Szkoła Bardzo Wieczorowa Radia Katowice

Bohaterem tego wykładu w Szkole Bardzo Wieczorowej jest włoski malarz Giorgio de Chirico.W latach poprzedzających I wojnę światową założył ruch w sztuce, który głęboko wpłynął na surrealistów. Jego najbardziej znane prace często zawierają długie cienie, manekiny, pociągi oraz nielogiczną perspektywę. Jego obrazy odzwierciedlają jego przywiązanie do filozofii Arthura Schopenhauera i Friedricha Nietzschego oraz mitologii miejsca w którym urodził się. Po 1919 roku de Chirico został krytykiem sztuki nowoczesnej, studiował tradycyjne techniki malarstwa, a później pracował w stylu neoklasycznym lub neobarokowym. W wykładzie Ewelina Sobczyk - Podleszańska mówić będzie nie tylko o twórczości malarza, ale opowie też o jego życiu osobistym, które usłane różami nie było. Audycje przygotował Marek Mierzwiak.

Początek września to zwykle dyżurny temat czyli wybuch II wojny światowej. We współczesnym świecie temat ten zyskuje nowe konteksty. Napawają one niepokojem. Toteż rozmowy o wojnie są zawsze trudne. Beata Tomanek wraca do nich w Szkole Bardzo Wieczorowej, żeby przypomnieć, co działo się w naszym regionie we wrześniu 1939 roku.

Punktem wyjścia do wykładu w Szkole Bardzo Wieczorowej będzie list carycy Katarzyny Wielkiej do Nikity Panina, jej ministra spraw zagranicznych, w którym instruowała go ona, jak należy postępować z Polakami, aby ich osłabić, skłócić i doprowadzić do tego, żeby brat donosił na brata. Wówczas Rosji uda się łatwo przejąć Polskę i osłabić morale Polaków, aby nigdy już nie chcieli innego pana niż Rosja. Rosja od wieków była naszym kłopotliwym sąsiadem, któremu zawsze się śniło panowanie nad Polską. W tym wykładzie historyk dr Jacek Kurek przypomni te trudne czasy, gdy z Rosją walczyliśmy, zmagając się z roszczeniami Rosjan do terenów Rzeczpospolitej. Będzie też nawiązanie do współczesności. Audycje przygotował Marek Mierzwiak.

Bohaterką wykładu Krzysztofa Lewandowskiego- pisarza, historyka i samorządowca będzie Pani profesor Bożena Hager Małecka. Urodzona w 23 sierpnia 1921 roku w Zabrzu, pochodziła z bardzo patriotycznej rodziny. Całe swoje życie poświeciła na leczenie i opiekę dzieci. Niejednokrotnie musiała walczyć o właściwe warunki do życia z ówczesnymi władzami komunistycznymi. Szczególnie nie przypadali za sobą, ona i sekretarz partii w Katowicach Zdzisław Grudzień. Była lekarką, ale i politykiem, profesorem nauk medycznych, nauczycielką akademicką oraz posłanką na Sejm PRL VII, VIII i IX kadencji. W wykładzie pada jednak stwierdzenie bardzo istotnie -profesor Bożena Hager Małecka była dobrym człowiekiem. Rozmowę przygotował Marek Mierzwiak

Dlaczego ochrona małych języków, gwar, dialektów jest ważna w dobie globalizacji? I czy w ogóle jest ważna? Przecież wszyscy mówią, że mamy być tacy sami? Co język mówi o nas i naszej tożsamości? Iwona Kwaśny zaprasza na Szkołę Bardzo Wieczorową. Gośćmi są: językoznawczyni prof. Jolanta Tambor i socjolingwista dr Tymoteusz Król. W audycji wykorzystano także rozmowy przeprowadzone podczas Dnia debat "Język języczkiem u wagi" (marzec 2026 r.) na Uniwersytecie Śląskim.

Pierwsze obozy koncentracyjne powstały w XIX wieku, między  innymi w Hiszpanii oraz na Kubie w 1896 roku gdzie przetrzymywano rebeliantów i ludność cywilną.  W Europie obozy stosowali także Rosjanie wobec polskich jeńców konfederacji barskiej w XVIII wieku,  ale dopiero w XX wieku, w czasie II wojny światowej, niemieckie nazistowskie obozy koncentracyjne stały się symbolem systematycznej eksterminacji i niewolniczej pracy tak jeńców wojennych jak i ludności cywilnej, która w działania wojenne nie była w żaden sposób zaangażowana. Często podważa się istnienie obozów zagłady i obozów śmierci, więc trzeba przypominać, co też ludzie ludziom gotowali od lat. O historii obozów i jak w tej historii obecnej mówi się o obozach koncentracyjnych mówi historyk dr Jacek Kurek. Audycje przygotował Marek Mierzwiak.

Cyryl i Metody to bizantyńscy misjonarze, którzy w IX wieku chrystianizowali Słowian, stworzyli głagolicę i wprowadzili język słowiański do liturgii, stając się fundamentem kultury słowiańskiej. Dzięki ich pracy chrześcijaństwo i kultura słowiańska mogły rozwijać się równolegle, a ich misja stała się fundamentem dla późniejszego rozwoju literatury, edukacji i religii w regionie. Papież Jan Paweł II ogłosił ich współpatronami Europy w 1980 roku, a ich święto obchodzone jest 14 lutego. W wykładzie dr Jacek Kurek przypomni tak życiorysy obu świętych, jak również będzie nawiązywał do współczesności. Co znaczy dziś dla przeciętnego człowieka język i w jaki sposób powinnyśmy porozumiewać się zawsze? Audycje przygotował Marek Mierzwiak.

W historii powszechnej zapisują się wielkie nazwiska, spektakularne wydarzenia, wartościowe książki, zachwycające dzieła sztuki i ich autorzy. Wydaje się, że tak będzie trwać na wieki, jednak czas jest nieubłagany i zaciera pamięć. Historia Uniwersytetu Śląskiego jest młoda, a jednak już nie pamiętamy jej twórców. Dzisiaj Beata Tomanek i jej gość przypomną wielką osobowość związaną z zainicjowaniem powstania naszej uczelni. Znakiem czasu i podstawą dzisiejszego wykładu będzie również pewne dzieło, na które patrzymy, leży przed nami.

Stanisław Leszczyński dwukrotnie zasiadał na polskim tronie, ponieważ w wyniku wolnej elekcji był na ten tron dwa razy wybierany. Dlaczego jednak nie pozwolono mu rządzić, tylko musiał z Polski uciekać, o tym między innymi mówić będzie Krzysztof Lewandowski, autor biografii "Król Polonus – Stanisław Leszczyński". Wykładowca przypomni niebanalne życie króla jeśli chodzi o jego podejście do miłości i miłostek, a także o związki z córką, która została królową Francji i do dziś przez Francuzów jest wspominana bardzo często, i z wielkim szacunkiem. Dużo szczegółów z życia króla, który w polskiej świadomości zapisał się też jako zdrajca, chociaż zdrajcą nie był, a wręcz przeciwnie. Do końca swego życia Polska była w jego sercu i dla Rzeczpospolitej działał na terenie Polski oraz na obczyźnie. Rozmowę z Krzysztofem Lewandowskim przygotował Marek Mierzwiak.

Ignacy Jan Paderewski często powtarzał te słowa: "Jestem Polakiem, wiernym synem Ojczyzny. Myśl o Polsce wielkiej i silnej, wolnej i niepodległej, była i jest treścią mojego istnienia, urzeczywistnienie jej było i jest jedynym celem mojego życia". Był wielkim patriotą i Polska dla niego znaczyła wiele. Tak, jak i muzyka. Ale oprócz tego miłość i działalność charytatywna. Był wielkim i dobrym człowiekiem. I takiego go opisuje w swoim wykładzie w Szkole Bardzo Wieczorowej Urszula Pawlik w rozmowie z Markiem Mierzwiakiem.

Czy zastanawiali się państwo, kiedy powstało pierwsze miasto? Gdzie? Jak wyglądało i jak mieszkali w nim ludzie? Na te wszystkie pytania odpowie w kolejnym wykładzie w Szkole Bardzo Wieczorowej Beata Tomanek i jej gość. Co więcej, usłyszą też państwo, co do dzisiaj kontynuowane jest przez współczesnych urbanistów przy organizowaniu miejskiego życia.

