Podcasts by Category

Tạp chí khoa học

Tạp chí khoa học

RFI Tiếng Việt

Thành tựu và thách thức trong lĩnh vực môi trường, khoa học kỹ thuật, y tế

38 - Sự cộng sinh của hệ miễn dịch và vi sinh vật: Kiệt tác thiên nhiên trong mỗi con người chúng ta
0:00 / 0:00
1x
  • 38 - Sự cộng sinh của hệ miễn dịch và vi sinh vật: Kiệt tác thiên nhiên trong mỗi con người chúng ta

    Giải Nobel y học 2025 vinh danh các nhà khoa học đã phát hiện ra tế bào « T điều hòa » (Tregs) và cơ chế phân tử của tế bào này, giúp tìm ra phương pháp giải quyết tận gốc các căn bệnh tự miễn bí hiểm - khi đội quân miễn dịch hùng mạnh quay súng bắn vào chính mình. Tuy nhiên, ý nghĩa của phát hiện về Tregs không dừng ở đó.

    Từ đầu thế kỉ 20, ngành miễn dịch học tập trung vào hệ thống phòng vệ của cơ thể, phát triển vaccin chống các đại dịch… Ngành vi sinh vật chủ yếu nghiên cứu về vi khuẩn/vi trùng, virus, ký sinh trùng..., tức các tác nhân gây bệnh. Tuy nhiên từ khoảng 20 năm gần đây, dưới ánh sáng của các phát hiện mới, trong đó đặc biệt có phát hiện về tế bào T điều hòa, giới y khoa ngày càng phát hiện rõ hơn vai trò to lớn của thế giới các vi sinh vật với sức khỏe con người.

    ***

    Hệ miễn dịch: Sức mạnh phi thường của sựkìm chế

    Sau khi giải Nobel y học 2025 được công bố, nhà miễn dịch học hàng đầu người Pháp Alain Fischer, trong bài trả lời phỏng vấntạp chí La Recherche (ngày 07/10/2025), nhấn mạnh : « Từ lâu, hệ miễn dịch được mô tả như một đội quân sẵn sàng tấn công bất cứ thứ gì lạ. Những khám phá này buộc chúng ta phải thay đổi quan điểm. Đó là, hệ miễn dịch không chỉ là một cỗ máy chiến tranh, mà còn là một hệ thống cân bằng và kiềm chế. Sức khỏe không chỉ phụ thuộc vào khả năng loại bỏ những mối đe dọa, mà còn phụ thuộc vào khả năng bảo vệ những gì cấu thành nên chúng ta. Tế bào lympho T điều hòa thể hiện sự minh triết sinh học này. Chúng nhắc nhở chúng ta rằng sức mạnh của sự sống không nằm ở sự quyết liệt của phản ứng, mà nằm ở sự tinh tế của khả năng kiểm soát. Nói cách khác, giải Nobel này vinh danh một ý tưởng đơn giản, nhưng mạnh mẽ : kiềm chế chính là một hình thức tự vệ (la retenue est une forme de défense). »

    Thông cáo báo chí của Ủy ban Nobel ghi nhận, những khám phá của các nhà khoa học đoạt giải năm 2025 đã « thúc đẩy sự phát triển các phương pháp điều trị y tế cho bệnh ung thư và các bệnh tự miễn. Điều này cũng có thể dẫn đến các ca cấy ghép thành công hơn ». Tuy nhiên, các đánh giá nói trên chưa làm bật lên được đầy đủ tầm vóc của các phát hiện đột phá về tế bào T điều hòa.

    Thiếu Tregs khiến viêm nhiễm, dị ứng gia tăng: Vấn đề lớn bị Ủy ban Nobel bỏ qua

    Nhà miễn dịch học Alain Fischer lưu ý : « Có một điểm quan trọng, nhưng lại bị Ủy ban Nobel đánh giá thấp một cách kỳ lạ(un point important, étrangement peu mis en avant par le comité Nobel), đó là sự thiếu hụt tế bào Tregs cũng gây ra tình trạng viêm ruột nặng – tức một phản ứng miễn dịch quá mức chống lại hệ vi sinh vật.Thông thường, hệ miễn dịch của chúng ta nhận biết hệ vi sinh vật trên da và đường ruột, nhưng không gây phản ứng viêm : quá trình ‘‘dung nạp’’ chủ độngnày được duy trì bởi các tiểu loại tế bào Tregs có mặt ở vùng ruột và da. Nếu thiếu tế bào Tregs, thế cân bằng này sẽ bị phá vỡ… Những người mắc những căn bệnh này thường cũng bị các chứng dị ứng thực phẩm hết sức nghiêm trọng. »

    Sự phát triển của vi khuẩn có lợi, như Faecalibacterium prausnitzii, giúp lên men chất xơ thành axit béo chuỗi ngắn (AGCC) như butyrate, tạo điều kiện cho việc tăng sản sinh tế bào Tregs, giảm viêm. Trong chiều ngược lại, nếu Tregs bị thiếu hụt, cơ thể có thể phản ứng quá mức, với việc hệ miễn dịch tấn công ồ ạt một số loại vi khuẩn Escherichia coli (vốn tồn tại vô hại ở người khoẻ), dẫn đến bệnh viêm ruột mãn tính Crohn (MICI) (Nature, 2020).

    Cái thế giới kì diệu ấy ngày càng được nhìn nhận như là sản phẩm của sự cộng sinh kỳ diệu của cơ thể với thế giới vi sinh vật trong đường ruột. Với tổng diện tích niêm mạc ước tính 300 m2, đường ruột có thể chứa đến hàng chục nghìn tỷ vi sinh vật (vi khuẩn, vi trùng, nấm, archaea [tức vi sinh vật cổ] …),cao hơn nhiều so với số tế bào trong cơ thể. Một hệ vi sinh vật cân bằng, khỏe mạnh trong đường ruột, giúp tế bào T điều hòa phát triển và vận hành tốt, là điều kiện cho một hệ miễn dịch khoẻ mạnh, cân bằng. Miễn dịch học và vi sinh vật học đang hội tụ nỗ lực để khám phá kiệt tác ấy của thiên nhiên trong mỗi con người chúng ta.

    Điều gì giúp Tế bào « T điều hoà » được hài hoà ?

    Thực phẩmnhiềuchất xơ, men đầy đủ,giúphệ vi sinh vật đường ruột phát triển…

    Trả lời RFI tiếng Việt, nhà sinh học phân tử Lê Học Lãnh Vân (TP Hồ Chí Minh) giải thích: « Thực phẩm nhiều chất xơ, vi sinh vật đường ruột chuyển hóa có lợi cho sự kích thích tạo thành Tregs, thu hút Tregs. Nếu thực phẩm không thích hợp, sự cân bằng vi sinh và hoạt động của vi sinh bị tổn thương, thì từ đó sự điều hòa miễn dịch cũng bị phá vỡ, con người mệt mỏi, dễ sinh bệnh.

    Chế độ ăn giàu chất xơ hỗ trợ sự phát triển của vi khuẩn có lợi trong đường ruột. Vi khuẩn này lên men chất xơ thành các axit béo chuỗi ngắn (như butyrate, propionate và acetate) giúp tăng cường chức năng của tế bào Tregsvà duy trì sức khỏe đường ruột… Ngoài ra, tryptophan – một axit amin được tìm thấy trong các thực phẩm như thịt gia cầm, trứng, đậu phụ và nhiều loại hạt – được chuyển hóa thành các hợp chất kích hoạt thụ thể aryl hydrocarbon, tiếp tục thúc đẩy hoạt động của tế bào Tregs và bảo vệ cơ thể chống lại viêm đường ruột.Ngược lại, chế độ ăn phương Tây nhiều chất béo, đường và thực phẩm chế biến sẵn làm mất cân bằng hệ vi khuẩn đường ruột. Điều này, đến lượt nó, làm giảm số lượng vi sinh vật hỗ trợ tế bào Tregs và thúc đẩy môi trường viêm nhiễm nhiều hơn trong đường ruột. »

    Nhiều căn bệnh phổ biến của xã hội hiện nay, như béo phì, các bệnh tim mạch, dị ứng, rối loạn thoái hóa thần kinh và ung thư có liên hệ với tình trạng mất cân bằng hệ vi sinh vật (dysbiosis), hoặc là nguyên nhân, hoặc là hệ quả. Do đó, các biện pháp gần với tự nhiên - như có chế độ ăn uống lành mạnh (với thực phẩm nhiều chất xơ, tryptophan,thực phẩm lên men, men vi sinh - probiotics…), tránh thực phẩm độc hại, thay đổi lối sống (cân bằng, điều hoà), môi trường sống (gần thiên nhiên, hạn chế ô nhiễm), để giúp khôi phục các chức năng của hệ vi sinh vật đường ruột, được kỳ vọng sẽ sớm trở nên phổ biến (Les pouvoirs méconnus du microbiote, peuple de nos intestins, CNRS, 2022).

