Vandaag in de Geschiedenis

Hannibal Barkas geldt als een van de beroemdste generaals uit de oudheid. Hij trekt met zijn leger vanuit Spanje over de Alpen Italië binnen, neemt oorlogsolifanten mee en brengt Rome bij Cannae een van de zwaarste nederlagen uit zijn geschiedenis toe.

Toch weet hij Rome niet definitief te breken.

Jaren later draait de situatie volledig om. De Romeinse bevelhebber Publius Cornelius Scipio brengt de oorlog naar Noord-Afrika en dwingt Hannibal terug naar Carthago.

In 202 v.Chr. staan de twee tegenover elkaar bij Zama.

🎧 In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis: hoe Hannibal uitgroeit tot Rome’s grootste nachtmerrie, waarom zelfs zijn beroemdste overwinningen niet genoeg blijken en hoe zijn laatste grote veldslag de machtsverhoudingen rond de Middellandse Zee voorgoed verandert.

Babylon is in de zesde eeuw voor Christus een van de indrukwekkendste steden ter wereld. Onder Nebukadnezar II groeit het uit tot het centrum van een machtig rijk.

Maar na zijn dood begint de politieke situatie te schuiven. Onder koning Nabonidus ontstaan spanningen, terwijl in het oosten een nieuwe grootmacht opkomt: het Perzische Rijk van Cyrus de Grote.

Op 12 oktober 539 v.Chr. valt Babylon vrijwel zonder gevecht in Perzische handen.

🎧 In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenisgaan we in op de ondergang van dit gigantische wereldrijk.

Op 5 oktober 1962 gaat in Londen Dr. No in première: de eerste film uit wat zal uitgroeien tot de officiële James Bondreeks.

Maar Bond begint al bijna tien jaar eerder, aan de schrijftafel van Ian Fleming. Zijn geheime agent 007 is gevormd door Flemings oorlogservaringen, zijn liefde voor luxe en avontuur én het veranderende zelfbeeld van Groot-Brittannië na de Tweede Wereldoorlog.

Met Sean Connery krijgt Bond op het witte doek een nieuwe vorm: eleganter, gevaarlijker en uiteindelijk veel groter dan Fleming ooit had kunnen voorzien.

In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis: hoe Dr. No het begin wordt van een filmreeks die zich al meer dan zestig jaar telkens opnieuw weet uit te vinden.

In 1066 sterft de Engelse koning Edward de Belijder zonder kinderen. Meteen ontstaat de vraag wie hem moet opvolgen.

De machtige Engelse edelman Harold Godwinson wordt tot koning gekroond. Maar aan de overkant van het Kanaal vindt Willem, hertog van Normandië, dat de Engelse kroon aan hém is beloofd.

Wanneer Willem op 28 september 1066 met zijn leger in Engeland landt, begint een strijd die niet alleen bepaalt wie koning wordt, maar die Engeland voorgoed zal veranderen.

In september 1949 is de Chinese Burgeroorlog nog niet helemaal voorbij, maar de machtsverhoudingen zijn gekanteld. Op 21 september begint in Beijing de politieke conferentie waarin Mao Zedong en zijn bondgenoten de nieuwe Chinese staat vormgeven.

Hoe kwamen de communisten zo ver? Welke rol speelden Chiang Kai-shek, de Lange Mars en de oorlog tegen Japan? En waarom vormt 1949 nog altijd een breuklijn in de Chinese geschiedenis?

🎧 In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis: de geboorte van communistisch China.

Johan van Oldenbarnevelt helpt de jonge Republiek der Nederlanden jarenlang overeind te houden. Hij werkt nauw samen met prins Maurits, speelt een grote rol bij de VOC en het Twaalfjarig Bestand en groeit uit tot een van de machtigste bestuurders van zijn tijd.

Maar juist met Maurits raakt hij uiteindelijk verwikkeld in een vernietigende strijd over macht, geloof en de vraag wie er in de Republiek eigenlijk het laatste woord heeft.

In 1619 eindigt die strijd op het schavot.

🎧 In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenisduiken we in het leven van een van de grootste staatsmannen uit onze geschiedenis.

Napoleon trekt in 1812 Rusland binnen met een gigantisch leger en verwacht uiteindelijk één beslissende veldslag. Die krijgt hij bij Borodino.

De Fransen winnen het slagveld en Napoleon marcheert daarna zelfs Moskou binnen. Toch wordt juist deze overwinning het begin van een catastrofe.

Hoe kan een leger een slag winnen en toch de hele veldtocht verliezen?

Iedereen kent Jack the Ripper. Maar wie hij werkelijk was?

Op 31 augustus 1888 wordt Mary Ann Nichols vermoord gevonden in Whitechapel. Haar dood wordt het begin van een reeks moorden die Londen in haar greep houdt en een onbekende dader verandert in een wereldwijd beruchte naam.

In deze aflevering duiken we in het Victoriaanse Londen waarin Jack the Ripper kon toeslaan: de armoede van Whitechapel, de vrouwen die zijn slachtoffers werden, de worsteling van de politie en de enorme rol van de pers.

Hoe ontstond de naam Jack the Ripper? Waarom kon hij toeslaan? En hoe kon een moordenaar zonder bekende identiteit uitgroeien tot een van de beroemdste figuren uit de misdaadgeschiedenis?

Bijna 800 jaar lang was geen vijandelijk leger Rome binnengedrongen. Tot 24 augustus 410.

Die dag trekken de Goten onder leiding van Alarik de Eeuwige Stad binnen en wordt Rome drie dagen lang geplunderd. Voor tijdgenoten is de schok enorm: hoe kan de stad die de wereld heeft veroverd nu zélf worden veroverd?

Wat is er in 410 aan de hand? Wie is Alarik, waarom staat hij voor de poorten van Rome en waarom verandert deze plundering het beeld van Rome voorgoed?

🎧 In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis reizen we naar de dag waarop de Eeuwige Stad ontdekte dat ook zij niet onaantastbaar was.

Hij hield van filosofie, speelde fluit en correspondeerde met Voltaire. Tegelijkertijd was hij een briljant militair leider die van Pruisen een Europese grootmacht maakte. En dan was er ook nog zijn opmerkelijke bemoeienis met de aardappel.

Op 17 augustus 1786 sterft Frederik de Grote. In deze aflevering duiken we in het leven van een koning vol tegenstrijdigheden: verlicht denker én absoluut vorst, intellectueel én krijgsheer. Hoe veranderde hij Pruisen en uiteindelijk Europa? En waarom noemen we 'De Grote'?

Op 10 augustus 1566 begint bij Steenvoorde een golf van vernielingen die de geschiedenis ingaat als de Beeldenstorm. Beelden worden van hun sokkels getrokken, altaren vernield en kerken beschadigd. Binnen korte tijd verspreidt de onrust zich door de Nederlanden.

Maar waarom waren protestanten eigenlijk zo fel tegen katholieke beelden? Waarom kwamen duizenden mensen bijeen voor illegale hagenpreken? En waarom zag koning Filips II de vernielingen niet alleen als een aanval op het katholieke geloof, maar ook op zijn eigen gezag?

In deze aflevering duiken we in de religieuze en politieke spanningen achter de Beeldenstorm. Over katholieken en calvinisten, vervolging en verzet, Filips II en Willem van Oranje. En over een zomer waarin zichtbaar werd hoe diep de Nederlanden inmiddels verdeeld waren.

Op 3 augustus 1492 vertrekken de Santa María, de Pinta en de Niña vanuit Palos. Aan boord: Christoffel Columbus, overtuigd dat hij Azië kan bereiken door naar het westen te varen.

Hij vergist zich.

Niet omdat de aarde plat zou zijn – dat wisten geleerden in zijn tijd allang beter – maar omdat hij de afstand tot Azië ernstig onderschat. In plaats daarvan bereikt hij een werelddeel waarvan Europeanen het bestaan niet kenden.

In deze aflevering vertel ik hoe Columbus op dit plan kwam, waarom juist de Spaanse kroon zijn expeditie financierde, hoe de reis verliep en waarom deze oversteek uitgroeide tot een van de grootste keerpunten uit de wereldgeschiedenis. Een verhaal over ambitie, zeevaart, handel, vergissingen en de ingrijpende gevolgen van het eerste blijvende contact tussen Europa en de Amerika's.

