De Kist

Op de dag dat zijn moeder overleed, stond zanger en muzikant Paul de Munnik (50) ‘s avonds op het podium. ‘Die avond kon ik nog een keer vertellen hoe mooi zij kon zingen. Het was een soort eerbetoon aan haar.’ Pauls moeder had Alzheimer. ‘Dat was tragisch en pijnlijk, omdat je haar eigenlijk al tijdens het leven verliest. Maar het afscheid is daardoor wel makkelijker’, vertelt Paul aan Kefah Allush in De Kist. Toen zijn vader vijftien jaar eerder overleed aan hartfalen, had hij daar meer moeite mee. ‘Dat was echt een grote klap, omdat het plotseling was. Ik heb geen afscheid van hem kunnen nemen.’ Paul denkt nog vaak aan hem. Bijvoorbeeld dat zijn vader zo blij kon zijn. ‘Hij leefde, was tevreden. Ik zou graag wat meer als mijn vader willen zijn en het stille geluk willen kennen.’ Maar de tijd begint wel te dringen. ‘Het leven is best kort, voor hoe leuk het is.’ Juist vanwege de eindigheid moet je zorgen dat het leven hier goed is, voor jezelf en anderen. ‘Dit is wat we hebben. Hopelijk mogen we daarna verder. Maar dat zien we in de tweede ronde dan wel weer.’

Toen schrijfster Heleen van Royen (55) dertien jaar was, maakte haar vader een eind aan zijn leven. Ze ging niet naar zijn uitvaart, omdat ze boos was. ‘Hij was weggegaan zonder afscheid te nemen’, vertelt ze daarover aan Kefah Allush in De Kist. Zijn graf bezocht ze nooit. ‘Ik kon dat op een of andere manier niet.’ Pas in 2018 veranderde dat, toen haar demente moeder op 87-jarige overleed, in het bijzijn van Heleen. ‘Dat was een soort geschenk. Het was niet eng, wel heel intens en zwaar.’ Nadat haar moeder was overleden, besloot ze om haar vader te herbegraven, bij haar moeder in het graf. ‘Daardoor kon ik nu wel afscheid van hem nemen.’ Dat haar vader en moeder nu samen onder dezelfde steen liggen, vindt Heleen een fijn idee. ‘Ik heb maar dertien jaar ouders gehad, daarna niet meer. Nu heb ik weer ouders, in plaats van alleen een moeder.’ Ze komt graag bij het graf, bijvoorbeeld om te vertellen dat ze oma is geworden. Hoewel ze het moeilijk vindt om na te denken over haar eigen dood, hoopt Heleen dat ze 100 jaar wordt. Als ze tegen die tijd dement is, lijkt haar dat niet zo erg. ‘Dan verdwijn ik heel langzaam, zonder dat ik het zelf echt door heb.’

‘Hoi ome Willem!’ Regelmatig wordt Edwin Rutten (78) zo begroet. ‘Dag kleine rakker’, zegt de acteur, zanger en muzikant dan terug. Hij vindt het ‘fantastisch’ dat mensen hem nog steeds herkennen van het kinderprogramma ‘De film van ome Willem’, dat al ruim dertig jaar van de buis is. ‘Het voelt alsof ik in de lente van mijn leven zit’, zegt hij lachend tegen Kefah Allush in De Kist. Al wordt hij nu wel steeds meer met zijn neus op de eindigheid ervan gedrukt. Terugkijkend op dat leven ervaart Edwin vooral de vreugde van de ouderdom. ‘Waarbij je af en toe in de achteruitkijkspiegel kijkt en concludeert: “Het was heel mooi”.’ Soms was die achteruitkijkspiegel wat beslagen. Bijvoorbeeld toen zijn goede vriend en ‘makker’ Rogier van Otterloo overleed. Of zijn vader en daarna zijn moeder, die dement was. Hoewel dat al jaren terug gebeurde, slijten de pijn en het verdriet niet. ‘Laatst hoorde ik ineens haar lievelingsliedje: Unforgettable. Dan word ik even van mijn voeten geleld.’ De dood van vrienden en zijn ouders doet Edwin ook vooruitkijken. ‘Je bent op een gegeven moment aan de beurt. Je weet niet hoe het gaat, als je er maar voor zorgt dat je stoep schoon is. Dat er op het sterfbed niet nog dingen moeten gebeuren.’

'Het leven? Bij mij is dat filmen, op een set staan en proberen zoveel mogelijk mooie rollen te spelen. En iemand anders zijn, wat ik veel beter kan dan mezelf zijn soms', vertelt acteur Tygo Gernandt (46), bekend van talloze films en tv-series. Met Kefah praat hij onder meer over de dood van zijn vader, zo'n twaalf jaar geleden, in wie hij zich erg herkent. Tygo vertelt daarnaast over de keren dat hij zelf de dood in de ogen keek, onder meer na een heftig ongeluk. Bij de dood komt ook de gedachte aan rust bij hem op. 'Ik vind het leven best wel een gedoetje. De dood is rust, het einde van dat gedoetje.'

