Reportaż Radia Lublin

Opowieść o marzeniach, cenie sukcesu i niezwykłej miłości do ziemi. To historia małżeństwa Zofii i Witolda Kowalczuków zamieszkujących w powiecie chełmskim, którego codzienność przez dekady była wypełniona bardzo ciężkąpracą na roli. Ona doświadczyła bolesnych prześladowań wpowojennej Polsce. On z kolei postawił wszystko na jedną kartę i popłynął statkiem do Kanady, gdzie ciężkopracował, aby zarobić na własny kawałek roli. Ich życiowe ścieżki splotły się w dawnym majątku dworskim, który do dziś skrywa ślady dawnych właścicieli i rodzinne tajemnice. Dziadkowie są dumni z wnuka Konrada, który przejął ponich miłość do ziemi i pracowitość.

Sztuka współczesna nie gryzie nie straszy choć onieśmiela. Co się wydarzy, gdy nieprzygotowana redaktorka przekroczy próg paryskiej pracowni światowej klasy artystki? Czy czeka ją kompromitacja? Katastrofa? A może spotkanie, które wymknie się wszelkim oczekiwaniom? W miejscu, gdzie sztuka i rzeczywistość stają się tajemnicą zaczyna się niezwykła podróż - napędzana niepohamowaną ciekawością i pozbawioną kompleksów próbą odkrycia, czym naprawdę jest sztuka współczesna.

Razem z Hieronimem Łopacińskim współtworzył lubelskie muzeum i bibliotekę. Szymon Tadeusz Piotrowski był dyrektorem Banku Handlowego, a jednocześnie społecznikiem, tworzył placówki kultury, szkoły i działał charytatywnie. Lublin bez niego wyglądałby dużo skromniej, a jednak to jedna z zapomnianych postaci. 

Historia kobiety z podzamojskiej wsi oraz jej niepełnosprawnej intelektualnie córki, która - jak twierdzi matka - została zgwałcona. Nie było to jednak zgodne z prawdą...Reportaż porusza sprawę seksualności osób z z niepełnosprawnością intelektualną oraz zadaje pytanie o społeczną odpowiedzialność za te osoby.

Audycja z 2018 roku.

Jest to opowieść o tym, co 87 lat temu wydarzyło się w Niemcach koło Lublina 11 września 1939 roku. Kilka niemieckich bomb spadło wtedy prosto na tutejsze czworaki folwarczne, całkowicie niszcząc życie tamtejszych rodzin. To historia złożona z bardzo osobistych wspomnień dzieci i wnuków tych, którzy ucierpieli w nalocie. Opowiadają o bolesnych śladach, z którymi ich bliscy musieli żyć przez lata, oraz o tym, dlaczego przez długi czas po wojnie nie mówiło się o tym. Jak rodziny ofiar radzą sobie z tymi wspomnieniami dzisiaj? Czego ta historia uczy nas po latach? W reportażu usłyszą Państwo również o przywracaniu pamięci po latach milczenia, o powstaniu nowego pomnika oraz o mieszkańcach Niemiec, którzy zaangażowali się w upamiętnienie tej tragedii.

W audycji głos zabierają:

Alicja Gruda mieszkanka Niemiec, była nauczycielka, autorka artykułu o bombardowaniu Niemiec zawartego w książce „Ocalić od zapomnienia” cześć 3; Ryszard Goljanek – ranna Janina Bielecka była jego mamy cioteczną siostrą; Danuta Goljanek żona pana Ryszarda; Krystyna Wawiernia z Białegostoku, wnuczka Julianny Mazek – ofiary bombardowania; Ewa Adamska i Małgorzata Motek - wnuczki Władysława Bondosa – ofiary bombardowania; Wiesław Kasperek – emerytowany nauczyciel szkoły podstawowej w Niemcach, jedna z osób redagujących książki „Ocalić od zapomnienia”; Wiesław Wiśniewski z Niemiec – w czasie bombardowania miał rok; uczestnicy uroczystości odsłonięcia pomnika: Marian Goljanek – wójt Gminy Niemce i ksiądz Mirosław Skałban – proboszcz parafii pod wezwaniem św. Ignacego Loyoli w Niemcach który poświęcił obelisk; Fragmenty publikacji „Ocalić od zapomnienia” o bombardowaniu wsi Niemce czytali Michalina Deleżuch i Michał Kowalik – niegdyś uczniowie Szkoły Podstawowej wNiemcach.

Drewniany budynek szkoły w Nowogrodzie (gm. Łęczna) jest jednym z najstarszych tego typu obiektów na Lubelszczyźnie. Został zbudowany w 1936 roku w ramach czynu społecznego mieszkańców wsi. Przez dziesięciolecia pełnił funkcję oświatową i społeczną. Od kilku lat stoi jednak pusty i niszczeje. Wiosną tego roku podupadającym budynkiem zainteresowała się urodzona w Nowogrodzie lublinianka - nauczycielka i artystka - Jadwiga Graboś. Spacer wokół pierwszej szkoły (budynek jest zamknięty) wywołał wspomnienia, ale też czułość dla tego miejsca. Próbując zainteresować ewentualną rewitalizacją szkoły miejscową społeczność, napotkała na zrozumienie, bowiem myśl o "odzyskaniu" ważnej dla wsi przestrzeni kiełkowała od kilku lat w głowach innych jeszcze pań. Kobiety powołały Fundację Szkoła w Nowogrodzie. Wkrótce jednak okazało się, że działką, na której stoi szkoła, zainteresowała się inna fundacja, niedawno powołana w Lublinie...

Historia wycinanek zaczyna się w XIX wieku wraz ze zmianą systemów grzewczych. Koniec palenisk, gdy dym wyprowadzano już kominem, to początek czystszych ścian, które zaczęły zdobić wycinanki.

Ignacy Dobrzyński był artystą, odkrytym w 1901 roku przez nałęczowskiego lekarza wojskowego, a także pierwszego kustosza etnografii powstającego muzeum dr Bronisława Malewskiego. Wycinanki artysty spod Garbowa powędrowały w świat, do Krakowa i Warszawy.

Jerzy Kubina to artysta który po niemal 40 latach spędzonych w Nowym Jorku powrócił do rodzinnego Zamościa. Jest absolwentem ASP w Krakowie i uczniem profesora Jana Szancenbacha. Poszedł w stronę malarstwa abstrakcyjnego, które jest dla niego przestrzenią pełną: pamięci, refleksji i emocji. Lata spędzone w Nowym Jorku i Paryżu są dla niego doświadczeniem bez którego nie byłby dziś takim artystą jakim jest.

Osoby mówiące w reportażu: artysta Jerzy Kubina, mama artysty, Izabela Winiewicz -historyczka sztuki i kuratorka wystaw, Jerzy Kuśnierz- emerytowany archeolog  Muzeum Zamojskiego w Zamościu, Franciszek Maśluszczak - artysta.

Fot.MM

Nie ważne czy chodzi o grę na boisku czy o grę o życie. Liczy się odwaga, współpraca zaufanie i nieustępliwa wytrwałość. szczególnie wtedy kiedy przeciwnik nie stosuje zasad fair play.

Marek Sołowiej to znany i ceniony artysta, który jest zasłużony dla kultury i sztuki Zamościa. Szczególnie ważna dla niego była i jest edukacja młodzieży. Przez wiele lat był nauczycielem w Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych im. B. Morando w Zamościu oraz jego dyrektorem. Artystycznie ukształtował go właśnie zamojski "Plastyk". Myślał kiedyś o karierze muzyka, bo przeszedł edukację muzyczną. Studiował w Instytucie Wychowania Artystycznego na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Dyplom przygotował w pracowni malarstwa prof. Mariana Stelmasika. Organizował plenery na Roztoczu i w Zamościu. Należy do Związku Polskich Artystów Plastyków oraz Stowarzyszenia Pastelistów Polskich. Otrzymał nagrodę Dyrektora Centrum Edukacji Artystycznej Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego za szczególny wkład w rozwój edukacji artystycznej w Polsce. Jego prace nagradzane są i wyróżniane w konkursach "Sztuki militarnej" organizowanych przez Departament Edukacji, Kultury i Dziedzictwa Ministerstwa Obrony Narodowej.

Fot. Autoportret Marka Sołowieja

Był pierwszym Polakiem w Japonii,  jezuita, misjonarz Wojciech Męciński urodził się w Osmolicach pod koniec XVI wieku, zginął w Nagasaki 23 marca 1643 roku.

Japonia była wówczas zamknięta dla cudzoziemców pod karą śmierci, mimo to jezuici nadal chcieli prowadzić tam pracę misyjną. O historii polskiego zakonnika, historii Japonii w 17 wieku opowiada  reportaż Magdy Grydniewskiej "Jezuita Wojciech Męciński".

W Radzyminie i Ossowie historia Bitwy Warszawskiej jest wciąż żywa. To tu rozegrała się jedno z najważniejszych starć w w dziejach nowożytnej Europy. „Cud w oparach mgły” to próba zrozumienia historii i odpowiedzi na pytanie, w jakim sensie zwycięstwo było „Cudem nad Wisłą”.

Agnieszka Lidia Płatek jest bibliotekarką z zamiłowania i wykształcenia. Pracuje jako dyrektor Gminnej Biblioteki Publicznej w Stróży-Kolonii koło Kraśnika (gdzie się urodziła). Fascynują ją kobiety, które stały u boku ordynatów Zamoyskich. Napisała o nich książkę.  Wszystko zaczęło się od opowieści jej babci oraz życiorysu Teresy Anieli z Michowskich Zamoyskiej, drugiej żony VII ordynata – Tomasza Antoniego Zamoyskiego, fundatorce trójkątnej Kaplicy pw. Trójcy Przenajświętszej w Stróży. Agnieszka Lidia Płatek należy do zamojskiego Stowarzyszenia Turystyka z Pasją i współpracuje z zamojską przewodniczką Dominiką Lipską przy popularyzacji wiedzy o historii rodu Zamojskich. 