Op 27 juli 1953 wordt bij Panmunjom een wapenstilstand getekend die de gevechten in Korea stillegt. Maar vrede komt er niet. Er wordt geen vredesverdrag gesloten, Korea blijft verdeeld en de oorlog eindigt technisch gezien nooit echt.

In deze aflevering gaan we terug naar het einde van de Tweede Wereldoorlog, wanneer Korea wordt bevrijd van Japanse overheersing maar vrijwel meteen wordt opgedeeld in een Sovjetzone in het noorden en een Amerikaanse zone in het zuiden. Wat bedoeld is als tijdelijke scheidslijn, groeit uit tot een harde grens tussen twee staten die allebei heel Korea claimen.

Op 25 juni 1950 valt Noord-Korea het zuiden binnen. De Verenigde Staten grijpen in onder VN-vlag, China mengt zich later massaal in de strijd en Korea wordt een van de eerste plekken waar de Koude Oorlog bloedheet wordt.

Een verhaal over deling, ideologie, buitenlandse macht, miljoenen slachtoffers en een stilte die nog steeds zwaar bewaakt wordt.

Op 20 juli 1969 landt Apollo 11 op de maan. Voor het eerst bereiken mensen een ander hemellichaam.

Maar de maanlanding begint niet pas bij Neil Armstrongs beroemde voetstap. Ze begint in de Koude Oorlog, waarin de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie strijden om macht, prestige en de toekomst. Na Spoetnik en Joeri Gagarin wil president John F. Kennedy dat Amerika vóór het einde van de jaren zestig een mens op de maan zet... en veilig terugbrengt naar de aarde.

In deze aflevering gaan we naar Apollo 11: naar de Saturnus V-raket, Neil Armstrong, Buzz Aldrin en Michael Collins, de spannende landing van de Eagle, de eerste stap op het maanoppervlak en de wereld die live meekijkt.

Een verhaal over ambitie, angst, techniek, propaganda en verwondering. Over een kleine voetstap in grijs stof en een reuzensprong die de mensheid voorgoed anders naar zichzelf laat kijken.

Op 13 juli 100 v.Chr. wordt in Rome Gaius Julius Caesar geboren, volgens de traditionele datering. Een jongen uit een oude patricische familie, met een naam die later bijna groter wordt dan Rome zelf.

Maar Caesar wordt niet geboren als onaantastbare machthebber. Hij groeit op in een Republiek die al begint te kraken. Rome is uitgegroeid tot een wereldmacht, maar haar politieke instellingen zijn gebouwd voor een kleinere stadstaat. Generaals worden machtiger, legers persoonlijker en de strijd tussen elite, volk en senaat steeds harder.

In deze aflevering volgen we Caesar van zijn gevaarlijke jeugd in de tijd van Marius en Sulla naar zijn opkomst als politicus, generaal en schrijver. We gaan naar Gallië, naar de Rubicon, naar de burgeroorlog tegen Pompeius, naar Cleopatra in Egypte en uiteindelijk naar... de moord.

Een verhaal over ambitie, afkomst, propaganda, oorlog en macht. Over een man die geboren wordt in een Republiek die bang is voor koningen en sterft omdat mensen vrezen dat hij er zelf één wil worden.

Op 6 juli 1907 wordt in Coyoacán, toen nog een dorpse plek aan de rand van Mexico-Stad, Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón geboren. De wereld zal haar leren kennen als Frida Kahlo.

Vandaag is Frida een icoon: bloemen in het haar, felle kleuren, grote sieraden en een blik die niemand ontwijkt. Maar achter dat herkenbare beeld zit een veel complexer leven. Frida groeit op in de Casa Azul, krijgt als kind polio, wil eigenlijk arts worden en raakt op haar achttiende zwaargewond bij een busongeluk dat haar lichaam voorgoed beschadigt.

In deze aflevering: Frida Kahlo vóór en achter het icoon. Over Mexico, identiteit, Diego Rivera, politiek, liefde, lichamelijke pijn, zwangerschapsverlies, zelfportretten en de vraag waarom haar werk nog altijd zo dichtbij komt.

Een verhaal over een kunstenaar die zichzelf niet mooier, gladder of makkelijker maakte... maar juist liet zien wat vaak verborgen blijft.

Op 29 juni 1904 stuit veenarbeider Hilbrand Gringhuis tijdens het turfsteken in het Weerdingerveen op een bijzondere vondst: twee lichamen, donker en leerachtig, uitzonderlijk goed bewaard door het veen.

Ze worden bekend als het Paar van Weerdinge. Lange tijd denkt men dat het om een man en een vrouw gaat, misschien zelfs een prehistorisch echtpaar. Maar later onderzoek maakt dat beeld ingewikkelder.

In deze aflevering gaan we naar Drenthe, naar het veen, de ijzertijd en een vondst die steeds opnieuw anders is geïnterpreteerd. Hoe kan veen een lichaam bewaren? Wat vertellen veenlijken ons over een tijd zonder eigen geschreven bronnen? En wat zegt het over ons dat we in twee lichamen naast elkaar meteen liefde, straf, ritueel of geweld willen zien?

Een verhaal over archeologie, nabijheid, onzekerheid en een verleden dat zich niet zomaar laat verklaren.

Op 22 juni 1633 moet Galileo Galilei in Rome zijn ideeën herroepen. De man die de telescoop op de hemel richtte, wordt door de Inquisitie gedwongen afstand te nemen van het idee dat de aarde om de zon draait.

Maar de zaak-Galileo is ingewikkelder dan het bekende beeld van wetenschap tegenover geloof. Het conflict draait vooral om gezag: wie mag bepalen hoe de Bijbel wordt uitgelegd, hoeveel ruimte nieuwe waarnemingen krijgen en wanneer een wetenschappelijke theorie als waarheid mag worden verkondigd?

In deze aflevering gaan we naar het zeventiende-eeuwse Italië. Naar Galileo’s telescoop, zijn waarnemingen van de maan, Jupiter, Venus en de zon, zijn beroemde boek over de twee wereldsystemen en het proces dat hem uiteindelijk tot herroeping dwingt.

Een verhaal over nieuwsgierigheid, macht, bewijs, interpretatie... en een aarde die blijft draaien, ook als iemand wordt gedwongen iets anders te zeggen.

Op 15 juni 1215 bezegelt koning Jan zonder Land de Magna Carta, een document dat later zou uitgroeien tot een van de beroemdste teksten uit de geschiedenis.

Maar in 1215 is het geen feestelijke geboorte van de democratie. Het is een noodoplossing in een politieke crisis. Jan heeft gebieden in Frankrijk verloren, zijn baronnen zwaar belast, ruzie gemaakt met de kerk en zoveel wantrouwen opgebouwd dat zijn edelen in opstand komen.

In deze aflevering gaan we naar Runnymede, aan de oever van de Theems. Wie was Jan zonder Land? Waarom kwamen zijn baronnen tegen hem in opstand? Wat stond er eigenlijk in de Magna Carta? En hoe kon een middeleeuws document, bedoeld om een burgeroorlog te voorkomen, later uitgroeien tot symbool van rechtsstaat, vrijheid en machtsbegrenzing?

Een verhaal over conflict, wantrouwen, macht — en het idee dat zelfs een koning niet boven de wet staat.

Op 8 juni 1783 begint op IJsland een van de meest ingrijpende vulkaanuitbarstingen uit de historische tijd: Laki.

De aarde scheurt open in het zuiden van het eiland. Maandenlang komen lava, as en vooral giftige gassen vrij. Niet de lava, maar de nevel en neerslag worden het dodelijkst: gras raakt vergiftigd, vee sterft massaal en IJsland belandt in een hongersnood die bekend wordt als de Móðuharðindin... De mist-hongersnood.

Maar de ramp blijft niet beperkt tot IJsland. Ook boven delen van Europa verschijnt een vreemde droge mist. Mensen zien een doffe zon, voelen benauwde lucht en proberen te begrijpen wat er gebeurt, zonder de bron te kennen.