"Była jedną z największych postaci, jakie ofiarował ludzkości śmiercionośny wiek dwudziesty"- pisał o Simone Weil Czesław Miłosz. A Albert Camus dodawał "Jedyny wielki duch naszych czasów". W Szkole Bardzo Wieczorowej Simone Weil przypomina profesor Anna Adamus Matuszyńska. Opowiada o jej twórczości i o podejściu do życia, ale też odpowie na te pytanie: kim Simone była naprawdę - filozofką, mistyczką czy bardziej aktywistką polityczną? A może była gnostyczką i katoliczką, mediewistką i modernistką, racjonalistką i buntowniczką, a może i świętą.O wszystkich twarzach Simone Weil i o jej krótkim życiu Marek Mierzwiak rozmawiać będzie z profesorką Anną Adamus Matuszyńską.

Polak, Węgier dwa bratanki...tak rozpoczyna się znane powiedzenie o polsko-węgierskiej przyjaźni. W historii mieliśmy z Węgrami wiele do czynienia mimo, że zasadniczo różni nas... język. Język węgierski wydaje się hermetyczny, obcy, z innego kręgu kulturowego. 

Ale język przyjaciół należy znać :) Zatem teraz opowieść o języku węgierskim prof. Romualda Cudaka z UŚ. Jak sam mówi o sobie: jest amatorem, który nauczył się węgierskiego w 3 lata. 
Na Szkołę Bardzo Wieczorową zaprasza Iwona Kwaśny...

Zamach na Prezydenta Gabriela Narutowicza dokonał się 5 dni po zaprzysiężeniu Prezydenta na ten zaszczytny urząd. Zgłoszono 5 kandydatów do tego urzędu. Wybrano Gabriela Narutowicza, który jawił się jako człowiek kompetentny i ugodowy, chcący do współpracy zaprosić wszystkie strony sporu w ówczesnej Polsce. Podsycano jednak przez cały czas nastroje tak anty żydowskie jaki anty komunistyczne, szczególnie przez prasę i gdy ukazały się artykuły, że Prezydenta wybrali  komuniści i Żydzi nastąpił taki chaos i ferment, że Eligiusz Niewiadowski mógł tylko wziąć pistolet i oddać trzy strzały myśląc, że tego właśnie domaga się od niego Polska. O tym czasie i o tym, co do tych strzałów doprowadziło w Szkole Bardzo Wieczorowej wykłada dr Jacek Kurek, a rozmowę prowadzi Marek Mierzwiak.

Bartolomé Murillo to hiszpański malarz tworzący w epoce baroku, uznawanej za złoty okres w historii sztuki hiszpańskiej. O artyście, który przez niemal całe życie tworzył w Sewilli na zamówienie tamtejszych zakonów i kościołów, opowiada Ewelina Sobczyk-Podleszańska. Murillo malował głównie obrazy o tematyce religijnej, ale tworzył także pejzaże i portrety. Jeden z jego obrazów z XIX wieku, przedstawiający Madonnę z Dzieciątkiem, został sprzedany do Luwru za ogromną sumę, wcześniej jednak został zrabowany w Hiszpanii przez generała Napoleona. O życiu i twórczości Murilla opowie Ewelina Sobczyk-Podleszańska, a audycję przygotował Marek Mierzwiak.

Krzysztof Lewandowski pisze głównie książki historyczne, ale jako że jest mecenasem, więc zna również i prawo i napisał książkę zatytułowaną "Przestępstwa władzy". Opisuje to wszystko co władza może robić w czasie swej działalności, no i pisze jak my przed niedobrymi, szkodliwymi, a wręcz przestępczymi działaniami władzy mamy się bronić. Książka zyskała bardzo dobre recenzje, a i Słuchaczom ta dzisiejsza rozmowa pozwoli może bardziej krytycznie spojrzeć na działania władz najwyższego szczebla i samorządowców takoż. Z mecenasem Krzysztofem Lewandowskim rozmawia Marek Mierzwiak.

Współcześnie kobiety wyzwolone, dające upust swojej wyobraźni w sztuce, nikogo nie dziwią, chociaż potrafią zadziwiać. Trudno uwierzyć, że jeszcze do niedawna tworzenie dzieł sztuki było domeną wyłącznie męską. Toteż nikt dzisiaj nie pamięta pionierek, które utorowały drogę artystkom. Zapomniane nazwiska pierwszych kobiet w sztuce przypominają podczas wykładu w Szkole Bardzo Wieczorowej Beata Tomanek i jej gość.

Porcelana to rodzaj białej, przeświecającej ceramiki  wysokiej jakości, którą zaczęto produkować  w Chinach w VII wieku. Później porcelana przywędrowała do Europy i pojawiały się wspaniałe serwisy na królewskich stołach. Z czasem coraz więcej osób gustowało w porcelanie i coraz więcej powstawało fabryk porcelany na kontynencie. Ale przyszedł taki moment, że porcelanowe figurki zaczęto produkować w obozach koncentracyjnych. Najpierw to była mała manufaktura w Allach, później zaczęto też produkować talerze, figurki i wszelkie ozdoby w obozie koncentracyjnym w Dachau. Cieszyły się te cacka ogromną popularnością, bo też były wykonywane przez więźniów, znakomitych rzemieślników, perfekcyjnie. O historii tych figurek, tego wszystkiego co się wokół nich działo mówi w rozmowie z Markiem Mierzwiakiem Urszula Pawlik.

Dlaczego prawie wszystkie powstania narodowe przegrywaliśmy? No, za wyjątkiem jednego - Wielkopolskiego, które okazało się zwycięskie. Zrywy narodowo-wyzwoleńcze były naszymi klęskami od lat. Na ten temat, dlaczego tak się działo, w Szkole Bardzo Wieczorowej wykłada dr Jacek Kurek, historyk, który przedstawi te upadki w kontekście naszego odrodzenia moralnego, historycznego i gospodarczego. Bo nic nie jest tylko czarne i nic nie jest tylko białe. Jest dużo pomiędzy tymi kolorami i studiując historię powinniśmy to wiedzieć. Rozmowę przygotował Marek Mierzwiak.

Nowy film Pawła Pawlikowskiego "Fatherland" w konkursie głównym Festiwalu w Cannes. Powalczy o prestiżową nagrodę Złotą Palmę. Film powstał przy wsparciu Śląskiego Funduszu Filmowego , finansowanego przez samorząd Województwa Śląskiego.
Zapraszamy na Szkołę bardzo Wieczorową, w której rozmowa z filmoznawczynią dr Agnieszką Tambor z UŚ na temat finansowania filmów i lokacji filmowych.
Bo kiedy oglądają Państwo film, zapewne oprócz fabuły i gry aktorskiej zwracają Państwo uwagę na plenery, miejsca, w których rozgrywa się akcja.
Miejsce, gdzie kręcony był film może być też ciekawy dla turystów.
W Szkole Bardzo Wieczorowej zapraszamy na rozmowę o lokacjach filmowych na Śląsku ale i nie tylko.

Krzysztof Lewandowski to adwokat, samorządowiec, ale głównie pisarz książek historycznych. Napisał o Jerzym Ziętku, o Friedrichu Wilhelmie von Redenie, o królu Stanisławie Leszczyńskim. Ostatnia jego książka "Opowiem wam PRL" opisuje to wszystko, co działo się dosłownie kilkadziesiąt lat temu, gdy z siermiężnej Polski zaczęliśmy przekształcać się w Rzeczpospolitą Polską i funkcjonować na zupełnie innych zasadach. Zanim do tego doszło, to były właśnie kartki prawie na wszystko, brak towarów w sklepach, narodziny Solidarności i stan wojenny i w tym wszystkim zwyczajni, biedni, szarzy Polacy. Ich życie właśnie opisuje Krzysztof Lewandowski w rozmowie z Markiem Mierzwiakiem.

Każdemu zdarzało się, że podejmował decyzję w ułamku sekundy, okazywało się, że to od niej zależało powodzenie czy porażka. "Jak grom z jasnego nieba" spada na nas uczucie czy natchnienie. Można przecież zakochać się od pierwszego wejrzenia. Jednym słowem to impuls. Wykład w dzisiejszym wykładzie w Szkole Bardzo Wieczorowej przygotowany przez Beatę Tomanek i jej gosci uświadomi nam, że wszystko co nas spotyka, co ważne, co trzyma nas przy życiu to impulsy - tysiące, miliony impulsów.

Anita Berber była niemiecką tancerką, aktorką i pisarką, a żyła w czasach Republiki Weimarskiej. Jej niebanalne życie, żeby nie powiedzieć życie usłane skandalami, przypomni Natalia Kruszyna, która gra w spektaklu katowickiego Teatru A'Part "Umarłam ze szczęścia", a także przed spektaklem opowiada widzom kim był aktorka, o której reżyser Marcin Herich, stworzył to przedstawienie. Anita Berber łamała wszelkie konwencje tak w życiu, jak i w sztuce. Przez publiczność, na początku swej kariery, była uwielbiana, pod koniec życia znacznie mniej. Zmarła młodo, ponieważ żyła bardzo intensywnie i o tym też jest ten wykład, który przygotował Marek Mierzwiak.

