Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว

น้ำทะเลอุ่นขึ้นกลางมหาสมุทรแปซิฟิกแล้วเกี่ยวอะไรกับฝนที่บ้านเรา อาหารในจาน หรือค่าไฟปลายเดือน ตอนนี้ ชวนคุยเรื่องเอลนีโญปี 2026 ที่อาจรุนแรงที่สุด แกะกลไก El Niño ว่ามหาสมุทรกับบรรยากาศทำงานร่วมกันอย่างไร นักวิทยาศาสตร์มองเห็นอะไรจากอวกาศ และคำว่า “รุนแรงที่สุด” วัดจากอะไร มีความไม่แน่นอนแค่ไหน พร้อมชวนแยกให้ออกระหว่างความแปรปรวนตามธรรมชาติกับ Climate Change ว่าเมื่อทั้งสองอย่างมาเจอกัน เราควรอ่านสัญญาณของโลกอย่างไร และทำไมเรื่องกลางมหาสมุทรจึงเป็นเรื่องใกล้ตัวกว่าที่คิด

ถ้าอนุภาคหนึ่งทะลุผ่านโลกทั้งใบได้แทบไม่สนใจอะไร เราจะสร้างเครื่องมือแบบไหนมาจับมัน คำตอบของ IceCube คือเปลี่ยนน้ำแข็งขั้วโลกใต้ปริมาตรหนึ่งลูกบาศก์กิโลเมตร ให้กลายเป็นเครื่องตรวจจับ Neutrino รอเก็บร่องรอยจากการชนกับสสารที่เกิดขึ้นน้อยเหลือเกิน แล้วใช้ร่องรอยนั้นศึกษาปรากฏการณ์รุนแรงในจักรวาล
ความเจ๋งคือ IceCube มองหาแสง Cherenkov จากอนุภาคมีประจุที่เกิดจากปฏิสัมพันธ์ของ Neutrino อีกที แสงเล็กน้อยในน้ำแข็งจึงกลายเป็นเบาะแสให้นักวิทยาศาสตร์ย้อนหาพลังงานและทิศทางของผู้มาเยือนจากอวกาศ เรียกได้ว่าอยากดูจักรวาล แต่ต้องเริ่มจากการมองลงไปใต้เท้าลึกกว่าสองกิโลเมตร
ชวนรู้จักแนวคิดเบื้องหลัง IceCube และการเปิดหน้าต่างบานใหม่ของดาราศาสตร์ผ่าน Neutrino พลังงานสูง ผลงานที่ทำให้ Francis Halzen ได้รับรางวัล Nobel สาขาฟิสิกส์ประจำปี 2026 จากบทบาทสำคัญในการสร้างหอสังเกตการณ์แห่งนี้และการค้นพบ Neutrino พลังงานสูงจากแหล่งกำเนิดทางดาราศาสตร์

จะเกิดอะไรขึ้น เมื่อแผนที่การเชื่อมต่อของสมองแมลงหวี่กลายเป็นสิ่งที่ใคร ๆ ก็ดาวน์โหลดมาทดลองเล่นได้ และอินเทอร์เน็ตก็เริ่มตั้งคำถามว่า เราจะเอาสมองเล็ก ๆ นี้ไปทำอะไรสนุก ๆ ได้บ้าง
เบื้องหลังความสนุกคือโจทย์ใหญ่ของ Neuroscience ว่าการเชื่อมต่อระหว่างเซลล์ประสาทสร้างพฤติกรรมได้อย่างไร และการมีแผนที่สมองอยู่ในคอมพิวเตอร์นั้น ใกล้เคียงกับการมีสมองที่ทำงานได้จริงแค่ไหน เพราะการรู้ว่าสายไฟต่อถึงกันตรงไหน ยังไม่ได้แปลว่าเรารู้ว่าเครื่องทั้งเครื่องทำงานอย่างไร
Starstuff ตอน “เมื่ออินเทอร์เน็ตเล่นสนุกกับสมองแมลงหวี่ สิ่งนี้สำคัญอย่างไร” ชวนสำรวจโลกของ Connectome การจำลองสมอง และพลังของ Open Science ที่เปิดให้คนภายนอกห้องทดลองเข้ามาตั้งคำถาม ตั้งแต่ความพยายามเข้าใจชีวิต ไปจนถึงเส้นแบ่งระหว่างการจำลองพฤติกรรมกับการสร้างสิ่งที่อาจเรียกได้ว่ามีชีวิต

วันที่ 11 กันยายน 2001 โลกทั้งใบกำลังจับจ้องภาพเครื่องบินพุ่งชนตึก World Trade Center และกลุ่มควันมหึมาที่ปกคลุม Manhattan แต่ห่างออกไปเหนือพื้นโลกหลายร้อยกิโลเมตร ลูกเรือบนสถานีอวกาศนานาชาติก็กำลังมองเห็นเหตุการณ์เดียวกันในอีกมุมหนึ่ง จากอวกาศ นคร นิวยอร์คแทบมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า สิ่งที่เด่นชัดที่สุดกลับเป็นแนวควันที่ลอยออกจากเมือง ราวกับบาดแผลเล็ก ๆ บนดาวเคราะห์ขนาดมหึมาย้อนกลับไปสำรวจเหตุการณ์ 11 กันยายน ผ่านสายตาของ Frank Culbertson ผู้บัญชาการ Expedition 3 และชาวอเมริกันเพียงคนเดียวที่อยู่นอกโลกในวันนั้น 

พลังงานนิวเคลียร์ในอวกาศไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่สิ่งที่กำลังเกิดขึ้นวันนี้ต่างออกไป เพราะนิวเคลียร์กำลังถูกยกระดับจากแหล่งพลังงานสำหรับ “ยานหนึ่งลำ” ไปเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำหรับการตั้งถิ่นฐานบนดวงจันทร์ และเดินทางไปยังดาวอังคาร ตอนนี้ชวนคุยว่า ทำไมพลังงานนิวเคลียร์ในอวกาศถึงกลับมาอีกครั้ง และเหตุใดสหรัฐฯ จึงเร่งผลักดันเทคโนโลยีนี้

ถ้าพูดถึงเมืองอวกาศ หลายคนอาจนึกถึงฐานปล่อยจรวดในสหรัฐฯ หรือฐานไบโคนูร์กลางทุ่งกว้างในคาซัคสถาน แต่จริง ๆ แล้วห่างจากประเทศไทยไปไม่ไกล บนเกาะไหหลำทางตอนใต้ของจีน มีเมืองชายทะเลชื่อ “เหวินชาง” ที่กำลังกลายเป็นหนึ่งในศูนย์กลางสำคัญของโครงการอวกาศจีน

ที่นี่คือที่ตั้งของฐานปล่อยยานอวกาศเหวินชาง บ้านของจรวดตระกูลลองมาร์ช 5 และลองมาร์ช 7 ซึ่งถูกใช้ในภารกิจสำคัญตั้งแต่การก่อสร้างสถานีอวกาศเทียนกง ไปจนถึงภารกิจสำรวจดวงจันทร์และดาวเคราะห์ต่าง ๆ ของจีน

สตาร์สตัฟตอนนี้จะพาไปดูเหวินชางแบบใกล้ ๆ ตั้งแต่จรวด ฐานปล่อย ไปจนถึงเมืองที่กำลังเติบโตขึ้นพร้อมกับอุตสาหกรรมอวกาศ และดูว่าทำไมสถานที่ซึ่งอยู่ห่างจากไทยเพียงไม่กี่ชั่วโมงเดินทางแห่งนี้ จึงอาจเป็น “เมืองอวกาศข้างบ้าน” ที่คนไทยควรจับตามองมากที่สุดแห่งหนึ่ง

เวลาพูดถึงชาติที่สำรวจดวงจันทร์ เรามักนึกถึงประเทศที่สร้างยานขึ้นไปทั้งลำ ไม่ว่าจะเป็นสหรัฐฯ จีน อินเดีย หรือญี่ปุ่น แต่จริง ๆ แล้ว การมีส่วนร่วมในภารกิจดวงจันทร์ไม่จำเป็นต้องเริ่มจากการสร้างยานอวกาศทั้งลำเสมอไป