In deze aflevering: de vergeten vulkaanramp van 1783. Over vuur, gas, honger, religieuze duiding, kwetsbaarheid en een wereld die veel sterker verbonden blijkt dan mensen toen konden overzien.

Op 1 juni 1926 wordt Norma Jeane Mortenson geboren, de vrouw die de wereld later zal kennen als Marilyn Monroe.

In deze aflevering duiken we in het leven achter het icoon. Van haar onrustige jeugd in pleeggezinnen en tehuizen tot haar ontdekking als model, haar doorbraak in Hollywood en haar gevecht om serieus genomen te worden als actrice.

Marilyn Monroe werd een van de beroemdste vrouwen van de twintigste eeuw: een sekssymbool, stijlicoon en filmster. Maar achter het beeld van glamour en verleiding zat een vrouw die haar eigen imago zorgvuldig opbouwde, maar er uiteindelijk ook door werd opgeslokt.

Een verhaal over roem, kwetsbaarheid, ambitie, Hollywood, liefde, eenzaamheid... en de prijs van bekeken worden zonder echt gezien te worden.

Op 25 mei 1895 wordt Oscar Wilde veroordeeld tot twee jaar gevangenisstraf met dwangarbeid. Niet voor geweld, niet voor diefstal, maar omdat hij relaties had met mannen.

In deze aflevering duiken we in het leven van Wilde: zijn jeugd in Dublin, zijn opkomst als briljante schrijver en societyfiguur, zijn verhouding met Lord Alfred Douglas, de rechtszaken die hem ten val brengen en de Victoriaanse moraal die van zijn privéleven een misdaad maakt.

Wat gebeurde er precies in de rechtszaal? Waarom was homoseksualiteit in die tijd strafbaar? En hoe kon een gevierd schrijver zo publiek worden vernietigd?

Een aflevering over literatuur, reputatie, hypocrisie, queer geschiedenis — en een man wiens leven werd gebroken, maar wiens woorden bleven bestaan.

Op 18 mei 1190 komt het leger van Frederik Barbarossa aan bij Iconium, het huidige Konya in Turkije. De Duitse keizer is onderweg naar Jeruzalem, dat enkele jaren eerder door Saladin is veroverd.

Maar de route over land blijkt loodzwaar. Het kruisvaardersleger is uitgeput, de voorraden raken op en Iconium wordt ineens veel meer dan een stad onderweg.

In deze aflevering duiken we in de Derde Kruistocht, de macht van Barbarossa, de gevaarlijke tocht door Anatolië en komen we achter dat zelfs triomf de geschiedenis niet altijd verder helpt.

Een verhaal over geloof, macht, uitputting en de kwetsbaarheid van grote ambities.

Op 11 mei 1960 wordt Adolf Eichmann opgepakt in een buitenwijk van Buenos Aires.

Eichmann was een van de sleutelfiguren in de uitvoering van de Holocaust. Hij stond niet bekend als kampcommandant of militair leider, maar als organisator: de man van deportaties, treinen, schema’s en aantallen.

In deze aflevering duiken we in zijn rol binnen het naziregime, hoe hij in Argentinië terechtkwam, hoe de Mossad hem op het spoor kwam en het proces dat daarna volgt in Jeruzalem.

Een proces waarin overlevenden centraal komen te staan en de Holocaust voor een wereldwijd publiek een stem en een gezicht krijgt.

Een aflevering over bureaucratie, verantwoordelijkheid, gerechtigheid en de ongemakkelijke vraag hoe gewone mensen kunnen meewerken aan buitengewoon kwaad.

Op 4 mei 1929 wordt Audrey Hepburn geboren. Later zal ze uitgroeien tot een van de grootste filmiconen van de twintigste eeuw, maar haar verhaal begint niet in Hollywood.

Het begint in Europa, in een familie met Nederlandse adellijke wortels en banden met het fascisme, een afwezige vader en uiteindelijk de Tweede Wereldoorlog. Audrey groeit deels op in Arnhem en maakt de bezetting en de daarbij horende Hongerwinter van dichtbij mee.

Na de oorlog droomt ze van ballet, maar haar lichaam is getekend door honger en ontbering. Wat volgt, is een onverwachte weg naar toneel, film en wereldroem.

In deze aflevering: het verhaal achter het icoon. Over oorlog, elegantie, kwetsbaarheid, succes — en waarom Audrey op latere leeftijd een drastische ommezwaai in haar leven maakte.

Op 27 april 1521 sterft Ferdinand Magellaan op het eiland Mactan in de Filipijnen. Niet in Europa, niet op zee, maar aan de andere kant van de wereld — midden in een conflict met lokale krijgers.

Zijn naam is onlosmakelijk verbonden met een van de grootste ondernemingen uit de geschiedenis: de eerste poging om de wereld rond te varen.

In deze aflevering volgen we zijn reis vanaf Portugal, via Spanje, door onbekende oceanen, langs honger, muiterij en ontdekking. Tot het moment waarop alles eindigt op een strand dat hij nooit had moeten bereiken.

Een verhaal over ambitie, over grenzen verleggen — en over de prijs daarvan.

Op 20 april 1653 ontbindt Oliver Cromwell het Engelse parlement: een gebeurtenis die laat zien hoe complex en tegenstrijdig revoluties kunnen zijn.

In deze aflevering duiken we in een periode waarin Engeland alles op z’n kop zet. Eeuwenlang werd het land geregeerd door koningen, die hun macht ontleenden aan God. Maar onder Charles I komt dat systeem onder druk te staan. Spanningen met het parlement lopen zo hoog op dat ze uitmonden in een burgeroorlog.

Na de overwinning van de parlementariërs wordt Charles I geëxecuteerd - een ongekende stap die de monarchie beëindigt en Engeland verandert in een republiek.

Maar de nieuwe machthebbers blijken verdeeld. Het parlement functioneert slecht en verliest het vertrouwen van het leger. Cromwell, inmiddels de dominante figuur, grijpt in en stuurt het parlement naar huis.

Wat volgt is zijn bewind als Lord Protector, een periode waarin Engeland officieel geen koning heeft.

LET OP: er zit een lichte galm in deze aflevering, dit omdat de podcast op een andere plek is opgenomen. Excuses mocht het je storen.

-----

Op 13 april 1743 wordt Thomas Jefferson geboren in Virginia. Hij groeit op in een wereld waarin vrijheid en ongelijkheid naast elkaar bestaan: een samenleving gebouwd op idealen, maar ook op slavernij.

In deze aflevering volgen we Jefferson van zijn jeugd op een plantage tot zijn rol in de Amerikaanse Revolutie. We kijken naar het moment waarop hij de Declaration of Independence schrijft — een document dat het idee van gelijkheid en vrijheid wereldwijd op de kaart zet. En waardoor de Verenigde Staten een onafhankelijk land worden.

Maar we staan ook stil bij de spanning die door zijn hele leven loopt. Want hoe verhouden die idealen zich tot de werkelijkheid waarin hij zelf leeft? En wat zegt dat over het ontstaan van de Verenigde Staten?

Een verhaal over ideeën die de wereld veranderen en de complexiteit van de mensen die ze opschrijven.

Op 6 april 1896 beginnen in Athene de eerste moderne Olympische Spelen. Wat start als een bescheiden evenement met 241 atleten uit 13 landen, groeit uit tot een wereldwijd fenomeen dat miljarden mensen samenbrengt.

Maar de oorsprong van deze Spelen ligt meer dan 2000 jaar terug, in het oude Olympia. Daar werden atletiekwedstrijden georganiseerd ter ere van Zeus, waarbij zelfs oorlogen tijdelijk werden stilgelegd.

In deze aflevering hoor je hoe deze traditie verdween na het verbod van keizer Theodosius I, en hoe ze in de 19e eeuw opnieuw tot leven werd gebracht door Pierre de Coubertin.

Van een marmeren stadion in Athene tot een wereldwijd sportevenement: dit is het verhaal van de wedergeboorte van de Olympische Spelen.

Op 30 maart 1853 wordt in het Brabantse Zundert Vincent van Gogh geboren. Vandaag kennen we hem als een van de beroemdste schilders ter wereld, maar tijdens zijn leven is daar weinig van te merken.