Przez tysiąclecia rytm życia – aktywność, sen, dieta, a także kultura i rytuały – był ściśle podporządkowany zmianom w przyrodzie. Na długo o tym zapomnieliśmy. Przypomina o tym wykładowczyni w Szkole Bardzo Wieczorowej prof. dr hab. Magdalena Kraczla, psycholożka i przewodniczka Shinrin-Yoku. Do rąk czytelników trafia właśnie książka dotycząca rozwoju osobistego zatytułowana "Rozwój w rytmie 4 pór roku". Jak zacząć tę "przygodę" z cyklicznością i jak praktycznie się zatrzymać o tym opowiada autorka w rozmowie z Katarzyną Głuch-Juszkiewicz.

Czasy panowania Sasów na polskim tronie nie były dla Rzeczpospolitej czasami łatwymi. Zmagano się w tym okresie  z anarchią, słabością władzy centralnej, liberum veto oraz ingerencją sąsiadów, co doprowadziło do rozbiorów i upadku kraju. Kiedy na tronie zasiadł król Stanisław August Poniatowski było równie tragicznie. Król nie miał posłuchu, wojska, pieniędzy i słyszał zewsząd knowania magnaterii. To musiało doprowadzić do tragedii. I doprowadziło. Ale w czasie tego upadku Rzeczpospolitej następowało też odrodzenie – głównie moralne narodu. Zaczęto myśleć racjonalnie i chciano jak najszybciej podźwignąć Polskę z upadku. O tym wszystkim w Szkole Bardzo Wieczorowej wykłada dr Jacek Kurek. Audycje przygotował Marek Mierzwiak.

Wiele mówi się o pszczołach – o ich znaczeniu dla życia planety, o dobroczynnym miodzie oraz zagrożeniach, które głównie wynikają z działalności człowieka. Tymczasem dzisiaj autorzy wykładu w Szkole Bardzo Wieczorowej przypomną nazwisko człowieka, o którym w ogóle się nie mówi, jego historię zatarł czas, a pszczoły wiele mu zawdzięczają. Do dzisiaj!

Kiedyś oglądaliśmy to z wypiekami na twarzy, wierząc, że to tylko mroczna wizja scenarzystów. Dziś technologia dogoniła filmową fikcję. Czy można skopiować mózg 1:1 i wgrać go do komputera? A może wcale nie trzeba tego robić, bo korporacje już teraz wiedzą o nas wystarczająco dużo, by stworzyć naszego cyfrowego klona po naszej śmierci? Dziś o muszkach owocówkach, które ożyły w symulacji, oraz o tym, dlaczego Facebook chce zostać największym cmentarzem w historii ludzkości, na którym nikt tak naprawdę nie milczy.

Bohaterką wykładu prof. Anny Adamus Matuszyńskiej będzie Simone de Beauvoir,  francuska pisarka, filozofka i feministka. Szokowała opinię publiczną śmiałymi i niezależnymi poglądami oraz stylem życia. Współpracowniczka i partnerka życiowa Jeana-Paula Sartre’a przez długie lata. Ma w swoim życiorysie karty chwalebne, ale ma i takie o których musielibyśmy zapomnieć. Wówczas może inaczej patrzyło się na życie, szczególnie artystów. Napisała sporo książek. Szczególnie jej "Druga płeć" wzbudziła sensacje, ale pisała też książki, w których opisywała, bez pruderii swoje życie. Jakże dziś aktualne jest to zdanie, które napisała kilkadziesiąt lat temu: "Świat waha się między wojną a pokojem i przyszłość zależy, być może, od jakiegoś drobiazgu; zbrodnią byłoby nie wypróbować wszystkiego, co mogłoby zapewnić spokój'. Audycje przygotował Marek Mierzwiak

Coraz więcej i coraz głośniej mówimy o relacjach zwierzęta a ludzie. Stosunek do zwierząt określa nasze człowieczeństwo - to stwierdzenie często pada, a badania pokazują, że nasz stosunek do zwierząt przekłada się także na nasze relacje z innymi ludźmi Na przykład na podejście nasze do imigrantów czy też mniejszości narodowych. Wszystko to jest powiązane.
O tych relacjach, ale nie tylko o tym, rozmawiać będą doktor Jacek Kurek z Markiem Mierzwiakiem podkreślając przez cały czas, jak ważne są zwierzęta w naszym życiu i jak powinniśmy patrzeć na nich, bo przecież one są z nami do Zawsze.

Co my wiemy o ciśnieniu? Nic albo prawie nic. Lubimy, kiedy ciśnienie rośnie, bo to znaczy, że życie nie jest nudne, wiemy, że na niskie ciśnienie dobra jest kawa, najlepiej w dobrym towarzystwie, domyślamy się, że wielkie ciśnienie jest zabójcze. To znaczy, że złota zasada środka i w tej materii obowiązuje. Czy to jest słuszne przypuszczenie okaże podczas kolejnego wykładu w Szkole Bardzo Wieczorowej. Może się też okazać, że wiedza o ciśnieniu ratuje życie. Do słuchania zaprasza Beata Tomanek i jej goście: prof. Władysław Borgieł oraz prof. Armand Cholewka.

W Szkole Bardzo Wieczorowej profesorka Krystyna Wojtynek Musik przypomni życie i twórczość wspaniałego francuskiego poety Artura Rimbaud. Był zaliczany do grona tzw. poetów wyklętych, bowiem nikt przed nim i nikt też po nim nie tworzył takiej poezji, która wzruszała, bulwersowała, stawiała pytania i nie każdy do dziś potrafi ją zrozumieć. Pisał w swoim "Sezonie w piekle" tak " I wiosna przyniosła mi okropny śmiech idioty" Czyż nie jest ta poezja ciągle aktualna? O jego życiu i romansie z Paulem Verlainem, no ale głównie o twórczości z profesorką Krystyną Wojtynek Musik rozmawia Marek Mierzwiak.

Serial "Ołowiane dzieci" w reżyserii Macieja Pieprzycy zawojował Internet. Ludzie oglądając go przypominają sobie, co przed laty działo się w Katowicach-Szopienicach, gdy stwierdzono, że dzieci tam żyjące chorują na ołowicę. Serial wraca do tamtych czasów, ale nie jest serialem dokumentalnym, o co niektórzy widzowie mają pretensje. Niektórych bohaterów pokazuje bardzo dokładnie, o innych ledwo wspomina. Krzysztof Lewandowski napisał książkę o Ziętku i o profesorce Bożenie Hager-Małeckiej i w rozmowie z Markiem Mierzwiakiem mówi, jaką te dwie postaci odegrały ważną rolę wówczas, gdy o chorobie dowiedziały się władze i społeczeństwo.

Jest takie powiedzenie: pokaż mi co czytasz, a powiem ci kim jesteś. Okazuje się, że to samo zdanie określa nawet największe księgarnie, książnice i księgozbiory, o czym w dzisiejszym wykładzie Szkoły Bardzo Wieczorowej opowie Beata Tomanek i jej gość. Posłuchajmy zachęty autorów.

"Kiedy sztuka ocala" to tytuł wykładu dr Jacka Kurka w Szkole Bardzo Wieczorowej. Sztuka zawsze łączy się z pięknem, a piękno z dobrem - i wokół tych trzech słów będzie toczyła się dzisiejsza rozmowa, którą przygotował Marek Mierzwiak. Ale też padną takie pytania - co wówczas, gdy nie stać ludzi na to, aby pójść do teatru, kina, odwiedzić jakieś muzeum? Ponieważ zwyczajnie brakuje pieniędzy na normalne życie? Obiad dla córki czy pójcie do teatru? To nie są pytania banalne, to są pytania  wręcz egzystencjalne.

Od lat przybliża kosmos szerokiej publiczności – od dzieci z uniwersytetów dziecięcych, przez uczestników plenerowych obserwacji, aż po słuchaczy konferencji naukowych i firmowych wydarzeń. Kocha astronomię od czasu, gdy nauczycielka z fizyki pożyczyła mu książkę o gwiazdach. Damian Jabłeka zwycięzca konkursu POP Science w kategorii "Myśl globalnie, działaj lokalnie - województwo śląskie" opowie dziś o miłości do gwiazd, ale także miłości w gwiazdach.