Realizacja reportażu Piotr Król.

Fot. Z archiwum Agnieszki Lidii Płatek.

Każda cegła ma swoją historię, a także własną barwę i dźwięk. Każda może też opowiedzieć dzieje ludzi i miejsca. O historii zapisanej w cegłach opowiedzą kolekcjonerzy. To jak z kawałka gliny powstaje niepowtarzalny budulec wytłumaczą ceglarze. Posłuchamy jak brzmią cegły doskonałe i te nieco gorsze zwane kiedyś „snem palacza”. 

Na program o godzinie 11.00 zaprasza Magda Grydniewska.

To opowieść o rotmistrzu Romanie Okulicz-Kozarynie – postaci pełnej sprzeczności i ułańskiej fantazji. To historia żołnierza, który urodził się w Kiełczewicach pod Lublinem. Choć rzadko bywał w swoim rodzinnym majątku prowadzonym przez rządców, założył na tym terenie Polską Organizację Wojskową oraz lokalną straż pożarną, a później walczył na froncie z bolszewikami. Choć trzykrotnie zasłużył na Krzyż Walecznych, przedwojenne wojsko oceniało go wbardzo szczery, niejednoznaczny sposób. Z czasem wokół jego postaci zaczęły narastać tajemnice, związane z nagłą śmiercią w 1931 roku oraz powojennym ukrywaniem pamięci o nim. Prawdę o tych losach krok po kroku odkrywają członkowie Strzyżewickiego Towarzystwa Regionalnego, dzięki którym ta historia powraca do lokalnej pamięci.

fot. (koloryzowane) Strzyżewickie Towarzystwo Regionalne

Piotr Marzec (na zdjęciu) to uznany florysta i nauczyciel tego zawodu z tytułem Mistrza Florysty. Za całokształt pracy zawodowej otrzymał tytuł Mistrz Rzemiosł Artystycznych nadany przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.  Oprócz pracy jego pasją jest też zbieranie porcelany. Ma już sporą jej kolekcję. Część zbiorów Piotra Marca można oglądać obecnie na wystawie w Dworku Kościuszków w Ogrodzie Botanicznym UMCS w Lublinie (wystawa dostępna do 30.10.2026). Głównym tematem tej wystawy są motywy roślinne w dekoracji porcelany i porcelitu chodzieskiego. W reportażu opowie jak z właściciela kwiaciarni i florysty stał się kolekcjonerem i dlaczego jest to akurat porcelana z Chodzieży.

Swoją kolekcję porcelany prezentował na wystawach: w Muzeum Zamoyskich w Kozłówce, w Morandówce w Zamościu, w Muzeum Zamek Górków w Szamotułach, w Muzeum w Tomaszowie Lubelskim, w Muzeum w Przeworsku, oraz w Lewkowie.

fot. MM

Santiago de Compostela w Hiszpanii to cel wielu pielgrzymów już od czasów średniowiecza. Jest tam grób Świętego Jakuba, jednego z 12 apostołów. Jego święto przypada 25 lipca. Pielgrzymich dróg prowadzących do jego grobu jest wiele. Jedna z nich prowadzi z Lublina. Przeszedł nią  Zbigniew Ściubak. Co dała mu ta pielgrzymka? O tym w reportażu.

Jak dojechać do zabytkowego kościoła w Żabiance, w powiecie ryckim? Trasa podana w Internecie budzi coraz większe zainteresowanie, bo kościół jest nie tylko zdobywcą Lauru Konserwatorskiego, ale także tegorocznym laureatem prestiżowego, ogólnopolskiego konkursu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Generalnego Konserwatora Zabytków „Zabytek zadbany”.

Drewniany kościół wraz z oryginalnym wyposażeniem pochodzi z XVIII wieku. Opowiadamy o jego historii, o odkrytych ostatnio kryptach, o nowej sygnaturce.

Rzucić wszystko i wyjechać w Bieszczady ten społeczny mem ma zupełnie realny wymiar. Ci którzy decydują się na radykalna zmianę dotychczasowego stylu życia mają różne motywacje i cele łączy ich jedno chęć zerwania z przeszłością. Jak jednak jednak z nią zerwać jeśli w górskie doliny zabieramy cały bagaż własnych doświadczeń.

Wielopokoleniowa rodzina Dyziów mieszka dziś w Warszawie i okolicznych miejscowościach. Wiele lat temu Beata Kowalska odnalazła w starym pudełku swojej babci, Marianny z domu Dyzio, zdjęcie młodego mężczyzny w mundurze. Babcia nie chciała wyjawić, kim jest ówmłodzieniec – widać było, że to wspomnienie wiąże się zgłęboką traumą. Dopiero później wyszło na jaw, że fotografia przedstawiała jej brata, Konstantego Dyzia, który zaginął na wojnie w niewyjaśnionych okolicznościach. Prawda o jego losach wyszła na jaw dopiero po latach.

Edukacja czy ekscytacja - czyli jak uczyć się równocześnie świetnie się bawiąc. Pedagogika zabawy to niezawsze doceniana metoda nauczania. Importowana z Austrii, wdrażana od 25 lat przez działaczy Polskiego Stowarzyszenia Pedagogów i Animatorów KLANZA wLublinie. . O pracy poza schematami, pełnej twórczego entuzjazmu, inspiracji wydobywających z człowieka niepodejrzewane możliwości, we wszystkichgrupach wiekowych, od przedszkolaków po emerytów opowiada w reportażu Małgorzata Borowska, pełna pasji animatorka z Białegostoku i Witalia Sosnowska z Lublina, emerytka, której monotonne życie zmieniło sięw intrygującą przygodę pełną artystycznej i osobistej pasji

Pola Firestone przybyła po raz pierwszy do Lublina kilka lat temu na Zjazd Lublinerów organizowany przez Ośrodek Brama Grodzka Teatr NN. Jej przodkowie w latach 20. XX wieku wyjechali z Lublina do Antwerpii, a potem przez morze i ocean, popłynęli  dalej w poszukiwaniu lepszego życia i swojej własnej drogi. Pola chciała się dowiedzieć jak najwięcej o tej części rodziny, która pozostała w Lublinie podczas wojny. Chciała zrozumieć, jak to możliwe, że tyle osób z rodziny pewnego dnia nagle zniknęło. Historia jej rodziny, Krymholców i Kirszenbaumów, tkana ze strzępów informacji przez Ośrodek Brama Grodzka Teatr NN składa się na obraz dawnego Lublina, który wciąż żyje i ciekawi kolejne pokolenia.

Reportaż premierowy Magdy Grydniewskiej o 120-leciu Muzeum Lubelskiego, obecnie Muzeum Narodowego, o ojcach założycielach (głównie o Hieronimie Łopacińskim), o dziejach muzeum, które przetrwało dwie wojny światowe, o eksponatach i historii muzealnictwa.

Niedaleko Międzyrzecza rozciąga się Międzyrzecki Rejon Umocniony. MRU należy do jednych z największych podziemnych fortyfikacji świata. Budowa systemu umocnień została rozpoczęta przez Niemców w 1934 roku by wzmocnić wschodnią granicę, jednak nigdy w całości nie została ukończona. Ale to co znajduje się pod ziemią zadziwiłonie tylko Armię Radziecką w 1945 roku, która zdobyła ten teren, ale zadziwia nadal każdego kto zejdzie ponad 30 metrów pod ziemię. Długość  podziemnych korytarzy stanowi około 35 kilometrów. Jeśli spędzają Państwo właśnie wakacje w drodze i szukają ciekawego miejsca na mapie Polski, warto zjechać na chwilę z głównych tras w stronę województwa lubuskiego i odwiedzić MRU.

Jackie Schwarz urodziła się w Londynie, mieszka w Antwerpii w Belgii. Pracowała jako gemmolog i projektantka biżuterii. Choć była w tym dobra, postanowiła wszystko rzucić na rzecz genealogii. Od wielu lat prowadzi badania genealogiczne w archiwach belgijskich i europejskich, koncentrując się przede wszystkim na pomocy rodzinom żydowskim w odkrywaniu zaginionych historii osobistych. Kilka lat temu rozpoczęła się jej współpraca z Ośrodkiem Brama Grodzka Teatr NN w Lublinie. Jak się okazało Jackie ma polskie korzenie.

Fot. Artur Król. Na zdjęciu Jackie Schwarz i Monika Malec

Jestto opowieść o rodzinnejpamięci i odkrywaniu losów Aleksandra Fila, komendanta obwoduLubartów Batalionów Chłopskich. Choć w rodzinie od zawsze krążyłymgliste opowieści o jego przeszłości, strach przed komunistycznymirepresjami sprawiał, że przez lata nikt nie pytał o szczegóły. Trzy dekady po śmierci kapitana, jego córki, odnalazły ukryte wdomowej szufladzie zapiski ojca. Jedna z nich, Wiesława Piosik,zebrane wspomnienia wydała w książce „Zesłaniec”, copozwoliło uporządkować znane z rodzinnych rozmów wątki o jegosyberyjskim zesłaniu i powojennej tułaczce. Ta historia stała sięimpulsem do zorganizowania po ponad pół wieku wielkiego zjazdurodzin wywodzących się od Filów.