     ·     Đầu đời trẻ nhỏ : Hệ vi sinh đường ruột huấn luyện hệ miễn dịch

    Trong cuộc đời một con người, hệ miễn dịch ngoại vi bắt đầu được hình thành như thế nào? Các nghiên cứu gần đây cho thấy, hệ miễn dịch ngoại vi của trẻ sơ sinh được hệ vi sinh vật trong đường ruột huấn luyện, đặc biệt trong giai đoạn cai sữa và bắt đầu ăn dặm. Tiến trình này nếu diễn ra không tốt, đứa trẻ sẽ mắc các bệnh viêm nhiễm dai dẳng, và có thể kéo dài cả đời. Tại Viện Pasteur (Paris), nhóm nghiên cứu của nhà miễn dịch học Gérard Eberl, chủ trì bộ phận Microenvironnement & Immunité, có dự án về vấn đề này :

     « Giai đoạn phát triển sau khi sinh là thời điểm quan trọng mà hệ vi sinh vật đường ruột "đào luyện" hệ miễn dịch, dạy nó không phản ứng quá mức. Gérard Eberl và nhóm của ông đã chỉ ra rằng, trong quá trình cai sữa, hệ vi sinh vật đường ruột phát triển và "định hình" khả năng phản ứng lâu dài của hệ miễn dịch. Do đó, có thể thấy rằng tổn thương hệ vi sinh vật trong giai đoạn này, ví dụ như do vệ sinh quá mức hoặc tiếp xúc với kháng sinh, có thể ảnh hưởng đến phản ứng cai sữa. Những rối loạn này sau đó có thể dẫn đến phản ứng quá mức của hệ miễn dịch, làm tăng khả năng mắc các bệnh viêm nhiễm như dị ứng, hoặc ngược lại, làm giảm phản ứng miễn dịch và khiến cơ thể dễ bị nhiễm trùng hơn. »

    Giai đoạn 1.000 ngày đầu đời, từ khi người mẹ mang thai đến khi trẻ 2 tuổi, được coi là « cửa sổ vàng », khi diễn ra các tương tác hai chiều giữa hệ miễn dịch và hệ vi sinh vật đang hình thành, giúp duy trì trạng thái cân bằng vi sinh và hệ miễn dịch cân bằng, khoẻ mạnh (tạp chí nhi khoa Front. Pediatr., 2026). Tại phương Tây, gần đây có một số nghiên cứu về « Hiệu ứng trang trại », tức khi trẻ em được tiếp xúc với môi trường giàu vi sinh vật (chuồng trại, cỏ khô, sữa tươi) sẽ ít bị hen suyễn, chàm và viêm mũi dị ứng hơn.

    Tregs ở đường ruột : Sản phẩm cộng sinh của hệ miễn dịch – hệ tiêu hóa – hệ vi sinh

    Để thấm thía về ý nghĩa của tế bào T điều hòa và hệ miễn dịch đối với sức khỏe và sự sống của con người, đặc biệt là hệ miễn dịch thích ứng, hãy ngược dòng lịch sử để nhìn lại đôi nét về quá trình tiến hóa lâu dài của sinh giới qua hàng trăm triệu năm cùng nhà sinh học phân tử Lê Học Lãnh Vân: 

    « Sự tiến hóa của hệ miễn dịch phản ánh nguyên tắc cân bằng động kỳ diệu trong thế giới sinh vật. Sự cân bằng động bảo tồn tính đa dạng của hoạt động sống khiến cho hệ thống linh hoạt và bền vững. Khi hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch phức tạp hơn, nó cần điều hòa miễn dịch ngoại vi để chống bệnh đường ruột.

    Hệ miễn dịch là kết quả của sự tiến hóa được cân chỉnh bởi chọn lọc tự nhiên qua hàng trăm triệu năm. Nó có hai hệ thống phòng thủ, hệ thống miễn dịch bẩm sinh sinh ra là đã có và hệ thống miễn dịch thích ứng khi cơ thể đã tiếp xúc với mầm bệnh.Những động vật như sứa, san hô, cơ thể đơn giản xuất hiện cách nay khoảng 700 triệu năm chỉ có miễn dịch bẩm sinh.Còn với động vật có xương sống, cơ thể phức tạp hơn xuất hiện trễ cách nay khoảng 550 triệu năm thì có miễn dịch bẩm sinh và miễn dịch thích ứng. Trong nhóm động vật có xương sống, nhóm cá miệng tròn(Cyclostomata) rất xưa, xưa nhất ấy thì chưa có Tregs.

    Còn các nhóm sinh vật như cá chép có Tregs sơ khai và nó được hoàn thiện lần lần cho tới động vật có vú thì nó mới có hoàn chỉnh để điều hòa ‘‘miễn dịch ngoại vi’’. Tại sao cần phải có điều hòa miễn dịch ngoại vi ? Vì khi cơ thể phức tạp hơn, hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch phức tạp hơn. Chúng ta nhớ rằng khoảng 70% cho tới 80% tổng số tế bào Tregs của con người là ở trong ruột. Nếu không được điều hòa miễn dịch ngoại vi thì dễ mắc bệnh viêm đường ruột cùng nhiều bệnh khác.»

    Ý thức về “kiệt tác của thiên nhiên” trong mỗi con người: Phòng bệnh hơn chữa bệnh

    Tế bào T điều hòa không chỉ là một phát hiện y khoa lớn giúp mở ra khả năng trị liệu tận gốc nhiều căn bệnh nan y, mà còn là cánh cửa giúp khám phá trở lại sự hài hòa của hệ miễn dịch, kết quả của quá trình tiến hoá của sinh giới qua hàng trăm triệu năm. Trong lúc Uỷ Ban Nobel chỉ nhấn mạnh đến giá trị trị liệu với một số căn bệnh (như tự miễn, ung thư), một số ít khoa học gia, như nhà miễn dịch học Pháp Alain Fischer, đã đặc biệt lưu ý đến vai trò to lớn hơn nhiều của Tregs trong việc điều hoà các phản ứng viêm, dị ứng ở đường ruột, vốn là điều gặp phải ở đông đảo dân cư, và đặc biệt là mối quan hệ giữa miễn dịch ngoại vi với hệ vi sinh đường ruột.

    Dưới ánh sáng của các hiểu biết mới về Tế bào T điều hòa và hệ vi sinh đường ruột, vấn đề sức khoẻ của con người và tương tác với môi trường sống, các tác động tinh vi của những độc hại từ môi trường, cùng các tập quán ăn uống có hại, lối sống có hại, đang ngày càng trở thành chủ đề trung tâm của nền y học đương đại. Nhà sinh học phân tử Lê Học Lãnh Vân chia sẻ :

    « Cuộc sống là một dòng chảy liên tục của vô số cuộc đời nối tiếp nhau mà mỗi cá thể cần giữ được sự điều hòa tạm thời của chọn lọc tự nhiên. Thí dụ, nếu cá thể biết chọn phần tử thích hợp với hệ vi sinh đường ruột để kích thích tạo ra và để nuôi dưỡng hoạt động điều hòa miễn dịch, con người sẽ khỏe mạnh dẻo dai, cuộc sống an nhiên thư thái.

    Y học cổ truyền phương Đông rất chú ý tới cân bằng âm dương, cân bằng khí huyết, sống gần gũi với thiên nhiên, mùa nào thức nấy, cân bằng hoạt động giữa làm việc và nghỉ ngơi, luyện tính tình điềm tĩnh. Tất cả những điều này góp phần tạo nên hệ vi sinh đường ruột lành mạnh, tạo sự thoải mái tinh thần, tạo nên cân bằng nội tiết và tất cả những điều đó góp phần điều hòa hệ miễn dịch và cả điều hòa hoạt động của gien trong cơ thể nữa. » 

    ***

    Hiểu biết về tế bào T điều hòa nhắc nhở ta về sự hài hòa kỳ diệu của sinh giới trải qua hàng trăm triệu năm tiến hóa. Kiệt tác kỳ diệu ấy tuy nhiên cũng rất mong manh, có thể dễ dàng bị tổn thương do các tác động như chế độ ăn uống sai, ô nhiễm, stress. Trong nền y học thế giới đương đại, chủ trương One Health / Một sức khoẻ duy nhất (tức sức khoẻ con người với sức khoẻ động vật, sức khoẻ của các hệ sinh thái liên kết mật thiết), đang ngày càng tìm thấy được chỗ dựa vững chắc trong sự phát triển tri thức về hệ vi sinh vật bên trong và bên ngoài cơ thể - những trợ thủ đắc lực cho một hệ miễn dịch khoẻ mạnh, cân bằng ở con người. Tháng 4/2026, lần đầu tiên một thượng đỉnh toàn cầu về « One Health » được tổ chức (Lyon - Pháp), với trọng tâm là các hệ vi sinh vật (*). 

    Đọc thêm - Tiếp cận ‘‘Một Sức khoẻ Duy nhất’’: Công cụ tối ưu ngăn ngừa dịch bệnh

    Một số chương trình nghiên cứu lớn về hệ vi sinh vật đường ruột và miễn dịch đang được triển khai tại một số quốc gia, trong đó có Pháp, có thể mở đường cho việc xác lập các chính sách y tế - bảo vệ môi trường mới, lấy thay đổi lối sống, tập quán ăn uống, bảo vệ môi trường là hướng đi chủ đạo trong việc chăm sóc sức khoẻ con người, hướng đến lấy dự phòng làm trụ cột, thay vì bị động để có bệnh mới tìm thầy, tìm thuốc. 

     

    Ghi chú

    (*) Ngày 20/06/2025, Hội nghị Đối tác Toàn cầu về Hệ vi sinh vật theo tiếp cận « Một Sức khỏe » (One Health) được tổ chức tại Paris dưới sự bảo trợ của tổng thống Pháp Emmanuel Macron, nhằm xây dựng lộ trình chung để lồng ghép vấn đề hệ vi sinh vật vào các chính sách bền vững liên quan đến sức khỏe con người - sức khỏe động vật - nông nghiệp - môi trường và khí hậu, « một giai đoạn mang tính nền tảng để đưa hệ vi sinh vật trở thành ưu tiên toàn cầu». Tháng 4/2026, lần đầu tiên một thượng đỉnh toàn cầu về « One Health » được tổ chức (Lyon - Pháp), với trọng tâm là các hệ vi sinh vật.

