực siêu nhiên xây dựng kim tự tháp, trong khi giới khoa học bác bỏ quan điểm này.

Từ một hiệu cầm đồ, chú Hỏa, hay còn gọi là Hui Bon Hoa, dần lấn sang lĩnh vực bất động sản khi nhìn thấy tiềm năng những khu đất “vàng” giữa lòng Sài Gòn – Chợ Lớn.

Nhiều người kể rằng họ từng bị người ngoài hành tinh bắt cóc và đánh cắp ký ức, khiến một quãng thời gian gần như biến mất, tuy nhiên, khoa học có nhiều cách giải thích khác.

Trong 50 năm, người dân ở Ohio, Mỹ, thường xuyên nhận được nhiều bức thư nặc danh tố cáo và đe dọa bí mật của nhiều người trong vùng, nhưng danh tính người đứng sau vẫn là một ẩn số.

Được Liên Xô sản xuất vào thời kỳ Chiến tranh lạnh, hệ thống Perimeter với đầu đạn phát tín hiệu vô tuyến, có thể kích hoạt các vũ khí hạt nhân mà không cần con người ra lệnh.

Từ một cuộc thăm dò chính trị của nhà Hán, mạng lưới đường xá phục vụ giao thương xuất hịện kéo dài hơn 6.000 km từ đông sang tây, đi qua 4 đế chế hùng mạnh nhất thế giới cổ đại.

Bắt nguồn từ mong muốn được chết trong danh dự, từ thế kỷ 12, các samurai chọn nghi lễ mổ bụng để kết liễu đời mình như một truyền thống.

Trong một đêm, hoàng gia Nepal mất 9 thành viên, tuy nhiên, toàn bộ quá trình chỉ kéo dài một tuần và kết thúc bằng một bảng báo cáo 6 trang, dấy lên nhiều nghi ngờ về hung thủ thật sự.

9 người leo núi chết bí ẩn vào năm 1959, không ai biết vì sao họ xé lều bỏ đi trong đêm lạnh âm 30 độ C, thi thể khoả thân nằm rải rác trong tuyết sâu.

Phù Nam được cho là đã phát triển hùng mạnh về kinh tế - xã hội suốt 5 thế kỷ, với 10 nước chư hầu, trước khi suy tàn một cách bí ẩn vào thế kỷ IV.

Cộng đồng tình báo Mỹ từng đưa ra nhiều dự báo về âm mưu khủng bố, trong đó có cảnh báo của giám đốc CIA rằng sẽ có từ 5 đến 15 vụ tấn công vào nước này.

Xuất hiện vào năm 2014, Cicada 3301 được cho là một trong những thử thách kỳ lạ nhất trên Internet, chưa ai giải thành công chuỗi câu đố này và chủ nhân của nó vẫn chưa được vén màn.

Thành cổ Quảng Trị trải qua 328.000 tấn bom đạn, trung bình mỗi chiến sĩ quân giải phóng hứng chịu 100 quả bom, 200 quả đạn pháo trong suốt 81 ngày đêm giằng co với quân lực Việt Nam Cộng hoà.

Các nghiên cứu chỉ ra những người sử dụng chatbot AI để làm việc có hoạt động não yếu nhất, dẫn đến suy giảm khả năng tư duy phản biện, trí nhớ kém.

Mỗi ngày hơn 100 thi thể ở vùng Varanasi được hoả táng bên bờ sông Hằng, cách đó không xa, người dân dùng nước phục vụ ăn uống, dù đây là một trong những con sông ô nhiễm nhất thế giới.

Viêm não Lethargica từng là một đại dịch ám ảnh châu Âu đầu thế kỷ 20, nhưng đến nay giới khoa học vẫn chưa tìm ra nguyên nhân thật sự khiến nhiều người buồn ngủ đến tử vong.

Với ngân sách gần 4 tỷ USD mỗi năm , DARPA được ví như "bộ khoa học điên rồ" của Lầu Năm Góc, với nhiệm vụ nghiên cứu các đột phá quân sự đi trước thế giới từ 20-25 năm.

Khoa học cho rằng những đứa trẻ sinh trưởng trong môi trường hoang dã sẽ khó hồi phục khả năng ngôn ngữ của loài người, nhưng cũng không thể giao tiếp như động vật.