Starstuff ตอนนี้เลยลองใช้เกณฑ์ง่าย ๆ ว่า ชาติไหนบ้างที่เคยมี Payload หรือ Scientific Instrument ของตัวเองร่วมเดินทางไปสำรวจดวงจันทร์ ไม่ว่าจะติดอยู่บนยานของตัวเอง หรือฝากขึ้นไปกับภารกิจของประเทศอื่น

เมื่อเปลี่ยนเกณฑ์แบบนี้ แผนที่ของชาติที่มีส่วนร่วมกับการสำรวจดวงจันทร์ก็เริ่มกว้างขึ้นทันที และทำให้เราเห็นว่า Lunar Exploration ยุคใหม่ไม่ได้เป็นเกมของประเทศที่มีจรวดหรือยานอวกาศครบทั้งระบบเท่านั้น แต่ประเทศขนาดเล็กก็สามารถเริ่มต้นจาก Detector, Telescope หรือ Scientific Payload เพียงชิ้นเดียว แล้วค่อย ๆ สร้าง Capability ของตัวเองขึ้นมาได้ แล้วถ้านับด้วยเกณฑ์นี้ ปัจจุบันมีชาติไหนบ้างในโลกที่มี Payload ไปสำรวจดวงจันทร์

จากคอมพิวเตอร์ที่ครั้งหนึ่งต้องออกแบบขึ้นใหม่แทบทุกภารกิจ วันนี้ Single Board Computer หรือ SBC กำลังทำให้นักพัฒนาดาวเทียมและยานอวกาศสามารถสร้างระบบประมวลผลที่เล็กลง ถูกลง และพัฒนาได้เร็วขึ้นอย่างมาก

แต่การเอาคอมพิวเตอร์ขึ้นอวกาศไม่ใช่แค่หยิบบอร์ดสักตัวแล้วโยนขึ้นจรวด เพราะมันต้องรับมือทั้ง Radiation, ความร้อน ความเย็น การใช้พลังงานที่จำกัด และความจริงอันโหดร้ายว่า ถ้าเครื่องค้างขึ้นมาที่วงโคจร เรากดปุ่ม Reset เองไม่ได้

Starstuff ตอนนี้ชวนคุยว่า ทำไม SBC จึงกลายเป็นหนึ่งใน Building Block สำคัญของ New Space ตั้งแต่ CubeSat ไปจนถึงยานสำรวจ และเหตุใดการมีคอมพิวเตอร์ขนาดเล็กที่เก่งพอจะประมวลผลข้อมูลบนยานเอง อาจเปลี่ยนวิธีที่เราออกแบบภารกิจอวกาศไปทั้งระบบ

นับตั้งแต่ James Webb Space Telescope เริ่มมองย้อนกลับไปยังเอกภพยุคแรก นักดาราศาสตร์ก็พบวัตถุหน้าตาประหลาดจำนวนหนึ่ง เป็น “จุดสีแดง” เล็ก ๆ กระจายอยู่ในภาพถ่าย Deep Field

พวกมันถูกเรียกว่า Little Red Dots และกลายเป็นหนึ่งในปริศนาน่าสนใจของดาราศาสตร์ยุค James Webb เพราะบางดวงดูเหมือนกาแล็กซีที่โตเร็วเกินกว่าที่แบบจำลองคาด บางดวงกลับมีสัญญาณคล้ายหลุมดำมวลยิ่งยวดกำลังกินสสารอย่างรุนแรง

แล้วจริง ๆ จุดแดงเล็ก ๆ เหล่านี้คืออะไร พวกมันกำลังบอกว่าเราเข้าใจการกำเนิดกาแล็กซีและหลุมดำในเอกภพยุคแรกผิดไป หรือแค่ James Webb กำลังทำให้เราเห็นสิ่งที่เคยซ่อนอยู่จากกล้องโทรทรรศน์รุ่นก่อน

28 สิงหาคม 2016 คือวันที่ Your Name เข้าฉายในญี่ปุ่น เรื่องราวของ Mitsuha และ Taki ที่มี “ดาวหาง Tiamat” เป็นทั้งภาพสวยที่สุด และภัยพิบัติครั้งใหญ่ที่สุดของเรื่อง เมื่อชิ้นส่วนของมันตกลงมายังโลกและทำลายเมือง Itomori แต่ถ้าเหตุการณ์แบบนั้นเกิดขึ้นจริงในวันนี้ เราจะทำอะไรได้บ้าง?

ในรอบ 10 ปีที่ผ่านมา มนุษย์ไม่ได้แค่พยายามค้นหาวัตถุใกล้โลกให้เจอก่อนมันมาถึง แต่เราทดลอง “ชนมันกลับ” ไปแล้วด้วยภารกิจ DART ของ NASA ที่พิสูจน์ในปี 2022 ว่าเราสามารถใช้ยานอวกาศเปลี่ยนวงโคจรของดาวเคราะห์น้อยได้จริง ขณะที่ระบบสำรวจท้องฟ้ารุ่นใหม่กำลังช่วยให้เราเห็นวัตถุขนาดเล็กและมืดได้เร็วขึ้นเรื่อย ๆ

เพราะ Planetary Defense ไม่ได้เริ่มตอนส่งยานขึ้นไปชนดาวเคราะห์น้อย แต่มันเริ่มตั้งแต่วินาทีที่มนุษย์รู้ว่า มีอะไรบางอย่างกำลังเดินทางมาหาเรา 10 ปีผ่านไป Your Name ยังเป็นเรื่องราวของการพยายามส่งข้อความข้ามเวลาเพื่อเตือนภัยพิบัติ ต่างกันแค่ว่าในโลกจริง เรากำลังสร้างระบบที่จะทำให้ไม่ต้องรอข้อความจากอนาคตอีกต่อไป

การส่งเครื่องมือวิทยาศาสตร์ของไทยไปกับภารกิจ Chang’e 7 ไม่ได้มีความหมายแค่ว่า “ประเทศไทยมีของไปถึงดวงจันทร์แล้ว” แต่คือการพาเราเข้าไปอยู่ในกระบวนการทำงานของภารกิจอวกาศจริง ตั้งแต่การออกแบบเครื่องมือให้รับกับข้อจำกัดด้านมวลพลังงาน อุณหภูมิ การสั่นสะเทือน ไปจนถึงการทำงานร่วมกับยานอวกาศที่ต้องเดินทางเกือบ 400,000 กิโลเมตรจากโลก

ตอนนี้เราจะพาไปดู Mission Profile ของ Chang’e 7 ตั้งแต่การเดินทางจากโลก การเข้าสู่วงโคจรรอบดวงจันทร์ ไปจนถึงสภาพแวดล้อมที่ MATCH จะต้องทำงานอยู่จริง รวมถึงเบื้องหลังทางวิศวกรรมของเครื่องมือตรวจวัดอนุภาคที่ต้องย่อห้องทดลองทั้งห้องให้เหลือเป็นกล่องเล็ก ๆ ซึ่งทุกกรัม ทุกวัตต์ และทุกชิ้นส่วน ล้วนมีราคาของความผิดพลาดที่สูงกว่าการทดลองบนโลกหลายเท่า

แต่สิ่งที่น่าสนใจที่สุดอาจไม่ใช่ตัวเครื่องมือ หรือแม้แต่ข้อมูลวิทยาศาสตร์ที่มันกำลังจะส่งกลับมา หากคือสิ่งที่เกิดขึ้น “หลังจากนี้” เพราะการทดลองหนึ่งชิ้นหมายถึงทีมวิศวกร นักวิทยาศาสตร์ นักศึกษา และสถาบันจำนวนมากได้ผ่านกระบวนการที่เมื่อก่อนเราแทบไม่มีโอกาสสัมผัส ตั้งแต่การสร้าง Flight Hardware ไปจนถึงการทำงานร่วมกับ Deep Space Mission

เมื่อ MATCH เดินทางถึงดวงจันทร์ สิ่งที่ไปถึงที่นั่นจึงไม่ใช่แค่กล่องเครื่องมือจากประเทศไทย แต่คือประสบการณ์ ความรู้ และมาตรฐานชุดใหม่ที่สามารถถูกนำกลับมาสร้างภารกิจต่อไปได้