W audycji głoszabierają:

WiesławaPiosik – córka Aleksandra Fila, która napisała książkę„Zesłaniec. Syberia 1945-1947” i zorganizowała zjazd rodzinny;Łucja Drejws-Wijatyk - najstarsza córka Aleksandra Fila;Małgorzata Piosik, Agnieszka Biernacka, Radek Gawlik – wnukiAleksandra Fila; Anna Kaczkowska – Aleksander Fil był wujem jejojca Wacława Żelaznego; Alina Gargała – najstarsza wnuczkaMichaliny Krupy, u której ukrywał się Aleksander Fil w czasieokupacji;

KrzysztofGargała – prawnuk Michaliny Krupy; Celina Rybicka, AgnieszkaRojek, Halina Mucha i Paweł Fil – spotkani na cmentarzu wKamionce, przy grobie protoplastów rodziny Filów.

fot. Aleksander Fil tuż przed wywózką na Syberię (zdjęcie ze zbiorów rodzinnych - Wiesławy Piosik)

26 czerwca mija 67 rocznica walki o kościół, która rozegrała sięw 1959 roku w centrum Kraśnika Fabrycznego między milicjąobywatelską, ZOMO a wiernymi stającymi w obronie demontowanego ołtarza.Poszły w ruch kamienie, polewano ludzi wodą i bito pałkami. Pozajściu zaś zaczęły się aresztowania, był proces pokazowy isurowe kary dla uczestników wydarzeń (nawet do 3 lat więzienia).Nieliczne żyjące ofiar tamtych represji, przez lata starały się okasację wyroku wydanego przez komunistyczny sąd. Jak przebiegałytamte wydarzenia, co zapamiętali świadkowie i uczestnicy, co na ichtemat wiedzą historycy o tym usłyszą państwo w reportażu.

Osoby:

KrzysztofKołodziejczyk – historyk, wicedyrektor Archiwum Państwowego w

Lubliniei kierownik kraśnickiego oddziału Archiwum Państwowego; Julian

Kuśmierczyk– skazany w procesie pokazowym a w latach dwutysiecznych

zrehabilitowany,zmarł na początku czerwca 2014 roku w wieku 79 lat; Michał

Widerlich- również nieżyjący, wówczas mieszkał w poblizu Komendy Milicjiw

KraśnikuFabrycznym; Marcin Dąbrowski - historyk z lubelskiego InstytutuPamięci

Narodowej;Marianna Żołądek i Zbigniew Kalisz -– świadkowie historii,mieszkańcy

Kraśnika;Sabina Rakuś – założycielka Klubu Samotnych Ludzi w Kraśniku,która

czytałafragmenty wiersza „Polana’ pani Czesławy Dąbrowskiej owydarzeniach

kraśnickiegoczerwca 1959 roku; Arcybiskup Metropolita Lubelski – Stanisław

Budzik;ksiądz Janusz Stefanek - proboszcz w Parafii św. Józefa Robotnikaw

Kraśniku;

Ten reportaż powstał w 2006 roku, ale do dziś w Zamościu Stowarzyszenie Turystyka z Pasją organizuje inscenizację zatytułowaną "Legenda Szwedzkiego Stołu". Historia nawiązuje do wydarzeń z XVII wieku i oblężenia Twierdzy Zamość przez Szwedów. Legendę wymyślił Henryk Szkutnik - znany zamojski artysta malarz, przewodnik turystyczny i pracownik Muzeum Zamojskiego.

Mieczysław Mołdawa był architektem, docentem Politechniki Lubelskiej, więźniem obozów koncentracyjnych. Pochodził z Łodzi, mieszkał w Warszawie, ale za namową profesora Andrzeja Waksmundzkiego przez wiele lat wykładał w Lublinie, gdzie WSI przekształcała się w Politechnikę. Poznali się w Gross-Rosen, obozowa przyjaźń przetrwała całe lata. W Radiu Lublin przypomnimy sylwetkę niemal zapomnianą, choć Mieczysław Mołdawa wykształcił i wychował kilka pokoleń lubelskich inżynierów.

Pewnego dnia rzucili wszystko i wyjechali do Irlandii - bynajmniej nie dla pieniędzy i lepszego życia. dlaczego Dorota i Jacek wraz z piątką dzieci zdecydowali się na tak drastyczna zmianę - warto posłuchać, bo cuda to codzienność a nie spektakularne wydarzenia

Daniel "Gedeon" Grzeszkiewicz był uzdolnionym rysownikiem komiksów. Zdobywał za nie nagrody. Zmarł w 2025 roku w wieku 45 lat. Jego życie było pełne zmagań. Czy sztuka może uratować człowieka przed samym sobą?

Kościół polskokatolicki w Maciejowie wierni wybudowali w jedną noc. Obecnie świątynia jest wpisana do rejestru zabytków jako przykład sztuki ciesielskiej. W audycji opowiem o tym dlaczego niemal cała wieś przeszła z Kościoła katolickiego do Kościoła polskokatolickiego, jak doszło do budowy świątyni i dlaczego musiała powstać nocą.

To wszystko działo się tuż przed odzyskaniem niepodległości i w okresie międzywojennym i jest wpisane w historię Polski.

Zaprasza Magda Grydniewska. 

Elżbieta Gnyp to zamojska malarka, kuratorka wystaw sztuki współczesnej, animatorka kultury. Nie tylko malowała, ale i pisała teksty do czasopism zamojskich o sztuce i artystach, często tych zapomnianych. Była również ilustratorką tomików poezji oraz twórczynią Zamojskiego Towarzystwa Renesans, dzięki któremu został stworzony unikatowy zbiór Leśmianowej Kolekcji Sztuki. Artystka była wielbicielką twórczości Bolesława Leśmiana. Organizowała plenery malarskie na Roztoczu. Jej przyjaciele Teresa Bodys i Marek Sołowiej zorganizowali pośmiertną  wystawę jej prac zatytułowaną " Świadectwo obecności" w podziemiach kościoła ojców Franciszkanów w Zamościu, gdzie dawniej mieściło się Liceum Plastyczne w którym Elżbieta Gnyp rozwijała swoje artystyczne zdolności.Fot. Portret Elżbiety Gnyp autorstwa Stanisława Mazusia na wystawie "Świadectwo obecności" w Zamościu w Muzeum - Krypty kościoła pw. Zwiastowania NMP oo. Franciszkanów (ul. Staszica 1).

Historiaporucznika Mariana Tadeusza Mokrskiego nierozerwalnie łączy się zlosami legendarnego okrętu ORP „Orzeł”. To właśnie jegoniezwykłe umiejętności nawigacyjne umożliwiły brawurowąucieczkę „Orła” z internowania w estońskim Tallinie. GdyEstończycy odebrali załodze wszystkie pomoce nawigacyjne, porucznikMokrski własnoręcznie wyrysował z pamięci i na podstawie spisulatarń nową mapę Bałtyku i cieśnin, co pozwoliło bezpieczniedoprowadzić okręt do Wielkiej Brytanii. Ten pochodzący z Lublinamłody oficer, który zaginął w 1940 roku wraz z załogąjednostki, był postacią o wielu talentach. Przez lata zapomniany,miał na koncie sporo ciekawych historii – był szkolnym prymusem ozdecydowanym charakterze, świetnie rysował, a jako student zagrałnawet epizod w przedwojennym filmie. W osoatnich latach pamięć onim powoli wraca dzięki lokalnym inicjatywom i zachowanymwspomnieniom do niedawna żyjących jeszcze jego krewnych.

Przez 20 lat byli niezwykłym małżeństwem. On - niewidomy - pomagał jej się poruszać. Ona była jego oczamiGrzegorz, który "był nogami i dłońmi" swojej żony, odszedł 28 maja w wieku 48 lat. W imieniu rodziny i przyjaciół Ani prosimy Was o wsparcie zrzutki, dzięki której zostanie zorganizowana opieka nad ukochaną Grzegorza:

https://zrzutka.pl/pzf8k8

Reportaż o "wyłudzeniu na bank", czyli o tym jak oszuści próbuję nami manipulować by ukraść pieniądze. Jak nie dać się okraść? Przepis jest prosty. Posłuchajcie.

W audycji autorka użyła nagrania z próby oszustwa, które zostało utrwalone przez policję.

Reportaż o fenomenie kibicowania na lubelskiej Arenie: o emocjach i o...zjednoczeniu w dźwięku. Czy wspólne skandowanie, śpiewanie, krzyczenie z radości albo smutku czyni z nas wspólnotę? Czy pojawiając się regularnie na Arenie przywiązujemy się jeszcze bardziej do naszego miasta? Dlaczego dla niektórych kibicowanie stało się sposobem na życie?

Na jego ilustracjach do Pana Tadeusza wychowało się kilka pokoleń Polaków. Ilustrator, malarz, architekt Michał Androlli miał życie równie ciekawe jak jego brawurowe rysunki. Miał być lekarzem, ale na studiach zmienił kierunek na sztuki plastyczne. Los sprawił, że zmarł w Nałęczowie gdzie przyjechał na leczenie, tu też jest pochowany.

Historia pana Adolfa Gąski, jednego z Dzieci Zamojszczyzny, pokazuje, jak wojna wpłynęła na życie zwykłej wiejskiej rodziny. Jako jedenastoletni chłopiec został wraz z bliskimi wysiedlony z Dańczypola w powiecie zamojskim i trafił do obozu przejściowego w Zamościu. To, co wydarzyło się później, na długo pozostało w jego pamięci. W najtrudniejszych chwilach najważniejsze było dlaniego to, że rodzina była razem. Po latach wraca do tych wspomnień z dużą dokładnością i emocjami. To osobista relacja jednego z Dzieci Zamojszczyzny o doświadczeniach, które na zawsze zmieniły jego dzieciństwo.

Rzeźby Zofii Trzcińskiej Kamińskiej można oglądać w wielu miastach, ale nie trzeba jechać do Poznania czy Warszawy. W Lublinie jej autorstwa jest orzeł na Poczcie Głównej, a także liczne rzeźby sakralne w kościołach, między innymi w Garbowie. A to dlatego, że Zofia Trzcińska urodziła się w Leścach, pierwsze nauki pobierała w Lublinie, a do rodzinnego domu często wracała również z mężem Zygmuntem Kamińskim. To prawdopodobnie w Leścach powstał jego projekt herbu Polski, wprowadzony w 1927 roku, a potem w 1989. Nie ma dowodu na to, że to w Leścach artysta zaprojektował herb Polski, ale według rodzinny opowieści na pewno w tym dworze po raz pierwszy zaprezentował go rodzinie.