    Tại thượng đỉnh này, một Đài quan sát các Hệ vi sinh vật Toàn cầu theo tiếp cận Một Sức khỏe / Observatoire mondial inter-santés (One Health) des microbiomes được thành lập, bao gồm trước hết 50 nhóm nghiên cứu, thuộc 25 quốc gia từ 5 châu lục. Viện Nghiên cứu Nông học, Môi trường và Thực phẩm Pháp (INREA) và Viện Quốc gia về Y tế và Nghiên cứu Y khoa - INSERM là các bên chủ trì chính. Theo ông Philippe Mauguin, tổng giám đốc INREA, « Hệ vi sinh vật vừa là tác nhânkích phát, vừa là giải pháp cho các thách thức lớn của xã hội: sự gia tăng các bệnh mãn tính, tình trạng kháng kháng sinh, sự suy giảm đa dạng sinh học, biến đổi khí hậu và quá trình chuyển đổi các hệ thống nông nghiệp và thực phẩm. »

    Wed, 09 Sep 2026
  • 37 - Nobel Y học 2025: Phát hiện tế bào ‘‘T điều hòa’’, người hùng thầm lặng của hệ miễn dịch

    Giải Nobel y học năm 2025 vinh danh các nhà khoa học phát hiện và khám phá cơ chế của tế bào T điều hòa (regulatory T cells), cho phép lý giải các căn bệnh tự miễn vô cùng bí hiểm. Phát hiện về người hùng thầm lặng này cho phép mở ra cánh cửa cho việc trị liệu từ gốc.

    Bệnh tự miễn cho đến gần đây vốn được coi là bí ẩn không có lời giải, ảnh hưởng đến từ 5 đến 10% dân số thế giới, trong đó phụ nữ mắc bệnh (80%) nhiều gấp khoảng bốn lần nam giới (theo Viện Y tế và Nghiên cứu Y học Quốc gia - INSERM). Phát hiện về Tế bào T điều hoà mở ra cơ hội cho nhiều thay đổi cách mạng không chỉ trong trị liệu, mà có thể cả trong việc thay đổi lối sống và xây dựng những chính sách y tế, bảo vệ môi trường, là điều kiện thiết yếu cho một hệ miễn dịch khỏe mạnh ở con người.

    ***

    Bệnh tự miễn: Khi « đội quân » miễn dịch hùng mạnh quay súng bắn vào chính mình

    Hệ thống miễn dịch trong cơ thể con người thường được so sánh với một đội quân thường trực cảnh giác, sẵn sàng loại bỏ các loại virus, vi khuẩn hoặc các tế bào bất thường. Nhưng điều gì khiến cho trong nhiều trường hợp, đội quân miễn dịch hùng mạnh ấy nhầm lẫn, tấn công vào các tế bào của chính cơ thể mình ?

    Trả lời phỏng vấn RFI tiếng Việt, giáo sư Đinh Xuân Anh Tuấn, trưởng khoa Nội hô hấp Bệnh viên Cochin (Paris), giải thích về ý nghĩa của phát hiện này: « Chúng ta biết rằng hệ miễn dịch của mỗi con người trong chúng ta rất cần thiết để giúp cho chúng ta có thể chống lại tất cả những vi khuẩn, có nghĩa là tất cả những cái tế bào mà nó không thuộc của chúng ta. Tế bào bình thường của chúng ta trở thành tế bào ung thư thì lúc đó cơ thể của chúng ta cũng sẽ xem cái tế bào đó như là một cái tế bào ngoại lai, có nghĩa là đến từ cái thế giới bên ngoài. Và lúc đó thì cái hệ miễn dịch của chúng ta sẽ giúp chúng ta có thể phát hiện và loại trừ những tế bào đó. 

    Nói tóm gọn, hệ miễn dịch rất là cần thiết cho chúng ta. Từ đó, các nhà y học cảm thấy khó hiểu và khó xử, khi mà có một số những tình huống chúng ta gọi là những cái bệnh tự miễn, tức là khi mà hệ miễn dịch của chúng ta nhầm lẫn những tế bào bình thường như là những cái tế bào đến từ bên ngoài. Những kháng thể của chúng ta trong cái hệ miễn dịch đó sẽ tấn công những tế bào của mình. Nếu mà chúng ta hiểu được cái chuyện đó thì chúng ta sẽ thấy cái tầm quan trọng của sự khám phá cái mà chúng ta gọi là ‘‘tế bào T điều hòa’’ hoặc regulatory T cells (gọi tắt là Tregs). »

    Điều trị bằng cách làm suy yếu hệ miễn dịch: Phương pháp con dao hai lưỡi

    Các bệnh tự miễn, với khoảng 80 bệnh được công nhận rộng rãi, thường được phân loại thành nhóm các bệnh tự miễn đặc hiệu cơ quan, như bệnh tự miễn với da, với tuyến giáp (Basedow), hay với phổi, với ruột, tiêu biểu như bệnh tiểu đường loại 1 (khoảng 23.000 người ở Việt Nam, theo số liệu của International Diabetes Federation - IDF), bệnh đa xơ cứng (tức rối loạn thần kinh não và tủy sống), và nhóm các bệnh tự miễn dạng toàn thân, như lupus ban đỏ hệ thống (có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể như da, khớp, thận, tim, phổi và hệ thần kinh, đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện sớm. Ở Việt Nam chỉ có khoảng 10% người bệnh được chẩn đoán sớm) … Tỉ lệ người mắc bệnh các tự miễn gia tăng trong những thập niên gần đây đi kèm với xu thế tuổi thọ tăng cao. Đối với nhiều xã hội công nghiệp, như Pháp, đây được coi là nhóm bệnh nhiều người mắc thứ ba, chỉ đứng sau ung thư và tim mạch. 

    Hiện tại nhìn chung « chưa có cách chữa khỏi hoàn toàn bệnh tự miễn... Các loại thuốc kiểm soát hoặc ức chế quá trình tự miễn có thể giúp hạn chế các triệu chứng và sự tiến triển của các tổn thương. Tuy nhiên, bệnh vẫn là mãn tính và hiếm khi có thể ngừng điều trị trong thời gian dài », theo Viện Y tế và Nghiên cứu Y học Quốc gia Pháp (INSERM).

    Bác sĩ Đinh Xuân Anh Tuấn giải thích về tính chất con dao hai lưỡi của điều trị theo hướng này: « Với sự suy yếu của hệ miễn dịch thì dĩ nhiên bệnh tự miễn sẽ đỡ đi. Nhưng mà lúc đó người bệnh sẽ có cơ nguy khác. Đó là rất là dễ bị nhiễm trùng. Chúng ta cũng biết rằng, khi một người mà vừa mới bị ghép tạng, chúng ta cũng phải dùng những loại thuốc để làm tê liệt hệ miễn dịch, nhưng mà thoát khỏi việc cái tạng bị thải loại thì người bệnh đó lại gặp cái nguy cơ rất là dễ bị nhiễm trùng. » 

    « T điều hòa » kiềm chế « T sát thủ » : Cơ chế tự nhiên ngăn chặn bệnh tự miễn

    Phát hiện tế bào T điều hòa giúp hiểu được cơ chế tự nhiên cho phép ngăn chặn các bệnh tự miễn như thế nào ? Nhà sinh học phân tử Lê Học Lãnh Vân (từ TP Hồ Chí Minh), cho biết cụ thể:

    « Các tế bào của hệ miễn dịch gọi là bạch cầu với khoảng 15 loại tế bào. Trong các bạch cầu có một nhóm tế bào gọi là tế bào lympho. Tế bào T thuộc nhóm tế bào lympho. Hai loại tế bào T thông thường là tế bào T hỗ trợ (Helper T cells) và tế bào T Sát thủ (Cytotoxic T cells), tế bào T hỗ trợ nhận dạng vùng vi trùng xâm nhập rồi phát tín hiệu cho tế bào T sát thủ giết vi trùng đó. Các tế bào T đều được tạo ra từ tủy xương. Những tế bào này đi qua tuyến ức, có tên khoa học là Thymus. Do đó người ta mới đặt tên nó với chữ cái đầu của Thymus.

    Nhóm tế bào T mới được ông Shimon Sakaguchi khám phá ra năm 1995, gọi là ‘‘T điều hòa’’ (Tregs), cũng sinh ra từ tuyến ức. Nhưng khác với các tế bào T hỗ trợ và T sát thủ, các tế bào này có vai trò chủ yếu trong việc điều hòa hệ miễn dịch.

    Tế bào T hỗ trợ chiếm khoảng 60%, T sát thủ chiếm khoảng 30% và T điều hòa trung bình khoảng 3%. Trong số các tế bào T được tạo ra từ tủy xương rồi di chuyển sang tuyến ức, có rất nhiều tế bào T sát thủ có khả năng tấn công vào tế bào của cơ thể và con số này tới hơn 90%. Nhưng mà tại tuyến ức, những tế bào T có khả năng tấn công tế bào cơ thể tuyệt đại đa số bị loại bỏ, chỉ khoảng 5% rời khỏi tuyến ức đi ra được vùng ngoại vi (tức ngoài tuyến ức). Đây là các tế bào có khả năng gây bệnh tự miễn. Về nguyên tắc, nơi nào chúng gây phản ứng tự miễn thì tế bào T điều hòa tới đó để dập tắt, tác dụng giảm viêm của Tregs rất hiệu quả. »

     

    Tình trạng tế bào T điều hòa kém về số lượng và chất lượng là nguồn gốc gây bệnh tự miễn. Phát hiện này đã mở đường cho hàng trăm hướng nghiên cứu. Ít năm gần đây, bắt đầu đã xuất hiện một số dược phẩm giúp tăng cường số tế bàoTregs, như Anifrolumab hay Interleukin-2, điều trị bệnh lupus ban đỏ hệ thống… Teplizumab là một trong số dược phẩm hiếm hoi gần đây được công nhận rộng rãi trên thế giới trong việc trị tiểu đường type 1, một loại bệnh tự miễn khá phổ biến khác (đầu 2026, Liên Âu phê chuẩn cho dùng thiếu này điều trị tiểu đường type 1 giai đoạn hai, Les Echos).