บนโลก สนามแม่เหล็กและชั้นบรรยากาศช่วยกันป้องกันอนุภาคพลังงานสูงจากดวงอาทิตย์และอวกาศลึกเอาไว้ แต่บนดวงจันทร์แทบไม่มีเกราะกำบังแบบเดียวกัน อนุภาคเหล่านี้จึงพุ่งชนพื้นผิวโดยตรง และบางส่วนยังกระเด้งกลับออกมาเป็นอนุภาคทุติยภูมิ

MATCH หรือ Moon-Aiming Thai-Chinese Hodoscope คือเครื่องตรวจวัดอนุภาคที่พัฒนาโดยนักวิจัยไทย เพื่อเดินทางไปกับยาน Chang’e-7 และศึกษาว่าอนุภาคที่อยู่รอบดวงจันทร์มีชนิดใด มาจากทิศทางไหน และมีพลังงานเท่าไร ข้อมูลเหล่านี้จะช่วยให้เราเข้าใจทั้งสภาพแวดล้อมทางรังสี กระบวนการที่เกิดขึ้นเมื่อ Cosmic Rays ชนพื้นผิวดวงจันทร์ และความเสี่ยงต่อยานอวกาศหรือมนุษย์ในภารกิจระยะยาว

พูดง่าย ๆ คือ ก่อนที่มนุษย์จะสร้างฐานบนดวงจันทร์ เราต้องรู้ก่อนว่าบริเวณนั้นกำลังถูกอนุภาคอะไรยิงใส่อยู่บ้าง และครั้งนี้ หนึ่งในเครื่องมือที่ช่วยตอบคำถามนั้น มาจากประเทศไทย

หลังผ่านทั้งภารกิจที่ลงจอดสำเร็จ ลงแบบเอียง ๆ และบางลำไปไม่ถึงพื้นผิว ปี 2026 กำลังจะเป็นอีกปีสำคัญของ Commercial Lunar Payload Services หรือ CLPS เมื่อ NASA วางแผนส่งภารกิจเอกชนอย่างน้อย 4 ชุดไปยังดวงจันทร์ ได้แก่ Blue Moon Mark 1 ของ Blue Origin, Griffin-1 ของ Astrobotic, IM-3 ของ Intuitive Machines และ Blue Ghost Mission 2 ของ Firefly Aerospace โดยแต่ละภารกิจไม่ได้เพียงขนอุปกรณ์วิทยาศาสตร์ แต่จะเริ่มทดสอบระบบขนส่ง การสำรวจ และโครงสร้างพื้นฐานที่จำเป็นต่อการกลับไปอาศัยบนดวงจันทร์ในระยะยาว
 

เพชรอาจขึ้นชื่อว่าเป็นวัสดุที่แข็งที่สุดชนิดหนึ่งในโลก แต่คุณสมบัติที่สำคัญไม่แพ้กัน คือการเป็นหนึ่งในวัสดุที่นำความร้อนได้ดีที่สุด ตั้งแต่การพัฒนาเพชรสังเคราะห์ในช่วงสงครามเย็น เพื่อใช้กับงานอุตสาหกรรมและเทคโนโลยีทางทหาร มาจนถึงยุคที่ชิป AI กำลังเผชิญกำแพงเรื่องความร้อน เพชรกำลังกลับมาเป็นวัสดุสำคัญอีกครั้ง ทั้งในฐานะ Heat Spreader, Substrate และส่วนประกอบของ Semiconductor รุ่นใหม่
Starstuff ตอนนี้ พาไปดูว่าเหตุใดเพชรจึงระบายความร้อนได้ดีขนาดนั้น สงครามมีส่วนผลักดันอุตสาหกรรมเพชรสังเคราะห์อย่างไร และเพราะอะไรอนาคตของ AI อาจไม่ได้ขึ้นอยู่กับแค่การสร้างชิปให้เร็วขึ้น แต่รวมถึงการหาวิธีพาความร้อนออกจากชิปให้ทันด้วย

ยานอวกาศอาจเดินทางไปได้ไกลหลายพันล้านกิโลเมตร แต่สุดท้ายทุกภารกิจยังต้องกลับมาแย่งกัน “โทรศัพท์กลับบ้าน” ผ่าน Deep Space Network หรือ DSN เครือข่ายจานรับส่งสัญญาณขนาดยักษ์ของ NASA ที่กระจายอยู่ในสหรัฐฯ สเปน และออสเตรเลีย

ปัญหาคือทุกวันนี้จำนวนภารกิจและปริมาณข้อมูลเพิ่มขึ้นเร็วกว่าความสามารถของเครือข่าย จนในบางช่วงความต้องการใช้จานสูงกว่าความจุที่มีอยู่ราว 40% การจัดตารางจึงคล้ายสนามบินที่มีเครื่องบินรอลงเต็มฟ้า แต่มีรันเวย์ให้ใช้เพียงไม่กี่เส้น

สถานการณ์ยิ่งหนักขึ้นเมื่อ DSS-14 จานขนาด 70 เมตรที่ Goldstone ซึ่งเป็นหนึ่งในจานที่ทรงพลังที่สุดของเครือข่าย เกิดหมุนเกินขีดจำกัดระหว่างติดตามภารกิจ Juno เมื่อเดือนกันยายน 2025 จนสายสัญญาณและระบบภายในเสียหาย รวมถึงเกิดน้ำท่วมบริเวณฐานจาน NASA ระบุว่าจานนี้จะต้องหยุดใช้งานเพื่อซ่อมและปรับปรุงยาวไปจนถึงเดือนตุลาคม 2028

Deep Space Network จึงกำลังกลายเป็นคอขวดที่มองไม่เห็นของการสำรวจระบบสุริยะ เพราะต่อให้เราสร้างยานได้มากขึ้น ปล่อยได้บ่อยขึ้น และติดกล้องที่เก็บข้อมูลได้ละเอียดขึ้นเพียงใด ทุกอย่างก็แทบไม่มีความหมาย หากไม่มีเวลาบนจานมากพอจะส่งคำสั่งขึ้นไป และรับข้อมูลเหล่านั้นกลับมายังโลก

เวลาเห็นโรเวอร์ของ NASA หลายคนอาจคิดว่า 6 ล้อคือสูตรมาตรฐานของรถสำรวจดาวเคราะห์ แต่จริง ๆ แล้วจำนวนล้อไม่ใช่กฎตายตัว มันคือผลลัพธ์ของการออกแบบให้เหมาะกับพื้นผิว ภารกิจ น้ำหนัก และระดับความเสี่ยงที่ยอมรับได้

Starstuff พาไปรู้จักระบบ Rocker-Bogie กลไกช่วงล่างที่ทำให้โรเวอร์ 6 ล้อสามารถปีนผ่านหิน หลุม และพื้นขรุขระได้โดยไม่ต้องใช้สปริงแบบรถยนต์ทั่วไป พร้อมดูว่าเหตุใดโรเวอร์รุ่นใหม่บางแบบจึงเริ่มกลับมาใช้เพียง 4 ล้อ แต่ชดเชยด้วยล้อที่หมุน บังคับทิศ และปรับตัวได้ฉลาดขึ้น เพราะสุดท้ายแล้ว โรเวอร์ไม่ได้ดีเพราะมีล้อเยอะกว่า แต่ดีเพราะมันใช้ทุกล้อที่มีได้คุ้มแค่ไหน

ชวนมองเรื่องนี้ผ่านอีกชั้นหนึ่งของความหมาย ตัวละคร Grace ที่ไม่ได้เป็นเพียงนักวิทยาศาสตร์ แต่เป็นภาพแทนของการได้รับโอกาสครั้งที่สอง แต่ชวนตั้งคำถามว่า ทำไมเรื่องเล่าวิทยาศาสตร์ที่เต็มไปด้วยสมการ เชื้อรา แสงดาว และภารกิจกู้โลก ถึงกลับพูดเรื่องจิตวิญญาณของมนุษย์ได้ลึกขนาดนี้ 