Przemysł II  Urodził się się 14 października 1257 roku w Poznaniu, a został zamordowany 8 lutego 1296 w Rogoźnie. Był władcą z dynastii Piastów, księciem poznańskim, wielkopolskim, krakowskim, wreszcie królem Polski w latach 1295–1296. Dziś o nim nie pamiętamy i nie uczymy o jego panowaniu dzieci na lekcjach historii. A on w czasie swego życia zapisał się złotymi zgłoskami, jeśli chodzi o scalanie Polski i poszerzenie jej granic. Nie wszystkim się to podobało i kilka miesięcy po koronacji został zamordowany. Jego życie i rządy ku chwale Polski przypomina w audycji Marka Mierzwiaka - Urszula Pawlik.

Hannah Arendt, bohaterka wykładu dr Sylwii Góry, była niemiecką i amerykańską teoretyczką polityki, filozofką i publicystką. Zajmowała się m.in. naturą siły i zła oraz polityki, demokracji bezpośredniej, autorytetu i totalitaryzmu. Najlepiej zapamiętana za kontrowersyjną tezę na temat banalności zła, którą wysunęła po procesie Adolfa Eichmanna w Jerozolimie. Właśnie sformułowanie o banalności zła w naszym życiu jest znane i interpretowane na różne sposoby. Hannah Arendt uważana jest za jedną z najbardziej wpływowych filozofów XX wieku. W 1998 Walter Laqueur powiedział: Żaden dwudziestowieczny filozof ani myśliciel polityczny nie odbija się teraz tak dużym echem. Dziedzictwo Arendt jest czasem opisywane jako kult. O Hannie Arend wykłada dr Sylwia Góra, która poświeciła tej pisarce i filozofce dużo wykładów. Audycje przygotował Marek Mierzwiak.

Z początkiem roku zaczęła obowiązywać, pierwsza po 90 latach, reforma ortografii. Czy ułatwi nam życie? Czy stare słowniki ortograficzne pójdą do kosza? Dwie językoznawczynie z Uniwersytetu Śląskiego są współautorkami "Małego słownika ortograficznego. Nowe reguły pisowni 2026". Zapraszamy na Szkołę Bardzo Wieczorową.

Bertha Morisot to bohaterka wykładu Eweliny Sobczyk- Podleszańskiej. Była malarką francuską i czołową przedstawicielką impresjonizmu. Wielokrotnie nie zgadzała się na nierówne traktowanie względem mężczyzn, czyli była również feministką. Pochodziła z zamożnej rodziny mieszczańskiej, która od najmłodszych lat kształciła i ją, i jej 2 siostry. Ich nauczycielami byli wybitni malarze. Bertha bardzo przyjaźniła się z Eduardem Manetem. Kiedy wyszła za mąż za jego brata Eugene'a Maneta mówiono, że to może nie z miłości, a dlatego, żeby być bliżej swojego mistrza Edouarda. Czy tak faktycznie było? O tym i o jej twórczości w wykładzie, który przygotował Marek Mierzwiak.

Roboty są coraz częstszym zjawiskiem i od czasów Gwiezdnych Wojen Lucasa potrafią nas nieźle rozbawić i przestraszyć. Ale czy mamy się czego bać? Autonomiczne roboty bojowe to m.in. drony wyposażone w broń, które są w stanie bez interwencji człowieka znajdować i samodzielnie atakować różne cele. Jak się okazuje tymi celami mogą być obiekty i przedmioty, ale też ludzie. Roboty potrafią zaatakować człowieka, być jego partnerem a nawet …okazywać zazdrość. To ostatnie, to na szczęście tylko w filmach SF, ale cała reszta jest prawdą, o której opowie nasz wykładowca w Szkole Bardzo Wieczorowej, ekspert do spraw bezpieczeństwa i autor podcastu "Na celowniku" Artur Dubiel.

Antysemityzm to postawa niechęci, a nawet wrogości wobec Żydów i osób pochodzenia żydowskiego. Zrodził się on jeszcze przed narodzeniem Chrystusa – jak mówi dzisiejszy wykładowca w Szkole Bardzo Wieczorowej, historyk dr Jacek Kurek. Jednak dzisiejszy wykład nie będzie dotyczył wyłącznie antysemityzmu na świecie i w Polsce. Poruszony zostanie również tzw. pogrom kielecki, czyli zamordowanie w 1946 roku w Kielcach kilkudziesięciu Żydów, których fałszywie oskarżono o zabójstwo polskiego dziecka. Zarzuty te okazały się nieprawdziwe, mimo to tłum – podburzany m.in. przez funkcjonariuszy milicji – dokonał straszliwego samosądu. O źródła antysemityzmu oraz o to, jak wpływał on na życie w Polsce i na świecie na przestrzeni lat, dzisiejszego wykładowcę pytać będzie Marek Mierzwiak.

Rzewnie brzmi tytuł znanej piosenki „Gdzie są kwiaty z tamtych lat?”. Odpowiedź jest prosta – zatarł je czas. Kruchość życia i nieunikniona przemijalność ludzkiego istnienia – taki nastrój towarzyszyć dziś będzie rozmowom podczas kolejnego wykładu w Szkole Bardzo Wieczorowej. Najbardziej bolesnym doświadczeniem tego zjawiska jest zapominanie o wartościowych ludziach, którzy tworzyli naszą historię, cieszyli się uznaniem, szacunkiem i podziwem… a dziś nikt już o nich nie pamięta. Jedno z takich zupełnie zapomnianych nazwisk przypomni Beata Tomanek wraz ze swoim gościem.

Pisał opowiadania, powieści i sztuki teatralne. Nazywany był "Polskim Poe" bo wszak w jego twórczości mnóstwo było rzeczy dziwnych i niesamowitych.  Był przedstawicielem nurtu  grozy w polskiej literaturze międzywojennej. Mówiono też o nim, że był klasykiem noweli fantastycznej. Teraz niektórzy porównują jego pisanie do twórczości Stefana Kinga i kto wie, czy nie mają trochę racji.
O twórczości i życiu Stefana Grabińskiego wykłada w Szkole Bardzo Wieczorowej profesorka Joanna Warońska Gęsiarz. Audycje przygotował Marek Mierzwiak.

Rozpoczęliśmy nowy rok – kolejny, już 2026. A 2026 to liczba, w dodatku parzysta i złożona, co oznacza, że ma więcej niż dwa dzielniki. W ogóle jest to liczba ciekawa, bo po dodaniu kwadratów jej cyfr, a następnie powtarzaniu tego procesu z kolejnymi wynikami, ostatecznie otrzymujemy 1. To podobno oznacza, że jest szczęśliwa. Już się państwo domyślają, że za chwilę mówić będziemy o matematyce – a konkretnie Beata Tomanek i jej goście, którzy przygotowują się do wykładu w Szkole Bardzo Wieczorowej.

Warto wiedzieć, że w tym roku świętowanie Liczby Pi na Uniwersytecie Śląskim obchodzi swoje 20-lecie. Z tej okazji, wspólnie z Radiem Katowice, planowane są specjalne wydarzenia. Słuchacze oczywiście będą mogli wziąć w nich udział – 14 marca.

Bohaterką wykładu prof. Anny Adamus Matuszyńskiej będzie bardzo ciekawa  malarka, autorka cyklu Zabawy dziecięce, rysunków do prozy Brunona Schulza, ale przede wszystkich licznych martwych natur- Ewa Kierska.

Zapomniana na długi czas, a dziś odkrywana na nowo, głównie dlatego, że napisała o niej wspaniałą książkę Sylwia Góra "Ewa Kierska. Malarka melancholii", Ewa Kierska znowu pojawiła się w naszej kulturalnej świadomości.  Dyskutuje się i o jej twórczości i o jej życiu, które było momentami wprost tragiczne. O tym wszystkim mówi dzisiejsza wykładowczyni przypominając zdanie, profesora Jacka  Waltosia, że Ewa Kierska zawsze żyła zgodnie z zasadami. Audycje przygotował Marek Mierzwiak

Maria Szymanowska to bohaterka wykładu Eweliny Sobczyk-Podleszańskiej. Była kompozytorką i pianistką. Jako jedna z pierwszych, a może i pierwsza, koncertowała z powodzeniem w najbardziej prestiżowych salach ówczesnej Europy. Wyszła za mąż za Józefa Szymanowskiego, z którym miała troje dzieci. Jednak związek po kilku latach rozpadł się z powodu różnicy charakterów. Maria była matką Celiny, która miała zostać żoną Adama Mickiewicza, a który przed poznaniem Celiny flirtował z Marią Szymanowską. Skomponowała ponad sto utworów, które też z powodzeniem prezentowała w czasie swoich koncertów. Rozmowę o Marii Szymanowskiej przygotował Marek Mierzwiak.