    Tuy nhiên 30 năm kể từ khi Tregs được phát hiện, vẫn còn nhiều cản trở to lớn đối với việc phát triển các trị liệu hiệu quả. Chẳng hạn như với bệnh lupus ban đỏ hệ thống SLE, khó cả khả năng tạo được một lượng lớn tế bào Tregs cần thiết, thiếu các tế bào có khả năng nhắm đích đặc hiệu tại các mô, cũng như khả năng duy trì sự tồn tại đủ lâu dài của các Tregs cần thiết trong cơ thể (« Regulatory T cell therapy in autoimmune and immune-mediated diseases: from basic research to clinical practice and future perspectives », tạp chí Front. Immunol., 07/05/2026). Những hạn chế với bệnh SLE này cũng có thể chung cho nhiều bệnh tự miễn khác. Bên cạnh đó, việc sử dụng Tregs cũng cần phải được kiểm soát để tránh nguy cơ tạo môi trường cho ung thư phát triển do tác động gây ức chế quá mức đối với hệ miễn dịch.

    Tồn tại một cơ chế « dung nạp miễn dịch » tự nhiên hoàn toàn khác : Quá trình phát hiện ra sao ?

    Câu hỏi vì đâu mà các tế bào của hệ thống miễn dịch không tấn công vào cơ thể của mình đã ám ảnh giới khoa học trong nhiều thập niên. Tuyến ức có một vị trí chủ chốt trong nghiên cứu về cơ chế « dung nạp miễn dịch » (tiếng Pháp là tolérance immunitaire),tức cơ chế không cho phép các tế bào miễn dịch tấn công vào tế bào của cơ thể mình.Trước khi nhà nghiên cứu Nhật Bản Shimon Sakaguchi công bố phát hiện với bài báo gây chấn động về các tế bào « T điều hòa » năm 1995, đông đảo các nhà nghiên cứu đã từng tin tưởng tuyệt đối rằng khả năng dung nạp miễn dịch có được là do các tế bào miễn dịch có khả năng gây hại cho cơ thể đã bị loại bỏ hoàn toàn ngay trong tuyến ức, thông qua một quá trình được gọi là « dung nạp miễn dịch trung tâm ».

    Thí nghiệm chuột bị cắt tuyến ức : Hình thành giả thuyết về một cơ chế « dung nạp miễn dịch » khác nằm ngoài tuyến ức

    Một số thí nghiệm khác thường của các đồng nghiệp về tuyến ức, trong những năm 1980, đã giúp nhà miễn dịch học Shimon Sakaguchi nhận ra có khả năng tồn tại một cơ chế dung nạp hoàn toàn khác vớicơ chế dung nạp trung tâmđã được biết này. Trong bài trả lời phỏng vấn trang mạng The Conversation, sau khi được trao giải Nobel, nhà nghiên cứu Nhật Bản giải thích:

    « Thí nghiệm mà họ thực hiện rất thú vị. Nếu bạn loại bỏ tuyến ức của những con chuột bình thường trong giai đoạn sơ sinh, bạn sẽ nghĩ rằng chúng sẽ bị suy giảm miễn dịch, vì chúng không còn tế bào lympho nữa. Thế nhưng điều ngược lại đã xảy ra: ở chúng phát triển các bệnh tự miễn (tức là các tế bào miễn dịch hoạt động dữ dội hơn). Những bệnh rất giống với những gì chúng ta quan sát thấy ở con người. Vì vậy, có điều gì đó thú vị đang diễn ra ở đây. Tất nhiên, ở bệnh nhân là người mắc các bệnh tự miễn, tuyến ức không bị loại bỏ. Như vậy, ắt hẳn phải tồn tại một cơ chế chung có thể giải thích kết quả quan sát được ở những con chuột bị cắt bỏ tuyến ức và các bệnh tự miễn tự phát ở người. » 

    Thí nghiệm « truyền máu » chữa được bệnh : Bằng chứng tồn tại của Tregs

    Thông qua một thí nghiệm mới, Shimon Sakaguchi đã tìm cách ngăn chặn hệ miễn dịch hoạt động quá mức ở những con chuột thiếu tuyến ức. Để làm được điều này, ông đã chiết xuất tế bào lympho T từ những con chuột có cấu trúc gen giống hệt với những con chuột đã được phẫu thuật cắt tuyến ức và truyền vào những con chuột mất tuyến ức đó. Được điều trị theo cách này, bệnh tự miễn không còn phát triển ở chúng nữa. Nhà nghiên cứu Nhật Bản kết luận: « Điều này cho thấy rằng rõ ràng phải có một quần thể tế bào lympho T có khả năng ngăn ngừa sự phát triển của những căn bệnh này. » Đây là điểm khởi đầu cho việc khám phá cơ chế « dung nạp ngoại vi ». 

    Shimon Sakaguchi đã rất « phấn khích » và « cảm nhận thấy đây là một hướng đi quan trọng. Rằng nếu phân tích sâu hơn hiện tượng này, nó có thể giúp chúng ta hiểu được nguyên lý cơ bản của cơ chế dung nạp miễn dịch. Tôi nghĩ rằng nếu mình có thể khám phá ra được điều này, chẳng hạn trong vòng mười năm nữa thì thật tuyệt vời. Đó là tất cả những gì mà tôi hy vọng vào thời điểm đó. »

    Khám phá của Sakaguchi, được công bố 10 năm sau (trên tạp chí Journal of Immunology), đã ngay lập tức thuyết phục được giới chuyên môn. Nhà nghiên cứu người Mỹ Ethan Shevach, thuộc Viện Y tế Quốc gia (NIH) Mỹ, cũng là một người đi đầu trong nghiên cứu về Tregs, xác nhận : « Dữ liệu rất chắc chắn, không thể bác bỏ », « chúng đã thuyết phục mọi người rằng những tế bào như vậy thực sự tồn tại ». 

    Gen FOXP3 điều khiển tế bào T điều hòa

    Đầu những năm 2000, khám phá về tế bào T điều hòa của Sakaguchi đã có thêm một bước tiến mới, có ý nghĩa quyết định. Hai nhóm nghiên cứu, một của Mary Brunkow và một của Fred Ramsdell, đã xác định được một loại gen duy nhất quyết định sự vận hành bình thường của tế bào T điều hòa, nhờ tập trung nghiên cứu hai bí ẩn y học.

    Thứ nhất là bệnh xảy ở giống chuột « scurfy », nạn nhân của chứng viêm nhiễm gây tử vong và tự miễn toàn thân, và thứ hai một căn bệnh rất hiếm gặp ở người, gọi là hội chứng IPEX, khi hệ thống miễn dịch phá hủy nội tạng ở trẻ em. Đột biến của gen FOXP3 được phát hiện là nguồn gốc chung của cả hai căn bệnh hiếm nhưng khủng khiếp này. Thiếu gen này, tế bào T điều hòa không thể phát triển, và cơ thể sẽ tự hủy hoại. Khi gen này hoạt động tốt, hệ thống miễn dịch sẽ được sự cân bằng. Khoa học gia Ethan Shevach nhấn mạnh, « việc phát hiện ra genFOXP3 đã làm thay đổi mọi thứ », « nó chứng minh rằng những tế bào Tregs tạo thành một nhóm riêng biệt, thiết yếu với sự sống. » 

    ***

    Giải Nobel y học 2025 vinh danh nhà khoa học Nhật Bản cùng hai đồng nghiệp Mỹ và Anh, Mary Brunkow và Fred Ramsdell, về các phát hiện về tế bào T điều hòa và gen FOXP3 cho thấy nền tảng tế bào và phân tử của cơ chế « dung nạp miễn dịch ngoại vi », những phát hiện giúp soi rọi cõi bí ẩn bao trùm các căn bệnh tự miễn, từng được coi là bất khả tri đối với y giới.

    Từ một bí ẩn đối với y học, bệnh tự miễn đang dần trở thành căn bệnh có thể kiểm soát, có thể chữa trị tận gốc. Tuy nhiên tác dụng của việc phát hiện tế bào T điều hòa không dừng ở bệnh tự miễn, mà còn giúp đi xa hơn rất nhiều trong việc khám phá cái thế giới kỳ diệu của hệ miễn dịch, kiệt tác của thiên nhiên, sản phẩm của quá trình tiến hóa hàng trăm triệu năm của sinh giới, với những ứng dụng tiềm năng lớn hơn gấp bội phần. Đây sẽ là chủ đề của tạp chí Y học một dịp tới. 

    Wed, 02 Sep 2026
  • 36 - Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chăm sóc sức khỏe tâm thần

    Hãy thử tưởng tượng một máy nhỏ đặt trong phòng khách hoặc trong phòng ngủ của một người già. Nhờ camera và micro gắn trên máy, giọng nói và các biểu cảm gương mặt của người này được ghi và được phân tích bởi một ứng dụng trí tuệ nhân tạo và qua đó phát hiện những dấu hiệu báo trước tâm trạng lo lắng hay thờ ơ và giúp các bác sĩ chẩn đoán sớm. 

