काजळ टिकली आणि कविता

देवाच्या अस्तित्वावर रोज प्रश्नचिन्ह उभी राहत असली, तरी आपण आपल्या परंपरा चालवत राहतो.. आपापल्या बुद्धिनुसार अपडेट करत राहतो.. आणि कानगोष्टी खेळताना जसं होतं ना.. पहिल्या मुलाने सांगितलेली गोष्ट शेवटच्या मुलापर्यंत पोहोचेतो होत्याची नव्हती झालेली असते, तसंच काहीसं परंपरांचं होतं..

कधी-कधी आपल्यासमोर असे प्रसंग उभे राहतात, की हेच पाहायला एवढा अट्टाहास केला का? असं आपल्याला वाटतं. जरा एक कॉमन डायलॉग सांगते, म्हणजे आपल्या लक्षात येईल, "देवा ss, हे पाहण्या आधी माझे डोळे का नाही मिटले.." माणसाला असलेलं दृष्टीचं वरदान हे एक बंधन केव्हा वाटू लागेल, त्यावर लिहिलेली ही कविता आहे..

मी रोज सकाळी ट्राफिक टाळण्यासाठी लवकरात लवकर घरातून बाहेर पडायचे आणि रस्त्याच्या डाव्या बाजूने जाणाऱ्या बजेट वाल्या दुचाकी घोड्यांच्या रांगेतून माझा सुंदर सोनेरी घोडा दामटवायचे. चारचाकी खिडक्यांतून आम्हा घोडेस्वारांवर पडणारे सिम्पथेटिक कटाक्ष मीदेखील दोन पायांनी धावत ऑफिस गाठणाऱ्या प्राण्यांवर टाकायचे आणि असं करत असताना आपणही त्या गर्दीचा भाग आहोत हे हमखास विसरून जायचे. तर याच रोजच्या रटाळ प्रसंगाला जरा वेगळ्या अँगल ने पाहण्याचा प्रयत्न मी या कवितेत केला आहे..

एका विचित्र अवस्थेतून जाणारं एक जोडपं.. प्रेम तर आहे; पण जशी स्वप्नं  पाहिली होती किंवा दाखवली गेली होती म्हणा, तसं ते काही बहरत वगैरे  नाहीये.. कुठेतरी अडलंय, खुंटलंय, एक बांध बसलाय त्यावर..  सहवासाने प्रेम  वाढतं हे ऐकून माहीत आहे पण 'अतिपरिचयात अवज्ञा' हे अनुभवाने नव्यानेच  माहीत झालंय. तर अशा एका जोडप्याची अवस्था मी या गझलेत मांडण्याचा प्रयत्न  केलाय..

आपण मर्त्य आहोत, या जाणिवेला डिप्रेशनची संगत नको म्हणून आपल्याकडे पूर्वापार पुनर्जन्माच्या गोष्टी सांगण्यात येत असाव्यात, असा काहीसा माझा अंदाज आहे. की जरी हा जन्म संपला तरी आपण वेगवेगळ्या योन्यांमधून जन्म घेत राहतो किंवा तारा बनतो किंवा आणखी काही बाही! अशाच एका रूढ समजुतीवरून ही कविता लिहिली आहे.

Dedicated to all the artists in the world! ही कविता पर्सनल असली तरी माझी आणि माझ्या सगळ्या कलाकार मित्रांची युनिव्हर्सल कहाणी आहे.या कवितेतल्या चित्रकाराच्या जागी मी स्वतः आणि माझे कितीतरी चित्रकार सोबती राहिलेले आहेत आणि या संपूर्ण विवंचनेतून गेलेले आहेत. माझं म्हणणं असं नाही की आपण आपल्या कलाकार मित्रांची किंमत करत नाही.. आपण फक्त त्यांना त्यांच्या कामाची किंमत 'देत' नाही.. 

...रोज की तरह बॉस का मेरे, देर रात को फोन जो आया सौ किलो गालिया खा कर, एक बडा सा डकार लगाया...  कोणत्यातरी एका मूव्ही मध्ये पाहिलं होतं, खरंतर ऐकलं होतं "be careful of  what you wish for, what if it comes true?" आपण काय इच्छा मनात धरतोय  किंवा कळत नकळत नियतीकडे काय मागतोय त्याबद्दल सुध्दा आपण सतर्क राहायला  हवं.. जर खरंच ती सत्यात उतरली तर?

काहींची रिलेशनशीप्स या लॉक डाऊन च्या काळात नव्याने बहरली, अगदी लॉंग डिस्टन्स म्हणतात ना त्या प्रकारातली, कधीही न भेटता, केवळ स्काइप किंवा duo वर पाहून, गप्पा मारून, एकमेकांना जाणून घेत घेत हळूच प्रेमात पडले काही जण.. आणि कुठं कधी भेटता येईल याची शाश्वती वाटेनाशी झाली तेव्हा  तिने त्याला लिहिलं.. ...कधीतरी भेटूच आपण लोक म्हणतात दुनिया गोल आहे...

येऊर च्या डोंगरापलीकडे सूर्य मावळला, की शहरातले दिवे झगमगू लागायचे.. एकाच वेळी सगळे पक्षी जणू तो लपलेला सूर्य शोधायला डोंगराकडे वळायचे आणि ते दृश्य पाहून रोज मनाला वाटायचं, की यावर एक कविता सुचली पाहिजे यार..  ...कुछ बीज मैं साथ लेकर आया हूँ कुछ तिनके पैदा कर लूँगा... ते मावळतीचे पक्षी मस्त हिरव्यागार जंगलात आयुष्य काढायचं सोडून ते तिकडून त्यांचं बियाणं इथं घेऊन येतात, या सिमेंटच्या अरण्यात शोधून काढतात काही मातीचे लहान सहान ढिगारे आणि तिथं रुजवतात त्यांची स्वप्नं.

"...लाटेपल्याड होत्या लाटा अजून लहरी मन हे थकून गेले एकेक मोजताना... आपण कोलंबस बनून समुद्राला आव्हान देण्याचा विचार केला तरी जगाच्या दृष्टीने वेडे ठरणार आहोत, आणि आपण एक चाकोरीबद्ध सुरक्षित आयुष्य जगण्याचा विचार केला, तरी अंतिमतः वेडेच ठरत असतो.. मग जगायचं तरी कसं?"

"...इक रोज़ मैंने दुनियाँ का नक्शाखोल कर, ज़रा गौर किया..देख ली सारी हदें-सरहदें  उन पर रेंगती हुई छोटी-छोटी चिंटीयाँ..."'तुम्ही कुठे राहता?', या प्रश्नाचं आपण काय उत्तर देतो? आपण कुठल्या अक्षांश रेखांशाच्या इंटरसेक्शन वर आहोत, याने आपलं माणूसपण बदलतं का? या कवितेतून समीक्षाला नक्की काय म्हणायचंय?

एका साधारण रंगरूपाच्या स्त्री ने केवळ काजळ आणि टिकलीच्या जोरावर सौदर्याच्या परिसीमा गाठाव्यात तशीच कोणतीही भाषा कवितेच्या जोरावर  जनमनाचा ठाव घेत असते. एका कवितेचा जन्म, तिच्यामागचा विचार, तिच्यातून मांडलेले प्रश्न आणि मिळालेली उत्तरं... प्रत्यक्ष कवितेपेक्षाही हे मुद्दे कधी कधी जास्त महत्त्वाचे ठरतात.. मी या कार्यक्रमातून माझ्याच काही कवितांमागच्या कहाण्या आपल्यासमोर उलगडणार आहे.  

Follow Me on : https://www.instagram.com/samikshasalunke/