Czy możemy być pewni, że sztuczne sieci neuronowe kiedykolwiek przestają się uczyć? Czy to normalne, że wydaje nam się iż komputery i sztuczna inteligencja zyskały... osobowość? Jak to się dzieje, że wielu użytkowników ChataGPT gdzieś podświadomie zakłada, że wyświetlane na ekranie słowa są w pewnym sensie przemyśleniami, czy nawet emocjami, które przekazuje nam maszyna? Naukowo o sztucznej inteligencji, LOGOSIE i wielu innych wynalazkach opowie wykładowca-profesor Krzysztof Michalik z Uniwersytetu WSB Merito. Na spotkanie w Szkole Bardzo Wieczorowej zaprasza Katarzyna Głuch-Juszkiewicz.

Coraz częściej słyszymy w różnych sytuacjach o patriotyzmie. Ktoś jest patriotą, albo odmawia mu się patriotyzmu. "Polska dla Polaków" to hasło ciągle powtarzane. Ale co tak naprawdę znaczy patriotyzm dziś i dlaczego hasło "Polska dla Polaków" nie jest hasłem dobrym. O tym właśnie wykładać będzie dr Jacek Kurek, który jest historykiem i do historii tego słowa będzie nawiązywać, jak również będzie dawać przykłady patriotyzmu dziś, nie koniecznie przez ludzi, którzy Polkami nie  są z dziada pradziada. Rozmowę z nim prowadzi Marek Mierzwiak.

W świątecznym zabieganiu dobrze jest znaleźć chwilę na zatrzymanie się i nabranie dystansu do wszystkich obowiązków i zadań, które stawiamy sobie w tym czasie. Idealną propozycją jest wykład w Szkole Bardzo Wieczorowej. Dzisiaj zaprasza Beata Tomanek i prof. Jan Malicki – historyk literatury. Ciekawe o czym też będą konwersować?

Bohaterką wykładu profesorki Anny Adamus-Matuszyńskiej jest malarka, fotografka, historyczka sztuki, pisarka i poetka, autorka licznych książek pisanych w języku polskim i angielskim oraz pionierka instalacji tekstylnej. Wszystkie te dziedziny sztuki zostaną przypomniane, jak również życie Ewy Kuryluk, które miało ogromny wpływ na jej twórczość. Doceniana na całym świecie, a u nas trochę traktowana "po macoszemu", Ewa Kuryluk miała około 60 wystaw indywidualnych, a jej książka "Feluni" w 2020 nominowana była do Nagrody Literackiej Nike.

Temat dzisiejszego wykładu w Szkole Bardzo Wieczorowej narzuciło życie, bo dzisiaj Barbórka, imieniny Barbary - ulubionej świętej na Górnym Śląsku, patronki górników. Taki dzień zachęca do rozmów o Barbarze. Zwłaszcza, że opowieść o niej  balansuje pomiędzy legendą, kultem i przekazem historycznym. Jest inspiracją dla artystów, wyzwala wyobraźnię, ale może być też drogą do uogólnień i filozofii. Wszystkie te wątki znajdą się w rozmowie Beaty Tomanek i jej gościa.

Dr Jacek Kurek - historyk w Szkole Bardzo Wieczorowej wykładać będzie o narodzinach faszyzmu. Tej chorej ideologii, której wyznawcy podpalili świat i wymordowali miliony ludzi, chcą zdobyć ten  świat dla siebie i postawić na swoim. Skąd wziął się faszyzm i dlaczego stał się tak uwodzicielski dla niektórych? Dlaczego miliony ludzi nie oponowało gdy on się rodził, a wiadomo już było, że zagraża ludzkości? O tym rozmawiają Jacek Kurek i Marek Mierzwiak

Co można zrobić kiedy do wroga nie trafiają argumenty, negocjacje z przeciwnikiem nic nie dają, strategie zawodzą, a osiągnięcie celu jest na wagę złota? Historia ludzkości jest pełna odpowiedzi. Tradycja rozwiązań ostatecznych jest długa  i świadczy o dużej pomysłowości. Jednym słowem dzisiaj w wykładzie w Szkole Bardzo Wieczorowej Beata Tomanek i jej gość nawiążą do niechlubnej strony radykalnych rozwiązań w historii.

Stefan Banach wielkim matematykiem był. Gdyby przyznawano Nagrodę Nobla za osiągnięcia w matematyce, tych nagród mógłby zapewne otrzymać kilka. Niestety, takiej kategorii nie ma, co wcale nie znaczy, że Stefan Banach wraz z całą matematyczną szkołą lwowską, nie był doceniany. I Amerykanie, i Rosjanie chcieli, aby on dla nich i u nich pracował, ale on konsekwentnie mówił NIE. Moje miejsce jest w Polsce, a konkretnie we Lwowie. Nie miał łatwego życia właściwie od początku. I o tym życiu, jak i jego dokonaniach naukowych, wykłada w Szkole Bardzo Wieczorowej Maria Trzeciak. Rozmowę przygotował Marek Mierzwiak.

O tym jak wierzyć nauce opowiada filozof prof. Bogdan Dembiński, wykładowca Uniwersytetu Śląskiego. Przez ponad 1000 lat ludzkość wierzyła w fundamentalną teorię, która okazała się błędna. Czy poznanie świata kieruje nas własnie przez błędne założenia? Czy świat z naszej perspektywy jest prawdą? Gdzie jeszcze nauka nie znalazła rozwiązania, a gdzie już tak? Czy matematyka opisuje nam świat prawdą obiektywną? I czym ona jest?  O tym Łukasz Szwej i nasz gość.

Natalia LL, a właściwie  Natalia Lach-Lachowicz przez jednych nazywana była wspaniała artystką, którą zna cały świat, konceptualistką, a przez innych odsadzano ją od czci i wiary, nazywając skandalistką, pornografką, tworzącą coś tam, co ze sztuką nigdy nie miało nic wspólnego.
27 kwietnia 2019 roku z ekspozycji w Galerii Sztuki XX i XXI wieku w Muzeum Narodowym w Warszawie usunięto instalację wideo z cyklu Sztuka konsumpcyjna autorstwa Natalii LL. Jak poinformował dyrektor Muzeum Jerzy Miziołek usunięcia instalacji domagało się Ministerstwo Kultury.
No i wówczas cała Polska usłyszała o Natalii LL i ludzie kultury stanęli za nią murem. 
Właśnie o tej artystce wykładać będzie w Szkole Bardzo Wieczorowej profesorka Anna Adamus Matuszyńska.
Rozmawia z nią Marek Mierzwiak

W Szkole bardzo Wieczorowej opowiemy o książce, do której inspiracją stały się audycje radiowe o języku polskim , które powstawały na przestrzeni lat, w rożnych stacjach radiowych. m.in w Radiu Katowice. Autorką książki "Krótko mówiąc, szkice o polszczyźnie" jest językoznawczyni, dr Katarzyna Wyrwas z Uniwersytetu Śląskiego. Na rozmowę zaprasza Iwona Kwaśny

Bohaterką dzisiejszego wykładu Marii Trzeciak będzie Dorota de Talleyrand-Périgord. Nie tylko księżniczka kurlandzka, nie tylko księżna de Talleyrand, ale również księżna żagańska, polityczka, filantropka i mecenaska kultury. Życie miała nadzwyczaj ciekawe czując sie przez cały czas obywatelką świata. Kiedy osiadła w Żaganiu doprowadziła te dobra, jak i zamek, który był tam do rozkwitu. Ale najważniejsze, opiekowała się swoimi poddanymi, dbając o zdrowie i naukę. Gościła wybitnych polityków i ludzi kultury. Bywali u niej m.in. król Fryderyk Wilhelm IV czy Ferenc Liszt. Korespondowała m.in. z Chopinem i Aleksandrem Fredrą. O tej pięknej i mądrej kobiecie rozmawiają Maria Trzeciak i Marek Mierzwiak.

Wykład Natalii Kruszyny, kustoszki z Muzeum Historii Katowic, poświęcony jest twórczości i życiu Stefana Suberlaka – znakomitego grafika, rysownika i malarza. Artysta tworzył również dekoracje ścienne: mozaiki oraz sgraffita, które do dziś zachwycają precyzją i kolorystyką. W dorobku Suberlaka znajduje się setki prac – eksponowanych na 36 wystawach indywidualnych w Polsce i za granicą. Muzeum Historii Katowic posiada kolekcję ponad 180 obiektów jego autorstwa: obrazów, rysunków, projektów malarstwa monumentalnego, grafik, matryc i szkicownika z niemal setką kompozycji. Dzięki temu możliwe było przygotowanie wystawy retrospektywnej poświęconej temu wyjątkowemu artyście. Już wkrótce ukaże się także książka autorstwa Natalii Kruszyny o życiu i twórczości Stefana Suberlaka.
W wykładzie nie zabraknie również wątków biograficznych – czasem dramatycznych, ale niezwykle inspirujących.