    Chiếc máy đó chính là Emobot, do ba kỹ sư trẻ người Pháp phát triển và hiện đã được trang bị cho các viện dưỡng lão hoặc đặt tại nhà của những bệnh nhân đang được theo dõi về chứng trầm cảm. 

    Hiện nay, tại Pháp nói riêng và trên thế giới nói chung số ca trầm cảm không ngừng gia tăng, nhưng các phương tiện y tế vẫn không đủ để chăm sóc số ca ngày càng tăng đó. Tại Pháp có đến 12,5% dân số bị trầm cảm và trên toàn thế giới số người bị trầm cảm lên tới hơn 320 triệu. Ở Pháp hiện chỉ có tổng cộng 15.000 bác sĩ tâm thần, tức là 1 bác sĩ tâm thần cho 600 bệnh nhân. Ở Hoa Kỳ, tỷ lệ này là 1 bác sĩ tâm thần trên 1.000 bệnh nhân. Thành ra thường phải chờ nhiều tháng mới được khám bác sĩ tâm thần và các bác sĩ không thể nào dành đủ thời gian cần thiết cho mỗi bệnh nhân, cho nên không thể chăm sóc đầy đủ cho bệnh nhân.

    Theo dõi liên tục bệnh nhân

    Hiện nay, các bác sĩ tâm thần chỉ có thể dựa vào những quan sát lâm sàng và dựa trên bảng câu hỏi thẩm định tâm thần để đề ra phương pháp điều trị và chẩn đoán. Giải pháp mà công ty khởi nghiệp Emobot mang lại cho các bác sĩ tâm thần đó là giúp họ theo dõi liên tục tâm trạng của bệnh nhân, hoặc của người lớn tuổi qua các biểu cảm gương mặt và giọng nói của họ được máy ghi lại và được ứng dụng trí tuệ nhân tạo phân tích.

    Sau khi được trình làng tại triển lãm công nghệ lớn nhất thế giới Consumer Electronics Show (CES) tại  Las Vegas, Hoa Kỳ năm 2023, Emobot đã được giới thiệu tại triển lãm công nghệ lớn nhất châu Âu Vivatech 2025. 

    Trả lời phỏng vấn RFI Việt ngữ tại triển lãm Vivatech, ông Samuel Lerman, một trong ba sáng lập viên của công ty Emobot, cho biết:

    “Emobot được thành lập cách đây ba năm, từ một phòng thí nghiệm tại trường CentraleSupélec và chuyên về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực tâm thần học. Sản phẩm đầu tiên của công ty là ứng dụng phân tích cảm xúc thụ động, nghĩa là chúng tôi sẽ liên tục phân tích cảm xúc của những bệnh nhân mắc chứng trầm cảm hoặc rối loạn lưỡng cực. Chúng tôi sẽ có thể theo dõi họ liên tục giữa các lần khám với bác sĩ tâm thần. Mục tiêu là ngăn ngừa khả năng tái phát và xem liệu phương pháp điều trị có phù hợp và hiệu quả đối với bệnh nhân đó hay không. 

    Cụ thể là bệnh nhân tải xuống một ứng dụng, trên điện thoại di động hoặc máy tính và chúng tôi sẽ thu thập một số lượng dữ liệu về bệnh nhân, tất nhiên là phải có sự đồng ý của họ, liên quan đến biểu cảm khuôn mặt. Như vậy chúng tôi sẽ có thể sử dụng camera selfie của điện thoại và camera máy tính để phân tích các biểu cảm nhỏ mỗi giây trên khuôn mặt của bệnh nhân. Chúng tôi cũng sẽ lắng nghe giọng nói của bệnh nhân và thu thập dữ liệu điện thoại, như số bước đã đi, các hoạt động trong ngày và giấc ngủ, những dữ liệu rất quan trọng trong tâm thần học. 

    Bệnh nhân tải xuống ứng dụng và sau đó tự chụp ảnh hoặc tự quay video để giúp phát hiện những thay đổi tâm trạng. Đối với bệnh nhân, đó là nguyên tắc thụ động. Nói chung là  bệnh nhân sử dụng điện thoại của họ một cách bình thường: gởi tin nhắn, sử dụng các mạng xã hội, truy cập các trang web và ứng dụng sẽ phân tích hành vi và biểu cảm khuôn mặt của bệnh nhân.” 

    Cung cấp dữ liệu bổ sung

    Ông Samuel Lerman nhấn mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo Emobot không thay thế bác sĩ tâm thần, mà là cung cấp những dữ liệu bổ sung cho bác sĩ:

    “Thu hình một bệnh nhân là một vấn đề rất nhạy cảm về tính riêng tư. Ở đây trí tuệ nhân tạo cho phép chúng ta phân tích trực tiếp mà không cần phải lưu trữ hình ảnh hoặc video. Trí tuệ nhân tạo sẽ phân tích các biểu hiện nhỏ của bệnh nhân mỗi giây và cho phép chúng ta biết cảm giác đó tích cực hơn hay tiêu cực hơn và mức năng lượng cao hơn hay thấp hơn. Và dựa trên điều đó, trong vài nghìn giờ, chúng ta có thể phát hiện ra những lúc bệnh nhân có tâm trạng buồn chán và những lúc có tâm trạng vui vẻ hơn, đây là hai tiêu chí chính để xác định chứng trầm cảm. 

    Bác sĩ đã có tất cả dữ liệu cá nhân của bệnh nhân và tiền sử bệnh án của bệnh nhân. Những gì chúng tôi làm là cung cấp các dữ liệu bổ sung tâm thần học đang rất thiếu. Chúng tôi sử dụng máy ảnh để có thể liên tục quay phim bệnh nhân và chúng tôi không nhất thiết phải nắm rõ hồ sơ y khoa của bệnh nhân. 

    Đây thực sự là một vấn đề cơ bản, vì tâm thần học là một chuyên khoa có rất ít hình ảnh, rất ít dữ liệu cụ thể. Dữ liệu duy nhất mà bác sĩ thường có là các bảng câu hỏi mà bệnh nhân điền các câu trả lời mỗi hai tuần và hiện giờ bác sĩ chỉ có thể dựa trên đó  để đề ra các phương pháp điều trị, v.v. 

    Sử dụng trí tuệ nhân tạo trong sức khỏe tâm thần sẽ cho phép chúng tôi cung cấp những dữ liệu bổ sung, không phải để thay thế bác sĩ, mà là để giúp họ đưa ra quyết định tốt hơn. Tâm thần của bệnh nhân có ổn định hay đang dao động? Nếu tâm trạng bệnh nhân dao động, thì giải pháp của chúng tôi có thể cung cấp tín hiệu đó. Dựa trên đó, nếu cần, bác sĩ sẽ thay đổi phương pháp điều trị và nói chung là chẩn đoán tốt hơn.

    Ứng dụng sẽ được sử dụng trong các phòng khám tâm thần, dù là phòng khám tư hay phòng khám trong các khoa tâm thần của bệnh viện. Ứng dụng sẽ miễn phí trong vòng một năm, chúng tôi sẽ chỉ tính phí theo dõi từ xa. Đây là mức phí cố định được bảo hiểm y tế hoàn trả.”

    Trí tuệ nhân tạo còn giúp xác định những bệnh nhân có khả năng cần theo dõi bằng cách phân tích dữ liệu từ hồ sơ bệnh án. Công cụ hỗ trợ chẩn đoán này mang lại rất nhiều lợi ích: phát hiện sớm các rối loạn và hỗ trợ đắc lực cho những người chăm sóc sức khỏe tâm thần. Trong tương lai, các mô hình ngôn ngữ rộng được tích hợp vào các tác nhân đàm thoại sẽ có thể mô phỏng một buổi tư vấn tâm thần, sau đó giới thiệu bệnh nhân đến các chuyên gia sức khỏe tâm thần. 

    Chẳng hạn như phòng thí nghiệm Sanpsy của đại học Bordeaux, Pháp, đang phát triển một tác nhân đàm thoại với mục tiêu thực hiện một cuộc phỏng vấn y tế với bệnh nhân. Các công cụ được kết nối thì rất hữu ích để theo dõi hành vi hàng ngày của những người mắc các rối loạn sức khỏe tâm thần. Chúng thu thập dữ liệu như hoạt động thể chất, chất lượng giấc ngủ và nhịp tim. Việc theo dõi này cung cấp cho các chuyên gia chăm sóc sức khỏe thông tin giá trị để theo dõi tình trạng lâm sàng của bệnh nhân và ngăn ngừa khủng hoảng, theo dõi hiệu quả điều trị hoặc giúp cá nhân hóa các biện pháp can thiệp. Ví dụ như nhịp tim có thể cung cấp cho bác sĩ thông tin về các giai đoạn căng thẳng và kiệt sức của bệnh nhân. 

    Một hình thức tích hợp AI khác trong sức khỏe tâm thần là tính toán cảm xúc. Chatbot, hay còn gọi là các tác nhân đàm thoại, có khả năng diễn giải và phản hồi một cách đồng cảm với cảm xúc của người dùng, giúp tương tác trở nên gần gũi và mang tính cá nhân hơn. Một ví dụ là ứng dụng Kanopee, giúp mỗi người tự quản lý các vấn đề ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần như căng thẳng, lo âu và rối loạn giấc ngủ. 