Royalty-journalist Marc van der Linden (51) was in de zomer van 2020 ineens zelf nieuws, omdat hij in coma in het ziekenhuis lag. Zijn moeder had een ‘onderbuikgevoel’ gehad dat er iets mis was met haar zoon, liet zijn deur openbreken en vond hem liggend op de grond. In De Kist vertelt hij aan Kefah Allush hoe zijn familie waakte bij zijn bed, omdat er een kans bestond dat Marc het niet zou halen. Pas in de weken erna drong het tot hem door hoe dicht hij bij de dood was geweest. ‘Dat besef gaf me een bepaalde rust. Als het toen afgelopen was geweest, had ik er vrede mee gehad. Ik heb een fantastisch leven gehad met hoogte- en dieptepunten. Ik heb geleefd. Maar ik ben nog lang niet klaar met het leven.’ Wanneer het einde alsnog komt, weet Marc al waar hij wordt begraven: in het familiegraf op de begraafplaats bij de Heilig Hartkerk in Vught, bij onder andere zijn ‘geweldige’ grootvader. ‘Dan lig ik in ieder geval niet alleen.’

Hoeveel tegenslag kan iemand aan in zijn leven? Veel, weet ex-rolstoeltennisster Esther Vergeer (39) uit ervaring. Als kind krijgt ze drie keer een hersenbloeding door een afwijking in haar bloedvatenstelsel en raakt ze op haar achtste verlamd. Ze kan door haar bloedvatenafwijking zelf niet zwanger worden. En een jaar geleden hoort Esther dat ze borstkanker heeft. ‘Dat kwam hard binnen’, vertelt de ex-kampioen in De Kist aan Kefah Allush. ‘Ik had zo geen zin in sores, in gehannes. Ik had er net een gevecht van zeven jaar op zitten om een kindje te kunnen krijgen. Dat is gelukt dankzij een Canadese draagmoeder. We waren zo blij met ons dochtertje Jinte. En dan krijg je vlak na haar geboorte zo’n boodschap.’ Echt bang om dood te gaan is ze niet geweest. Wel boos en gefrustreerd, als het anders dan verwacht toch mis zou gaan. ‘Dat had ik zo oneerlijk gevonden. Ik heb mijn portie wel gehad.’ Al dat lijden heeft de chef de mission van het Nederlandse Paralympische Team gevormd tot wie ze is: een sterke vrouw, die zich krachtig en zelfverzekerd voelt nu de behandelingen succesvol zijn afgerond. ‘Ik heb hard gewerkt en ben er beter uitgekomen.’

Als zangeres Lenny Kuhr (70) denkt aan dierbaren die haar ontvallen zijn, heeft ze vaak een glimlach op haar gezicht. Zoals bij haar vader, die enkele jaren terug overleed. “Ik ben niet bedroefd. We zijn blij dat we deze vader hebben gehad. Ik voel het drama er niet in.” Ze vindt het missen van mensen mooi, beschrijft ze tegenover Kefah Allush. Zo kan Lenny al een tijdlang haar kinderen die in Israël wonen niet zien, vanwege de coronacrisis. “Ik huil erom, maar tegelijkertijd vind ik het mooi. Want het is liefde. Ik ben dankbaar dat ik die liefde voel.” Met Kefah praat de zangeres onder meer over het overlijden van haar beide ouders en van haar voormalige partner Herman. “Toen ik bij mijn vader waakte, kwam hij even bij en gaf hij me een glimlach. Zo’n hemelse glimlach heb ik nog nooit van mijn leven gezien. Bij het afscheid weet je: elke seconde, blik en aanraking telt. Dat gun ik andere mensen ook en dat vind ik zo erg aan corona: dat mensen ernstig ziek waren en dat er niemand kwam.” Lenny Kuhr werd in 1969 internationaal beroemd met haar lied De Troubadour, waarmee ze het Eurovisie Songfestival won. Met haar theaterprogramma’s vol luisterliedjes treedt ze nog steeds op in theaters door heel Nederland.

Peter Heerschop vertelt over een moment in zijn leven dat hij zelf dacht dat hij dood zou gaan vanwege een probleem met zijn hart. "Ik lag in het ziekenhuis en had vrede met de gedachte aan doodgaan. Toen kwam mijn dochter binnen die hard huilde. En ik dacht: het is helemaal niet goed zo! Ik moet nog veel doen voor haar en anderen." Dit jaar werd Peter Heerschop zestig, midden in de coronacrisis. "In deze coronatijd ben ik op zoek naar zorgeloosheid, onbevangenheid. Ik ga meer wandelen met mensen, eten met vrienden. Ik wil zorgen dat ik iets voor anderen kan betekenen."

In deze coronatijd denkt ze extra na over de dood. Dat vertelt Omroep MAX-presentator Martine van Os, vooral bekend van kijkcijferhit 'We zijn er bijna!' en 'Tijd voor MAX'. Ze kan slecht tegen afscheid nemen, weet ze van zichzelf. Vooral het overlijden van haar moeder, vijf jaar geleden, viel haar zwaar. Ook vertelt ze over haar vader, die al in 1995 onverwachts stierf. Martine beschrijft zichzelf als een echt gevoelsmens, die graag mensen om zich heen heeft en bij wie emoties vaak heftig binnenkomen. Soms is dat met haar werk wel onhandig. Ze huilt gemakkelijk. Maar liever dit dan gevoelloos door het leven gaan.

Al op jonge leeftijd krijgt actrice en zangeres Marlijn Weerdenburg (37) te maken met de dood. Op haar zestiende voelt ze plotseling een intense drang om naar haar ernstig zieke opa Teun toe te gaan. Ze volgt haar instinct en zit een paar uur later aan zijn sterfbed, samen met haar oma, moeder en zus. Hem te zien sterven is voor Marlijn een 'bovennatuurlijke' ervaring. In 2016 wordt Marlijn opnieuw geconfronteerd met de dood, maar op een andere manier. Haar vader blijkt kanker te hebben. Marlijn is 'doodsbang' dat ze haar vader zal verliezen. Tegelijkertijd werkt zijn ziekte als een katalysator voor de presentatrice, die tot dan toe graag zaken voor zich uit schuift. Ze beseft dat ze moet gaan leven, en wel nu. Zo maakt ze 'eindelijk' haar eigen theaterprogramma met Nederlandstalige liedjes. Ook durft ze te kiezen voor de liefde, en voor kinderen. Haar zoontje vernoemt ze naar haar geliefde opa Teun.