O dworze w Leścach, o sztuce, o pamięci opowiemy w audycji Magdy Grydniewskiej.

Wzruszająca opowieść o „powracaniu do życia” dzięki miłości.

Historia pani Magdy, która przez 14 lat była szczęśliwą żoną i mamą trojga dzieci - aż do tragicznego wypadku jej męża. Kiedy lekarze zakomunikowali o śmierci mózgu jej ukochanego, bohaterka reportażu podjęła decyzję o oddaniu jego organów do przeszczepu. Sama popadła w rozpacz, która trwała kilka lat. Pewnego dnia, namówiona przez koleżankę, wybrała się na tańce organizowane na lubelskim Moście Kultury. Kiedy stała samotnie, obserwując tańczących, podszedł do niej młody mężczyzna…

Wiosną 1964 roku rozpoczęła się akcja osiedlenia i produktywizacji ludności cygańskiej. W ten sposób skończyło się pięć wieków wędrowania taborów po drogach i bezdrożach Rzeczpospolitej.
Historia opowiedziana przez Barbarę Bobowicz z Lublina ma swój początek w owym czasie. To historia miłości Cygana i Polki. Miłości, która przetrwała mimo różnic kulturowych i braku akceptacji ze strony społeczeństwa. 

Fot. Fragment zdjęcia z albumu fotograficznego "Pożegnanie taboru" autorstwa Andrzeja Polakowskiego na którym jest Laba - wójt społeczności romskiej z gminy Grabowiec

To nie mogło się udać. Nie było żadnego sprzętu, żadnej remizy, żadnych tradycji strażackich. Nie było nikogo kto nauczyłby przyszłych strażaków ratownictwa. A jednak. W kuźni w Kiełczewicach zrobiono bosaki, hełmy były ze skóry a pierwszy zbiornik wody, który służył do gaszenia pożarów to stulitrowa beczka po kapuście. Tak w 1916 roku zaczynała się ponad stuletnia historia Ochotniczej Straży Pożarnej wKiełczewicach i Strzyżewicach w powiecie lubelskim, którejzałożycielem był rotmistrz Roman Okulicz-Kozaryn. Jej powstanie było przykrywką do działalności Polskiej Organizacji Wojskowej. Straż, poza funkcją ratowniczą, pełniła także rolę wychowawczą i patriotyczną, szkoląc mieszkańców. Stała się ważnym ośrodkiem życia społecznego i kulturalnego wsi. Szczególnymsymbolem jest krzyż założycielski, przy którym odbywały siępierwsze zbiórki. Ciekawe losy straży to również okres PRL-u, o którym opowiadają członkowie OSP, pełniący służbę często od kilku pokoleń. W audycji głos zabierają: Ferdynand Rymarz - ze Strzyżewickiego Towarzystwa Regionalnego, sędzia Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku, autor książki,która ma być wydana na początku lipca 2026 pt. „Ochotnicza Straż Pożarna w Strzyżewicach. W sto dziesiątą rocznicę powstania”; Paweł Pijanowski – od 10 lat Naczelnik OSP w Kiełczewicach Dolnych / Strzyżewicach-Rechcie; od trzech pokoleń związany ze strażą; Wiesław Pijanowski (ojciec Pawła) – Naczelnik tejże Ochotniczej Straży Pożarnej w latach 1998-2011; budowniczy remizy numer 4; Danuta Cajzer – jedna z pań prowadzących kronikę straży pożarnej; Roman Cajzer – prezes OSP w latach 1993-2004 i budowniczy remizy nr 4; Genowefa Baran – wieloletnia sołtyska, całe życie pomagała przy straży, jej ojciec był prezesem OSP napoczątku lat 70-tych; Piotr Szelest – obecny wiceprezes OSP ijego żona Monika – która jest dowódcą żeńskiej drużynypożarniczej; Adam Pidek - ze Strzyżewickiego TowarzystwaRegionalnego, jego ojciec był tam czynnym strażakiem; Barbara Zdybel – wójt Gminy Strzyżewice

Róża Luksemburg była jedną z pierwszych kobiet na świecie i jedną z pierwszych Polek, która obroniła doktorat z ekonomii na Uniwersytecie w Zurichu. Tematem doktoratu był "Rozwój przemysłowy Polski". Była działaczką polskiej oraz niemieckiej socjaldemokracji w czasie, gdy kobiety nie miały jeszcze prawa głosu i przynależności do partii. Jako rewolucjonistka na wiecach głosiła hasła w wyniku których robotnicy uwierzyli, że mogą dokonać zmian i polepszyć swój byt. Była zwolenniczką edukowania mas. Ośmio-godzinny dzień pracy dziś mamy dzięki niej i protestom robotników. Urodziła się w Zamościu i tu wisiała dawniej tablica informująca o tym. Chciano by znów zawisła w dawnym miejscu, ale pomysł powieszenia nowej tablicy spotkał się ze sprzeciwem prawej strony sceny politycznej. 

Fot. Joanna Nowicka

Duma i smutek - tymi dwoma słowami mieszkańcy Matczyna wspominają akcje Most 1. 15 kwietnia mija kolejna rocznica brawurowej akcji pierwszego udanego lotu alianckiego samolotu Dakota. Akcja była sukcesem - stąd dumą, a smutek, bo Niemcy w odwecie zamordowali pięciu mieszkańców okolicznych wsi, w tym trzech braci.

Piecza zastępcza, demoralizacja, ośrodek wychowawczy i burzowe chmury na horyzoncie dorosłości. Historia życia głównej bohaterki zmierzała ku nieuchronnej katastrofie. A jak sie wszystko potoczyło tego właśnie warto posłuchać. realizacja akustyczna Piotr Król, muzyka Artur giordano

Krzaczki z gminie Jabłonna to miejsce wśród pól, gdzie według wierzeń nastąpiło Wniebowstąpienie Pańskie i gdzie znajduje się środek świata. Jak w wielu tego typu miejscach, które według wierzeń są poza czasem i przestrzenią, był też głaz z odciśniętą stopą. Głaz ktoś ukradł, ale Krzaczki zaczynają wracać jako miejsce kultu. Znalazły się nawet w gminnej ewidencji zabytków.

„Obóz na Majdanku to trudny spadek, a jego muzeum to kłopotliwe sąsiedztwo. Jak się do niego odnosić? Czy możliwe jest pogodzenie żywej pamięci o strasznej historii tego miejsca z poczuciem sąsiedztwa i przynależności?” – takie pytania stawia sobie Anna Augustowska, studentka kierunku sztuki społeczne na UW. Pani Ania dorastała w sąsiedztwie byłego obozu koncentracyjnego...

W opowieści poznajemy również wrażenia Joanny Bachury-Wojtasik, która po raz pierwszy odwiedza muzeum na Majdanku.

O czym jest sztuka? Czy jest sens oddzielać ją od życia osoby,która ją tworzy? Wizyta w podziemnej paryskiej pracowni Angeliki Markul nie daje jednoznacznych odpowiedzi. Można jednak odnieść wrażenie, że sztuka jest materią, która domaga się nieśmiertelności. Nowopowstała w Paryżu fundacja osobista "Maison Markul" będzie rodzajem archiwum pamięci dla przyszłych pokoleń

Realizacja Piotr Król, muzyka Artur Giordano

Zdjęcie Zuza Krajewska

Głos Krystiana Boltanskiego - pochodzi z wywiadu udzielonego w radiu France Culture w dniu 14 listopada 2019 roku program Matins de Guillaume Erner 1'30'

W audycji znalazły się także fragmenty muzyki autorstwa Come Aguiar z filmu artystycznego "La memoire des glaciers" autorstwa Angeliki Markul - 50"

fragment wywiadu z Angeliką Markul z wystawy indywidualnej w KEWENIG Warehouse in Berlin-Moabit kwiecień 2022

prywatne nagrania dźwięków publiczności z wystawy Chrystiana Boltanskiego w Centre Pompidou 2019 2'

Dawid uległ wypadkowi na przejściu dla pieszych. Powrót do sprawności wymaga od niego niezwykłej pracy mad ograniczeniami ciała i mowy oraz pamięci. Postanowił się nie poddawać. Kocha rap. Pisze piosenki i je nagrywa. Wydał płytę "Głos serca". Jego idolami są raperzy: Chada i Peja. Wiążę swoją przyszłość właśnie z muzyką rapową.

Fot. Kadr z teledysku do utworu "Podnoszę się" z pierwszej płyty Dawida "Głos serca", która dostępna jest na kanale YouTube BSDavido.

Czy w obozie na Majdanku możliwy był bunt? Na przełomie 1943 i 1944 roku więźniowie przygotowywali zbrojne wystąpienie przeciwko Niemcom. Gromadzili broń, opracowywali strategię walki i mieli gotowy plan na wypadek porażki. To wszystko działo się pod nosem oprawców, dzięki zorganizowanej siatce konspiracyjnej. Klucz do tej tajemnicy przez lata spoczywał pod ziemią. W ogródku przy ulicy Sapiechy w Lublinie ukryto 50-litrowy słój po ogórkach, który zamiast przetworów skrywał ponad dwa tysiące dokumentów wywiadu Armii Krajowej. To niezwykłe archiwum stało się dowodem na to, że za drutami Majdanka pulsowało drugie, podziemne życie. O tej niezwykłej karcie w historii Majdanka opowiadają eksperci z Państwowego Muzeum na Majdanku: Marta Grudzińska, Beata Siwek-Ciupak, Anna Surdacka, Anna Wójcik, Anna Wójtowicz i Krzysztof Tarkowski

Ciało zmarłej kobiety przez rok leżało w małym domku na odludziu w jednej z zamojskich wsi. W tym czasie córka regularnie przychodziła w odwiedziny do matki, opiekowała się domem i obejściem i pobierała rentę w imieniu zmarłej Sąsiadom mówiła, że mama jest w domu spokojnej starości.. Opowieścią o tym jak niepostrzeżenie zło wnika w duszę człowieka. gdy stare rytuały i tradycje przestraja mieć znaczenie, a nowych zasad według których należy postępować nie widać.