    Trí tuệ nhân tạo cũng đóng vai trò phòng ngừa bằng cách phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe tâm thần. Sử dụng các mẫu sinh học, chụp MRI não và phân tích hành vi và ngôn ngữ, nền tảng PsyCHARE có thể xác định những người trẻ có nguy cơ mắc chứng loạn thần như tâm thần phân liệt.. Sau đó, nền tảng này giúp xác định liệu pháp điều trị phù hợp nhất cho bệnh nhân.

    Theo giáo sư Pierre Philip, một chuyên gia sức khỏe tâm thần của Pháp, tương lai của AI trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần có vẻ đầy hứa hẹn, với tiềm năng to lớn trong việc theo dõi chủ động và ngăn ngừa các hành vi nguy cơ. Giáo sư Philip tin rằng công nghệ này có thể đóng vai trò trung tâm trong việc phát hiện sớm các dấu hiệu của các triệu chứng trở nặng và hỗ trợ bệnh nhân mắc các bệnh mãn tính. Nếu vượt qua những thách thức liên quan đến bảo vệ dữ liệu và độ tin cậy của mô hình, AI có thể giải quyết tình trạng thiếu hụt bác sĩ tâm thần và đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng trong ngành tâm thần học.

    Với sự hỗ trợ liên tục, giá cả phải chăng và được cá nhân hóa, AI dường như là một giải pháp sáng tạo cho tương lai của sức khỏe tâm thần. Cũng theo giáo sư Philip, AI tạo sinh và các tác nhân đàm thoại sẽ giúp ích rất nhiều, tức là dạy cho mỗi người cách xác định những hành vi nguy cơ và những triệu chứng đầu tiên để khắc phục tình trạng. Đặc biệt là trong việc theo dõi các bệnh tâm thần mãn tính, AI tạo sinh có một tương lai to lớn, vì có thể cung cấp hỗ trợ liên tục phù hợp với nhu cầu cụ thể của từng bệnh nhân.

    Wed, 24 Jun 2026
  • 35 - Thám hiểm Mặt trăng: Tham vọng của châu Âu qua hai dự án MONA LUNA và Argonaut

    Bảo đảm sự độc lập của châu Âu trong các chương trình thám hiểm Mặt Trăng là một thách thức chiến lược lớn đối với ngành không gian của châu lục này. Chính là nhắm đến mục tiêu đó mà công ty Venturi Space của Monaco đang phát triển MONA LUNA, một xe tự hành Mặt Trăng 100% của châu Âu. Một nguyên mẫu của chiếc xe tự hành này đã được giới thiệu tại Triển lãm Hàng không và Không gian Le Bourget, ngoại ô Paris vào ngày 16/06/2025.

    Được thành lập vào năm 2000 tại Monaco, kể từ năm 2021, Venturi Space đã mở rộng kỹ năng của họ sang lĩnh vực thám hiểm không gian qua việc thiết kế các xe tự hành sẽ hoạt động trên Mặt Trăng và sau này trên Sao Hỏa.

    Là đối tác chiến lược của công ty Bắc Mỹ Venturi Astrolab, công ty Monaco này phát triển các công nghệ quan trọng - bánh xe có tính năng biến dạng rất lớn và pin hiệu suất cao - cho các xe tự hành Mặt Trăng FLIP và FLEX. FLIP sẽ được triển khai trên Mặt Trăng vào tháng 02/2026. FLEX được NASA lựa chọn trước cho các sứ mệnh có người lái trong chương trình Artemis. 

    MONA LUNA, xe tự hành Mặt trăng 100% châu Âu

    MONA LUNA, xe tự hành Mặt Trăng hoàn toàn châu Âu, được thiết kế để đáp ứng tham vọng của Cơ quan Không gian Châu Âu ESA và Trung tâm Quốc gia Nghiên cứu Không gian CNES của Pháp, sẽ được lắp ráp tại các cơ sở của Venturi Space Pháp ở Toulouse.  

    Trả lời RFI Việt ngữ tại Triển lãm Hàng không và Không gian Le Bourget, ông David Olsommer, đồng sáng lập viên công ty Venturi Space, cho biết:

    “Đây là một xe tự hành nặng 750kg mà chúng tôi đang phát triển 100% tại châu Âu, với sự hợp tác, đặc biệt là của Cơ quan Không gian châu Âu, và dự kiến sẽ được sử dụng trên Mặt Trăng, không phải để vận chuyển phi hành gia, mà để vận chuyển thiết bị cho các sứ mệnh tương lai, thậm chí bắt đầu từ những năm 2030.

    Hiện giờ đây chỉ là một nguyên mẫu, nhưng một số công nghệ đã được hoàn thiện, đặc biệt là pin, được sản xuất tại Monaco, bánh xe, được sản xuất tại Thụy Sĩ. Các bộ phận khác, hệ thống điện tử sẽ được sản xuất, chủ yếu tại Pháp, tại cơ sở của Venturi Space ở Toulouse. 

    Thách thức lớn nhất là đối với xe tự hành trên Mặt Trăng đó là Mặt Trăng không có bầu khí quyển. Đêm ở đây cực kỳ lạnh, kéo dài không phải 12 tiếng, mà là 14 ngày. Một ngày trên Mặt Trăng tương đương với 28 ngày trên Trái Đất. Nhiệt độ thực sự xuống mức cực thấp, khoảng -200°C, có nghĩa là hầu hết các công nghệ được sử dụng trên Trái Đất không thể được sử dụng trên Mặt Trăng. Vì vậy, các công nghệ đặc biệt đã được phát triển để chịu được những môi trường này. Mặt Trăng còn có một đặc điểm nữa là do không có tầng khí quyển nên mức độ bức xạ cực kỳ cao, cao hơn rất nhiều so với Trái Đất. Các thiết bị cũng phải chịu được mức độ bức xạ cao như thế.”

    Theo lời ông Olsommer, xe tự hành MONA LUNA được điều khiển từ xa. Có một số hệ thống liên lạc với Trái Đất, và cả hệ thống camera quan sát để nhận diện chướng ngại vật, một hệ thống nhận dạng địa hình để xe tự hành có thể tự định hướng trên Mặt Trăng.

    Dự án MONA LUNA được xây dựng dựa trên kinh nghiệm tích lũy từ các xe tự hành FLIP và FLEX, được phát triển cùng với đối tác chiến lược của Mỹ là Venturi Astrolab, Inc. Ông Olsommer giải thích:

    “Sứ mệnh FLIP, dự kiến phóng vào tháng 2 năm 2026, đang được thực hiện với sự hợp tác của một sứ mệnh NASA. Công ty Venturi Astrolab, có trụ sở tại California, Hoa Kỳ, đã ký hợp đồng với NASA để đưa xe tự hành này lên Mặt Trăng cùng với các tên lửa SpaceX, Falcon Heavy và tàu đổ bộ Astrobotic Griffin. 

    Nhiệm vụ của xe tự hành này sẽ là thử nghiệm các công nghệ đã được phát triển để hoạt động trên Mặt Trăng. Khi tôi nói về công nghệ, tôi đang nói đến công nghệ tấm pin mặt trời, hệ thống dẫn đường, định vị, chuyển động và lực kéo điện với động cơ, bánh xe và pin. Tôi cũng đang xác minh rằng tất cả các công nghệ chủ chốt đều có thể tồn tại trong môi trường Mặt Trăng. Điều này sẽ hỗ trợ các sứ mệnh trong tương lai bằng cách sử dụng các công nghệ đã được chứng minh trên các nền tảng tiên tiến hơn.

    Vì vậy, nhiệm vụ đầu tiên vào năm tới sẽ đặt mục tiêu "sống sót" qua một hoặc hai đêm trên Mặt Trăng. Ít nhất đó là những gì chúng tôi mong đợi, và nếu kéo dài hơn được thì càng tốt. Tuy nhiên, các sứ mệnh trong tương lai sẽ phải hoạt động được trong một thời gian không còn được tính bằng đêm nữa, mà bằng tháng hoặc năm. “ 

    MONA LUNA chủ yếu sẽ được sử dụng để vận chuyển các thiết bị, nhưng trong trường hợp khẩn cấp có thể chở theo một phi hành gia đang gặp khó khăn, theo kịch bản được Cơ quan Không gian châu Âu và Trung  tâm Quốc gia Nghiên cứu Không gian của Pháp dự trù trong các nghiên cứu về tính khả thi

    Hướng tới Sao Hỏa

    Không chỉ trên Mặt Trăng, công ty Venturi Space còn đang phát triển xe tự hành trên Sao Hỏa, một hành tinh cũng có môi trường rất khắc nghiệt. Xe tự hành Sao Hỏa khác gì so với xe tự hành Mặt Trăng, ông Olsommer cho biết: 

    “Trái ngược với những gì người ta thường nghĩ, môi trường Sao Hỏa không khắc nghiệt như môi trường xung quanh. Điều này có hai lý do. Thứ nhất là về nhiệt độ. Nhiệt độ trên Sao Hỏa dễ chịu hơn nhiều, ít khắc nghiệt hơn nhiều so với nhiệt độ trên Mặt Trăng. Và thứ hai, trên Sao Hỏa, có một bầu khí quyển CO2 nhẹ cho phép làm mát tất cả các bộ phận của xe tự hành dễ dàng hơn một chút. 

    Có thể có những lựa chọn ít khắc nghiệt hơn về mặt vật liệu, chính là bởi vì nhiệt độ trên Sao Hỏa không quá khắc nghiệt. Nhưng mặt khác, hành trình đến Sao Hỏa dài hơn nhiều và về mặt lý thuyết, chi phí sẽ tốn kém hơn nhiều. Điều này có nghĩa là hành trình đến Sao Hỏa đòi hỏi một xe tự hành thậm chí còn đáng tin cậy hơn cả xe tự hành sẽ đến Mặt Trăng.