In deze aflevering volgen we zijn levensverhaal: van een zoekende jonge man die verschillende beroepen probeert, tot een kunstenaar die pas laat zijn roeping vindt. We duiken in zijn jaren in Nederland, zijn ontwikkeling in Parijs en zijn meest productieve periode in het zuiden van Frankrijk.

We staan stil bij zijn mentale worstelingen, de beroemde episode met zijn oor en de intense relatie met zijn broer Theo, die hem jarenlang financieel en emotioneel ondersteunt.

Waarom werd Van Gogh tijdens zijn leven nauwelijks erkend?
Hoe ontstonden zijn bekendste werken?
En hoe groeide hij na zijn dood uit tot een van de grootste kunstenaars uit de geschiedenis?

Dat hoor je in deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis.

Op 23 maart 1530 wordt het eiland Malta geschonken aan een ridderorde: de Johanniters. Op het eerste gezicht een opmerkelijke beslissing — waarom geef je een strategisch eiland aan een groep ridders zonder land?

In deze aflevering gaan we terug naar de oorsprong van deze orde, die begint als een hospitaalorde voor pelgrims in Jeruzalem en uitgroeit tot een militaire macht van formaat. We volgen hun geschiedenis door de kruistochten, het verlies van hun bolwerken in het Heilige Land en hun zoektocht naar een nieuw thuis.

Uiteindelijk leidt dat tot een opvallend besluit van keizer Karel V, die de ridders Malta schenkt. Niet uit idealisme, maar uit strategie.

Wat maakt Malta zo belangrijk?
Waarom komst juist deze orde op Malta terecht?
En hoe groeit dit eiland uit tot een cruciaal bolwerk in de strijd om de Middellandse Zee?

Dat hoor je in deze aflevering.

Op 16 maart 1968 trekken Amerikaanse soldaten het Vietnamese dorp My Lai binnen. Wat volgt, groeit uit tot een van de beruchtste oorlogsmisdaden van de Vietnamoorlog.

Honderden ongewapende burgers – mannen, vrouwen en kinderen – worden gedood door militairen van het Amerikaanse leger. Lange tijd blijft het bloedbad verborgen voor de buitenwereld, tot journalisten en klokkenluiders het verhaal naar buiten brengen.

In deze aflevering vertellen we wat er die dag in My Lai gebeurde, hoe het zo ver kon komen en waarom het incident uitgroeide tot een symbool van de morele crisis rond de Vietnamoorlog.

We volgen de gebeurtenissen van het dorp zelf tot de politieke naschokken in de Verenigde Staten: de onthullingen in de pers, de militaire rechtszaak tegen luitenant William Calley en de wereldwijde verontwaardiging die volgt.

Een verhaal over oorlog, verantwoordelijkheid en de vraag hoe gewone mensen betrokken kunnen raken bij buitengewoon geweld.

In 1959 verschijnt op een speelgoedbeurs in New York een pop die er totaal anders uitziet dan wat kinderen tot dan toe kennen. Geen baby om te verzorgen, maar een volwassen vrouw met een eigen garderobe, een eigen stijl en — in potentie — een eigen leven. Haar naam: Barbie.

Wat begint als een opvallend stuk speelgoed groeit uit tot een wereldwijd cultureel fenomeen. Barbie wordt astronaut, dokter, presidentskandidaat, filmster en ondernemer. Tegelijkertijd roept ze ook vragen op over schoonheidsidealen, rolpatronen en de manier waarop we naar vrouwen kijken.

In deze aflevering duiken we in het ontstaan van Barbie, het idee achter de pop en de vrouw die haar bedacht. We kijken naar de enorme invloed van Barbie op generaties kinderen, maar ook naar de kritiek en de discussies die haar al decennia begeleiden.

Een verhaal over speelgoed, maar ook over cultuur, identiteit en de vraag hoe een plastic pop uitgroeide tot een van de meest herkenbare iconen ter wereld.

Adrianus VI is een uitzondering in de pauselijke geschiedenis. Geboren als Adrianus Floriszoon Boeyens in Utrecht groeit hij uit tot theoloog, docent en adviseur van keizer Karel V. In 1522 wordt hij, tegen de verwachtingen in, gekozen tot paus.

Hij treft een kerk in crisis. De kritiek van Maarten Luther verspreidt zich snel door Europa, het vertrouwen in Rome staat onder druk en hervormingen zijn onvermijdelijk. Als buitenstaander probeert Adrianus orde op zaken te stellen in een systeem dat gewend is aan macht, invloed en traditie.

In deze aflevering duiken we in zijn onverwachte verkiezing, zijn moeizame positie in Rome en de betekenis van zijn korte pontificaat. Wie was deze paus uit de Lage Landen? En waarom wordt zijn naam vaak vergeten, terwijl hij regeerde op een kantelpunt in de kerkgeschiedenis en misschien wel belangrijker is dan we ons ooit zouden kunnen voorstellen?

Op 23 februari 1836 omsingelt het Mexicaanse leger onder generaal Santa Anna de Alamo in San Antonio de Béxar. Binnen bevinden zich Texaanse opstandelingen — onder hen namen die later legendarisch worden.

Dertien dagen lang houden ze stand. De uitkomst lijkt onvermijdelijk, maar de betekenis van de slag groeit juist ná de val van de missie.

Dit is een verhaal over kolonisatie en immigratie. In deze aflevering duiken we daar dieper in. Ook in de context van de Texaanse Revolutie, de spanningen tussen Mexico en Amerikaanse kolonisten, de mythevorming rond “Remember the Alamo” en de vraag wat feit is — en wat later een mooi verhaal werd. We kijken naar hoe Amerikanen deze slag herinneren én wat de Mexican ervan denken.

Toetanchamon regeert nog geen tien jaar over Egypte wanneer hij rond 1323 v.Chr. sterft. Hij is jong, zijn regering is kort en zijn naam lijkt aanvankelijk geen blijvende indruk achter te laten op de geschiedenis.

Totdat, ruim drieduizend jaar later, een graf in de Vallei der Koningen vrijwel intact wordt teruggevonden.

In deze aflevering reconstrueren we het leven van de jonge farao: de religieuze onrust waarin hij opgroeit, de politieke belangen achter zijn troon en de omstandigheden van zijn vroege dood. We volgen ook de spectaculaire ontdekking van zijn graf in 1922, gaan dieper in op de vloek van de farao, en onderzoeken hoe archeologie, media-aandacht en mythevorming samen een vergeten koning veranderden in een wereldwijd icoon.

Wie was Toetanchamon werkelijk? En waarom spreekt zijn verhaal ons nog altijd zo aan? Alles over het gouden masker en de man die daarachter zat, hoor je in deze aflevering.

Op 9 februari 1854 wordt Aletta Jacobs geboren in het Groningse Sappemeer. Een meisje in een tijd waarin vrouwen geen universiteit mogen bezoeken, geen arts kunnen worden en geen stemrecht hebben. Op papier lijkt haar toekomst vast te liggen... en juist daar begint haar verhaal.

In deze aflevering volgen we hoe Aletta Jacobs zich, tegen de vanzelfsprekendheden van haar tijd in, een weg baant naar kennis, invloed en maatschappelijke verandering.

Aletta Jacobs wordt een centrale figuur in de Nederlandse vrouwenbeweging en een bekende naam ver buiten de landsgrenzen. Ze raakt betrokken bij internationale netwerken, mengt zich in debatten over vrouwenrechten en vrede, en blijft haar hele leven geloven dat vooruitgang mogelijk is, mits iemand bereid is haar plaats op te eisen.

Een aflevering over volharding, intellectuele moed en de vraag wat er kan gebeuren wanneer één persoon weigert zich neer te leggen bij wat “nu eenmaal zo is”.

Tussen de zomer van 1942 en februari 1943 verandert Stalingrad in het zwaartepunt van de Tweede Wereldoorlog. Wat bedoeld was als een snelle Duitse overwinning aan de Wolga mondt uit in een maandenlange uitputtingsslag, waarin geen van beide partijen zich nog kan terugtrekken zonder gezichtsverlies.