ภาพประกอบจาก Amazon MGM Studios

ทำไมเรื่องราวของนักวิทยาศาสตร์คนหนึ่งที่ตื่นขึ้นมากลางยานอวกาศ ถึงพาเราไปไกลกว่าวิทยาศาสตร์ และแตะคำถามเรื่องศรัทธา ศิลปะ ความหมายของการมีชีวิตอยู่ และการเป็นมนุษย์ได้ขนาดนั้น ใน Starstuff ตอนนี้ เราชวนคุยกันถึง Project Hail Mary ผ่านมุมมองของปรัชญาและศิลปะ ไปจนถึงภาพ เสียง สี และจังหวะการเล่าเรื่องที่ทำให้อวกาศไม่ได้เป็นแค่ฉากหลังของการเอาตัวรอด แต่เป็นพื้นที่ที่มนุษย์ต้องเผชิญหน้ากับความโดดเดี่ยว ความหวัง และคำถามว่า สุดท้ายแล้วเราเลือกทำสิ่งที่ถูกต้องเพราะเหตุผล เพราะศรัทธา หรือเพราะเราเป็นสิ่งมีชีวิตที่ยังอยากให้จักรวาลนี้มีใครอีกคนรอดไปด้วยกัน
ภาพประกอบจาก Amazon MGM Studios

ภารกิจ Juno ถูกส่งไปเพื่อสำรวจดาวพฤหัสบดีโดยตรง ตั้งแต่โครงสร้างภายใน สนามแม่เหล็ก ชั้นบรรยากาศ ไปจนถึงแสงออโรรา แต่หลังจากยานทำภารกิจหลักสำเร็จและยังมีสภาพดี NASA จึงต่ออายุภารกิจให้ Juno กลายเป็นนักสำรวจทั้ง “ระบบดาวพฤหัสบดี” มากขึ้น ไม่ใช่แค่ตัวดาวเคราะห์ยักษ์เพียงอย่างเดียว ในช่วง Extended Mission นี้ วงโคจรของ Juno ถูกปรับให้มีโอกาสบินผ่านดวงจันทร์สำคัญอย่าง Ganymede, Europa และ Io ในระยะใกล้ ทำให้ยานได้เก็บข้อมูลของโลกน้ำแข็งและโลกภูเขาไฟเหล่านี้ไปพร้อมกับการศึกษาสภาพแวดล้อมรุนแรงรอบดาวพฤหัสบดี

ความสนุกคือ Juno ไม่ได้ถูกออกแบบมาเป็นยานสำรวจดวงจันทร์โดยตรง แต่นักวิทยาศาสตร์เอาเครื่องมือที่มีอยู่เดิม ทั้งกล้อง JunoCam เครื่องวัดสนามแม่เหล็ก พลาสมา รังสี และอินฟราเรด มาใช้สังเกตพื้นผิว น้ำแข็ง ภูเขาไฟ และปฏิสัมพันธ์ระหว่างดวงจันทร์กับสนามแม่เหล็กของดาวพฤหัสบดี

ในอวกาศ การ “สร้าง” อะไรสักอย่างไม่ง่ายเหมือนบนโลก เพราะทุกน็อต ทุกแผ่น ทุกโครงสร้าง ต้องถูกพับ อัด ยัดเข้าไปในจรวด แล้วค่อยกางออกในที่ที่ไม่มีใครเอาประแจขึ้นไปช่วยขันได้ง่าย ๆ แต่ถ้าโครงสร้างในอวกาศ “ประกอบตัวเอง” ได้ล่ะ
ตอนนี้ชวนคุยเรื่อง Self-Assembling Structures หรือโครงสร้างที่สามารถจัดเรียงและประกอบตัวเองในอวกาศ หนึ่งในแนวคิดที่น่าสนใจคือ TESSERAE จาก MIT Media Lab ที่ทดลองให้ชิ้นส่วนรูปทรงเรขาคณิตลอยเข้าหากัน และประกอบเป็นโครงสร้างขนาดใหญ่ได้เอง คล้ายการต่อ LEGO ที่ไม่ต้องมีมือคน แต่ใช้ฟิสิกส์ แม่เหล็ก รูปทรง และการออกแบบเป็นคนทำงานแทน

เมื่ออวกาศไม่ได้เป็นแค่เรื่องของมหาอำนาจอีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานทางเศรษฐกิจชุดใหม่ของโลก ตั้งแต่ดาวเทียมสื่อสาร การสำรวจโลกจากอวกาศ ระบบนำทาง ไปจนถึงบริการข้อมูลที่เชื่อมโยงกับชีวิตประจำวันของเรา เพื่อตอบคำถามว่า “เราจะใช้อวกาศเพื่อสร้างอนาคตทางเศรษฐกิจของประเทศได้อย่างไร”

จังหวะที่บริษัทอวกาศเอกชนที่ทรงอิทธิพลที่สุดในโลก กำลังเปิดสมการใหม่ระหว่างจรวด ดาวเทียม อินเทอร์เน็ต AI อำนาจรัฐ นักลงทุนกำลังซื้ออะไรอยู่กันแน่ ระหว่างบริษัทจรวด บริษัทอินเทอร์เน็ตผ่านดาวเทียม โครงสร้างพื้นฐานทางทหาร หรือวิสัยทัศน์ระยะยาวของ Elon Musk

หลายปีก่อน เราเคยตั้งคำถามว่า ถ้าสักวันหนึ่งอารยธรรมมนุษย์หายไป ข้อมูลอะไรจะเหลือรอดอยู่ได้นานที่สุด คำตอบหนึ่งอาจไม่ใช่ Harddisk ไม่ใช่ Cloud Server และไม่ใช่แผ่นทองคำแบบ Voyager แต่อาจเป็น “DNA”

ย้อนมองภารกิจ MESSE การทดลองของสเปซทีเอชที่นำข้อมูลไปบันทึกลงในดีเอ็นเอ ก่อนส่งมันขึ้นไปสัมผัสสภาพแวดล้อมของอวกาศกับยาน New Shepard ของ Blue Origin หลังจากนั้นเกิดอะไรขึ้นต่อ ทำไมเราถึงได้หยิบยกเรื่องนี้กลับมาพูดอีกครั้ง 

เพราะท้ายที่สุดแล้ว สิ่งมีชีวิตทุกชนิดบนโลก ก็เป็นเพียงข้อมูลชุดหนึ่งที่ธรรมชาติเลือกจะเก็บรักษาไว้ในโมเลกุลเล็ก ๆ ที่ชื่อว่า DNA มานานกว่า 3,500 ล้านปี บางทีอนาคตของ Data Storage อาจอยู่ในสิ่งเดียวกับที่เก็บ “ตัวเรา” เอาไว้ตั้งแต่แรก

Martian Moons eXploration (MMX) ภารกิจที่จะนำตัวอย่างจากดวงจันทร์โฟบอสกลับมายังโลกของญี่ปุ่น ภารกิจที่จะทำให้การแข่งขันด้านอวกาศในทศวรรษนี้เข้มข้นขึ้น เมื่อชาติมหาอำนาจอวกาศต่างพากันแข่งขันกันในภารกิจเก็บตัวอย่างจากดาวอังคารกลับโลก ทั้งสหรัฐอเมริกา ยุโรป และจีนต่างสนใจในยุทธศาสตร์การแข่งขันในครั้งนี้ ซึ่งญี่ปุ่นที่เป็นม้ามืดนอกสายตากำลังจะกลายเป็นชาติแรกของโลกที่นำตัวอย่างจากระบบของดาวอังคารกลับมายังโลกพร้อมแซงหน้าทุกภารกิจของชาติมหาอำนาจ

Starstuff ในตอนนี้จะพาไปทำความรู้จักกับภารกิจ MMX ภารกิจเรือธงของญี่ปุ่นที่จะนำตัวอย่างจากดวงจันทร์โฟบอสกลับมายังโลก บนหน้าฉากสมรภูมิใหญ่การแข่งขันอวกาศที่ไทยจะต้องวางหมากอย่างไรในสมรภูมิการแข่งขันอวกาศที่ชาติมหาอำนาจอวกาศในเอเชียกำลังแข่งขันในการนำตัวอย่างกลับมายังโลก

เจาะลึก TIGERS-X การทดลองผสมยาในอวกาศของคนไทย ที่ไม่ได้ขึ้นไปแค่ “เขย่าของเหลวในอวกาศ” แต่กำลังใช้สภาวะไร้น้ำหนักบนสถานีอวกาศนานาชาติ เพื่อทำความเข้าใจฟิสิกส์ของ Emulsion ในระบบยาและสารอาหารทางการแพทย์