'Mijn vader is drie jaar geleden overleden. Ik zag mezelf toen onverwachts in de spiegel en dacht: zo ziet dat eruit, echt verdriet. Die blik kende ik niet van mezelf', vertelt zangeres en actrice Ellen ten Damme (53). Zelf kreeg ze twee keer de diagnose kanker, waarbij het tot haar doordrong dat het zomaar afgelopen kon zijn. Deze ervaring maakte haar leven uiteindelijk alleen maar beter, vindt ze. Over haar eigen uitvaart denkt ze liever niet na. 'Maar ik vind Zorgvlied in Amsterdam wel een heel mooie begraafplaats. Of ik zou bij mijn familie bijgezet willen worden. Of ergens uitgestrooid worden over een mooi veldje waar dan weer appelbomen gaan groeien. Ik kan nooit kiezen.'

De afgelopen vier jaar was presentator en tv-producent Han Peekel (73) meerdere keren bang voor de dood. De man die vooral bekend werd door zijn vlinderstrik en Wordt Vervolgd, een programma over strips en tekenfilms, werd enkele jaren geleden plotseling ernstig ziek. Terwijl zijn vrouw Thea aan kanker leed, lag Han Peekel in coma. Toch vreesde hij niet voor zijn eigen leven, maar voor dat van zijn vrouw. Ze had te horen gekregen dat ze nog maar weinig tijd zou hebben. Amper bijgekomen van het verlies van zijn grote liefde, bleek zijn dochter vier maanden later een ernstige vorm van beenmergkanker te hebben. Tegen de tijd dat Han Peekel zelf zal sterven, denkt hij naar 'een bourgondische wijngaard te gaan met een lange tafel, veel muziek, mooie kunst en goede gesprekken, waar Thea ook is'. Maar voorlopig hoopt hij die reis nog even niet te hoeven maken.

Rachel Rosier (30) is de stoere presentator van populaire kinderprogramma's als Checkpoint en Topdoks. Ze praat met Kefah Allush over de dood, iets waar ze ondanks haar jonge leeftijd regelmatig over nadenkt. Bang is ze er niet voor. Rachel kwam in haar eigen leven verschillende keren van zeer nabij in aanraking met de dood. Haar broer overleed op zijn veertiende, toen Rachel elf jaar was. En haar moeder was vijftig toen ze na een lang ziekbed stierf. Het waren traumatische gebeurtenissen die bepalend voor haar leven bleken. Het rouwen viel haar zwaar. Na de dood houdt het niet op, gelooft Rachel. 'Maar hoe de hemel eruitziet, dat weet ik niet.'

Peter Plasman is een van de bekendste strafrechtadvocaten van Nederland. Met Kefah Allush gaat hij het gesprek over leven en dood aan in de eerste aflevering van de najaarsserie van ‘De Kist’. Nog nooit werd Plasman zo direct en intens met de dood geconfronteerd als bij het overlijden van zijn broer enkele jaren terug, ten gevolge van longfibrose. “Het was een heftige confrontatie”, vertelt hij. “Binnen een week was hij dood. We hadden een goede, vanzelfsprekende band. Hij was de enige met wie ik mijn geschiedenis deelde.” Die geschiedenis kenmerkte zich onder meer door een moeder die geen emotionele band met haar kinderen wist op te bouwen en in Peters vroege tienerjaren grotendeels uit zijn leven verdween. Zijn vader werd voor het werk voortdurend overgeplaatst – ook met hem voelde hij geen band. Plasmans beide ouders stierven op hoge leeftijd. “Voor mijn moeder was de dood een geschenk.” Over zijn eigen afscheid denkt hij niet te veel na. “Je moet de dood niet in je leven halen door er steeds mee bezig te zijn.”

‘Je staat hier 47 jaar te vroeg met die kist’, reageert rapper Gers Pardoel, als Kefah Allush met zijn bekende gele Fiat en kist komt aanrijden. ‘Ik denk namelijk dat ik 85 word.’ Pardoel, die in 2011 doorbrak met zijn hit ‘Ik neem je mee’, was nog maar zeventien toen hij zijn moeder aan kanker verloor. ‘Mijn moeder was negen maanden ziek en helemaal afgetakeld. Hoe erg je je moeder daarna ook mist, ze was wel bevrijd’, vertelt hij hierover. Het zorgde er ook voor dat hij niet langer bang was voor de dood. ‘Ik vond de dood altijd heel beangstigend. Toen ik haar zag overlijden, zag ik de totale rust. Het was gewoon heel vredig. En ik dacht: als ik doodga, kom ik weer bij haar terecht. Dus dat is goed.’ Zijn verdriet schreef hij van zich af in zijn liedjes. Daarbij ging het ook over de relatie met zijn vader, die stevig onder druk kwam te staan. ‘Ik was echt heel boos en ik schold zonder remmen. Maar mijn vader was ook aan het rouwen. Hij miste mijn moeder ook en hij probeerde er het beste van te maken. Via het nummer ‘Dankbaarheid’ bood ik mijn excuus aan.’