In deze aflevering duiken we in de Slag om Stalingrad: waarom Hitler deze stad koste wat kost wilde innemen, waarom Stalin weigerde haar prijs te geven, en hoe de gevechten zich verplaatsten van strategische kaarten naar trappenhuizen, kelders en ruïnes. We volgen de soldaten aan beide kanten, de rol van de winter, de fatale overschatting van eigen kracht en de Sovjet-omsingeling die het Duitse Zesde Leger definitief insloot.

Stalingrad markeert het moment waarop het initiatief aan het oostfront onomkeerbaar verschuift. Niet door één beslissende aanval, maar door een opeenstapeling van keuzes, fouten en menselijk lijden. Een aflevering over een slag die niet alleen werd gewonnen of verloren, maar die de loop van de oorlog voorgoed veranderde.

Wat gebeurde er écht toen de Britse Union Jack werd gehesen aan de oevers van Port Jackson? Voor de Britten was het een nieuwe kolonie, een oplossing voor overvolle gevangenissen. Voor de Eora, Gadigal en andere Aboriginal-groepen was het het begin van verlies van land, ziekte en verdringing.

🎧 Dus luister nu en ontdek de geschiedenis achter een beladen datum.

In deze aflevering duiken we in de Bataafse Republiek: een korte, vaak vergeten periode in de Nederlandse geschiedenis, maar een die enorme gevolgen had.

In 1795 vlucht stadhouder Willem V naar Engeland en roepen revolutionairen — met steun van Frankrijk — de Bataafse Republiek uit.

Frankrijk is niet alleen bondgenoot, maar ook machtsfactor. De Bataafse Republiek balanceert voortdurend tussen hervorming en buitenlandse druk.

Maar... De Bataafse Republiek kent tot op de dag van vandaag een grote invloed op ons allemaal.

🎧 Luister nu en ontdek waarom deze ‘tussenperiode’ allesbehalve een voetnoot is.

----

Afleveringen waar in deze podcast naar wordt verwezen:

#3: 2 april - Karel de Grote: de grootste van allemaal

#20: 14 juli - Liberté, Egalité, Fraternité: de Franse Revolutie

Agatha Christie overleed op 12 januari 1976.
Ze liet een oeuvre achter dat miljoenen mensen kennen — maar een leven dat verrassend weinig wordt verteld.

In deze aflevering kijken we niet alleen naar haar boeken, maar naar de vrouw erachter.
Een vrouw die haar tijd scherp observeerde, die sociale rollen doorzag, en die begreep hoe dun de lijn is tussen vertrouwen en wantrouwen.

Haar verhalen draaien zelden om geweld.Ze draaien om wat mensen verbergen.

Je hoeft geen Christie-lezer te zijn om dit verhaal te volgen.
Dit is een aflevering over menselijk gedrag — en over hoe goed we onszelf eigenlijk kennen.

Op 29 december 1890 vindt bij Wounded Knee Creek in South Dakota een van de meest beruchte massaslachtingen uit de Amerikaanse geschiedenis plaats. Meer dan 250 Lakota Sioux — naar schatting zelfs meer dan 300 — worden gedood door het Amerikaanse leger. Meer dan de helft van hen is vrouw of kind.

In deze aflevering reconstrueren we hoe het zover kon komen. We kijken naar de systematische vernietiging van de bizon, het gedwongen leven in reservaten en het beleid dat gericht was op het breken van inheemse culturen.

We staan stil bij de rol van Sitting Bull, zijn dood en de vlucht van Big Foot en zijn groep Miniconjou-Lakota — een tocht die eindigt bij Wounded Knee. We vertellen wat er gebeurde, hoe een enkel schot leidde tot totale chaos, en hoe vrouwen, kinderen en ouderen werden neergemaaid in de sneeuw.

Deze aflevering gaat niet alleen over het verleden, maar over wat er gebeurt wanneer angst regeert, wanneer spiritualiteit wordt gezien als gevaar, en wanneer sommige levens structureel minder waard worden geacht dan andere.

Op 22 december 1849 staat een 28-jarige schrijver op een plein in Sint-Petersburg. Geblinddoekt. Voor een vuurpeloton. Hij is ervan overtuigd dat hij gaat sterven.

Die man is Fjodor Dostojevski.

In deze aflevering vertellen we het verhaal van zijn bijna-executie en hoe deze ene winterochtend zijn leven, geloof en schrijverschap voorgoed veranderde.

Op 15 december 1675, 350 jaar geleden, sterft Johannes Vermeer in Delft.
43 jaar oud. Arm. Onbekend.

In deze aflevering vertellen we het verhaal van een schilder die langzaam werkte, bijna vergeten werd, en pas eeuwen later werd herkend als meester van het licht. Over stilte, schulden, een weduwe met elf kinderen — en schilderijen die de tijd overleefden, ook toen zijn naam verdween.

Hoe hij werd herontdekt en hoe die laatste maanden van zijn leven moeten zijn geweest? Je hoort het in deze aflevering.

In deze aflevering nemen we je mee naar Paramaribo, 8 december 1982. Een nacht waarin vijftien journalisten, juristen, militairen en activisten werden weggevoerd naar Fort Zeelandia — en niet meer thuiskwamen.

We vertellen hoe Suriname, nog maar zeven jaar onafhankelijk, terechtkwam in politieke chaos, hoe de macht van Desi Bouterse groeide, en hoe de spanningen opliepen tot de beruchte Decembermoorden.

Een verhaal over angst en verzet, over vijftien levens die werden gebroken, en over een land dat decennia later nog steeds zoekt naar waarheid, gerechtigheid en herstel.

In memoriam:

John Baboeram

Bram Behr

Cyrill Daal

Kenneth Gonçalves

Eddy Hoost

André Kamperveen

Gerard Leckie

Lesley Rahman

Sugrim Oemrawsingh

Surendre Rambocus

Harold Riedewald

Jiwansingh Sheombar

Jozef Slagveer

Robby Sohansingh

Frank Wijngaarde

Op 1 december 1955 verandert een eenvoudige busrit in Montgomery, Alabama de loop van de Amerikaanse geschiedenis. Rosa Parks, 42 jaar oud, weigert haar zitplaats af te staan aan een witte passagier. Geen grote woorden, geen dramatisch gebaar, alleen de waardigheid en vastberadenheid van een zwarte vrouw in een gesegregeerd Amerika.

In deze aflevering duiken we in het leven van Rosa Parks, de wereld waarin zij leefde, ontmoeten we Martin Luther King en beseffen we de kracht van een ogenschijnlijk kleine keuze.

Geboren als Farrokh Bulsara in Zanzibar, opgegroeid tussen culturen, tradities en muziek, vluchtte hij in 1964 met zijn familie naar Engeland. Daar veranderde hij niet alleen zijn naam — maar ook zijn lot.

In deze aflevering hoor je hoe Freddie Mercury zichzelf opnieuw uitvond, hoe Queen ontstond, waarom “Bohemian Rhapsody” bijna níét werd uitgebracht, hoe hij worstelde met identiteit, liefde en geheimen, en hoe de diagnose hiv zijn laatste jaren tekende.

Freddie Mercury stierf op 24 november 1991, maar zijn nalatenschap leeft voort — in muziek, mode, kunst en in iedereen die ooit een stem nodig had om zichzelf te durven zijn.

ALLEREERST:

Het geluid van deze aflevering is van mindere kwaliteit dan je van ons gewend bent. Excuses daarvoor. De gemiddelde luisteraar zal er nauwelijks iets van merken, maar geluidspuristen zullen het zeker doorhebben. We trekken na wat er gebeurd is. Nogmaals: sorry.

Wie er de humor van inziet, hoort met een beetje overtuigingskracht de kwaliteit van weleer, alsof Juliana een toespraak via de radio doet. Enfin, we hopen dat het bij deze ene keer blijft. 

-----------

Op 17 november 1558 bestijgt Elizabeth Tudor de Engelse troon: een 29-jarige vrouw die is opgegroeid tussen intriges, religieuze conflicten en levensgevaar. In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis kijken we hoe een ‘bastaardkind’ van Hendrik VIII uitgroeit tot Elizabeth I, een monarch die een heel tijdperk haar naam zou geven.