    Dự án xe tự hành lên Mặt Trăng là một dự án hoàn toàn do châu Âu thực hiện. Còn dự án xe tự hành lên Sao Hỏa sẽ là một dự án hợp tác với các công ty Mỹ. Hiện chưa có hợp đồng nào được ký kết, không giống như đối với các xe tự hành sẽ đến Mặt Trăng, vốn đã có các hợp đồng cụ thể được ký kết. Nhưng những gì đang được chuẩn bị là cho thời kỳ trước những năm 2030, tức là trong tương lai gần, điều này sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của một số tên lửa đẩy của Mỹ, mà tôi chưa thể tiết lộ tên, dự kiến sẽ bay lên Sao Hỏa trong những năm tới.”

    Ngoài MONA LUNA, còn có một xe tự hành Mặt Trăng khác coi như 100% châu Âu, đó là  xe tự hành cở rất nhỏ mang tên Tenacious. Được phát triển bởi ispace-Europe, công ty con tại Luxembourg của công ty tư nhân Nhật Bản ispace, xe tự hành này chỉ cao khoảng 26 cm, dài hơn 50 cm và chỉ nặng 5 kg. Việc phát triển Tenacious nhận được tài trợ từ Cơ quan Không gian Luxembourg thông qua hợp đồng với Cơ quan Không gian Châu Âu.

    Theo dự kiến, sau khi được triển khai từ tàu đổ bộ, Tenacious sẽ sử dụng camera HD phía trước để ghi lại hình ảnh bề mặt Mặt Trăng. Xe tự hành sẽ liên lạc với các trạm mặt đất thông qua tàu đổ bộ. Nhiệm vụ của Tenacious bao gồm thu thập bụi Mặt Trăng, một phần của hợp đồng đã ký với NASA vào năm 2020, một sáng kiến nhằm chứng minh tính khả thi của việc khai thác tài nguyên Mặt Trăng. 

    Tenacious đã được giao nhiệm vụ nghiên cứu lớp đất Mặt Trăng trong khuôn khổ chuyến bay của phi thuyền Resilience của công ty Nhật Bản trong tháng 6/2025. Nhưng chuyến bay đã thất bại, vì sau khi đáp thành công xuống Mặt Trăng, Resilience đã mất liên lạc với Trái Đất và như vậy là xe tự hành Tenacious đã không thể thực hiện nhiệm vụ được giao.

    Argonaut, tàu đổ bộ Mặt Trăng của châu Âu

    Trong lĩnh vực thám hiểm không gian, châu Âu cũng có một công ty lớn, đó là Thales Alenia Space, liên doanh giữa tập đoàn công nghiệp quốc phòng Pháp Thales (67%) và tập đoàn công nghiệp quốc phòng Ý Leonardo (33%). Thales Alenia Space đã ký hợp đồng trị giá 862 triệu euro với Cơ quan Không gian Châu Âu (ESA) để thiết kế và phát triển Bộ phận Hạ cánh Mặt Trăng (LDE) của phi thuyền Argonaut. Dự án này, đóng vai trò thiết yếu trong chương trình Artemis, cũng đánh dấu một bước tiến có tính chất quyết định để đảm bảo khả năng của Châu Âu trong công cuộc chinh phục Mặt Trăng kể từ những năm 2030. 

    Argonaut là một tàu đổ bộ Mặt Trăng đa năng, có khả năng vận chuyển tải trọng, xe tự hành và thiết bị khoa học lên bề mặt Mặt Trăng. Dự án này nhằm mục đích hỗ trợ các sứ mệnh khoa học tự động hoặc tham gia vào các sứ mệnh có người lái của chương trình Artemis. Chuyến bay đầu tiên của phi thuyền này sẽ được dành riêng cho việc vận chuyển tải trọng nhằm mục đích định vị, viễn thông và phát điện, như một phần của các sứ mệnh của Châu Âu đến phía Nam Mặt Trăng. 

    Tàu đổ bộ Argonaut bao gồm ba thành phần chính: bộ phận hạ cánh Mặt Trăng, bệ đỡ tải trọng và các thiết bị được gửi lên Mặt Trăng. Một trong những điểm mạnh chính của tàu vũ trụ này là linh hoạt, có thể thích ứng với nhiều loại nhiệm vụ khác nhau, từ vận chuyển thiết bị cho phi hành gia, xe tự hành, trình diễn công nghệ đến các trạm sản xuất sử dụng tài nguyên Mặt Trăng. 

    Là nhà thầu chính, Thales Alenia Space sẽ đóng vai trò chủ đạo trong việc xây dựng bộ phận hạ cánh xuống Mặt Trăng. Trả lời RFI Việt ngữ tại Triển lãm Hàng không và Không gian Le Bourget 2025, ông Roberto Provera, giám đốc đặc trách các sáng chế của công ty Thales Alenia Space cho biết:

    “Dự án này đã ra đời cách đây 3 năm với một số nghiên cứu ban đầu cho tàu đổ bộ cỡ trung hoàn toàn do Châu Âu phát triển. Chúng tôi đã tiến hành một số nghiên cứu với Cơ quan Không gian Châu Âu. Sau đó, năm ngoái, khi họ tổ chức đấu thầu lần cuối, chúng tôi đã tham gia đấu thầu và đã được giao thực hiện dự án này. 

    Đây là một tàu đổ bộ. Về cơ bản, đó là một tàu có một hệ thống đẩy rất mạnh và một hệ thống dẫn đường, định hướng và điều khiển. Đó là hai công nghệ chính. Công nghệ quan trọng thứ ba là hệ thống hạ cánh bằng chân. Đó là một cấu trúc hoàn toàn mới mà chúng tôi phải phát triển, từ hệ thống đẩy, dẫn đường, định hướng, điều khiển cho đến hệ thống chân. 

    Ngoài ra, còn có một thách thức là khả năng sống sót vào ban đêm trên Mặt Trăng, cho nên phải có một hệ thống năng lượng bổ sung.

    Nhiệm vụ đầu tiên được lên kế hoạch vào năm 2031. Vì vậy, chúng tôi sẽ giao tàu đổ bộ cho Cơ quan Không gian Châu Âu vào năm 2030. Tàu  sẽ bay cùng hỏa tiễn Ariane 6 vào năm 2031. Tàu đổ bộ này là một trong những đóng góp của châu Âu cho dự án Artemis, một chương trình đa quốc gia của Mỹ, Canada, Nhật Bản, Châu Âu. Vì vậy, thành phần này là của châu Âu nhưng nó được tích hợp vào một dự án chung quy tụ những nước muốn tham gia thám hiểm Mặt trăng.”

    Wed, 08 Oct 2025
  • 34 - Robot và AI, hai yếu tố giúp tăng cường sức mạnh quân sự của Pháp

    Trong bối cảnh bất ổn của thế giới ngày nay, với nguy cơ xung đột quân sự leo thang và nhất là trước mối đe dọa từ Nga, Pháp đang nỗ lực tăng cường khả năng phòng thủ, trang bị cho quân đội những công nghệ tiên tiến, trong có có công nghệ robot kết hợp với trí tuệ nhân tạo. 

    Trí tuệ nhân tạo vẫn là một công nghệ tương đối mới, nhưng ứng dụng quân sự của nó đã trở thành hiện thực ở nhiều quốc gia. Quân đội Pháp cũng đang sử dụng công nghệ này, ví dụ như các xe bọc thép, bao gồm cả xe tăng Leclerc XLR, mới được tăng cường trí tuệ nhân tạo. Việc tích hợp công nghệ trí tuệ nhân tạo mang lại hiệu suất quan sát và phát hiện tốt hơn. Ngay cả trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, xe tăng vẫn có thể cung cấp hình ảnh chất lượng cao. Nói chung là robot được sử dụng đặc biệt cho mục đích giám sát, sửa chữa, hậu cần và cho bất kỳ nhiệm vụ lặp đi lặp lại và rủi ro cao nào khác.

    Trước đây, 2040 là năm được ấn định cho việc đưa các robot đó vào hoạt động trong quân đội Pháp, nhưng cuộc chiến Ukraina và những cuộc xung đột vũ trang khác đã làm thay đổi các ưu tiên quân sự. Bên cạnh việc đào tạo nhân sự, vũ khí cũng đang trở nên thông minh hơn và thích nghi hơn. Robot hóa hiện là trọng tâm của các chiến thuật quân sự. Thật ra thì robot sẽ không thay thế người lính, mà trở thành phương án dự phòng, đặc biệt là ở những khu vực dễ bị tấn công. Do đó, chính công nghệ này thích ứng với người lính, chứ không phải ngược lại.

    Gần đây, tướng Bruno Baratz, tư lệnh đặc trách Chương trình Chiến đấu Tương lai của Quân đội Pháp, đã công bố ý định triển khai robot sẵn sàng chiến đấu. Phát biểu trong một cuộc tập trận robot quân sự gần Paris, tướng Baratz cho biết: "Chúng tôi hy vọng sẽ có một hệ thống robot tiên tiến trong vòng ba năm tới, với những robot mặt đất đầu tiên sẵn sàng trang bị cho lực lượng của chúng tôi. Chính phủ Pháp có kế hoạch triển khai các hệ thống tiên tiến, có tính ứng dụng thực tế cho các đơn vị chiến đấu của chúng tôi trước năm 2040."