Czy niesporczaki przeżyją w kosmosie? Co to znaczy, że wysychają? 
Okazuje się, że zwierzęta te potrafią także wytrzymać ekstremalne gorąco, zimno i promieniowanie. Dzięki wymienionym cechom niesporczaki mają największą spośród wszystkich organizmów szansę na przeżycie w przestrzeni kosmicznej. O misji naukowej z udziałem drożdży i niesporczaków, która wraz ze Sławoszem Uznańskim Wiśniewskim zawitała w kosmos opowie dzisiejsza wykładowczyni profesor Izabela Poprawa z Wydziału nauk przyrodniczych UŚ.

Coraz częściej w przestrzeni publicznej słyszymy głosy polityków, ale nie tylko, o tym kto jest prawdziwym Polakiem. Jakie powinien mieć cechy i czym ta jego polskość powinna się charakteryzować. Marek Mierzwiak w dzisiejszym wykładzie w Szkole Bardzo Wieczorowej rozmawia właśnie na ten temat z dr Jackiem Kurkiem - historykiem, przyglądając się naszej polskości w różnych aspektach. Bo Polak to nie tylko ktoś z wierszyka Władysława Bełzy, ale to człowiek, ludzie tutaj żyjący.

Czy znamy ludowe pieśni po śląsku? Czy Karolinka i Starzik są napisane faktycznie w języku śląskim? I czy język śląski jest dobry do śpiewania? Rozmowa na ten temat odbyła się podczas OFF Festiwalu w Katowicach, na którym Radio Katowice miało swoje medialne miasteczko. Dziś w Szkole Bardzo Wieczorowej zapraszamy do tej rozmowy, którą przeprowadziła wtedy Iwona Kwaśny. Gośćmi byli: językoznawczyni prof. Jolanta Tambor z Uniwersytetu Śląskiego  i śląski bluesman Marek Makaron Motyka. Oboje wspominali, że język śląski był przez lata na cenzurowanym.

Musi istnieć, jednak nie potrafimy jej zbadać. Naukowcy szacują, że jest jej w kosmosie 5 razy więcej niż zwykłej materii. Ciemna materia to wciąż zagadka, o której Łukasz Szwej rozmawia z doktorem Jackiem Czakańskim, fizykiem jądrowym Planetarium Śląskiego i wykładowcą Uniwersytetu Śląskiego.

Jan Brzechwa pierwotnie nazywał się Lesman. Taki pseudonim wymyślił mu kuzyn Bolesław Leśmian i odtąd wszędzie występuje nasz bohater jako Jan Brzechwa, poeta i adwokat, autor bajek i wierszy dla dzieci, satyrycznych tekstów dla dorosłych, a także tłumacz literatury rosyjskiej. Całe pokolenia wychowywały się na jego wierszach i opowiastkach, ale też potrafił być znakomitym adwokatem. O życiu i twórczości Jana Brzechwy opowiada Maria Trzeciak, która również przypomina jego kochliwą młodość i uganianie się za kobietami, praktycznie przez całe życie. Poeta piszący dla dzieci, a tu taki szaławiła bardzo czuły na wdzięki kobiece. Audycje przygotował Marek Mierzwiak.

Są muzea, które zabierają nas w podróż. Potrzebna jest do niej tylko wyobraźnia. Jednak są takie działy, w których ma ona wymiar nawet wyprawy. Takie wrażenie robią na zwiedzających zbiory etnograficzne. Ciekawe czy zastanawiali się państwo kiedyś skąd biorą się te eksponaty, które podziwiamy? Jaką one odbyły podróż? Na to pytanie odpowie Beata Tomanek i jej gość w kolejnym wykładzie w naszej radiowej "Szkole Bardzo Wieczorowej".

Wiele wybitnych osobistości swoich czasów popada w zapomnienie. Zbyt łatwo zapominamy jako społeczeństwo o tych, którzy tworzyli nasz charakter i mieli wpływ na nasze losy. Do takich osób należał niewątpliwie bohater dzisiejszego wykładu w Szkole Bardzo Wieczorowej, którego hasłem jest, żeby ocalać od zapomnienia. Już za chwilę usłyszą państwo Beatę Tomanek - autorkę wykładu i jej gościa.

W latach 1945-1956 władze polskie i radzieckie prowadziły wobec mieszkańców Górnego Śląska represyjne działania, obejmujące zbrodnie, gwałty, zabójstwa, dewastacje, rabunki oraz osa­dzenia ludności rodzimej w obozach pracy  czy internowania i deportacje części ludności autochtonicznej do ZSRR. Dziś mówimy o tym okresie, który rozpoczął się 80 lat temu (ale czy nie było to tak nazywane wcześniej) Tragedia Górnośląska.
Ten czas w rozmowie z Markiem Mierzwiakiem przypomni Sabina Waszut - pisarka, która o tym okresie napisała 2 książki: "Rozdroża" i "Ogrody na popiołach".
Ona o tej Tragedii słyszała od swoich Czytelników, ale też od dziadków, których ta tragedia bezpośrednio dotykała.

Księżyc, wierny towarzysz Ziemi, będzie głównym aktorem Szkoły Bardzo Wieczorowej. Rozmawiać będą Łukasz Szwej i ekspert – astrofizyk, którego na pewno kojarzą Państwo z anteny Radia Katowice.

W Szkole Bardzo Wieczorowej Beata Tomanek spotka się z profesorami  fizykami: Armandem Cholewką i Władkiem Borgiełem, żeby przypomnieć o tym, że żyjemy pomiędzy wymiarami. Będzie to prawdziwa podróż w głąb wymiarów, do różnych skal - od makro, poprzez mechanikę kwantową, do fento i dalej, głębiej. Takie podróże odbywamy codziennie, w każdej mikro sekundzie życia swojego i całego kosmosu. Ażeby się w tych wymiarach swobodnie poruszać nasz mózg aktywizuje wiedzę z fizyki oraz myślenie matematyką, nawet wtedy, kiedy nie jesteśmy tego świadomi. Zapraszamy na pełną dowcipu, a jednak bardzo poważną dawkę wiedzy o wymiarach i skalach.

Imię pozwala nas odróżnić od siebie. Imię nadaje tożsamość, ma również znaczenie kulturowe i społeczne. Imię to nie tylko etykieta. Może mieć znaczenie magiczne, determinować cechy osobowości i wpływać na postrzeganie jednostki. W Szkole Bardzo Wieczorowej zapraszamy na opowieść o roli imion w naszym życiu. Z językoznawczynią prof. Danutą Krzyżyk z Uniwersytetu Śląskiego rozmawia Iwona Kwaśny.

Umberto Boccioni bohater wykładu Eweliny Sobczyk Podleszańskiej był włoskim malarzem i rzeźbiarzem, jednym z twórców futuryzmu. W roku 1909 wraz Filippo Marinettim opublikował "Manifest futuryzmu".

W rzeźbie futurystycznej  Boccioni był naprawdę mistrzem. O tym też  będzie ten wykład. Ale nie tylko o twórczości tego artysty opowiadać będzie Ewelina Sobczyk Podleszańska. Przybliży ona życie artysty, które nie było wcale banalne, a wręcz przeciwnie. Nasiąknięte wieloma wspaniałymi przeżyciami, w którch swój udział miały również kobiety kochane przez Boccioniego.

Audycje przygotował Marek Mierzwiak.

Astronomia jest dziedziną nauki, której podstawą są obserwacje. W takim razie skąd wiemy, że Ziemia powstała akurat 4.5 mld lat temu? Przecież nigdy nie mogliśmy tego widzieć. A jednak wiemy. Wyjaśnia to nasz ekspert, astronom Tomasz Kisiel, rozmawia z nim Łukasz Szwej.

Wykład o braciach Brandysach wygłosi dr Anna Foltyniak-Pękala. Przypomni ich burzliwe losy – obaj początkowo wierzyli w nowy ustrój, wprowadzony przez Rosjan tuż po II wojnie światowej. Później jednak zwrócili się przeciwko niemu, stając się przeciwnikami władzy, choć niekoniecznie społeczeństwa. Byli wówczas niezwykle popularnymi pisarzami. Ich drogi potoczyły się odmiennie, a o tym wszystkim usłyszymy w wykładzie poświęconym Kazimierzowi i Marianowi Brandysom. Rozmowę przygotował Marek Mierzwiak.