Elizabeth I werd meer dan een vorstin: ze werd een legende. En vandaag onderzoeken we hoe dat verhaal begon.

Tien jaar na de Engelse verovering wordt het verlies van Nieuw-Amsterdam officieel bekrachtigd in het Verdrag van Westminster. Wat ooit begon als een Nederlandse handelspost, wordt definitief Engels bezit: New York.

In deze aflevering hoor je hoe dit moment niet alleen het einde markeerde van de Nederlandse invloed in Noord-Amerika, maar... toch ook weer niet.

Op 3 november 1957 werd een kleine straathond uit Moskou de eerste levende reiziger in de ruimte. Haar naam was Laika.
De Sovjet-Unie wilde bewijzen dat leven buiten de aarde mogelijk was — en dat zij de ruimtewedloop zouden winnen.

Laika ging de ruimte in, maar overleefde het niet. In deze aflevering hoor je over de wetenschap achter de missie, over de ingenieurs die spijt kregen en over hoe een straathond het gezicht werd van een tijdperk en daarvoor het grootste offer leverde.

Op 27 oktober 1728 werd James Cook geboren, in een klein Engels dorp waar de zee altijd hoorbaar was.
Hij zou uitgroeien tot de grootste zeevaarder van zijn tijd — de man die Nieuw-Zeeland en Australië op de kaart zette, de Stille Oceaan doorkruiste en grenzen verlegde die eeuwenlang als ondoordringbaar golden.

In deze aflevering hoor je hoe Cook uitgroeide van boerenzoon tot briljant navigator, hoe zijn ontdekkingen het wereldbeeld voorgoed veranderden, en hoe zijn ontmoetingen met de inheemse volkeren van de Pacific zowel bewondering als tragedie brachten.

Een verhaal over kennis, macht en de grenzen van menselijk streven.
🎧 Vandaag in de geschiedenis: James Cook: de man die ons de wereld gaf (1728–1779)

Op 20 oktober 2011 komt er een einde aan een van de langst regerende dictators van de moderne tijd: Muammar Khadaffi.

Na maanden van opstand, burgeroorlog en NAVO-bombardementen wordt hij in zijn geboortestad Sirte omsingeld door rebellen. Daar, in een stoffige afvoerbuis, eindigt een regime dat meer dan vier decennia standhield.

In deze aflevering hoor je hoe Libië ten onder ging aan dezelfde krachten die het dachten te bevrijden, hoe de dictatuur onder Khadaffi eruitzag en waarom de val van Sirte meer vragen opriep dan ze beantwoordde.

#Gadaffi #Kadafi #Kaddafi #Khaddafi #Ghadaffi

Op 13 oktober 1972 stort een Uruguayaans vliegtuig neer in de Andes, onderweg naar Chili.
Aan boord: een rugbyteam, hun familie en vrienden.
Van de 45 passagiers overleven er 33 de crash. Maar dan begint de echte strijd pas. Die tegen de kou, tegen de bergen, en tegen hun eigen geweten.

In deze aflevering hoor je hoe 16 van hen het uiteindelijk wisten te overleven na 72 dagen in de bevroren wildernis.
Een verhaal over vriendschap, geloof en de dunne grens tussen leven en dood.

In deze aflevering reizen we naar Parijs aan het eind van de 19e eeuw: een stad vol licht, verlangens en tegenstellingen.
Aan de voet van de Sacré-Cœur opent een opvallend rood windmolenhuis zijn deuren: de Moulin Rouge.

We vertellen het verhaal van de oprichters Oller en Zidler, de eerste cancan-danseressen, en de kunstenaar Toulouse-Lautrec, die met zijn affiches het Parijse nachtleven vereeuwigde.
Maar ook over het Frankrijk van die tijd: de belle époque, waarin plezier en vooruitgang hand in hand gingen met hypocrisie en ongelijkheid.

De Moulin Rouge werd een mythe: een symbool van vrijheid, van vrouwelijkheid, van kunst die durft te schuren.
En 136 jaar later draait de rode molen nog altijd. Je hoort er alles over in deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis.

29 september 1941. In Babi Jar, een ravijn bij Kiev, voltrok zich een tragedie die de wereld niet mag vergeten. In slechts twee dagen tijd vermoordden Duitse troepen meer dan 33.000 Joden.

Maar even huiveringwekkend als het bloedbad zelf, was het decennialange zwijgen erna. De Sovjetautoriteiten negeerden de massamoord, terwijl dichters, schrijvers en componisten alles op alles zetten om de stilte te doorbreken.

En toch lijkt deze tragedie, een van de zwartste bladzijden van de twintigste eeuw, in de vergetelheid te geraken.

Dat mag niet gebeuren. In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis nemen we je daarom mee naar die fatale dagen in september 1941, naar het lange stilzwijgen dat volgde, en naar de blijvende betekenis van Babi Jar: een waarschuwing tegen haat, ideologie en ontmenselijking, die ook anno 2025 nog steeds belangrijk is.

Een lesje sitcomgeschiedenis in vogelvlucht! Op 22 september 1994 ging in de Verenigde Staten een nieuwe comedyserie van start: Friends. Niemand vermoedde toen dat deze show niet alleen tien seizoenen lang miljoenen kijkers zou boeien, maar ook het gezicht zou worden van de jaren ’90.

Maar om te begrijpen waarom Friends zo’n fenomeen werd, moeten we terug naar de oorsprong van de sitcom zelf. Van de radiojaren in de jaren ’30, via de baanbrekende I Love Lucy, de scherpe jaren ’70 en de warme nostalgie van de jaren ’80, tot het moment dat zes vrienden in een Manhattan-appartement een compleet nieuw tijdsbeeld wisten te vangen.

In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenishoor je hoe het genre zich ontwikkelde, waarom Friends precies op het juiste moment kwam, en hoe de serie tot op de dag van vandaag miljoenen harten blijft veroveren.

Hij vertrok als jonge Venetiaan richting het onbekende Oosten – en keerde jaren later terug met verhalen die Europa zouden verbazen. Marco Polo reisde naar het hof van de machtige Kublai Khan en beschreef een wereld die voor zijn tijdgenoten haast mythisch leek.

Maar wie was Marco Polo werkelijk? Een ontdekkingsreiziger, een handelaar, of misschien wel een meesterlijke verhalenverteller? Zijn memoires zetten Europa op scherp, inspireerden generaties ontdekkingsreizigers en maakten hem tot een van de bekendste namen in de geschiedenis.

In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis ontrafelen we de man achter de mythe, en volgen we de tocht die hem van Venetië tot in het hart van China bracht.

Hij was een koning die nauwelijks in zijn eigen rijk verbleef, maar wiens naam tot ver buiten de grenzen gevreesd én bewonderd werd: Richard Leeuwenhart. Een heerser die meer thuis was op het slagveld dan in een paleis, en die de geschiedenis inging als de ultieme ridder-koning.

In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis duiken we in het bewogen leven van Richard I van Engeland: zijn jeugd vol intriges, zijn bliksemsnelle opmars naar de troon, de roep van de kruistochten en de legendarische confrontatie met Saladin.

Was hij een visionair leider of een roekeloze avonturier die zijn koninkrijk verwaarloosde? Ontdek het verhaal van een vorst die meer dan wie ook symbool werd voor moed, mythe en macht.

Iedereen weet: op 1 september 1939 begint de Tweede Wereldoorlog met de inval in Polen. Maar wisten de Polen zelf wat hen te wachten stond? En waarom keken Frankrijk en Groot-Brittannië in eerste instantie vooral toe, terwijl ze hun hulp aan Polen hadden toegezegd?

In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis ontdek je hoe die dag écht verliep: vol misleiding, propaganda en een aanval die de wereld in brand zette.

New Orleans is een stad als geen ander. Bekend om jazz, Mardi Gras en de Cajun en Creoolse keuken. Maar achter de feestelijke façade schuilen ook verhalen over slavernij, rampen, voodoo en piraterij. Vandaag in de Geschiedenis, op 25 augustus 1718, wordt de stad gesticht.