เมื่อแรงโน้มถ่วงบนโลกคอยดึงให้ของเหลวแยกชั้น ตกตะกอน หรือเปลี่ยนพฤติกรรมบางอย่าง การทดลองในอวกาศจึงกลายเป็นเหมือนการปิดเสียงรบกวนของธรรมชาติ แล้วมองเข้าไปที่พฤติกรรมพื้นฐานของของไหลอย่างจริงจัง

ใน Episode นี้ เราจะคุยกันว่า TIGERS-X คืออะไร ทำไมการผสมยาและสารอาหารจึงเป็นเรื่องใหญ่กว่าที่คิด อวกาศช่วยให้เราเข้าใจการแพทย์บนโลกได้อย่างไร และทำไมการทดลองขนาดเล็กของคนไทยชิ้นนี้ อาจเป็นก้าวสำคัญของ Space Medicine และ Clinical Nutrition ในอนาคต

ย้อนมองประวัติศาสตร์ของการควบคุมทิศทางของยานในอวกาศ ตั้งแต่ยุคแรกของการสำรวจอวกาศ วิศวกรเลือกใช้วิธีที่เรียบง่ายที่สุดอย่าง Spin Stabilization ให้ยานหมุนรอบตัวเองเหมือนลูกข่าง เพื่อสร้างเสถียรภาพโดยไม่ต้องใช้ระบบควบคุมที่ซับซ้อน แต่พอภารกิจเริ่มต้อง “ชี้เป้า” แม่นขึ้น ไม่ว่าจะเป็นเสาอากาศ กล้อง หรือแผงโซลาร์ ยานแบบ Three-Axis Stabilized ที่ไม่หมุนก็เริ่มเข้ามาแทน 

Starstuff ตอนนี้จะพาไล่ตั้งแต่ยุคที่ใช้การหมุนเพื่อเอาตัวรอดในอวกาศ ไปจนถึงยานรุ่นใหม่ที่ทำภารกิจระดับละเอียดสูง เพราะสุดท้ายแล้ว การจะหมุนหรือไม่หมุน ไม่ใช่แค่เรื่องเทคนิค แต่มันคือการเลือกว่าจะ “แลกอะไร” เพื่อให้ภารกิจนั้นเกิดขึ้นได้จริง 

เราไปดวงจันทร์รอบนี้ได้อะไร มองดูเส้นทางการเดินทางกลับโลกของลูกเรือ Artemis II เมื่อยาน Orion ลงจอดนอกชายฝั่งแคลิฟอร์เนีย สิ่งที่มนุษยชาติได้ไม่ใช่แค่ภารกิจท่องอวกาศที่พาคนไปบินอ้อมหลังดวงจันทร์ แต่คือมุมมองใหม่ ที่มีต่อการสำรวจ และวิทยาศาสตร์จากดวงจันทร์ “Ex Luna, Scientia”

Artemis II เริ่มต้นการเดินทางสู่ดวงจันทร์หลังทำ Trans-Lunar Injection เดินทางบนเส้นทางที่ไม่เคยมีมนุษย์คนใดเดินกว่า 53 ปี ระหว่างทางพวกเขาเจอเรื่องราวอะไรบ้าง และกว่าจะถึงดวงจันทร์เกิดเหตุการณ์อะไรสำคัญ ติดตามภารกิจ Artmis II และลูกเรือทั้งสี่ต่อ ก่อนในตอนหน้า เราจะพาไปดูวิทยาศาสตร์ที่ได้บนมาเส้นทางกลับบ้านของพวกเขา

เกิดขึ้นแล้วกับการปล่อยภารกิจ Artemis II เริ่มต้นการเดินทางกลับสู่ดวงจันทร์ของมนุษยชาติในรอบกว่า 53 ปี ในตอนนี้พาไปย้อนดูลำดับเหตุการณ์สิ่งที่เกิดขึ้น ตั้งแต่ฐานปล่อยจนถึงวงโคจร ก่อนเริ่มต้นการเดินทางสู่ดวงจันทร์

จากยุค Apollo Program ที่อวกาศยังเป็นสนามทดลองของรัฐ โจทย์ยังไม่ชัดนอกจาก “ไปให้ถึงดวงจันทร์” สู่ยุคที่เด็กประถมก็สามารถทำงานอวกาศได้ เมื่ออวกาศถูก Democratize จากโครงสร้างที่เคยผูกขาดโดยรัฐ กลายเป็น Ecosystem ที่ใครก็เข้ามาใช้ได้ งานวิจัยไม่ได้ถูกจำกัดด้วยว่าคุณเป็นประเทศมหาอำนาจหรือไม่ แต่ขึ้นอยู่กับว่าคุณมีโจทย์ที่ดีพอหรือเปล่า 

Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว พาไล่เรียงเส้นทางจาก Apollo มาถึงยุค Commercial นี้ เปลี่ยนวิธีที่มนุษย์ทำวิทยาศาสตร์ในอวกาศไปอย่างไรบ้าง

อุตสาหกรรม Semiconductor ที่เรานึกถึง อาจเป็นภาพของโรงงานชิปขนาดมหึมาในไต้หวัน หรือบริษัทออกแบบชิปในอเมริกา แต่ถ้าลองถอยมาดู “ต้นน้ำ” จริง ๆ ของระบบนี้ จะพบว่ามันถูกยึดโยงอยู่กับสิ่งที่ดูธรรมดาอย่างไม่น่าเชื่อ ตั้งแต่ผงชูรส ไปจนถึงสุขภัณฑ์ในห้องน้ำ

บริษัทญี่ปุ่นจำนวนมากที่ไม่ได้ถูกพูดถึงในกระแสหลัก กลับเป็นคนที่ถือ “วัสดุ เคมี และชิ้นส่วนเฉพาะทาง” ที่ทั้งโลกขาดไม่ได้ ไม่ว่าจะเป็นสารเคมีความบริสุทธิ์สูง กระบวนการผลิตเซรามิกขั้นสูง หรืออุปกรณ์ที่ต้องแม่นยำระดับอะตอม คำถามคือ ทำไมบริษัทที่ดูเหมือนไม่เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยีขั้นสูง ถึงกลายมาเป็นกระดูกสันหลังของอุตสาหกรรมที่ซับซ้อนที่สุดในโลกได้

Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว ตอนนี้จะพาไปไล่แกะตั้งแต่ Supply Chain ระดับลึก ไปจนถึง “ปรัชญาการผลิต” แบบญี่ปุ่น ที่ไม่ได้แค่สร้างสินค้า แต่อยู่เบื้องหลังโลกที่เต็มไปด้วยการแข่งขันด้านพลังการประมวลผลในปัจจุบัน

ผลการสืบสวนออกแล้ว NASA จัดให้โครงการ Boeing CST-100 Starliner เข้าข่าย “Type-A Mishap” ซึ่งเป็นระดับของความผิดพลาดที่ในระบบการจัดการความเสี่ยงของ NASA ถือว่า “ร้ายแรงที่สุด” ทั้งในเชิงความปลอดภัย มูลค่าความเสียหาย และผลกระทบต่อภารกิจในภาพรวม

คำถามที่น่าสนใจคือ เกิดอะไรขึ้นกันแน่ในระดับวิศวกรรมและการตัดสินใจเชิงนโยบาย ถึงทำให้ยานที่ถูกออกแบบมาเพื่อพามนุษย์ขึ้นสู่อวกาศ กลับถูกจัดอยู่ในหมวดนี้ แล้ว Type-A จริง ๆ มันสะท้อนอะไรเกี่ยวกับวัฒนธรรมองค์กร การทดสอบ และการยอมรับความเสี่ยงของทั้ง NASA และ Boeing

Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว ตอนนี้ชวนตั้งคำถามถึงทิศทางของ Starliner ไปจนถึงคำถามใหญ่ที่วงการอวกาศต้องเผชิญ ว่าเรากำลังเร่งการพัฒนาจนหลงลืมบางอย่างไปหรือเปล่า