Czy wiedzą Państwo, że przebywanie w zielonej przestrzeni natury może znacząco poprawić zdrowie psychiczne i fizyczne i może być przeciwwagą dla cyfrowego stylu życia? Profesor Magdalena Kraczla, psycholog zdrowia i psycholog biznesu opowiada o badaniach japońskich naukowców. Wyjaśni czym są natural killers oraz jak zmienia się podejście ludzi nauki do ekopsychologii. Nie zabraknie również zaproszeń na shinrin-yoku – japońską sztukę czerpania mocy z lasu. Zaprasza Katarzyna Głuch-Juszkiewicz.

Tolerancja - to słowo robi ogromną furorę. Wszyscy w zasadzie mówią o tym powołując się właśnie na tolerancje względem osób, rzeczy, badż zjawisk. A czy Polacy to naród przyjazny i tolerancyjny? Na to pytanie trudno dać jednoznaczną odpowiedź. Ale tradycje tolerancji w Polsce są chlubne. „Państwo bez stosów” - to określenie przylgnęło do Rzeczypospolitej szlacheckiej, która zasłynęła jako najbezpieczniejszy azyl dla wszystkich  prześladowanych za odwagę myślenia. Z czasem to się znacznie zmieniło i dziś często słyszymy, że jesteśmy najbardziej nietolerancyjnym państwem nie tylko w Europie, ale i na świecie. Może jednak tak źle nie jest. O tym jak zmieniało się nasze spojrzenie na tolerancje przez wieki wykładać będzie historyk, dr Jacek Kurek. Rozmowę przygotował Marek Mierzwiak

Pragniemy, żeby nasze życie było kolorowe, czyli pełne dobrych wrażeń. Z tego względu często życzymy sobie tylko kolorowych dni. Kolory opowiadają też nasze historie. Każdy przecież jest na swój sposób kolorową osobowością. Są kolory, które lubimy i których unikamy. Żyjemy też w kolorach – niebo jest błękitne, słońce złote, walka – czerwona, a nadzieja – zielona. A co nauka mówi o tych stereotypach? Czy kolory określają jakość życia, są drogą do naszej duszy? O tym w Szkole Bardzo Wieczorowej opowie w rozmowie z Beatą Tomanek Sebastian Korfel – psycholog i psychoterapeuta, pracownik dydaktyczny uczelni SWPS w Warszawie i Humanitas w Sosnowcu.

Kto wie czy David Hockney nie należy do najlepszych współczesnych malarzy. Na pewno jest malarzem, którego płótna osiągają zawrotne ceny powyżej 90 milionów dolarów! Nie za galerię obrazów, ale za  jeden obraz. O jego życiu, które nie było usłane różami, a także o twórczości, którą dziś wszyscy zachwycają się, mówi profesorka Anna Adamus-Matuszyńska, z którą rozmawia Marek Mierzwiak. Sam Hockney tak mówi o tym co robi: "To bardzo dobra rada wierzyć tylko w to, co artysta robi, a nie to, co mówi o swojej pracy".

Odpowiedź na to pytanie już znamy. Nie wiemy W JAKI SPOSÓB i JAK BARDZO. Czy to dobrze, że sztuczna inteligencja ma coraz większy wpływ na nasze życie? Jak możemy wykorzystać AI, by usprawnić codzienne funkcjonowanie? Jakie są najważniejsze zagrożenia? Na te pytania odpowiada dr inż. Adrian Kapczyński z Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Rozmawia Łukasz Szwej.

Karol Wieczorek, malarz, grafik, uczeń krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych na Wydziale Grafiki w Katowicach, związany ze śląskim środowiskiem artystycznym. Studiował w pracowni Tadeusza Grabowskiego i Andrzeja Pietscha, dyplom uzyskał w 1972. Brał udział w wielu wystawach zbiorowych w kraju i za granicą, miał ok. 11 wystaw indywidualnych i uczestniczył w wielu wystawach grupowych. Jego twórczość należy do najbardziej oryginalnej twórczości jeśli chodzi o malarzy i grafików współczesnych. Mówi o tym w rozmowie z Markiem Mierzwiakiem profesorka i krytyczka sztuki Irma Kozina.

Genius Loci czyli duch miejsca, niepowtarzalny, jedyny taki, pozostający w pamięci na zawsze. Każdy ulega jego czarowi. Każdy pragnie go poczuć. Zwłaszcza teraz, w czasie wakacji, kiedy zwiedzamy świat mamy okazję go poznać. Jednak na czym polega jego czar i czy duszę mogą mieć obiekty takie jak zabytki czy mury, ulice i skwery? – O tym w wykładzie Szkoły Bardzo Wieczorowej opowiadają Beata Tomanek i jej gość - prof. Irma Kozina, historyk sztuki.

Od chwili napaści Rosji na Ukrainę, czyli rozpoczęcia pełnoskalowej wojny, Polska jako państwo oraz Polacy jako społeczeństwo pomagają ukraińskim uchodźcom – przyjmując ich pod swój dach i zapewniając im wsparcie. Jednak nad tymi działaniami coraz wyraźniej ciąży historia sprzed lat. Coraz częściej pojawiają się głosy, że pomoc dla Ukraińców powinna zostać wstrzymana, dopóki nie nastąpi rozliczenie zbrodni dokonanej na Wołyniu w 1943 roku. W związku z tym zarówno państwo polskie, jak i ukraińskie w ostatnim czasie zintensyfikowały działania zmierzające do ekshumacji ofiar zbrodni wołyńskiej, tysięcy zamordowanych Polaków oraz ich godnego pochówku. Tło tamtych wydarzeń było jednak równie tragiczne, co skomplikowane. Przypomni je w rozmowie z Markiem Mierzwiakiem historyk dr Jacek Kurek.

Dlaczego w jednym krajach tabliczki zachęcają nas do chodzenia po trawie a w Polsce kosimy trawniki do gołej ziemi? Czy pięknie wyglądające orzechy są … chwastem? Jak rozpoznać działania, które szkodzą przyrodzie a jakie jej pomagają? Zapraszamy na bardzo edukacyjne spotkanie z przyrodnikiem. Wykładowcą SzBW jest dziś Maciej Siemaszko.

Lusitania była brytyjskim parowcem transatlantyckim. Szybkim, nowoczesnym, a według niektórych – niezatapialnym.
Podobno! Bo jednak została zatopiona 7 maja 1915 roku, po storpedowaniu przez niemiecki okręt podwodny. Wokół tej tragedii zaczęły narastać pytania: dlaczego Lusitania w ogóle wypłynęła w swój ostatni rejs, mimo że nawet ambasada niemiecka ostrzegała o pływających u wybrzeży Anglii niemieckich U-Bootach? Co spowodowało drugi wybuch na pokładzie? Co naprawdę przewoziła Lusitania? Dlaczego zatonęła w zaledwie 18 minut od trafienia torpedą? I wreszcie – dlaczego, mimo że minęło już ponad 100 lat od katastrofy, wciąż nie można dokładnie zbadać wraku ani odtajnić wszystkich dokumentów związanych z tą tragedią? O tym wszystkim w Szkole Bardzo Wieczorowej Marek Mierzwiak rozmawiać będzie z Urszulą Pawlik.

Pod tym określeniem kryje się zarówno "Zagłada Żydów", "ofiara całopalna", jak i zniszczenie Europy – ludobójstwo i zmordowanie około 6 milionów europejskich Żydów, dokonane w czasie II wojny światowej przez niemiecką III Rzeszę. O tym wie cały świat a jednak są ludzie i to w Polsce, którzy podważają to co stało się w Oświęcimiu, czyli w Auschwitz, gdzie zginęło milion trzysta tysięcy ludzi. Że podobno tam nie było komór gazowych a to wszystko co się na ten temat mówi, to fejk, czyli kłamstwo. Kto kłamie? O tym w wykładzie w Szkole Bardzo Wieczorowej mówi historyk dr Jacek Kurek. Rozmawia z nim Marek Mierzwiak.

Ogień to jeden z fascynujących żywiołów. Wiemy też, że jest groźny, bywa nieujarzmiony i niszczycielski. Kiedy chcemy zaznaczyć, że coś bezpowrotnie straciliśmy – mówimy ogień to strawił i poszło wszystko z dymem. Nikomu nie przyjdzie do głowy, że ogień może być skarbcem dla przeszłości, o której opowiada dymem.  Toteż w kolejnym wykładzie w Szkole Bardzo Wieczorowej Beata Tomanek i dr Andrzej Boczarowski, będą mówić o prehistorii utrwalonej w ogniu.