Al op jonge leeftijd leerde wetenschapsjournalist Diederik Jekel dat het leven opeens afgelopen kan zijn. Op zijn zeventiende moest hij met spoed naar het ziekenhuis vanwege zijn suikerziekte. Onderweg in de ambulance raakte hij in coma, om daar twee dagen later pas weer uit te komen. “Toen ik wakker werd op de intensive care, lag er naast mij een vrouw die heel hard hoestte. Zij heeft het uiteindelijk niet gered. Ik besefte toen: Ik kom hier nog wel levend vandaan, maar het had ook heel anders af kunnen lopen”, vertelt hij aan presentator Kefah Allush. Dat besef dringt opnieuw tot Diederik Jekel door als hij op zijn 21e een goede vriend verliest bij een duikongeluk. “Juist omdat het leven zomaar voorbij kan zijn, moet je er iets van maken. Ik probeer de wereld daarom iets mooier te maken dan dat ik hem aantrof.” Mocht hij morgen ineens overlijden, dan is zijn leven goed geweest. “Ik ben trots op wat ik heb bereikt in mijn werk. En dankbaar voor wel 45 dingen.” Of hij vervolgens begraven wil worden of gecremeerd, maakt hem niets uit. “Want ik ga er toch niet bij zijn.”

“Dit is het begin van het einde. Ik ga dood, binnen afzienbare tijd.” Dat is het eerste wat fluitiste Berdien Stenberg dacht, toen ze tien jaar geleden de diagnose uitgezaaide borstkanker kreeg. De muzikant, die wereldberoemd werd met het nummer Rondo Russo, vertelde niemand dat ze ziek was, op een handjevol naasten na. “Op die manier kon ik gewoon mijn dingen blijven doen. Als je de ziekte met iedereen deelt, wil iedereen zijn medeleven tonen. Dat maakt dat je je de hele dag patiënt voelt.” Toen na een jaar alle behandelingen achter de rug waren, werd ze bang. “Wat nou als het terugkomt? Ik werd een hypochonder. Bij ieder hoestje dacht ik: ‘oh, nou zit het in mijn longen.’ Die angst vrat aan mij.” Schrijven hielp haar om met de angst te leren omgaan. Dat resulteerde in het boek ‘Hallo allemaal, mijn moeder die is kaal’, over het jaar waarin ze borstkanker had. Een van de belangrijkste lessen die ze heeft geleerd van haar ziekte, is ‘dat je als een gek moet leven’. “Mens, leef! Vandaag is vandaag, nu duurt maar even, en morgen is nog maar de vraag.”

Het verlies van kinderen loopt als een rode draad door het leven van cabaretier Freek de Jonge. Zijn ouders verloren een tweeling, kort na de geboorte. Freek’s zoon Jork overleed plotseling toen hij drie maanden oud was. En op 7-jarige leeftijd stierf zijn kleindochter Maggie, als gevolg van een aangeboren hartkwaal. “Dat was heel, heel ingrijpend”, vertelt Freek de Jonge aan presentator Kefah Allush. Op een of andere manier greep haar dood hem meer aan die van zijn eigen zoon. ”Ze was mijn eerste kleinkind. Zeer open en levendig. Een engeltje dat even naar de aarde was gestuurd om liefde en geluk te brengen.” Zijn verdriet zette hij om in een prachtig liedje. “Naar wie gaat mijn verdriet? Met wie kan ik erover praten? Wie wil mijn zorgen kennen, en wie niet?”, draagt Freek de Jonge voor. Met zijn eigen dood zou de cabaretier wel vrede hebben. Hij heeft een ‘schitterend’ leven gehad, waar hij ‘dik tevreden’ mee is. Maar klaar met het leven? Dat is hij op zijn 75e nog lang niet. “Ik denk niet dat ik het definitieve woord gesproken heb, als ik mijn ogen sluit. Ik blijf natuurlijk ergens midden in een zin steken. En dat was het dan.”

Als actrice moest Liz Snoijink regelmatig sterven op het toneel of de filmset. In het echte leven stierf haar vader in haar armen en eindigde haar moeder diep dement. Met Kefah Allush praat ze onder andere over het pijnlijke sterfproces van haar beide ouders. Over haar vader, die ook in de laatste fase nog aan het leven hing en voor wie de grenzen van euthanasie steeds verder opschoven. En over haar moeder, die ze zag lijden. “Ze was zichzelf totaal kwijt. Ik vond het verschrikkelijk om haar zo te zien. Ik was er heel boos over.” Ze mist haar ouders nog iedere dag, vertelt ze in De Kist. “Je wilt dingen met hen delen. Ik voel mijn ouders in mij.” Over haar eigen eindigheid denkt Liz Snoijink ook regelmatig na. “Ik ben 64, over the hill”, zegt ze daarover. “Ik voel het hek. Tijd wordt kostbaar, maar ik hoop dat het nog lang duurt.”