ถ้ามองจากอวกาศ โลกดูเหมือนดาวเคราะห์สีฟ้า แต่ถ้ามองใกล้ขึ้นมาอีกหน่อย สิ่งที่ปกคลุมพื้นผิวจำนวนมหาศาลกลับคือพืชพรรณสีเขียว คำถามคือ ทำไมพืชถึงเลือกสะท้อนแสงสีเขียวออกมา ทั้งที่แสงจากดวงอาทิตย์มีพลังงานมากมายหลายช่วงคลื่น ตั้งแต่สีแดงไปจนถึงสีน้ำเงิน Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว ตอนนี้จะพาไปสำรวจตั้งแต่ระดับฟิสิกส์ของแสง โครงสร้างของโมเลกุลคลอโรฟิลล์ ไปจนถึงวิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิตยุคแรก ว่าการที่ต้นไม้บนโลกกลายเป็นสีเขียวนั้น แท้จริงแล้วเป็นผลลัพธ์ของ “ข้อจำกัดทางพลังงาน” และ “ประวัติศาสตร์ของชีวิต” ที่ซับซ้อนกว่าที่เราคิด และมันอาจทำให้เราตั้งคำถามใหม่ด้วยว่า ถ้ามีสิ่งมีชีวิตบนดาวเคราะห์ดวงอื่น พืชของพวกเขาจะยังเป็นสีเขียวเหมือนโลกของเราหรือไม่

น้ำบนโลกอาจไม่ได้มาจากอุกกาบาตอย่างที่เราเคยเชื่อกันมานาน งานวิจัยใหม่เริ่มตั้งคำถามว่าแท้จริงแล้วน้ำอาจเกิดขึ้นพร้อมกับโลกตั้งแต่ช่วงแรกของการก่อตัวของดาวเคราะห์เอง หรือถูกนำมาจากวัตถุในระบบสุริยะชั้นในที่มีองค์ประกอบคล้ายโลกมากกว่าที่คิด Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาวในตอนนนี้ ชวนย้อนดูตั้งแต่ทฤษฎีดั้งเดิมเรื่อง “น้ำจากอวกาศ” ไปจนถึงหลักฐานใหม่จากธรณีเคมีและดาราศาสตร์ดาวเคราะห์ ที่กำลังทำให้คำถามพื้นฐานที่สุดข้อหนึ่งของโลก "น้ำมาจากไหน?" กลับมาเปิดให้ถกเถียงกันอีกครั้งระบบสุริยะ

ดาวเทียมจำเป็นต้องทำจากโลหะเสมอไปจริงหรือ? ในตอนนี้ชวนมองแนวคิด “ดาวเทียมไม้” ที่ดูเหมือนย้อนยุค แต่จริง ๆ แล้วอาจเป็นก้าวใหม่ของอุตสาหกรรมอวกาศ ตั้งแต่เหตุผลทางวิศวกรรมที่ทำให้ไม้กลายเป็นวัสดุที่น่าสนใจในวงโคจร ไปจนถึงคำถามใหญ่ว่าเราจะสร้างเทคโนโลยีอวกาศที่ยั่งยืนกว่านี้ได้อย่างไร เมื่อเศษซากอวกาศเพิ่มขึ้นทุกปี ดาวเทียมที่เผาไหม้กลับสู่โลกได้สะอาดกว่าเดิมอาจไม่ใช่แค่ไอเดียแปลกใหม่ แต่เป็นหนึ่งในทางออกของอนาคตอวกาศที่เราอาจต้องเริ่มคิดตั้งแต่วันนี้

การเดินทางไปทำข่าวปล่อยจรวดที่สหรัฐอเมริกาแทบทุกครั้ง ไม่ใช่เรื่องน่าแปลกใจถ้าจะเจอการเลื่อนปล่อย ในตอนนี้ เติ้ล ณัฐนนท์ มาแชร์ประสบการณ์การเตรียมตัว มีวิธีคิดและวางแผนอย่างไรให้เจ็บน้อยที่สุด อะไรคือเทคนิคการเดินทางฉบับนักข่าวสายอวกาศที่ต้องเจอกับความไม่แน่นอนตลอดเวลา และย้อนรอยประสบการณ์ทริปสุดระทึกกับการปล่อย ยาน Europa Clipper หลังพายุเฮอริเคนพัดถล่มฐานปล่อย
 

ถ้าเราจะกลับไปดวงจันทร์อีกครั้ง คำถามอาจไม่ใช่แค่ว่า “จะไปยังไง” แต่คือ “จะอยู่ตรงไหน”

ถ้ำบนดวงจันทร์ โดยเฉพาะพวก Lava Tube ที่เกิดจากลาวาไหลเมื่อหลายพันล้านปีก่อน อาจเป็นคำตอบที่ทั้งในเชิงวิทยาศาสตร์และปรัชญาในเวลาเดียวกัน มันอาจกันรังสีคอสมิก กันอุกกาบาตขนาดเล็ก และรักษาอุณหภูมิให้เสถียรกว่าพื้นผิวที่แกว่งตั้งแต่ร้อนจัดถึงหนาวจัดแบบสุดขั้ว
แต่คำถามคือ เรารู้จริงแค่ไหนว่าข้างในนั้นมีอะไร โครงสร้างมันมั่นคงหรือเปล่า มีอะไรที่เรายังไม่รู้ซ่อนอยู่ไหม หรืออาจเป็นมรดกทางธรณีวิทยาที่เก็บบันทึกประวัติศาสตร์ของระบบสุริยิยะ 

ตอนนี้ชวนไปสำรวจ “พื้นที่ว่าง” ที่เราแทบไม่เคยเห็นบนดวงจันทร์ และตั้งคำถามว่า บ้านหลังแรกของมนุษย์นอกโลก อาจไม่ได้อยู่บนผิว แต่ซ่อนอยู่ใต้พื้นผิวสีเทานั้นก็ได้
 

ดาวเทียมสำรวจโลกไม่ได้มีไว้ถ่ายภาพโลกจากมุมสูงเท่านั้น แต่กำลังกลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของการเกษตรยุคใหม่ ตั้งแต่ Multispectral ที่บอกสุขภาพพืชผ่านค่า NDVI, Hyperspectral ที่แยกชนิดพืช โรค หรือความเครียดของพืชได้ละเอียดเชิงเคมี ไปจนถึง SAR การศึกษาทางกายภาพที่มองทะลุเมฆ เห็นความชื้นในดินและโครงสร้างพื้นที่ได้แม้ฝนตกหรือกลางคืน แต่คำถามจริงอาจไม่ใช่แค่ “เทคโนโลยีทำอะไรได้บ้าง” แต่อยู่ที่ “นโยบายจะจัดการข้อมูลเหล่านี้อย่างไร” ใครเข้าถึง ใครได้ประโยชน์ และเราจะเปลี่ยนข้อมูลจากอวกาศให้กลายเป็นนโยบายบนผืนดินได้จริงแค่ไหน

เคยสงสัยไหมว่าทำไมโลกถึงไม่ได้ก้าวข้ามปีใหม่พร้อมกัน แล้วทำไมช่วงเวลาเปลี่ยนปีของโลกมันยืดไปได้ถึงประมาณ 26 ชั่วโมง ทั้งที่หนึ่งวันก็มีแค่ 24 ชั่วโมง Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว พาแกะปม Time Zone ที่ไม่ใช่แค่คำอธิบายเชิงภูมิศาสตร์ แต่เชื่อมโยงไปถึงการเมือง อำนาจ และการตกลงร่วมกันของมนุษย์ว่า “เวลา” คืออะไร ใครเป็นคนกำหนด และทำไมเส้นแบ่งวันถึงไม่ตรง ไม่สวย และไม่แฟร์เท่าที่คิด

เมื่อประเทศไทยมีการสร้างยานอวกาศและดาวเทียมมากขึ้น ความเป็นไปได้ที่เพิ่มมามากขึ้นคือ การเกิดการนำส่งผิดพลาดหรือ Launch Vehicle Faiure ที่ล่าสุดเกิดขึ้นกับเที่ยวบินของ THEOS-2A มาวิเคราะห์กันว่าไทยเราจะรับมืออย่างไร และทำไมการกระจายความเสี่ยงในงานอวกาศถึงเป็นเรื่องปกติ และประเทศมหาอำนาจด้านอวกาศเขามีวิธีกระจายความเสี่ยงอย่างไร