W Szkole Bardzo Wieczorowej historyk dr Jacek Kurek przypomni wszystko, co działo się przed sławetnym Marcem 68 roku, jak również i to, co zostało zgotowane obywatelom polskim żydowskiego pochodzenia, właśnie w Marcu 68 roku. Ta data kładzie się od lat cieniem na polskiej historii, gdyż skrupulatnie reżim komunistyczny doprowadził do zamieszek w marcu, a później, bez wahania zwalniano ludzi z pracy sugerując, że Polacy z takim rodowodem powinni z Polski wyjechać. Według różnych źródeł, w 1968 roku z Polski wyjechało od 13 do 20 tys. osób. Przez wiele lat nie można było ani o tym mówić, ani pisać. Szczęśliwie, lata cenzury już za nami.

W Szkole Bardzo Wieczorowej wykład Sabiny Waszut, która jest pisarką i po której książki warto sięgnąć, ale była też przez wiele lat przewodnikiem po chorzowskim skansenie. Opowie kiedy skansen powstał, z czyjej inicjatywy, jakie obiekty znajdują się na tych przeszło 22 hektarach, co można oglądać tam na co dzień, ale też w jakich imprezach, a jest ich mnóstwo, można uczestniczyć? To najdłużej powstający obiekt na terenie Parku Śląskiego. Obiekty, które są w skansenie ciągle są uzupełniane, czyli przy następnych odwiedzinach możemy zobaczyć tam rzeczy, których całkiem niedawno jeszcze nie było. Jest tam historia Śląska zaklęta w chałupy, kościółki, młyny i wiatraki, a także piękne ogródki i zwierzęta hodowlane.

Masz to w genach. Często używamy tego zdania, kiedy chcemy nawiązać do podobieństwa, upodobań czy też uzdolnień obecnych w naszej rodzinie. Mamy na myśli zazwyczaj rodziców, dziadków, czy pradziadków, po których dziedziczymy. Rzadko, a właściwie w ogóle nie sięgamy do głębszej przeszłości genowej. Tymczasem ciekawe jest to, co dziedziczymy po neandertalczyku, który żył ponad 40 tysięcy lat temu? Na to pytanie odpowie wykład w Szkole Bardzo Wieczorowej zatytułowany „Prehistoria w genach człowieka”. Z dr. Andrzejem Boczarowskim, naukowcem interdyscyplinarnym, grafikiem i popularyzatorem nauki, pracownikiem Uniwersytetu Śląskiego rozmawia Beata Tomanek.

Wykład tak właśnie zatytułowany wygłosi historyk dr Jacek Kurek. Bardzo często mamy swoje spojrzenie na wiele zjawisk: a to, że ludzie określonych nacji są źli w zasadzie od urodzenia, ich postepowanie determinuje właśnie kraj z którego pochodzą, a to, że my, Polacy, z dziada pradziada potrafimy zawsze zachować się szlachetnie i honorowo, a i to wreszcie, że opisywane zdarzenia w literaturze pięknej bierzemy jako fakty historyczne. Czyli wyobrażamy sobie, że nasz kraj i nasza historia są zupełnie inne, w konsekwencji z rzeczywistością nie mają nic wspólnego. I właśnie o takich jest ten wykład dr Jacka Kurka z którym rozmawia Marek Mierzwiak.

Zapraszamy do wysłuchania kolejnego wykładu w naszej radiowej Szkole Bardzo Wieczorowej. Beata Tomanek i jej gość przypomną o tym, że jest wielu znakomitych i cieszącym się międzynarodowym uznaniem polskich artystów. Niestety podobnie jak z innymi wybitnymi osobowościami naszej historii i dla nich czas jest wielkim wrogiem. Toteż warto przypominać znane nazwiska. Tak będzie również dzisiejszego wieczoru.

Bohaterem wykładu Eweliny Sobczyk Podleszańskiej jest Francesco Borromini,włoski architekt doby baroku, tworzący przede wszystkim w Rzymie.To czołowy architekt baroku dojrzałego we Włoszech, autor rzymskich kościołów i pałaców (m.in. kościoła San Carlo alle Quattro Fontane, kościoła Sant'Agnese in Agone, kościoła Sant'Ivo alla Sapienza, oratorium filipinów). Jako pierwszy na tak dużą skalę stosował w architekturze linie faliste, wklęsłe i wypukłe, odrzucając klasycyzm i masywność wczesnego baroku. Był też niezwykle ciekawym człowiekiem, a jego konkurowanie z innym architektem Giovanni Lorenzo Bernini przeszło do historii. Bohater wykładu stworzył dzieła, które zostaną w pamięci potomnych mimo, że sam miał może niezbyt ciekawe życie osobiste.

Audycje przygotował Marek Mierzwiak.

Rozbiory Polski to okres w historii Polski, który miał miejsce w latach 1772–1795, kiedy to Rzeczpospolita Obojga Narodów została podzielona przez sąsiednie mocarstwa: Rosję, Prusy i Austrię.  Polska zniknęła z mapy Europy na 123 lata, aż do odzyskania niepodległości w 1918 roku. Rozbiory były wynikiem porozumienia zaborców oraz niestabilnej sytuacji politycznej w kraju,. Sytuacja tak zewnętrzna jak i wewnętrzna spowodowały to, że oddaliśmy Polskę zaborcom bez jednego wystrzału.

O tym trudnym i haniebnym czasie wykładać będzie dr Jacek Kurek - historyk, nawiązując do współczesności - jak łatwo można stracić to co najcenniejsze - wolność.

Audycje przygotował Marek Mierzwiak.

Tamara Łempicka. Jej owiana legendą postać nieustannie intryguje, a sztuka wzbudza szczery zachwyt.Warto nieco bliżej poznać historie tej wyjątkowe kobiety... zwłaszcza, że na ekranach kin pojawił się nowy film odkrywający nieznane dotąd fakty z jej życia.

Ostatnimi czasy ludzie na całym świecie odkryli, że istnieje taki naród jak Sammowie. Przez wiele lat było na ten temat cicho i nagle pojawiają się książki, audycje, reportaże przypominające historie Sammów i ich walkę o tożsamość narodową nie przez lata, ale przez wieki. Ukazała się wspaniała książka Tiny Harnesek "Ludzie, którzy sieją w śniegu". Opowiada o Sammach więc i my w radiu Katowice przypomnimy te wszystkie nieszczęścia jakie na Sammów spadały i od państw i od Kościoła. W Szkole Bardzo wieczorowej mówić o tym będzie Urszula Pawlik, a audycje przygotował Marek Mierzwiak.

Czy tytuł filmu ma znaczenie dla widza? Co powinien nam mówić o filmie? A może tytułów filmowych nie powinniśmy w ogóle tłumaczyć na język polski? Na te i inne pytania poszukamy dziś odpowiedzi w Szkole Bardzo Wieczorowej. Opowiemy też o najlepiej i najgorzej przetłumaczonych tytułach filmowych. Iwona Kwaśny zaprosiła do tej rozmowy dr Agnieszkę Tambor z Instytutu Nauk o Kulturze Uniwersytetu Śląskiego i autorkę Polskiej Półki Filmowej w social mediach.

Bohaterem wykładu Krzysztofa Lewandowskiego będzie hrabia Friedrich Wilhelm von Reden, ojciec górnośląskiego przemysłu. Właśnie na półkach księgarskich jest książka autorstwa Krzysztofa Lewandowskiego "Reden - zdrajca z pomnika" i w dzisiejszym wykładzie autor przedstawi sylwetkę tegoż "zdrajcy", "szpiega" i opowie o jego działalności, która ze zdrada i szpiegowaniem niewiele miała wspólnego. Opowie też jak toczyło się jego życie osobiste, oraz jak potoczyły się historie trzech pomników Redena. Dziś możemy jego pomnik oglądać w centrum Chorzowa.
Audycje przygotował Marek Mierzwiak.

Erna Rosenstein jest bohaterką wykładu profesorki Anny Adamus - Matuszyńskiej. To malarka surrealistyczna i poetka. Pochodziła z rodziny żydowskiej, ale przez całe życie mówił, że jest Polką.
Wydała 7 tomików wierszy, która zaczęła głownie pisać po śmierci swojego męża, Artura Sandauera, ale najlepiej znane są jej surrealistyczne obrazy, które dziś znajdują się w wielu polskich muzeach. O życiu i twórczości tej artystki wykłada w Szkole Bardzo Wieczorowej profesorka Anna Adamus Matuszyńska. Rozmowę przeprowadził Marek Mierzwiak.