Slokdarmkanker, met uitzaaiingen naar onder meer de lever. Niet meer te genezen. Die diagnose kreeg Bob Fosko, zanger van de Raggende Manne, in januari 2019 voor zijn kiezen. Bang voor de dood is hij niet, vertelt hij in De Kist aan Kefah Allush. 'Ik heb geen moeite om het te accepteren. Het is confronterend, maar ik heb er geen verdriet van.' Heel oud worden was niet iets wat hij altijd al wilde, geeft Fosko aan. En hij heeft zoveel mooie momenten in het leven meegemaakt dat hij zich vooral dankbaar voelt. 'Ik word ondergedompeld in liefde. We doen leuke dingen samen. Mijn vrouw en kinderen geeft het troost dat ik er niet te zwaar aan til.' De zanger en acteur vertelt ook over de periode dat zijn vrouw Vera te horen kreeg dat ze kanker had, enkele jaren geleden. Zij kwam de ziekte te boven. Bob Fosko: 'Alleen verder moeten, was toen mijn grootste angst. Zij is mijn anker. We hebben nu intense momenten met elkaar. Maar we praten nog niet heel diep over dat zij straks alleen door moet.' Omarm je lot, hoe moeilijk dat soms ook is, wil hij anderen meegeven. 'Ik denk dat ik straks voortbesta in wat ik heb gezegd en gezongen. Na de dood houdt het op, denk ik. Maar ik heb daar geen verdrietige gevoelens bij. Ik heb een mooi leven gehad.'

‘Ik hou van je.’ Dat is de belangrijkste boodschap van acteur Peter Faber aan jongeren in de gevangenis. Het zijn woorden die hij zelf als kind nooit heeft gehoord, vertelt hij aan presentator Kefah Allush in De Kist. Peter Faber groeide op in Amsterdam-Noord, in een gezin waar geweld volop aanwezig was. Van een aai over zijn bol of andere vormen van liefde kan hij zich weinig meer herinneren. ‘Het was onveilig en onvoorspelbaar.’ Rond het overlijden van zijn ouders ervaart Faber dan ook weinig verdriet. Pas de laatste tijd kan hij meer begrip opbrengen voor de keuzes die zij hebben gemaakt. ‘Onlangs heb ik voor het eerst tegen ze gezegd: bedankt voor het leven dat jullie mij hebben gegeven.’ Over de zin van het leven is hij duidelijk: ‘Die moet je er zelf aan geven. Het leven is hard, gemeen en onvoorspelbaar. Maar het is het mooiste wat er is.’

“Mijn tijd is het nog niet hoor!”, zegt zangeres van het levenslied Corry Konings als Kefah Allush met de kist komt aanrijden. Vijftig jaar zit ze nu in het vak en nog steeds staat ze veelvuldig op het podium. Corry Konings had een veelbewogen jeugd. Ze kon niet bij haar ouders wonen, groeide op bij haar oom en tante en moest op zestienjarige leeftijd een abortus ondergaan. “Ik wilde het houden, maar dit werd voor mij besloten. Ik was nog minderjarig. Anders had ik nu een zoon gehad van iets ouder dan vijftig.” Later herstelde Corry het contact met haar beide ouders. Over de laatste weken in het leven van haar moeder vertelt ze: “Ik wilde zoveel mogelijk bij haar zijn. Mijn moeder had van die witte memoblaadjes die ik vond, briefjes aan Onze Lieve Heer: ‘zou je me willen helpen?’ Die heb ik allemaal bewaard.” Haar recente deelname aan Expeditie Robinson gaf een nieuwe impuls aan haar carrière. “In één keer ben je weer populair, ook bij jonge kinderen. Wat is dat mooi om nog mee te mogen maken.”

Niets is zo erg als een kind verliezen. Met dat besef leeft komiek en presentator Klaas van der Eerden al zijn hele leven, vertelt hij aan Kefah Allush. Klaas wordt geboren nadat een oudere broer verdrinkt in de sloot voor het ouderlijk huis. Het is een ervaring die zijn hele leven kleurt. 'Ik vergelijk alle pijn die ik in het leven ben tegengekomen met de pijn die mijn ouders hebben gehad. Als ik iets naars meemaak, denk ik altijd: Dit is niet zo erg als een kind verliezen.' Deze gedachte heeft hij ook als zijn vrouw haar borsten en eierstokken preventief moet laten verwijderen. Het leidt tot verwijdering en zelfs tot een huwelijkscrisis. 'Wij dachten dat we het meest ideale stel waren van de hele wereld. Totdat dit gebeurde. Zij ging totaal anders met het verdriet over de situatie om dan ik.' Een jaar zijn Klaas en zijn vrouw uit elkaar. 'Uiteindelijk hebben we elkaar weer gevonden en heeft de situatie ons zelfs dichter bij elkaar gebracht.'

“Ik kijk af en toe eens om en denk dan: ‘Wat een prachtig leven heb ik gehad! Ik hoop dat alles wat nog komt, net zo mooi is.” Aldus de meest bekende interieurontwerper van Nederland, Jan des Bouvrie (77), vermaard om zijn witte strakke interieurs. Nog altijd is hij verknocht aan zijn werk. Dat is ook hoe hij straks herinnerd wil worden: de man die Nederland anders heeft leren wonen. “Dat vind ik ook echt. Als je ziet hoe verschrikkelijk en somber het vroeger was.” Bang voor de dood is hij niet, vertelt hij in De Kist aan Kefah Allush. Ook niet na de constatering van prostaatkanker enkele jaren terug: “Ik ben er vooral mee bezig dat ik daar niet aan overlijd. Bij ellende in het leven heeft positiviteit me altijd gered.” Eén ding weet hij al wel. Hij hoeft later niet zo nodig in een witte kist. “Dat vind ik zo gemakkelijk. Tuurlijk ligt Jan in een witte kist! Ach, ik denk er nog niet over. Als ik maar niet in jullie kist hoef.”