Jak ktoś przyzwyczajony do ogromnej sprawczości radzi sobie z nieuchronną, ludzką niemocą, która do każdego przychodzi wraz z wiekiem ?  Dziadek przez całe życie był ostoją dla swoich wnuków. Spokojny, opiekuńczy, pewny siebie, decyzyjny. teakz to on potrzebuje opieki i wsparcia. jak sobie z tym radzi i jak rodzą sobie z tą nową sytuacją jego najbliżsi?

Wielkopostne tradycje na Podlasiu trwają do dziś. W niedzielnej audycji nawiążemy i do tradycyjnego myślenia i do pamięci historycznej, dzięki którym z pokolenia na pokolenia są przekazywane zwyczaje, obrzędy i obyczaje zapomniane gdzie indziej. Powiemy o Wielkim Poście, o śródpościu, o Wielkanocy i oczekiwaniu na zbliżającą się wiosnę.

Działająca przy lubelskim „Domu Słów” Izba Drukarstwa to wyjątkowe miejsce na kulturalnej mapie Lublina. Znajduje się tu ekspozycja, na którą składają się stare maszyny drukarskie, wciąż będące w użyciu. Pracuje na nich artysta-zecer Robert Sawa.

Posługując się dawnymi technikami typograficznymi, tworzy on unikalne afisze oraz druki akcydensowe. Często opowiada o znikającym rzemiośle podczas warsztatów dla młodzieży. Niepowtarzalna sztuka Roberta Sawy jest wyrazem nie tylko rzadkich umiejętności, ale również głębokiego namysłu nad wartością słowa. Sam artysta jest jednak pełen wątpliwości co do rangi swojej pracy.

Poznajemy losy żydowskiej rodziny Ricerów, która w czasie okupacji ukrywała się w okolicach Kurowa. Śledzimy ich dramatyczną walkę o przetrwanie, miejsca schronienia oraz postawy osób, które niosły im pomoc mimo ogromnego ryzyka. Szczególną rolę w tej historii odegrał Mosze Ricer, któremu wsparcia udzielały trzy polskie rodziny ze wsi Płonki: Piechowie, Kowalikowie oraz Figlowie. To też spojrzenie na lokalną historię Holocaustu, ukazujące determinację w dążeniu do ocalenia życia w obliczu prześladowań.

W audycji głos zabierają: Rozalia Marianna Kruk z domu Figiel, Jacek Figiel, Zenon Piech, Michał Kowalik Stanisław Łowczak, dawny mieszkaniec wsi Olszowiec i jego syn Sławomir  , Teresa Kamińska z Płonek.  W audycji wykorzystano fragment nagrań z Diną Rotsztein z domu Ricer – z Archiwum Ośrodka Brama Grodzka Teatr NN.

Oto Magda, Tomek i ich syn Leo. Ludzie, którzy postanowili się nie poddać.Leo od urodzenia choruje na klątwę Ondyny (CCHS) - rzadkie schorzenie o podłożu genetycznym, objawiające się między innymi zaburzeniami oddychania. Kiedy chłopiec zasypia, jego oddech musi być wspomagany przez specjalistyczne urządzenia.Rodzice Leo szybko otrząsnęli się z rozpaczy. Postanowili, że ich życie będzie ciekawe i aktywne - mimo wszystko. Jako artyści sięgnęli po język sztuki, aby nagłośnić sytuację chorych na CCHS i pozyskać środki na wynalezienie leku na klątwę Ondyny. Proces "zdejmowania klątwy" trwa...

Piosenka "Kołysanka dla Ondyny" wykorzystana w reportażu za zgodą producenta i autorów.

Amatorski Teatr Towarzyski z Lublina obchodzi 20-lecie działalności. W jego skład wchodzą pasjonaci. Teatr to dla nich okazja by przeżyć emocje, przygody, a scena to wehikuł przenoszący ich w inny czas i epokę. Grupa zaczęła działać od pokazywania przedstawień na festynach, a próby odbywały się w domach. Dziś próby odbywają się w Domu Kultury, a teatr zdobywa ogólnopolskie nagrody za grę.

W reportażu występują: Irena Mazur, Barbara Dynowska, Beata Kamińska, Anna Kuszneruk, Ewa Surdacka, Regina Tatara, Darek Boruch, Robert Karwat, Henryk Szuba, Krzysztof Witaszek i Krzysztof Żak oraz grający na gitarze i śpiewający Mateusz Dąbrowski z zespołem.

Fot. Ze spektaklu "Kumoszki z Windsoru" w DK LSM z profilu fb Amatorskiego Teatru Towarzyskiego.

Aleksandra Wachniewska (1902-1989) wyjątkowa kobieta, zwana malarką Roztocza, bardzo zabiegała o tworzenie rezerwatów, ochronę drzew, miała znaczący udział w doprowadzeniu do utworzenia w 1974 r. Roztoczańskiego Parku Narodowego.

Przypomnimy jej postać w dokumencie radiowym, który sięga do znaczących osób w historii Zwierzyńca takich jak Zdzisław Kotuła (wieloletni dyrektor RPN), Elżbieta Hałasa (artystka malarka), prof. Dominik Fijałkowski (botanik), Zbigniew Jawor (leśnicz),Tomasz Gajewski (historyk sztuki i regionalista), poeta Władysław Sitkowski. Sięgniemy do materiałów w wersji pisanej w interpretacji Grażyny Lutosławskiej i Jarosława Zonia. Nagrania zostały wykonane w 2011 r.

Władysław Czachórski to malarz, który urodził się w Lublinie w kamienicy naprzeciwko wejścia do Bazyliki o.o. Dominikanów na Starym Mieście. Jego kariera nabrała tempa i rozwinęła się w Monachium. Na początku dzielił pracownię z Józefem Brandtem, ale później otworzył własną. Często odwiedzał rodzinę w dworku w Grabowczyku k. Hrubieszowa, gdzie portretował bliskich. Jego prace mają nieco inny charakter niż obrazy tworzone przez współczesnych mu malarzy takich jak: Maksymilian Gierymski, Józef Brandt czy Kossakowie. Znalazł swoją artystyczną niszę i stworzył ze swojego nazwiska markę. Osiągnął komercyjny sukces na przełomie XIX i XX wieku. Dziś jego obrazy kosztują krocie na aukcjach. Według ekspertów obrazy malowane na zamówienie, choć są perfekcyjne, to te malowane dla własnej satysfakcji i na użytek rodziny, mają jeszcze większą maestrię wykonania. Jego malarstwo wciąż zachwyca detalem i realizmem oddania.

Fot. Obraz W. Czachórskiego "Dama z książką" na wystawie w Domu Aukcyjnym Agra-Art w Warszawie.

Stefania Broniewska z domu Gerlicz, ziemianka, przed wojną wraz z mężem Zygmuntem Broniewskim mieszkała i zarządzała majątkiem w Garbowie. W czasie okupacji była łączniczką NSZ, brała też udział w Powstaniu Warszawskim. Jej mąż był ostatnim komendantem Narodowych Sił Zbrojnych. Po wojnie wyjechał z Polski, ale Stefanii już się to nie udało. Aresztowana i skazana łącznie na 10 lat więzienia. Na wolność wyszła w 1955 roku, 11 lat później zmarła.

O ich działalności w czasie okupacji i losach Stefanii po wojnie mieszkańcy Garbowa dowiedzieli się dopiero w latach 90., wtedy też na pałacu umieszczono pamiątkową tablicę.

Olga i Dariusz Cybulscy przez wiele lat prowadzili pensjonat nad Morzem Azowskim. W 2014 roku przyjechał tam z rodziną Andrii Yakunych – chirurg z Zaporoża. W tak pięknych okolicznościach przyrody, narodziła się wakacyjna przyjaźń. Przyszedł jednak 2022 rok. W telefonie dra Andrija zamiast zdjęć zachwycających widoków, pojawiły się obrazy, na które nie każdy jest w stanie patrzeć.

Realizacja dźwięku Piotr Król

Od czterech lat za nasza wschodnia granica toczy się wojna na wyniszczenie w której Rosjanie stosują wszystkie dostępne metody po to aby wymusić na Ukraińcach kapitulację. Jak dotąd bezskutecznie choć obrońcom coraz trudniej pokonywać własne zmęczenie i przeważające siły wroga. Bronią własnego kraju, ale też nas i europejskich wartości demokratycznych, które od kilkudziesięciu lat zapewniają na kontynencie spokój i pokój. Ostatnio jednak zdajemy się o tym zapominać. Tak jak na samym początku wyszczy rzucili się do pomocy tak teraz coraz więcej osób mówi to nie nasza wojna czyżby?

Licealiści z Jabłonny zafascynowani historią, sztuką i tradycjami związanymi z rodzinnymi miejscowościami odkopują, spisują i odtwarzają dzieje tego terenu i ludzi. To niesamowici kilkunastolatkowie, którzy opowiedzą nie tylko o historii, ale też o własnej fascynacji.