In deze aflevering nemen we je dus mee naar het hart van Louisiana. We ontdekken hoe New Orleans uitgroeide tot een smeltkroes van culturen, waarom het een cruciale rol speelde in de Amerikaanse onafhankelijkheidstrijd en hoe piraten er ooit de dienst uitmaakten.

Van de jazzclubs in het French Quarter tot de schimmige voodoo-geschiedenis en de verwoesting door orkaan Katrina: dit is het verhaal van een stad die altijd weer weet op te staan.

18 augustus 1227 markeert de dag waarop Dzjengis Khan overleed, de man die van de Mongoolse steppen het grootste aaneengesloten wereldrijk ooit wist te bewerkstelligen.

Zijn invloed reikte verder dan oorlog: hij organiseerde handel, stimuleerde culturele uitwisseling en legde wetten vast die eeuwenlang voelbaar zouden blijven.

Vandaag in de Geschiedenis vertelt het verhaal van Dzjengis Khan: van zijn strijd in de steppen tot zijn briljante veldslagen, zijn politieke inzicht en de blijvende erfenis die het wereldtoneel voorgoed veranderde.

Op 11 augustus 1934 arriveerden de eerste gevangenen op een rots in de baai van San Francisco die berucht zou worden: Alcatraz. In deze aflevering duiken we in de geschiedenis van ‘The Rock’ – van zijn oorsprong als militaire gevangenis tot de jaren als zwaarst bewaakte penitentiaire inrichting van de VS.

Hoe ontstond de reputatie dat ontsnappen onmogelijk was? Wie waren de bekendste gevangenen? En hoe eindigde het verhaal van deze iconische gevangenis uiteindelijk?

In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis duiken we in spannende anekdotes, bizarre ontsnappingspogingen en de waarheid achter de legende van Alcatraz.

Op 4 augustus 1944 valt de Duitse Sicherheitsdienst het Achterhuis aan de Prinsengracht binnen.

Acht onderduikers worden gearresteerd. Onder hen een vijftienjarig meisje dat haar gedachten al die tijd in een dagboek heeft toevertrouwd: Anne Frank.

In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis hoor je hoe die dag verliep, wat er gebeurde tussen de inval en hun deportatie, en welke raadselen het verraad tot op de dag van vandaag omgeven.

Over angst, hoop, stilte en waarom we nog steeds niet weten wie ervoor zorgde dat de deurbel werd ingedrukt.

Op 28 juli 1914 verklaart Oostenrijk-Hongarije de oorlog aan Servië. Wat begint als een regionaal conflict, groeit razendsnel uit tot een wereldoorlog die de loop van de 20ste eeuw zal bepalen, vandaag de dag beter bekend als: de Eerste Wereldoorlog.

Geen zwaarden en paarden meer, maar tanks, mitrailleurs en loopgraven. Dit is de oorlog waarin voor het eerst de volle kracht van de industrie wordt ingezet op het slagveld. Oude wereldrijken vallen, landkaarten worden hertekend, miljoenen levens gaan verloren. En waarvoor?

In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis hoor je hoe één schot op een prins in Sarajevo de wereld in razendsnel tempo in een keten van geweld stortte. En hoe 28 juli het begin werd van een nieuw, meedogenloos tijdperk die de loop van de 20ste eeuw zou bepalen.

En omdat het zomer is en velen van jullie een tijdje in de auto of het vliegtuig moeten zitten: dit keer een extra lange uitzending, de Vandaag in de Geschiedenis Zomerspecial! ENJOY! 

Op 21 juli 1972 ontploffen in nog geen anderhalf uur tijd meer dan twintig bommen in Belfast. De stad wordt een oorlogstoneel — met rook, paniek en sirenes die door de straten gieren.
In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis hoor je hoe deze ‘Bloody Friday’ een keerpunt werd in het Noord-Ierse conflict. Over de idealen van de IRA, de verwoestende tol onder burgers, en het militaire machtsvertoon dat daarop volgde. Een verhaal over strijd die ontspoort, over het dunne koord tussen verzet en terreur en over de prijs die een samenleving betaalt als woorden het verliezen van geweld.

Het is 14 juli 1789. In Parijs valt de Bastille, een eeuwenoud fort, toen een gevangenis. Gewone burgers, gewapend met hooivorken en woede, nemen het op tegen het regime van de Franse koning dat al eeuwen onaantastbaar leek. Hoofden rollen, jarenlang ruiken de straten naar bloed.
In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis nemen we je mee naar het startschot van een revolutie die de wereld voorgoed zou veranderen en een nieuw tijdperk zou inluiden: de Franse Revolutie.

Op 7 juli 1456, vijfentwintig jaar na haar dood op de brandstapel, wordt Jeanne d’Arc alsnog in ere hersteld. Het boerenmeisje dat stemmen hoorde, legers aanvoerde en de loop van de Franse geschiedenis veranderde, krijgt eindelijk haar eerherstel.
In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis hoor je hoe een tiener zonder opleiding het vertrouwen van koningen won, hoe de kerk haar als ketter veroordeelde, en waarom haar proces later opnieuw gevoerd moest worden. Een verhaal over macht, mystiek en moed – en over hoe een meisje uit het niets uitgroeide tot mythe.

Op 30 juni 1934 zet Adolf Hitler een dodelijke machtsgreep in gang die zijn positie voor altijd zal verstevigen. Onder het mom van een dreigende staatsgreep zuivert hij zijn eigen partij, de NSDAP, en laat hij oude strijdmakkers die hem aan de macht hielpen één voor één oppakken, wegvoeren of executeren.

Het is een actie die het ware gezicht van Hitlers regime onthult: meedogenloos, berekenend, en geen enkele band of belofte waard.

In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis hoor je hoe Hitler zich losmaakt van zijn eigen revolutie – en hoe drie dagen van geweld de deur openzetten naar de totale dictatuur.

Op 23 juni 47 voor Christus komt in Alexandrië een jongen ter wereld die zijn bestaan te danken heeft aan de beroemdste liefdesaffaire van de oudheid. Zijn naam: Caesarion. Zoon van Cleopatra, koningin van Egypte, en Julius Caesar, de machtigste man van Rome.

Als kind van twee werelden groeit hij op met een koninklijke toekomst – maar ook met een levensgevaarlijk etiket. In zijn aderen stroomt niet alleen faraonisch, maar ook Romeins bloed. En dat maakt hem, in de ogen van sommige Romeinen, een bedreiging die koste wat kost uit de weg geruimd moet worden.

In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis hoor je het verhaal van een koningskind dat de geschiedenis nauwelijks haalde, maar bij zijn geboorte al een levende legende was.

Op 16 juni 1971 wordt Tupac Amaru Shakur geboren – rapper, dichter, activist, icoon. In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis duiken we in het leven en de dood van een van de invloedrijkste artiesten van de 20e eeuw.
Van zijn poëtische teksten en rauwe maatschappijkritiek tot de bendeoorlogen, de gevangenis en zijn mysterieuze dood in 1996. Wie was de man achter de mythe? En waarom blijft hij tot op de dag van vandaag zo tot de verbeelding spreken?

Op 9 juni 68 na Christus stierf keizer Nero — de man die naar verluidt een lier tokkelde terwijl Rome in vlammen opging. Zijn naam werd een synoniem voor waanzin, wreedheid en absolute macht.

In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis duiken we in het theatrale leven van een keizer die liever optrad dan regeerde. Een man die zijn moeder en broer liet vermoorden, zijn zwangere vrouw doodschopte in een vlaag van woede en christenen als levende fakkels liet branden in zijn tuin. Nero's verhaal is een verhaal over macht, kunst, paranoia... en met een einde dat zelfs Shakespeare niet had kunnen verzinnen.

Nog nooit zat een koningin zó lang op de troon - waar dan ook ter wereld - als deze bazin der bazinnen: Queen Elizabeth. Ter ere van haar keren we in Vandaag in de Geschiedenis terug naar 2 juni 1953, een datum die met gouden letters in de boeken geschreven staat.

Want terwijl prinses Elizabeth nog maar tien jaar oud is, voltrekt zich een drama binnen de Britse monarchie: haar oom Edward doet afstand van de troon voor de liefde. En zo wordt Elizabeth, via een onverwachte omweg, de beoogde troonopvolger.