    Trong các cuộc thử nghiệm robot quân sự, các đơn vị không người lái, được trang bị chân, xích và bánh xe, đã di chuyển qua các chướng ngại vật và tránh các bẫy được thiết kế để mô phỏng điều kiện chiến trường. Quân đội Pháp có kế hoạch triển khai những robot này cho nhiều nhiệm vụ khác nhau, từ giám sát, sửa chữa từ xa, đến rà phá bom mìn. Tướng Tony Maffeis, giám đốc bộ phận kỹ thuật của lục quân (STAT), nhấn mạnh: "Giờ đây, chúng ta cần chứng minh rằng robot có thể hiệu quả hơn khi tiếp xúc gần với kẻ thù. Robot phải hỗ trợ chiến đấu, chứ không phải cản trở chiến đấu."

    Dự án Pendragon: Kết hợp trí tuệ nhân tạo với robot

    Triển lãm công nghệ Vivatech 2025 tại Paris đã là dịp để bộ Quân Lực Pháp giới thiệu với công chúng những ứng dụng của công nghệ trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực quốc phòng, chẳng hạn như dự án Pendragon. 

    Trả lời RFI Việt ngữ tại Triển lãm VIvatech 2025, ông Théo Pierre, một chuyên viên về trí tuệ nhân tạo của Cơ quan đặc trách trí tuệ nhân tạo quốc phòng ( MIAD ), trực thuộc bộ Quân Lực Pháp, cho biết:

    “Pendragon là dự án trí tuệ nhân tạo AI và robot do Cơ quan đặc trách trí tuệ nhân tạo quốc phòng và Bộ Tư lệnh Tác chiến Tương lai, tức là lục quân, thực hiện. Dự án này trước hết là nhằm thiết lập đơn vị robot chiến đấu đầu tiên tích hợp trí tuệ nhân tạo và sau đó là tập hợp các nền tảng robot trên mặt đất và nền tảng bay, bao gồm cả drone, giúp các nền tảng này tương tác với nhau để thực hiện nhiệm vụ do một chỉ huy quân sự đề ra. Nhiệm vụ này sẽ được diễn giải tự động bằng trí tuệ nhân tạo. Công nghệ trí tuệ nhân tạo cũng sẽ được sử dụng ở một cấp độ khác, thống nhất trong mỗi nền tảng, để thực hiện các nhiệm vụ như trinh sát, phát hiện bằng quang điện tử, mà còn cả bằng tần số vô tuyến, radar, v.v.

    Mục tiêu là có một đơn vị chỉ gồm robot, nhưng chúng được điều khiển bởi một chỉ huy quân sự đã được đào tạo cho việc này và sẽ có thể quyết định các hành động cần thực hiện. 

    Chúng tôi sử dụng các mô hình mà chúng tôi đã đào tạo và khai thác, đồng thời dựa vào các nhà sản xuất để sử dụng dữ liệu của họ. Ngay cả khi chúng được chỉ huy bởi một sĩ quan, những robot này có ít nhiều tự chủ. Mức độ tự chủ của robot cũng có thể do người điều khiển quyết định tùy thuộc vào nhiệm vụ và mức độ nguy hiểm dự kiến ​​của nhiệm vụ. Hiện giờ chúng tôi đang mở trung tâm Pendragon, để tập hợp tất cả các bên có liên quan và có hứng thú với dự án. Về mốc thời gian, đơn vị robot sẽ có buổi biểu diễn thử nghiệm đầu tiên vào mùa hè năm 2026." 

    Nói chung, theo ông Théo Pierre, trí tuệ nhân tạo AI đang ngày càng được sử dụng trong lĩnh vực quốc phòng của Pháp: 

    “Việc thành lập cơ quan MIAD chứng minh điều đó. Bây giờ, phải chuyển từ giai đoạn nghiên cứu và phát triển AI sang sản xuất. Điều đó có nghĩa là chúng tôi đang cố gắng đẩy nhanh quá trình tích hợp AI vào các hệ thống vũ khí nói chung. Một trong những mục tiêu của dự án Pengragon là tạo điều kiện thuận lợi cho việc chỉ huy và kiểm soát hệ thống. Chính xác hơn là để giảm tải cho chỉ huy quân đội, để viên chỉ huy này sau đó sẽ có thể vận hành nhiều drone cùng một lúc, chứ không chỉ một hoặc hai drone như hiện nay."

    Theo hãng tin AFP, trong nhiều tuần vào tháng 5 vừa qua, lục quân Pháp đã tổ chức cuộc thi CoHoMa, một cuộc thi về sự hợp tác giữa người và máy, với sự tham gia của mười đội đến từ các ngành công nghiệp, phòng thí nghiệm nghiên cứu và trường kỹ thuật, thực hiện một nhiệm vụ chung: chứng minh khả năng của robot trong việc giữ vững vị trí trước kẻ thù.

    Tướng Tony Maffeis, giám đốc bộ phận kỹ thuật của lục quân (STAT), giải thích với AFP: Từ drone quan sát đến xe rà phá bom mìn, robot đã "rất hữu ích trong việc bảo vệ các đơn vị của chúng ta, nhưng giờ đây chúng ta cần chứng minh robot có thể tăng hiệu quả khi tiếp xúc với kẻ thù."

    AFP trích lời ông Baptiste Lepelletier, thuộc một nhóm quy tụ các trường Enac, Isae-Supaero và trung tâm nghiên cứu hàng không vũ trụ Onera của Pháp, cho biết, với cuộc thi này, "chúng tôi bước ra khỏi phòng thí nghiệm và giải quyết một nhiệm vụ thực tế". 

    Robot mặt đất không thể thiếu sự phối hợp của các drone. Lục quân Pháp đã nghiên cứu vấn đề này từ năm 2021 với dự án Vulcain và bộ phận robot thử nghiệm, đã trình diễn một cuộc tấn công được hỗ trợ bởi một nền tảng robot được trang bị súng máy 12,7 mm.

    Không cần chờ đến mục tiêu năm 2040, một số thành tựu từ hai phiên bản trước của cuộc thi CoHoMa đã được tích hợp vào thiết bị. Marc Dehondt, đứng đầu bộ phận đổi mới hệ thống mặt đất của tập đoàn Thales, cho biết họ đã "tích hợp một số thành tựu vào hệ thống chiến đấu Scorpion",hệ thống kết nối các xe bọc thép thế hệ tiếp theo. Nhưng trước khi tham gia chiến đấu, những ứng dụng đầu tiên sẽ là trong hậu cần, với các đoàn xe vận tải chạy bằng drone hoặc robot chở hàng hóa thay cho binh lính.

    SERAA: Nhận dạng bằng trí tuệ nhân tạo

    Cũng tại triển lãm Vivatech 2025, bộ Quân Lực Pháp đã giới thiệu dự án SERAA, một hệ thống nhận dạng bằng trí tuệ nhân tạo. Đây là hệ thống đầu tiên được sử dụng để nhận dạng và xác định những đặc tính của các xe tăng đối phương.

    Trả lời RFI Việt ngữ, ông Frédéric Ponsavady, trưởng dự án, cho biết:

    “Đây là một dự án trong số rất nhiều dự án của bộ Quân Lực, tương tự như những gì chúng ta thấy với hệ thống nhận dạng khuôn mặt, ngoại trừ việc nó thực sự được áp dụng cho bất kỳ loại phương tiện chiến đấu nào. Vì vậy, dù là trên bộ, trên biển, hay thậm chí trên không, nó đều có thể được điều chỉnh. Đây là những hệ thống đồng thời tập trung, phi tập trung, tự vận hành, tự động hóa, v.v. Và nó dựa vào trí tuệ nhân tạo.

    Như với bất kỳ hệ thống thông minh nào, nó phải được huấn luyện để nhận dạng các mục tiêu khác nhau. Do đó, có một thách thức đối với tất cả những người làm việc trên những dự án đó: làm sao nâng cao chất lượng nguồn cung cấp dữ liệu cho các hệ thống thông minh này."

    Nhưng ông Frédéric Ponsavady nhấn mạnh yếu tố con người vẫn là có tính chất quyết định trong các hệ thống đó:

    "Đối với bộ Quân Lực, điều quan trọng là duy trì chủ quyền của mình dựa trên các công nghệ mới. Các lực lượng vũ trang của chúng ta bằng mọi giá phải duy trì khả năng hoạt động trực tiếp, cũng như khả năng về trí tuệ con người, chứ không phải trí tuệ nhân tạo. Nghĩa là thông qua những dự án đa dạng này, chúng ta duy trì và phát triển các kỹ năng và năng lực tương lai của các kỹ sư và quân nhân để có thể ứng phó với các tình huống xung đột quốc tế.

    Khó khăn ở đây là chúng ta đụng đến một lĩnh vực hơi phức tạp, nghĩa là chúng ta vẫn cần con người can thiệp. Chúng ta có thể có các hệ thống hoàn toàn tự động mà qua đó có thể gửi mệnh lệnh đến những người lính của tương lai, những robot của tương lai: " Hãy chiếm lĩnh vị trí này." Nhưng chúng ta cũng phải nói rõ là hệ thống nên cẩn thận ở những điểm nào. Tính tự động của hệ thống cũng phải được kiểm soát tốt, bất kể tình huống, phải có các biện pháp bảo vệ. Đây là mối quan tâm đặc biệt của chúng tôi, vì dù sao đi nữa, con người vẫn là mối quan tâm chính của chúng tôi, ít ra là trong một nền dân chủ."

    Wed, 10 Sep 2025
Show More Episodes

Podcasts similar to Tạp chí khoa học