Để tránh việc say độ cao, các nhà chinh phục Everest thường mất vài tháng lên xuống các độ cao khác nhau, để toàn bộ cơ thể tìm cách thích nghi với không khí loãng.

Có 3 người Mỹ từng nhìn thấy một kim tự tháp màu trắng khổng lồ ở Trung Quốc, dấy lên nhiều cuộc tranh cãi về sự tồn tại của một kỳ quan có thể tồn tại.

Qua đời đột ngột ở tuổi 35, thiên tài âm nhạc Mozart bị chôn trong mộ tập thể, không qua khám nghiệm, có hơn 100 giả thuyết về cái chết của ông.

Những chiếc hố với độ sâu hàng trăm mét xuất hiện trên khắp thế giới, nuốt chửng người và hạ tầng, chủ yếu xuất phát từ sự hoà lẫn của nước mưa và các lớp đá vôi.

Giới khoa học nghi ngờ ký ức có thế sai lệch khi chứng kiến nhiều người tự nhận mình là hung thủ dù chưa từng giết người.

Các nghiên cứu mới nghiêng về giả thuyết Thục Phán là người Tày cổ, thay vì là người đất Ba Thục, thuộc Tứ Xuyên, Trung Quốc ngày nay.

Hàng trăm tượng đá Moai nặng 82 tấn từng được di chuyển hàng cây số mà không cần máy móc. Sau nhiều thập kỷ tranh cãi, giới khảo cổ bắt đầu tìm thấy bằng chứng về việc "đi bộ" của bức tượng.

Mỗi tôn giáo đều tồn tại hình dung riêng về địa ngục, trong đó, Ấn Độ giáo tin có 28 tầng, còn Đạo giáo và Phật giáo lại đề cập đến con số 18.

Nhà giải phẫu học người Mỹ Leonard Hayflick từng chứng minh rằng con người không thể sống quá 125 tuổi. Vì sao lại như vậy?

Suốt 10 năm leo sâu, cắm rễ trong chính quyền Ngô Đình Diệm, tình báo Phạm Ngọc Thảo vẫn được tin tưởng giao trọng trách, thăng đến hàm đại tá.

Để đi được trên mặt nước, một người đàn ông 75 kg phải đẩy 3,5 kg nước mỗi bước chân, di chuyển 40 km/h, điều này được cho là đi ngược lại định luật vạn vật hấp dẫn.

Trong suốt hơn hai thập kỷ, Mỹ mở 2 chiến dịch "xoá sổ" Củ Chi, đổ xuống khoảng 330 trận càn, 500.000 tấn bom, 480 tấn chất độc hóa học nhưng vẫn không thể đánh sập “mê cung dưới lòng đất".

Có giả thuyết cho rằng con người chỉ dùng 10% não bộ, tuy nhiên, nhiều nhà khoa học lần lượt bác bỏ nghi vấn này.

Khi nối liền các công trình cổ đại như kim tự tháp Ai Cập, đảo Phục sinh Chile, đền Angkor Wat sẽ có được một đường thẳng được cho là mang "năng lượng Trái đất". Những đường thẳng này có thực sự tồn tại?

Bỗng linh cảm người em song sinh gặp nguy hiểm, Gemma, 15 tuổi, cảm thấy thôi thúc phải chạy vào phòng tắm, cô phát hiện em gái bất tỉnh, đã chìm dưới nước.

Sau 73 giây trên không trung, tàu con thoi Challenger của Mỹ phát nổ, để lại nhiều nghi vấn về việc NASA cố tình phóng con tàu dù biết có rủi ro.

Rất ít sử liệu chép lại cụ thể cái chết của vua Quang Trung, giới nghiên cứu phản bác giả thuyết ông bị vợ hoặc vua Càn Long đầu độc.

Lisa là chiếc máy tính đầu tiên có giao diện đồ họa người dùng do Apple sản xuất, nhưng có tin đồn hãng này từng âm thầm khai tử 2700 chiếc xuống một bãi rác mà không rõ nguyên nhân.

Những lần đổi họ của các dòng tộc lớn trong lịch sử hay các đợt ban quốc tính vào thời Nguyễn lý giải vì sao cứ ba người Việt Nam thì có ít nhất một người họ Nguyễn.

Hơn 1500 cặp song sinh được sử dụng trong các thí nghiệm của "bác sĩ tử thần" Mengele, họ bị ép mang thai, tiêm thuốc độc và trải qua nhiều cuộc phẫu thuật tàn bạo.