ในอวกาศไม่มีอากาศ แต่เต็มไปด้วยแหล่งความร้อนอย่างดวงอาทิตย์และความร้อนจากการทำงานของคอมพิวเตอร์บนยาน แล้วยานอวกาศถูกออกแบบอย่างไรให้ระบายความร้อนได้ รู้จักกับการระบายความร้อนแบบ Active และ Passive และวิศวกรรมเบื้องหลังที่ทำให้ยานอวกาศทำงานได้

หลังจากปี 2026 เป็นต้นไป โลกกำลังเข้าสู่ยุคของสถานีอวกาศเอกชนอย่างเป็นทางการ เมื่อ 4 บริษัท ประกาศสร้างสถานีอวกาศบนวงโคจรต่ำของโลก พาส่องอนาคตของการทดลอง งานวิจัย และการท่องเที่ยวในอวกาศผ่านโครงการอวกาศเอกชนที่ตั้งเป้าให้มนุษย์วางรากฐานการดำรงชีวิตระยะยาวในอวกาศ

ปี 2026 นี้นับว่าเป็นอีกปีที่วงการอวกาศทั่วทั้งโลกมีความคึกคักและเต็มไปด้วยเรื่องราวที่น่าสนใจ ไม่ว่าจะเป็นการเดินทางกลับไปดวงจันทร์ในรอบ 50 ปีของมนุษย์ หรือการสำรวจอวกาศที่ภาคเอกชนกำลังเข้ามามีบทบาทมากขึ้นกว่าเมื่อก่อน ในตอนนี้จะพาทุกคนไปสำรวจว่าในปี  2026 มีเรื่องราวอะไรที่น่าจะตามองบ้างในวงการอวกาศ

ปี 2025 เป็นอีกปีที่มีมนุษย์ประจำการอยู่บนปี 2025 เป็นอีกปีที่มีมนุษย์ประจำการอยู่บนสถานีอวกาศที่โคจรรอบโลก และไม่ได้มีเพียงสถานีอวกาศนานาชาติเพียงแห่งเดียว แต่ยังมีสถานีอวกาศเทียนกงของจีนที่มีมนุษย์ประจำการอยู่บนนั้นอย่างต่อเนื่อง รายการ Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาวตอนนี้ พาย้อนสรุปกิจกรรมบนสถานีอวกาศนานาชาติว่า ภายในหนึ่งปีที่ผ่านมามนุษย์เรามีกิจกรรมอะไรเกิดขึ้นเหนือหัวของพวกเรากันไปบ้าง ที่โคจรรอบโลก และไม่ได้มีเพียงสถานีอวกาศนานาชาติเพียงแห่งเดียว แต่ยังมีสถานีอวกาศเทียนกงของจีนที่มีมนุษย์ประจำการอยู่บนนั้นอย่างต่อเนื่อง รายการ Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาวตอนนี้ พาย้อนสรุปกิจกรรมบนสถานีอวกาศนานาชาติว่า ภายในหนึ่งปีที่ผ่านมามนุษย์เรามีกิจกรรมอะไรเกิดขึ้นเหนือหัวของพวกเรากันไปบ้าง

Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว ชวนย้อนมองวงการอวกาศตลอดช่วงปี 2025 ที่ผ่านมาว่า ในแวดวงด้านอวกาศมีเกิดอะไรขึ้นบ้าง เพราะปี 2025 นี้ นับเป็นปีที่วงการอวกาศมีเรื่องราวมากมายที่น่าจับตามองมากมายทั้งในประเทศไทยและนานาชาติ รวมถึงทิศทางวงการอวกาศในปีนี้เป็นอย่างไร

ญี่ปุ่น กำลังเติบโตขึ้นจากผู้แพ้สงครามสู่มหาอำนาจใหม่ในสมรภูมิด้านอวกาศ ที่ไม่ใช่แค่ความสามารถในการส่งดาวเทียม แต่ยังส่งยานอวกาศและนักบินอวกาศขึ้นสู่อวกาศอีกด้วย ทั้งยังเป็นส่วนหนึ่งในโครงการสถานีอวกาศนานาชาติ และโครงการความร่วมมือระหว่างประเทศมากมาย ร่วมหาคำตอบของการขึ้นสู่การเป็นมหาอำนาจด้านอวกาศของประเทศญี่ปุ่นได้ในรายการ Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว

เมื่อขยะพลาสติกภายในอวกาศกำลังเพิ่มขึ้น จำเป็นต้องหาวิธีการกำจัด ซึ่งการทดลองใหม่จาก MIT Media Lab ที่ ดร.พัทน์ ภัทรนุธาพร (พีพี) ได้มีส่วนร่วมด้วย กำลังจะเปลี่ยนแปลงกระบวนการกำจัดขยะพลาสติกในอวกาศ เมื่อแบคทีเรียสามารถที่จะเปลี่ยนขยะพลาสติกให้กลายเป็นพลาสติกที่มีมูลค่าสูงได้ ติดตามเรื่องราวการทดลองของ ดร.พีพี บนสถานีอวกาศนานาชาติได้ใน Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว

ศูนย์ข้อมูล (Data Center) กลายเป็นหนึ่งในอุตสาหกรรมที่โลกมีความต้องการมากที่สุดอันดับต้น ๆ ในเวลานี้ ทำให้เกิดความคิดและจินตนาการใหม่ ๆ มากมายเกี่ยวกับการตั้งศูนย์ข้อมูลในพื้นที่แปลก ๆ ไม่ว่าจะเป็นใต้ทะเล กลางทะเลทรายหรือแม้แต่ในอวกาศ 

Starstuff ตอนนี้ชวนไปสำรวจอีกหนึ่งอนาคตที่น่าจับตามองกับแนวคิดการสร้างศูนย์ข้อมูลในอวกาศ ที่จะยกศูนย์ข้อมูลบนโลกไปอยู่บนวงโคจรของโลก แนวคิดนี้เป็นไปได้จริงแค่ไหน เพราะปราการสุดท้ายของมนุษยชาติที่จะไปเยือนแห่งนี้แฝงไปด้วยอันตรายมากกว่าที่เราคาดคิด และไม่เคยเป็นมิตรกับสิ่งที่เรียกว่าคอมพิวเตอร์เลย

นับเป็นครั้งแรกในรอบครึ่งทศวรรษที่ยานเสบียง HTV-X ได้ทะยานสู่สถานีอวกาศนานาชาติจากแผ่นดินของญี่ปุ่น นับจากสิ้นสุดโครงการรุ่นก่อนหน้าน ทำไมญี่ปุ่นถึงให้ความสำคัญกับยานเสบียง HTV-X รุ่นใหม่นี้ ทั้งที่มียานอวกาศมากมายทำหน้าที่เหล่านี้อยู่ และมีค่าใช้จ่ายที่ถูกกว่า 

Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว สำรวจความภาคภูมิใจของญี่ปุ่นกับยาน HTV-X ว่าสำคัญอย่างไร และความฉลาดล้ำทางวิศวกรรมของญี่ปุ่นนี้จะทำให้พวกเขาสามารถแข่งขันในอุตสาหกรรมอวกาศยุคใหม่นี้ต่อไปอย่างไร หาคำตอบได้ในตอนนี้

เมื่อสิบปีก่อนองค์การอวกาศยุโรปและรัสเซียได้ร่วมมือกันสร้างโครงการสำรวจดาวอังคารที่ทะเยอทะยานมากที่สุดโครงการหนึ่ง ที่มีชื่อว่า ExoMars ก่อนที่โครงการจะค่อย ๆ เงียบหายไปท่ามกลางภารกิจมากมายที่เกิดขึ้นมาหลังจากนั้น เกิดอะไรขึ้นกับโครงการสำรวจดาวอังคารของยุโรปโครงการนี้ แล้วเราจะได้เห็นโครงการนี้ดำเนินต่อไปในช่วงชีวิตของเรากันหรือไม่ แล้วสุดท้ายโครงการที่มีเป้าหมายในการตามหาสิ่งมีชีวิตบนดาวอังคารจะสิ้นสุดลงอย่างน่าเสียดายท่ามกลางปัญหาภูมิรัฐศาสตร์แบบนี้จริง ๆ หรือ หาคำตอบวิบากกรรมของโครงการ  ExoMars ได้ใน #Starstuffเรื่องเล่าจากดวงดาว