Fot. grupa  „Orzem Jak Możem”

Obyś cudze dzieci uczył – to złorzeczące przysłowie odnosi się do trudów z jakimi borykają się na co dzień nauczyciele. Zawód niegdyś budzący ogromny naturalny szacunek, a dzisiaj niestety często kojarzony z niskimi zarobkami, niewdzięcznością społeczną i roszczeniową postawą samych zainteresowanych. Kim jest współczesny nauczyciel i czy nadal możemy mówić, że jest to zawód, który wymaga prawdziwego powołania? O swoich doświadczeniach opowiada Anna Ciciak z SP nr. 46 im Króla Jana III Sobieskiego

Polscy artyści studiujących na Akademii Sztuk Pięknych w Monachium tworzyli barwną społeczność. Każdy artysta to odrębny świat, który wpływał na kolegów i na losy polskiej sztuki, zarówno tej tworzonej podczas zaborów, jak i w czasie, gdy kraj odzyskał niepodległość. Wykształcony w Monachium i mający tam pracownię Józef Brandt tworzył sceny batalistyczne, pełne zwycięskich bojów z czasów dawnej Rzeczpospolitej (czasy XVII i XVIII wieku). Malarstwo pokrzepiało i dawało nadzieję na odzyskanie niepodległości Polakom rozproszonym po świecie po powstaniu styczniowym. Wpływ malarstwa "monachijczyków" widoczny jest w twórczości choćby Henryka Sienkiewicza. Wielu artystów po studiach pozostało w Monachium i miało tam świetnie prosperujące pracownie. Ale nie tylko tematyka historyczna była tematem malarstwa polskich artystów w Monachium.A w reportażu fragmenty tekstów czytali: Mariusz Kamiński, Jarosław Zoń i Józef Szopiński.

Fot. Wachlarz z obrazami polskich artystów z Monachium na wystawie Monachijczycy w Muzeum Narodowym w Lublinie.

Opowieść o mistycznym i tajemniczym Lublinie, w którym na przestrzeni wieków toczy się walka dobra ze złem. Dyrektor Ośrodka Brama Grodzka Tomasz Pietrasiewicz zabiera nas do piwnic staromiejskich, gdzie setki różnych postaci, poruszających się figurek związanych z historią czy też legendami o mieście: królowie, rycerze, mieszczanie czy mieszkańcy miasta tworzą swoisty spektakl opowiadający o losach miasta. Od pradziejów do czasów przed wybuchemII wojny, kiedy żył poeta Józef Czechowicz autor „Poematu o mieście Lublinie”. Miejsce to nosi nazwę „Teatr Imaginarium”.

Adam Chmielowski wywierał szczególny wpływ na swoich kolegów malarzy na studiach artystycznych w Monachium. Miał głęboki i logiczny umysł, a przy tym był bardzo towarzyski.  Niestety nie mógł znaleźć szczęścia i spokoju w swoim życiu, aż pewnego dnia trafił do ogrzewalni miejskiej dla osób bezdomnych i ubogich. Pomoc słabszym stała się jego życiową misją. Okazją do przyjrzenia się postaci Adama Chmielowskiego, znanego jako Św. Brat Albert, jest wystawa "Monachijczycy" w Muzeum Narodowym w Lublinie, gdzie zobaczyć można obrazy tego artysty, które na co dzień znajdują się w Zakonie Albertynek i Albertynów. Więcej w reportażu Moniki Malec zatytułowanym "Brat Albert".fot. Obrazy Adama Chmielowskiego na wystawie "Monachijczycy" w Muzeum Narodowym w Lublinie: Św. Franciszek, Matka Boża z Dzieciątkiem, Niepokalana (wł. Zakonu Sióstr Albertynek)

Marek Żołnierczuk od kilkudziesięciu lat mieszka i pracuje w Łańcucie. Jednak kilka lat temu na nowo odkrył miejsce swojego dzieciństwa, czyli Turkowice (Turkowice Zakład) wpowiecie hrubieszowskim. Mieszkał tam w latach 50. gdy zakonnice prowadziły zakład dla sierot wojennych, gdzie w zabudowaniach prawosławnych wyświetlane były filmy przywiezione przez kino objazdowe, można się było wykąpać w rzece Huczwie czy zapalić świeczkę na tajemniczym cmentarzu. Opowiada o tym niezwykłym miejscu, czym było dla niego i co go tam ciągnie dzisiaj. W powrotach do Turkowic i odkrywaniu ich przeszłości towarzyszy mu żona Jadwiga. 

Trzy matki odznaczone medalami za Zasługi dla Obronności Kraju, opowiadają o dumie ze służby wojskowej swoich synów. Jednak z czasem ich wyznania stają się opowieścią o samotności i opuszczeniu przez dzieci. audycja została nagrana w 2005 roku przed zawieszeniem obowiązkowej służby wojskowej

Stanowią rodzinę wyjątkowo zakręconą na punkcie sztuki. Wszystko zaczęło się od Anny Celińskiej Banaszek, która od dziecka maluje. Do malowania zachęciła swojego męża Tomasza oraz córkę Kingę. Wspólnie prowadzą galerię, należą do Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Lublinie, ale pracują też zawodowo. Malarstwo daje im spełnienie i koloryt życia. 

Fot. Anna Celińska Banaszek i Tomasz Banaszek wśród swoich obrazów.

Wydawało się, że o budynku lubelskiego ratusza wiadomo niemal wszystko. Nic bardziej mylnego. Okazuje się, że magistrat, który w obecnej formie powstał 200 lat temu w miejscu spalonego kościoła karmelitów, kryje jeszcze wiele tajemnic. Opowiemy między innymi o projektach, o tym, jak w umowach było zapisane, że nie można oszukiwać z materiałami, o tym, co robili cieśle zamiast budować gmach, a także o śladach po dawnych czasach, które nadal można odnaleźć - to wszystko w audycji Magdy Grydniewskiej "O tym, jak lubelski ratusz budowano".

"Gdzie rodzi się muzyka? W uchu, rozumie czy w pamięci"? - pytała w jednym ze swoich felietonów Dorota Gonet, dodając za chwilę: "Muzyka jest pamięcią. Potrzebny jest impuls, żeby ją otworzyć". Audycja o Dorocie Gonet - zmarłej w styczniu 2016 roku naszej koleżance, wybitnej dziennikarce muzycznej, osobie wielkiego serca i głębokiej wiary. Kim była? Co zmieniła w nas?

Kazimierz Kwiatkowski, polski architekt z Lublina, to bohater narodowy Wietnamu, nazywany przez Wietnamczyków rycerzem, znany tam również pod pseudonimem Kazik, Znachor, czy Człowiek z dżungli. O randze jego dokonań można się dopiero w pełni dowiedzieć podążając jego szlakiem po Wietnamie, o czym przekonała się również Monika Niedziałek, autorka reportażu pt.:"Wietnam szlakiem Kazika".

Kazimierz Kwiatkowski jest upamiętniony pomnikiem w Wietnamie, w Hoi An. To wyjątkowy symbol szacunku i czci wobec Kazika, bo nawet Ho Chi Minh nie ma w tym mieście pomnika. Jest to miasto uratowane przez Kazimierza Kwiatkowskiego przed zburzeniem, a jego zabytki wpisano dzięki niemu na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Dedykowane mu tablice pamiątkowe znajdują się w Purpurowym Zakazanym Mieście (pałac cesarski "wietnamski Wawel") w Hue i w sanktuarium religijnym Czamów w My Son, kolejnych miejscach, które odkrywał i odbudowywał polski architekt. Ocalił on starożytny kompleks świątyń My Son (wietnamski Angkor Wat). Zabytki w Hoi An, Hue i My Son dzięki jego wysiłkom wpisane są na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Są to obecnie perły turystyki Wietnamu. Gdyby nie Kazimierz Kwiatkowski, który z początkiem lat 80. stanął na czele Polsko-Wietnamskiej Misji Konserwatorskiej, Hoi An byłoby zburzone, stworzono już plany architektoniczne nowego miasta portowego, które miało powstać na zgliszczach  starych ruin, polski architekt przekonał władze Wietnamu, żeby ocalić perły architektury. Prace konserwatorskie pod jego kierunkiem ocaliły też Hue i My Son. Niestety polski architekt zmarł przedwcześnie na zawał serca w wieku 53 lat, jego syn, Bartłomiej Kwiatkowski, kontynuował dzieło ojca w Wietnamie.

Po prawie 30 latach od śmierci Kazika nadszedł czas upamiętnienia go w Ojczyźnie, pośmiertnie został odznaczony najwyższym Orderem Przyjaźni Wietnamsko-Polskiej. W imieniu prezydenta Wietnamu order uroczyście wręczył rodzinie architekta Ambasador Wietnamu w Polsce, a Prezydent Miasta Lublin zdecydował o powstaniu tablicy pamięci Kazimierza Kwiatkowskiego oraz inicjuje współpracę polsko-wietnamską, której przyświecać i patronować ma Duch Kazika.

Ludomir Benedyktowicz miał zostać leśnikiem, ale wybuch powstania styczniowego przekreślił te plany. W wyniku odniesionych obrażeń podczas jednej z powstańczych potyczek stracił obie dłonie. Choć niepełnosprawność, śmierć ojca, czy odebranie przez zaborcę rodzinnego majątku, jako represja po udziale w powstaniu, doprowadziły do załamania nerwowego, to był to punkt zwrotny, który zmienił życie młodego człowieka. Zwrócił się w stronę malarstwa. Jego pomysłowość, pracowitość i nie poddawnie się przeciwnościom, sprawiły, że jako jeden z trzech, na trzydziestu kandydatów, dostał się do Akademii Sztuk Pięknych w Monachium. Po powrocie ze studiów osiadł w Krakowie, gdzie kontynuował naukę w krakowskiej szkole kompozycji Jana Matejki. Był szanowanym malarzem, a dochody za malowane obrazy pozwoliły mu utrzymać liczną rodzinę.

Fragmenty wspomnień Ludomira Benedyktowicza czyta Mariusz Kamiński. W rolę krytyka Lucjana Siemieńskiego wciela się Jarosław Zoń.

Fot. Obraz Ludomira Benedyktowicza na wystawie "Monachijczycy" w Muzeum Narodowym w Lublinie.