In deze aflevering hoor je hoe deze koninklijke crisis uiteindelijk leidt tot haar historische kroning op 2 juni 1953, het begin van een tijdperk dat de wereld zou veranderen.

Twaalf sterren op een blauw vlak: de vlag van Europa. Wie kent ’m niet? Op 26 mei 1986 werd hij officieel omarmd door de Europese Gemeenschap, een verbond van toen elf staten. Maar waar komen die twaalf sterren dan vandaan? En waarom is de vlag blauw?

In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis staan we stil bij dat stukje stof dat ook jóuw vlag is, of je dat nou wilt of niet. Kijk maar op je paspoort, ID-kaart of rijbewijs.
Een vlag bol van symboliek, dromen en idealen. En met een geschiedenis die verrassender is dan je denkt.

Dit is het verhaal van de vrouw die de loop van de Engelse geschiedenis voorgoed veranderde. Koningin Anne Boleyn was de aanleiding voor het ontstaan van een nieuwe kerk, die tot op de dag van vandaag wordt geleid door de Britse monarch. En ze schonk de wereld een van de machtigste troonopvolgers die Engeland ooit kende.

Maar op 19 mei 1536 wordt Anne onthoofd, op het binnenplein van de Tower of London. In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis staan we stil bij de jonge koningin die de wereld in beroering bracht — onterecht verguisd als verrader, maar van blijvende invloed op de geschiedenis.

Op 12 mei 1820 werd Florence Nightingale geboren — de vrouw die met haar lamp door de kille ziekenhuisgangen van de Krimoorlog liep, en die in haar eentje de moderne verpleegkunde uitvond.

In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis staat het verhaal van Nightingales stille revolutie plaats: hoe ze als welgestelde Britse vrouw de frontlinies opzocht, hoe ze vocht tegen de verschrikkingen van smerige veldhospitalen, en hoe ze met statistieken en staalharde discipline het Britse leger én de wereld wakker schudde.

Op 5 mei 1945 capituleert de Duitse bezetter: Nederland is bevrijd. Of toch niet helemaal?
In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis staan we stil bij de bevrijding van Nederland — een moment dat vaak met hoofdletters in de geschiedenisboeken staat, maar in werkelijkheid chaotisch, ongelijk en verwarrend verliep.
Want terwijl er in Midden-Nederland nog werd onderhandeld over vrede, was het zuiden al maanden bevrijd. En in het noorden stierven mensen nog steeds van de honger.
In deze aflevering hoor je het verhaal van de bevrijding zoals het werkelijk was: grillig, geleidelijk en niet zonder risico’s. Een bevrijding die we vieren op 5 mei, maar die in werkelijkheid in sommige delen van Nederland nog weken op zich zou laten wachten.

Op 28 april 1945 vond de Italiaanse dictator Benito Mussolini een roemloos en macaber einde: hij werd geëxecuteerd door partizanen en zijn lichaam werd vervolgens ondersteboven opgehangen op een plein in Milaan — uitgejouwd en bespuugd door het volk dat hij ooit in zijn greep hield.
In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis volgen we zijn duizelingwekkende val: van de man die Italië meesleurde in de nachtmerrie en de glorie van het fascisme, tot de dictator die PER ONGELUK werd gepakt en toen moest smeken om zijn leven. Tevergeefs.

Op 21 april 753 voor Christus werd de stad Rome gesticht door Romulus, na een bloedige broedermoord op zijn broer Remus. Althans, dat is wat de overlevering ons vertelt.

In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis duiken we in het bloedstollende begin van Rome: van de legendarische broeders tot een bruisend wereldrijk. Wat is feit, wat is mythe?

We ontrafelen het ontstaan van de stad, van de wolvin die de tweeling opving tot de Sabijnse maagdenroof die Rome een toekomst gaf. Een verhaal van goden, strijd, macht en mythe, dat de basis legde voor een van de grootste beschavingen in de wereldgeschiedenis.

Het grootste schip ter wereld. Een ingenieurswonder, een drijvend paleis – en zogenaamd onzinkbaar. Maar in de ijskoude nacht van 14 op 15 april 1912, sloeg het noodlot toe. De Titanic raakte een ijsberg, brak doormidden en verdween in de donkere diepte van de Atlantische Oceaan. Meer dan 1500 mensen vonden de dood.

In deze aflevering reconstrueren we die noodlottige nacht. Wie zaten er aan boord? Wat ging er mis? En waarom blijft dit verhaal, meer dan een eeuw later, nog steeds zó tot de verbeelding spreken?

Luister naar Vandaag in de Geschiedenis – en stap aan boord voor een verhaal dat de wereld nooit meer losliet.

Op 6 april 1862 barstte de tot dan toe bloedigste veldslag van de Amerikaanse Burgeroorlog los. Meer dan 20.000 soldaten vonden de dood of raakten gewond in een conflict dat zelfs doorgewinterde strijders sprakeloos maakte. Maar wat deze Slag bij Shiloh écht uitzonderlijk maakt, is niet alleen het brute geweld. In het donker, tussen het gekreun van gewonden en de stank van bloed, verscheen er iets vreemds: een blauwgroen licht dat levens redde. Wat was daar aan de hand? En wat maakt deze slag zo uniek dat iedereen hier meer over zou moeten weten?

In deze aflevering duiken we in een voor ons Nederlanders vergeten maar fascinerend hoofdstuk van de geschiedenis — waarin wetenschap, horror en hoop elkaar raken.

Op 4 april 1968 stond de wereld even stil. In Memphis werd Martin Luther King vermoord – een kogel maakte een abrupt einde aan het leven van de man die vocht voor gelijkheid, zonder geweld, maar met ongekende overtuiging. Zijn missie, verwoord in zijn iconische speech “I have a dream”, leek die dag verder weg dan ooit. In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis duiken we in de impact van de moord op Martin Luther King, de chaos die volgde en hoe zijn nalatenschap generaties later nog steeds voortleeft.

Het lijkt alsof het om een situatie van eeuwen geleden gaat, maar op 3 april 1990 zat België een dag zonder koning: een bizarre primeur! Koning Boudewijn legde zijn taken neer, en ineens zat België dus 24 uur zonder staatshoofd. HOE DAN? Waarom!? En hoe losten onze zuiderburen dat op? In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis duiken we in een van de meest opvallende dagen uit de Belgische geschiedenis.

Op 2 april 747werd een man geboren die de loop van de Europese geschiedenis voorgoed zou veranderen: Karel de Grote. Met zwaard én slimme hervormingen smeedde hij een enorm rijk en legde hij het fundament voor het moderne Europa. Als keizer van het Heilige Roomse Rijk voerde hij bloedige veldtochten, maar bevorderde hij ook kunst en wetenschap. In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis duiken we in het roemruchte leven van de man die zich (misschien wel meer dan al die anderen) terecht 'de Grote' mag noemen.

Ze begonnen als jonge geliefden met een drang naar avontuur en behoren vandaag de dag nog steeds tot de meest beruchte misdadigers uit de Amerikaanse geschiedenis. Bonnie en Clyde trokken in de jaren '30 een spoor van overvallen en bloedvergieten door de VS, met stevig geweld als vast onderdeel van hun levensstijl. Op 1 april 1934 pleegden ze hun laatste (dubbele) moord, een gruwelijke daad die hun einde steeds dichterbij bracht. In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis duiken we in het fascinerende, maar gevaarlijke leven van dit iconische duo.

Wat begon als een tijdelijke constructie (ja echt!), groeide uit tot hét symbool van Frankrijk: de Eiffeltoren. Toch was lang niet iedereen blij met de komst van dat stalen gevaarte. Op 31 maart 1889 werd de toren officieel geopend, maar hij kreeg flink wat kritiek. In deze aflevering van Vandaag in de Geschiedenis duiken we in de bijzondere geschiedenis van de IJzeren Dame, die ook vandaag de dag véél meer is dan 'gewoon' een prachtig gebouw.

Vanaf maandag 31 maart praat tv-historicus Coks Donders je in een kwartiertje bij welke bizarre, bijzondere, vreselijke en fenomenale dingen er op die dag in de geschiedenis gebeurden.