Er is een rol die actrice Carly Wijs tot nu toe steeds heeft geweigerd. “Ik wil niet de moeder van het dode kind spelen”, vertelt ze aan presentator Kefah Allush. “Dat is puur bijgeloof.” Vooral de dood van haar tien jaar oudere broer heeft diepe indruk gemaakt op Carly. Hij was 55, toen hij kanker kreeg en overleed drie jaar later. Met name zijn laatste levensfase is haar bijgebleven. “Zijn dood was een opluchting, want het was een lange weg. Maar hij wilde het zo.” Het heeft haar ook iets geleerd over de regie in de laatste levensfase. Haar broer wilde geen euthanasie of palliatieve sedatie om zijn leed te verzachten. “Volstrekt duidelijk moet zijn dat degene die het ondergaat de regie moet hebben. Je hebt het recht om gillend en schreeuwend naar het einde te gaan. Ook al is dat niet fijn voor de mensen eromheen, die ernaar moeten kijken.” Heeft het overlijden van haar broer haar iets geleerd over haar eigen dood? “Nee, je weet het niet tot het moment dat het zover is. Het is net als met bevallen. Vooraf heb je er ideeën over, maar als je eenmaal aan het bevallen bent, heb je weinig gedachten meer hoor.”

Gordon vertelt EO-presentator Kefah Allush in de uitzending over de alcoholverslaving van zijn vader en de impact die dat op hem had: “Ik ben op jonge leeftijd uit huis gegaan, omdat hij zoveel dronk. Daar was voor mij niet meer mee te leven. Ik kan mezelf daarom nog steeds niet vergeven dat ik zelf ben gaan drinken.” Het gesprek werd opgenomen, voordat Gordon zich liet opnemen in een afkickkliniek. Zijn eigen verslaving komt daarom niet expliciet ter sprake. Die van zijn vader wel. Ook al was de relatie met zijn vader moeizaam, toch omschrijft hij de dood van zijn vader als het heftigste dat hij ooit meemaakte. “Juist de laatste paar jaar was ik heel close met hem, terwijl het vroeger vaak mis ging door zijn alcoholprobleem. Maar de grootste kracht van het leven is vergiffenis."

Afgelopen jaar keek Martin Gaus de dood in de ogen. Na een spoedoperatie aan een geperforeerde darm functioneerden zijn nieren nog maar minimaal. Een donornier van een bevriende hondentrainster bood uiteindelijk redding. In oktober 2018 onderging de oud-presentator en dierenvriend zijn niertransplantatie. Gaus gaat in gesprek met Kefah Allush. Hoe is het nu met de dierenvriend? Hoe kijkt hij terug op die zware periode vorig jaar? Hoe denkt hij over de dood en wat heeft deze ingrijpende ervaring gedaan met de manier waarop hij nu in het leven staat?

“Ik raakte in shock, dacht: nú ga ik. Ik dacht echt dat ik doodging.” Aldus Dave von Raven, ras-Rotterdammer en zanger van The Kik, over de schrik van zijn leven. Hij is aan het werk in zijn geluidsstudio als een deel van zijn lichaam het plotseling opgeeft. “Alsof mijn hele linkerkant verlamd was” vertelt hij presentator Kefah Allush. Een oorzaak wordt niet gevonden, maar deze ervaring vormt wel een ‘wake-up call’ voor hem. Hij laat de stadse drukte van Rotterdam achter zich en verhuist naar een klein dorp op Goeree-Overflakkee. Verder gaat de sterke drank in de ban en besluit Dave gezonder te gaan leven. “Het was te gortig, ik zoop zo een fles whiskey weg. Dat is niet meer leuk. Ik werd elke ochtend vertieft wakker, zonde van de dag.” Met de dood komt hij voor het eerst echt in aanraking als protestzanger Armand doodgaat, met wie hij net een periode intensief heeft samengewerkt. “We organiseerden toen zijn laatste show, waarbij hij stond opgebaard op het podium. Dat heeft veel indruk gemaakt.” Of er leven is na de dood, weet Dave niet voor zichzelf. “Maar ik sluit het niet uit. En dat dat vind ik een heel geruststellende gedachte.”

Erin gaan liggen, vindt hij de goden verzoeken vertelt hij EO-presentator Kefah Allush. Maar Julius Jaspers wil de doodskist best even van het autodak halen. ‘‘Dan kunnen we hem meteen naar de barbecue brengen’’, grapt de tv-kok en schrijver van kookboeken, zoals de BBQBijbel. Bang voor de dood is hij niet. Zelfs niet, nadat hij een paar jaar terug de dood ‘aantikte’. Een bacterie op zijn hartklep zorgde ervoor dat Jaspers nauwelijks nog de trap op kon komen, zo moe was hij. “In die tijd dacht ik wel eens: laat mij maar hier liggen.” De hartoperatie slaagde en sindsdien voelt hij zich ‘duizend procent beter’. Toch was het niet deze gebeurtenis, maar het overlijden van zijn schoonvader die hem een belangrijke levensles leerde. Namelijk dat je niet te veel moet uitstellen. ‘Zorg ervoor dat je het nu leuk hebt.’ En als het dan toch een keer afgelopen moet zijn, dan liefst tijdens zijn slaap. “In een keer. Boem.”