Wchodziła do obozu na Majdanku nie okazując strachu, ignorowała krzyki SS-manów a komendantów potrafiła zmusić do współpracy. W ramach Rady Głównej Opiekuńczejorganizowała pomoc dla polskich więźniów obozu i ocaliła wielu z nich. Oficjalnie występowała jako hrabina Janina Suchodolska. Kim była tak na prawdę, jakie były jej losy o tym miedzy innymi w reportażu. Jej historię opisały doktor Joanna Śliwa i Elizabeth Berry White, w książce „Fałszywa Hrabina”.

Na zdjęciu (z tyłu) hrabina Janina Suchodolska, (od prawej)Marta Grudzińska – Państwowe Muzeum na Majdanku, Elizabeth „Barry” White i dr Joanna Śliwa autorki książki „FAŁSZYWA HRABINA”

Rap. flamenco, blues i muzyka klasyczna wszystko na raz a równocześnie osobno. Projekt "Żywa muzyka" nie ocenia nie segreguje lecz traktuje wszystkie style muzyczne jak źródło zabawy i sposób na wyraźnie siebie. W chaosie dźwięków nikt nie miał pewności jak sprawy się potoczą. Były momenty trudne i zaskakujące dla każdego, ale finał przeszedł oczekiwania wszystkich. Na scenie zamiast profesjonalistów wystąpiły uczestniczki czyli dziewczyny z Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w Podgłębokiem

Po klęsce powstania styczniowego wiele osób zaangażowanych w walkę zbrojną musiało opuścić  teren dawnej Rzeczpospolitej.  Hrabia Władysław Plater zaangażował się w przedsięwzięcie, które miało na celu zachować dla przyszłych pokoleń dorobek kulturowy naszych przodków i przyczynić się w przyszłości do odzyskania niepodległości. W szwajcarskim Rapperswilu powstało Muzeum Polskie, instytucja wyjątkowa, która przyciągnęła niezwykłe osobowości kolekcjonerów sztuki i propagatorów sprawy polskiej. O historii muzeum opowiedzą historycy sztuki, kuratorzy wystawy "Monachijczycy" w Muzeum Narodowym w Lublinie: dr Beata Skrzydlewska i dr Andrzej Frejlich oraz dyrektor Muzeum Polskiego w Rapperswilu, Anna Buchmann. 

Fragmenty tekstów czytają: Agnieszka Banaszkiewicz, Mariusz Kamiński i Jarosław Zoń.

Fot. Fotografia Sali Rycerskiej Muzeum Polskiego na Zamku w Rapperswilu ze strony: https://polenmuseum.ch/pl/historia-muzeum

Jan Stępień to rzeźbiarz, rysownik, poeta, pisarz. Jego najnowszy tomik poezji będzie nosił tytuł "Wyspa tańczących kotów". Prywatnie mąż prof. Marii Szyszkowskiej, z którą wspólnie organizują spotkania, seminaria i konferencje poświęcone ważnym i aktualnym tematom. Od wielu lat mieszkają pod Nałęczowem, gdzie prowadzą otwarty dom nawet dla przypadkowych przechodniów, którzy chcą porozmawiać lub zobaczyć "galerie" pana Jana.

Na wystawie w Muzeum Narodowym w Lublinie można oglądać wystawę "Monachijczycy". Prezentowany jest tu między innymi obraz Olgi Boznańskiej przedstawiający jej pracownię. Artystka w Monachium zdobyła wykształcenie i uznanie. Jaką artystką była i co po niej pozostało? O tym w reportażu Moniki Malec „Autoportret z tajemnicą”.

Fot. Autoportret Olgi Boznańskiej z kolekcji Krzysztofa Musiała (prezentowany przez Muzeum Narodowe w Lublinie na wystawie "Co babie do pędzla?!").

Jest to opowieść o ulicy Gracjana Chmielewskiego w Lublinie, położonej na terenie dawnej wsi Rury Jezuickie. O losach jejmieszkańców i opowiadanych przez nich historiach związanych z życiem w tym miejscu. Autor wraz z Henryką Jarosławską z Zespołu do spraw Nazewnictwa Ulic iPlaców Publicznych w Lublinie, próbuje się dowiedzie coś od mieszkańców i przechodniów na temat patrona ulicy. Gracjan Chmielewski (na zdjęciu) to powstaniec styczniowy, botanik, założyciel i pierwszy dyrektor Gimnazjum Męskiego im. Stanisława Staszica (obecnie 1 Liceum im. Staszica w Lublinie). Pochowany jest na cmentarzu przy ul. Lipowej w Lublinie.

Anglicy mają nawet specjalną nazwę na te dni. Twixmas to tydzień między świętami Bożego Narodzenia a Nowym Rokiem. Co wyróżnia te dni, kiedy Boże Narodzenie powoli mija, a nadchodzi Nowy Rok ze wszystkimi swoimi obietnicami. Dlaczego te dni wydają się inne od wszystkich, jak niektórzy mówią to dni "przytulne", takie, w których nadchodzi wytchnienie, a jednocześnie niemal świąteczne - między niebem a ziemią? O zwyczajach, tradycjach, obrzędach związanych z tygodniem między 24 grudnia a 1 stycznia powiemy w reportażu Magdy Grydniewskiej.

To będzie reportaż o tradycjach piekarniczych i trudnych, ale odważnych decyzjach. Gdyby 30-ści lat temu ktoś powiedział Marioli i Tadeuszowi Zubrzyckim, że będą kontynuowali rodzinną tradycję, to by nie uwierzyli. Ona pracowała na uczelni, a on w biurze projektowym. Dziś zajmują się rodzinnym biznesem i prowadzą warsztaty dla dzieci, by pokazać im pracę w piekarni i być może rozpalić pasję do tego zawodu.

Fot. Wypieki zrobione podczas warsztatów piekarniczych prowadzonych z dziećmi z klasy III szkoły podstawowej w Kalinówce.

Opowieść o świętach Bożego Narodzenia jakie miały miejsce w obozie koncentracyjnym na Majdanku w grudniu 1943 r. Dzięki staraniom Polskiego Czerwonego Krzyża i Rady Głównej Opiekuńczej przywieziono ponad 80 choinek, nablokach więźniarskich były śpiewane kolędy, dzielono się opłatkiem. Powstało kilka pieśni świątecznych, których teksty się zachowały. Wówczas nawet Niemcy nieco złagodzili regulamin obozowy, chociaż i w tych dniach zdarzały się przypadki znęcania nad więźniami.

Gos zabierają: Anna Wójcik, Marta Grudzińska i Anna Wójtowicz z Państwowego Muzeum na Majdanku oraz historyk doktor Janusz Kłapeć.

W reportażu wykorzystano nagrania z archiwumPaństwowego Muzeum na Majdanku: wiersze: „Mały Jezusiczek” autorstwa Marii Bielickiej-Szczepańskiej i „Wnoc wigilijną’ Aliny Paradowskiej w interpretacji aktorki Teatru Osterwy   Jolanty Desz-Pudzianowskiej oraz fragmenty wspomnień Marii Bielickiej i Wandy Ossowskiej  

emet ezell (ur. 1995 r. w Teksasie, USA)  jest osobą autorską zajmującą się poezją i typografią. Od kilku lat mieszka w Berlinie. Dwa razy do roku jeździ na wschód, do Lublina, by w Izbie Drukarstwa (Dom Słów) pod okiem typografa Roberta Sawy drukować swoje wiersze. Skład tekstu jest wg emet formą sztuki, która pozwala dotknąć głębi czasu i "wydobyć z niepamięci" wiedzę o własnych korzeniach.

Bohater/-ka reportażu dopiero mając 20 lat poznała swoje prawdziwe pochodzenie. Jej/jego przodkowie byli żydowskimi mieszkańcami łotewskiego miasteczka Sabile (Kurlandia). Dziś w miejscowości tej nie ma już ani jednego Żyda. Czy zatem prawdziwy "powrót" do Sabile jest możliwy? Jak pracować z językiem hebrajskim w czasie, gdy Państwo Izrael dopuszcza się ludobójczej przemocy w Gazie? emet szuka odpowiedzi, patrząc na szybujące bociany - ptaki przylatujące do Sabile z Doliny Jordanu w Palestynie...

Realizacja Piotr Król. Muzyka Artur Giordano. Tłumaczenie wypowiedzi emet ezell czyta Paulina Prokopiuk

 Strona internetowa emet ezell : https://emetezell.com/

Roman Chojnacki poeta, opozycjonista, kierowca tirów człowiek zawsze wierny sobie, który swoim życiem mógłby obdzielić wiele osób.

Galeria Biała w Lublinie kończy swoją działalność wystawienniczą. Kierująca Galerią Białą Anna Nawrot zapowiedziała swoje odejście po 40. latach pracy. A zamykająca rok 2025 wystawa jej autorstwa zatytułowana "Wyprzedaż" prezentuje dorobek artystki obejmujący: tkaniny, obiekty, fotografie i instalacje. Galeria jest wyjątkowym miejscem na mapie nie tylko Lublina - mówią uczestnicy wernisażu, który odbył się 14 listopada, Niekomercyjna Galeria Biała założona przez Annę Nawrot i Jana Grykę w 1985 roku od początku stawiała na prezentację twórczości osób młodych, kończących studia artystyczne oraz początkujących artystów. Wyznaczała nowe trendy i poruszała trudne, często egzystencjalne problemy, w sposób zaskakujący. W Galerii Białej swoje prace wystawiali między innymi: Irena Nawrot, Krystyna Piotrowska, Agata Zbylut, Leon Tarasewicz, Jarosław Koziara, Robert Kuśmirowski, czy Kamil Stańczak.

W reportażu znalazły się fragmenty archiwalnych audycji Grażyny Lutosławskiej nagrywanych w Galerii Białej oraz archiwalne dźwięki z Galerii Białej nagrane przez Jarosława Zonia.