Giới sử học có nhiều giả thuyết quanh việc Nguyễn Ánh chạy đến Côn Đảo, vì thế lời đồn ông giam vợ vì can ngăn mình cầu viện người Pháp, sau đó ném con, có thể không đúng.

Các nghiên cứu chỉ ra nguyên nhân khiến các nhân viên ngoại giao Mỹ đau đầu dữ dội và nghe thấy các âm thanh lạ vào ban đêm đến từ vi sóng hoặc chứng phân ly tập thể vào cuối năm 2016.

Phất lên nhờ bán các thanh tà vẹt xây cầu Long Biên, Bạch Thái Bưởi là người đầu tiên sở hữu ôtô ở Hà Nội, khi mất ông để lại khối tài sản dài đến 30 trang di chúc cho con cháu.

Nhiều người tin rằng chính phủ Mỹ từng cố che giấu sự thật về một chiếc đĩa bay đã rơi ở New Mexico, có nhiều mảnh vỡ lạ sót lại và những thi thể có đầu to bất thường.

Đứng đầu phái chủ chiến khi thực dân Pháp xâm lược, Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường dùng quyền lực thao túng triều đình, phế lập vua theo ý muốn, tạo nên thời kỳ "tứ nguyệt tam vương" rối ren.

Từ cuối năm 1870, Edison đã cố gắng phát triển chiếc "điện thoại ma" bằng cách khuếch đại âm thanh phát ra từ chiếc máy quay đĩa.

Người vợ thứ tư của Nguyễn Trãi trong lúc chạy trốn đại nạn đã sinh ra một người con trai, là nhánh ở Hà Nội ngày nay, giới nghiên cứu cho biết có thể vẫn còn thêm hai nhánh ở Bắc Ninh và Hải Dương.

Nikola Tesla thấy các phát minh xuất hiện 3D trước mắt mình, ông có thể xoay và tách chúng thành từng mảnh bằng tâm trí, khả năng này giúp ông có nhiều ý tưởng vượt thời gian.

Có giả thuyết vua Quang Trung đã cho thêm phốt pho trắng vào hai loại vũ khí quen thuộc là hỏa hổ và hỏa cầu, khiến nhiệt độ cháy lên đến 2000 độ C, đau vào tận xương.

Con người không tiến hóa trực tiếp từ vượn, khỉ hay tinh tinh, mà là họ hàng, chỉ khi môi trường sống bị biến đổi, các loài này mới có động lực tiến hóa như con người.

Đoàn quân của vua Quang Trung chỉ mất 5 ngày để vượt hơn 600km đường bộ và đánh tan 29 vạn quân Thanh, trước khi ăn Tết lớn ở Thăng Long như đã hứa.

Hồi quang phản chiếu là khoảnh khắc bệnh nhân sắp chết đột nhiên minh mẫn, khoa học cho rằng có thể vẫn tồn tại các mạng lưới thần kinh chỉ được kích hoạt trở lại khi lìa đời.

Chênh lệch thời gian giữa cái chết của vua Chiêm Thành và ngày về của công chúa, khiến giới nghiên cứu tin rằng bà có thể không bị ép hỏa thiêu, nên khó có chuyện động lòng mà tư thông.

Chu kỳ quay của mặt trăng xấp xỉ 29,53 ngày một tháng, dẫn đến khái niệm "tháng thiếu", âm lịch Việt Nam có liên tiếp 8 tháng chạp thiếu đến năm 2033.

Tả quân Lê Văn Duyệt là công thần triều Nguyễn, mất được ba năm vẫn bị xử tội, mộ san bằng, xiềng lại bằng xích, khắc tội trạng lên bia, đến thời Tự Đức mới được giải oan.

Các học giả Trung Quốc cổ đại giải thích thứ tự 12 con giáp bằng mối quan hệ giữa các nhánh thiên can và các loài động vật theo hệ thống mười hai giờ cổ xưa.

Có đến 12 bà vợ, nhưng vua Khải Định chỉ có một người con, giới nghiên cứu tranh cãi quanh chuyện ông "bất lực" hoặc thích đàn ông.

Nhiều nhà khoa học nghiêng về giả thuyết thời gian là sản phẩm của não bộ, không có quá khứ hay tương lai, các sự kiện trong đời đều cùng tồn tại.