Het is een van de mooiste dingen die zangeres Marga Bult in haar leven heeft mogen doen. Na haar vaders dood nam ze de laatste verzorging van zijn lichaam op zich. “Helemaal wassen, de juiste kleding aan, de mond dicht. Je eigen vader moet zo mooi mogelijk in de kist liggen.’’ Dat ze dit kon doen voor haar vader dankt ze aan haar ervaring als verpleegkundige in het ziekenhuis. Daar kwam Marga met grote regelmaat in aanraking met de dood. “Ik heb veel mensen zien sterven en mensen gesproken met een bijna-doodervaring. In die tijd legde ik ook al doden af. Dus die confrontatie met de dood was er al heel vroeg.” Bang voor de dood is Marga niet. “Ik denk dat er hierna iets is. Dat vind ik een heel mooie gedachte, troostgevend. De hemel associeer ik met: er is iemand die me opwacht. En er is veel meer tussen hemel en aarde dan wij beseffen.”

Eén dag was Peter van Uhm Commandant der Strijdkrachten toen zijn zoon Dennis tijdens een missie in Afghanistan om het leven kwam. “Ik moest naar mijn vrouw toe om het te gaan vertellen. Dat waren de tien ergste minuten van mijn leven”, zegt de generaal buiten dienst. “Je wereld stort in. Je kunt daar niet op voorbereid zijn.” Inmiddels is dit meer dan tien jaar geleden. Van Uhm vertelt hoe de rouw zich ontwikkelde bij hem en zijn gezin. Elkaar de ruimte geven om met het verlies om te gaan, zonder elkaar los te laten: die gedachte stond steeds centraal. Van Uhm: “Ik ben er trots op waar ons gezin nu staat. De partner van mijn zoon is gewoon een dochter van ons geworden. Het klinkt raar, maar er is dus ook iets moois uit voortgekomen.” Dennis is nog altijd zeer aanwezig in hun leven. “We praten veel over hem”, vertelt Van Uhm. “Als we dat niet meer doen, is hij uit ons leven weg. En ik geloof niet in een hiernamaals, maar ik betrap me er regelmatig op dat ik praat tegen hem.” In de periode na de dood van zijn zoon ontving Van Uhm tassen vol kaarten en brieven om hem en zijn gezin een hart onder de riem te steken. “Die tassen staan al tien jaar te wachten tot we ze in minder emotie kunnen lezen. Ik heb nog steeds de moed niet om dat te doen. Dan ben ik op zijn minst een paar dagen kapot.”

Het leven is niet altijd een feest, soms is het een gevecht. Daarom moet je je dromen opeisen, verklaart Lilian Marijnissen aan aan Kefah Allush. De tekst die ze op de doodskist schrijft. “Je moet opstaan voor je rechten, voor de mensen die je liefhebt.” Op die manier probeert de partijleider van de SP de wereld een beetje mooier te maken. Op momenten dat dit even niet lukt of als het tegenzit, zoekt ze steun bij het graf van haar oma, met wie ze een heel innige band had. “Dan praat ik wat. Vertel ik iets. Leg ik wat bloemen neer.” Ook al is ze nog maar een dertiger, toch is Marijnissen zich erg bewust van haar eigen sterfelijkheid. Omdat haar vader twee keer een hartaanval kreeg, en haar opa er zelfs aan overleed. “Het hart is een kwetsbaar iets bij ons in de familie. Ik moet dus wel opletten.” Zeker aangezien ze als partijleider een druk en gejaagd bestaan lijdt, waarin Marijnissen continu druk voelt. Mocht ze morgen toch dood neer vallen, dan heeft haar leven in elk geval wel zin gehad. “Ik zou de boel met een goed gevoel achterlaten.”

Zondag 3 februari, 23.40 uur, NPO 2 Elke dag denkt voormalig NOS-correspondent Tim Overdiek aan de dood. Negen jaar geleden overleed zijn vrouw, nadat ze werd aangereden door een motoragent. Opeens was Overdiek weduwnaar en moest hij zijn twee zoons vertellen dat hun moeder was overleden. “Dit ga ik wel even fixen”, dacht hij optimistisch. Maar dat viel tegen. “Dit is niet op te lossen.” Over dat eerste, moeilijke jaar na Jennifers dood, schreef hij een boek: Tranen van liefde. Zonder censuur. “De rauwheid van rouw. Dit is wat het is.” Nu, negen jaar later, coacht Overdiek mensen die moeten leren omgaan met verlies. “Heel lang heb ik mijn identiteit ontleend aan mijn beroep. Maar mijn werk is lang niet meer het belangrijkste.” Hoewel hij inmiddels niet meer hoeft te huilen, maar kan lachen als hij naar een foto van Jennifer kijkt, denkt Overdiek elke dag aan de dood. “Om voller van de dag te kunnen genieten. Want het kan zomaar over zijn.”

“Als het leven blijkbaar zó kort kan zijn, dan wil ik er ook alles uithalen.” Een uitspraak van 3FM-dj Angelique Houtveen (32), die alweer enkele jaren een bekende stem is op de Nederlandse radio. Als jong meisje kreeg ze een gevaarlijke bloedziekte, waardoor ze jarenlang vele uren in het ziekenhuis doorbracht. En heel veel thuis, noodgedwongen binnen. Zo begon haar liefde voor muziek. In 2010 werd ze geconfronteerd met een nieuwe aandoening, die ervoor zorgde dat ze zware epileptische aanvallen kreeg. Het was kantje boord, vertelt ze daarover. Het gevaar is niet geweken, de aandoeningen zijn niet weg. Maar juist deze ziektes zorgden ervoor dat ze haar toenmalige baan durfde op te zeggen en te gaan voor haar droom: radio-dj worden op een landelijke zender. Met de muziek die ze draait, wil ze mensen een goed gevoel geven of troosten. Net zoals bepaalde nummers haarzelf helpen om haar emoties te verwerken. Ze vertelt dat ze haar eigen begrafenis playlist al heeft samengesteld. “Die moet straks helemaal kloppen, omdat muziek zo’n belangrijk onderdeel van mijn leven is.”