Fot. Fragment pracy Anny Nawrot pt. "Czterdziestka" wykonana z 40 kwadratów z okazji 40-lecia Galerii Białej.

Pani Danuta Duszczyk – Krawiec jako dziecko usłyszała od babci Janiny Cudnej opowieść o tragedii, która wydarzyła się w jej rodzinie w czasie okupacji. Z rąk hitlerowców, we wsi Michałów (Bankówka) pod Warszawą, zginęli wówczaskilkuletni chłopiec i dorosła kobieta. Przez lata wspomnienie o tym wydarzeniu wywoływało w rodzinie traumatyczne wspomnienia, również dlatego że Janusz Cudny i Magda Rogala nigdy nie zostali oficjalnie uznani za zmarłych, gdyż niezostały wydane akty zgonu.  Zarówno babcia, córka jak i wnuczka Danusia przez wiele lat starały się to zmienić, ale też godnie upamiętnić ofiary.

"Bolesław Prus w Kronikach Tygodniowych podał do wiadomości, że - Doktor Benni z funduszu Jana Blocha tworzy tu (w Nałęczowie) szkołę zabawkarska" - tak rozpoczyna historię szkoły Janina Babinicz-Witucka we wstępie do katalogu wystawy w 120. rocznicę powstania placówki.

Szkoła powstała, bo - jak tłumaczył doktor Benni - co roku wydawane są miliony rubli na zabawki z zachodu i Rosji, choć są one grubo ciosane i nieestetyczne. I tak w Nałęczowie zrodziła się szkoła, której tradycje przejęło liceum plastyczne.

Audycja o różnym podejściu do doktoratu. Jedni go kupują albo piszą na poziomie magisterki. Inni tworzą odkrywcze prace naukowe. Rozmowa o poczuciu wartości. Czy tytuły i nagrody mogą dawać iluzoryczne poczucie wartości?

23 maja 1944 roku partyzanci wykoleili niemiecki pociąg na odcinku Łuków-Dęblin w okolicach miejscowościSarnów.  W odwecie okupanci spacyfikowali wieś i zabili kilkanaście osób. Dzisiaj o tym wydarzeniu mogą opowiedziećnieliczni już świadkowie. Pamięć przekazywana z pokolenia na pokolenie żyje jednak w przekazach rodzinnych ofiar. Nigdy nie upamiętniono pomordowanych, nie ma tablicy, nie były też organizowane uroczystości religijne. W poznanie tejhistorii zaangażowały się pasjonatki historii Łukowa i okolic (informacje o pacyfikacji Sarnowa można odnaleźć na stronie internetowej czy w jednej z publikacji regionalnych). Do dzisiaj pojawiają się rozbieżności co do przebiegu samych wydarzeń, tego kim byli oprawcy a kim partyzanci i ile tak naprawdę osób zginęło.

Głos zabierają:

- Stanisław Kiesiel – syn zamordowanego Franciszka Kisiela, i jego wnuk Andrzej.  

- Teresa Łukasik wnuczka Franciszka Kisiela, która pisze wiersze m.in. o pacyfikacji Sarnowa, oraz jej mama Krystyna Kisiel;

- Marianna Teresa Porębska – wnuczka zamordowanejMarianny Matacz, o pacyfikcji opowiadał jej ojciec Eugeniusz,  

- Jadwiga Świder, która znała niektóre z ofiar pacyfikacji

- Bogumiła Sosnowska z domu Kucharska spokrewniona zJanem Szafarzem i Stanisławem Kucharskim aresztowanym przez Niemców za współpracę  z partyzantką

- Mieczysław Łukasiewicz, syn żołnierza Amii Krajowej z Sarnowa

- Joanna Skwarek – ze Świderek prawnuczka Marianny Matacz, w jej zbiorach jest zdjęcie z pogrzebu ofiar

- Magdalena Żentała – ze Świderek, współautorka książki„W poszukiwaniu swojej historii” w której zawarła informacje o pacyfikacji Sarnowa

- oraz Magdalena Bilska – która prowadzi stronę „Zastawiei Ziemia Łukowska” gdzie można odnaleźć informacje o pacyfikacji

W połowie listopada media obiegła informacja o niecodziennej operacji przeprowadzonej przez lekarzy z Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego nr 1 w Lublinie. Medycy wycięli z brzucha 56-letniego pacjenta 16-kilogramowy guz. Mężczyzna spod Hrubieszowa po kilku dniach w dobrej formie wrócił do domu. W czwartkowym reportażu powrócimy do tego wydarzenia, aby zastanowić się nad zagadkami ludzkiego organizmu i zachęcić do profilaktyki.O fenomenie pracy chirurga opowie prof. Karol Rawicz-Pruszyński, pod którego kierunkiem odbyła się operacja.

Syn Powstańca Śląskiego, żołnierz Wermachtu i Polskich Sił Zbrojnych. Szkot z wybory i obywatel Wielkiej Brytanii z konieczności. Życiorys pozornie pełen sprzeczności, a jednak spójny, bo wszystkie wydarzenia budują los jednej i tej samej osoby. Historia jego warta jest opowieści, bo wymyka się czarno białym schematom myślenia

Bożena i Waldemar Komorowscy to matematycy i informatycy, którzy porzucili dotychczasowe prace by zająć się fotografią. Potrzeba tworzenia jest dla nich największym imperatywem. Ich zdaniem, od własnego wnętrza nie można uciec, a spełniać marzeń nie można dopiero na emeryturze. W poszukiwaniu wyjątkowych kadrów pakują plecaki i wyjeżdżają w ciekawe dla nich miejsca. Dzięki fotografii odbywają jednocześnie dwie podróże. Jedna prowadzi ich głęboko w świat natury, a druga  - to podróż w głąb siebie.

Markuszów na nowo pisze swoją tragiczną historię. Dopiero w tym roku pani Anna Grabowska opowiedziała o tym, co jej dziadek mówił o 10 września 1939 roku. Piwnica, w której zginęło kilkanaście osób, stoi do dziś. To w niej w czasie bombardowania poległa część bliskich pani Anny, a także trzy inne rodziny. Do tej pory co roku mieszkańcy Markuszowa co roku wspominali kilkanaście osób, które zginęły podczas niemieckich nalotów, teraz okazuje się, że ofiar było co najmniej dwa razy więcej.

O tym, jak po 86 latach historia odkrywa swoje tragiczne karty, opowiemy w reportażu Magdy Grydniewskiej "Nie znaliśmy tej historii - Markuszów" w niedzielę 23 listopada.

Elżbieta Gnyp to artystka malarka, nauczycielka młodego pokolenia artystów, która zmarła pod koniec października. Przez wiele lat była prezeską Zamojskiego Towarzystwa Renesans. Dzięki niej Towarzystwo posiada unikatowy zbiór "Leśmianowej Kolekcji Sztuki" złożony z dzieł podarowanych przez artystów biorących udział w wystawach dedykowanych poecie Bolesławowi Leśmianowi. W zbiorze tym znajdują się również obrazy Elżbiety Gnyp. Poezja Bolesława Leśmiana miała ogromny wpływ nie tylko na jej malarstwo, ale również na jej przemyślenia o życiu i losie. 

Pod koniec Powstania Listopadowego, w połowie września 1831 roku, pod Opolem Lubelskim, rozegrała się bitwa polskiego korpusu, dowodzonego przez włoskiego generała, z wojskami rosyjskimi. Tamto wydarzenie w szczególny sposób postanowili upamiętnić członkowie Stowarzyszenia „Nasza Historia” z Opola Lubelskiego, w umundurowaniuz epoki biorąc udział w marszu drogą, którą podążali polscy żołnierze. Do upamiętnienia włączyli się również członkowie „Puławskich Rajdów Rowerowych”, którzy wraz ze Sławomirem Snopkiem, regionalistą z Wąwolnicy, inicjatoremprzejazdu, wyruszyli z Kurowa do Opola Lubelskiego.

Black Biceps litewski zespół z polskim składem narobił zamieszania w eliminacjach do Eurowizji. Głosujący na nich widzowie zmusili LRT , czyli litewska telewizje publiczną, do ponownego rozparzenia wyników. Chłopaki grają już kilkanaście lat razem. Tworzą w trzech językach, a swoja drogę na scenę zaczęli od parodii światowego hitu "Despacito". Tyle że zamiast tekstu o urokach kobiecego ciała zaśpiewali o urokach zbierania butelek i puszek. W podkaście fragmenty piosenek Black Biceps "Depozito" , "po polsku", "Luba ty moja" "Visaip man reik" oraz utwór "Płynę pod masztem" - kooperacja Bartosz Urbanowicz i Vitalia Walentynowicz.

Bohaterami audycji są młodzi ludzie, działający jako wolontariusze, w "Roztoczańskiej Konnej Straży Ochrony Przyrody im. 25 Pułku Ułanów Wielkopolskich". Połączyła ich pasja: zamiłowanie do koni, przyrody oraz tradycji polskiejkawalerii. Biorą udział w uroczystościach patriotycznych 11 listopada i w czasie Narodowego Święta Niepodległości, spotykają się z młodzieżą i opowiadają o tradycjach ułańskich i historii patrona RKSOP, uczestniczą w rekonstrukcjachhistorycznych (w tym pod Komarowem na planie filmu "Bitwa Warszawska" w reżyserii Jerzego Hoffmana).

Głos zabierają: ludzie związani z Roztoczańską Konną Strażą Ochrony Przyrody: Marcin Mikosz, Sylwester Kryk, GrzegorzSztal, Paweł Buchajczyk, Waldemar Radziwiłko, Kamil Smyl Ponad to: Marlena Sicińska – bibliotekarka w Szkole Podstawowej nr 44 przy ul. Tumidajskiego  w Lublinie, którą odwiedzili: Grzegorz Sztal, Paweł Buchajczyk oraz Tomasz Kowalik.

fot. Paweł Pikul