Wie de naam Hans van der Togt (71) hoort, denkt al gauw aan Rad van Fortuin. Van dit populaire televisieprogramma was de immer vrolijk ogende Van der Togt de presentator. Hoewel hij die periode als het hoogtepunt in zijn leven beschouwt, ging en gaat er achter dat blije gezicht veel verdriet schuil. Een jarenlange worsteling met zijn alcoholverslaving. Een vader die niet trots was op zijn zoon. Zijn levenspartner verloren aan aids. Niet bij het overlijden van zijn moeder kunnen zijn, omdat hij te dronken was om naar zijn stervende moeder toe te rijden. De laatste tijd lukt het hem om de drank te laten staan en gaat het beter met hem. Maar ouder worden vindt Van der Togt verschrikkelijk. ‘Ik ben enorm bang om Alzheimer te krijgen. Wie gaat er voor mij zorgen als ik dement word? Veel mensen hebben een paar mantelzorgers. Ik núl!’

Toen Catherine Keyl (1946) een jaar of tien was, kwam ze er bij toeval achter dat de familie van haar joodse vader in de Tweede Wereldoorlog was vergast. Daar werd nadrukkelijk over gezwegen in het gezin en ook de jonge Catherine hield haar mond. ‘Pas nu dringt het tot me door wat een krankzinnige jeugd ik heb gehad,’ zegt de presentatrice in deze aflevering van De Kist. Catherine Keyl had een ‘stormachtige relatie’ met haar vader. Kort voor zijn overlijden moesten zijn benen geamputeerd worden, waardoor zijn oorlogsherinneringen naar boven kwamen. ‘Het was verschrikkelijk,’ herinnert Keyl zich. Na zijn dood voelde ze zich eindelijk bevrijd van zijn invloed en sprong ze uit de band: het ontzag voor de vader had een rem op haar onafhankelijkheid gezet. Bang voor de dood is Keyl niet, maar als control freak moet ze er niet aan denken in haar laatste levensfase afhankelijk van anderen te worden. Oudere mensen krijgen in onze samenleving sowieso het idee dat ze beter kunnen oprotten, stelt ze ferm. Op momenten van depressie heeft ze daar zelf ook last van: ‘Dan denk ik, wat doe ik hier nog? Wat is de zin eigenlijk?’ Als Catherine Keyl het hiernamaals mocht inrichten, zou dat eruit zien als haar ideale talkshow: grote tafels met mensen die niet alleen met elkaar moeten discussiëren, maar vooral ook naar elkaar moeten luisteren. ‘Ik maak me zorgen over het gebrek aan uitwisseling. Iedereen zit in zijn eigen bubbel en hoort alleen wat ie horen wil.’

‘Eng!’ Dat zegt danseres Euvgenia Parakhina na een eerste blik op de kist waarmee Kefah Allush haar komt opzoeken. Het voormalige jurylid van So You Think you Can Dance groeide op in een appartementencomplex in de Russische stad Gorki. Als iemand overleed, werd de bovenkant van het kistdeksel in het portiek gezet. En die gewoonte heeft een diepe indruk nagelaten. De dood van Euvgenia’s vader in 1988 roept tot op heden veel emotie op. Hoewel vader Parakhina het gezin verliet toen Euvgenia nog maar een baby was, heeft hij een beslissende rol in haar leven gespeeld. Nadat zijn dochter haar eindexamen had gehaald, stapte hij met haar in de trein naar Moskou om ervoor te zorgen dat ze in de hoofdstad een dansopleiding kon gaan volgen. Dat is meteen ook het laatste wat haar vader voor haar heeft kunnen doen. Op de dag van zijn terugkeer uit Moskou belandde hij met kanker in het ziekenhuis om er niet meer uit te komen. Na zijn dood, die Euvgenia op honderden kilometers afstand voorvoelde, had ze liever niet in de kist gekeken. Van de mooie atletische man van weleer was nauwelijks iets over. Euvgenia Parakhina gaat regelmatig naar Rusland en bezoekt dan altijd het graf van haar vader. Om hem over het kleinkind te vertellen dat hij niet gekend heeft en hulp te vragen in situaties waar ze zich geen raad mee weet. Als ze de begraafplaats verlaat, voelt ze zich lichter en kan de hele wereld weer aan. Over haar eigen dood wil Euvgenia niet nadenken. Ze weet zelfs niet of ze in Rusland of in Nederland begraven wil worden. Die vraag schuift ze liever weg: ze wil nog te graag leven.

De Kist, zondag 27 mei, 23.50 uur, NPO 2 Geef je over, het heeft geen zin je te verzetten! Dat is de belangrijkste levensles die Carry Tefsen heeft geleerd. In augustus viert de actrice – onsterfelijk geworden als Mien Dobbelsteen in Zeg ‘ns Aaa - haar tachtigste verjaardag. Van nature is Tefsen meer geneigd om vooruit te kijken dan achterom, maar nu ze een boek over haar leven schrijft, denkt ze vaker na over de dood. Tefsen vindt het moeilijk om diep te rouwen. Ze is bang dat de ellende haar te pakken zal krijgen. Gelukkig zijn er onzichtbare helpers die haar bijstaan. Die helpers zou je engelen kunnen noemen, maar voor Carry Tefsen zijn het ‘jongens’ zonder naam: ‘Ik heb vaak ervaren dat ze er zijn. Ik weet dat er hulp is.’