เมื่อ Spirit และ Opportunity เริ่มต้นทำงาน มันก็เปลี่ยนแปลงประวัติศาสตร์และความเข้าใจของมนุษย์เกี่ยวกับดาวอังคารไปตลอดกาล เรื่องราวการค้นพบอันน่าอัศจรรย์และปาฏิหารย์การผจญภัย 14 ปีบนดาวอังคารของสองพี่น้องหุ่นยนต์ Mars Exploration Rover กับการเดินทางที่เต็มเปี่ยมไปด้วยจิตวิญญาณและโอกาสอันแสนมหัศจรรย์ที่คนทั่วทั้งโลกหลงรัก กับจุดจบของภารกิจที่ประสบความสำเร็จสูงที่สุดในประวัติศาสตร์การสำรวจดาวอังคาร

Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาวตอนนี้ ชวนย้อนกลับไปทำความรู้จัก Spirit และ Opportunity หุ่นยนต์หกล้อสองพี่น้องนักสำรวจที่ออกผจญภัยและไขปริศนาบนดาวอังคารว่า อดีตเคยมีน้ำในรูปแบบของเหลวบนพื้นผิวอยู่จริงหรือไม่ และได้สร้างความเปลี่ยนแปลงมากมาย การเดินทางที่เป็นตำนานร่วม 15 ปีของหุ่นยนต์ขนาดเล็กสองตัวที่เต็มเปี่ยมไปด้วยจิตวิญญาณของนักเดินทางและโอกาสในการศึกษาดาวเคราะห์ที่ครั้งหนึ่งเราเชื่อว่ามีน้ำอยู่ กับจุดเริ่มต้นของโครงการ Mars Exploration Rover ที่จะเปลี่ยนแปลงประวัติศาสตร์การสำรวจดาวอังคารไปอย่างตลอดกาล

Mars Reconnaissance Orbiter ยานอวกาศที่อยู่เบื้องหลังภาพถ่ายสวย ๆ บนพื้นผิวของดาวอังคารหรือภาพถ่ายของยานอวกาศที่ไปลงจอดบนดาวอังคาร ยานอวกาสนี้ที่เปรียบเสมือนกับโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของโครงการสำรวจดาวอังคารของสหรัฐอเมริกาที่มีอายุยาวนยานถึง 20 ปี ยานลำนี้มีอะไรอยู่เบื้องหลัง และสร้างแรงกระเพื่อมในการสำรวจดาวอังคารอย่างไร ติดตามได้ใน Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดา

Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาวตอนนี้ ชวนฟังประวัติการศึกษาโลกน้ำแข็งในระบบสุริยะ ตั้งแต่การตั้งสมมุติฐานแรกว่า ดวงจันทร์ยูโรปาน่าจะมีมหาสมุทรน้ำแข็ง การศึกษาวงแหวนของดาวเสาร์จนค้นพบความเชื่อมโยงว่าดวงจันทร์เอนเซลาดัสสร้างน้ำแข็งให้กับวงแหวนของดาวเสาร์ และทำไมดวงจันทร์ไททันน่าจะพบกับสิ่งมีชีวิตมากที่สุดในระบบสุริยะ จนไปถึงการค้นพบน้ำพุที่พวยพุ่งออกมาจากเนื้อของดวงจันทร์เอนเซลาดัสที่เป็นสิ่งที่พิสูจน์ทฤษฎีมหาสมุทรใต้ผืนน้ำแข็งของดวงจันทร์ที่ใช้เวลาร่วมมากกว่า 40 ปี กับการเดินทางเพื่อศึกษาโลกน้ำแข็ง โลกที่เราคาดหวังว่าน่าจะพบสิ่งมีชีวิตนอกเหนือจากโลกเป็นครั้งแรก การเดินทางทั้งหมดที่ผ่านมาทำให้เราเข้าใจโลกน้ำแข็งเหล่านี้เพิ่มเติมอย่างไรบ้าง

งานวิจัยล่าสุดคาดการณ์ว่าดาวเคราะห์แคระซีเรสครั้งหนึ่งน่าจะมีศักยภาพมากพอที่จะเอื้อต่อการกำเนิดชีวิตใต้ชั้นน้ำแข็ง ข้อมูลการค้นพบที่น่าตื่นเต้นนี้กลับมาจากภารกิจที่ครั้งหนึ่งแทบจะถูกลืมเลือนไปจากหน้าประวัติศาสตร์กับภารกิจ Dawn ภารกิจที่เดินทางไปสำรวจรุ่งอรุณของระบบสุริยะจากการไปสำรวจดาวเคราะน้อยเวสตาและดาวเคราะห์แคระซีเรสภายในแถบดาวเคราะห์น้อย สถานที่ซึ่งเต็มไปด้วยเศษซากของดาวเคราะห์ที่ก่อกำเนิดไม่สำเร็จ กับเป้าหมายการเข้าใจกระบวนการก่อกำเนิดของดาวเคราะห์ในระบบสุริยะแรกเริ่มจากหลักฐานดาวเคราะห์ที่สร้างไม่เสร็จทั้งสองดวง ซึ่งกลับค้นพบลักษณะทางกายภาพที่แปลกประหลาดเหนือจินตนาการของเศษก้อนหินที่หลงเหลือจากยุคต้นกำเนิด

เราส่งยานอวกาศไปยังดาวเคราะห์ดวงต่าง ๆ ในระบบสุริยะ รวมถึงวัตถุน้อยใหญ่อย่างดาวหางและดาวเคราะห์น้อยอย่างถูกต้องได้อย่างไร การเดินทางในอวกาศนั้นยุ่งยากและซับซ้อนมากกว่าบนโลกแค่ไหน หาคำตอบได้ใน Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว

ภาพถ่ายจากดาวเทียมหรือยานอวกาศมักจะมีชื่อ Multispectral และ Hyperspectral อยู่ในชื่อของภาพเหล่านั้นด้วย นำมาซืึ่งคำถามว่าอุปกรณ์ถ่ายภาพสองชนิดแตกต่างกันอย่างไร เราใช้ดาวเทียมสังเกตการสังเคราะห์แสงของพืชบนโลกได้อย่างไร แล้วเราศึกษาอวกาศและดาราศาสตร์ผ่านอุปกรณ์ทั้งสองชนิดได้อย่างไร และจะพาย้อนไปถึงต้นกำเนิดของการบันทึกภาพแสงในย่านต่าง ๆ ว่ามันเกิดขึ้นได้อย่างไรและตั้งแต่เมื่อไหร่ 

กล้องถ่ายภาพอัตโนมัตินับว่าเป็นหนึ่งในสิ่งประดิษฐ์ที่สร้างประโยชน์ให้กับมนุษยชาติมาก ไม่ว่าจะเป็นระบบวัดแสงอัตโนมัติหรือระบบโฟกัสภาพ ทั้งหมดล้วนเป็นระบบที่ซับซ้อนและทำให้การถ่ายภาพในปัจจุบันง่ายดายมากยิ่งขึ้น อดีตการทำงานของกล้องถ่ายภาพไม่ได้ทำงานง่ายขนาดนี้ แล้วเทคโนโลยีเบื้องหลังกล้องถ่ายภาพอัตโนมัติทำงานอย่างไร ติดตามได้ใน Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาวตอนนี้

แม้การพุ่งชนดาวเคราะห์น้อย Dimorphos ของ DART จะผ่านไปสามปีแล้ว แต่ข้อมูลล่าสุดจากภาพถ่ายของยาน LICIACube ได้ทำให้พบว่าการพวยพุ่งของเศษฝุ่นจากพื้นผิวของ Dimorphos อาจเป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้ดาวเคราะห์น้อยดวงนี้มีการเปลี่ยนแปลงวงโคจรมากกว่าที่คาดการณ์ไว้หลังการชน ซึ่งการค้นพบในครั้งนี้อาจทำให้การเปลี่ยนแปลงแนวคิดการปกป้องโลกจากภัยอุกกาบาตอาจเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม

หนึ่งในเป้าหมายที่ใหญ่ที่สุดของกล้องโทรทรรศน์อวกาศเจมส์ เว็บบ์ คือการมองเข้าไปในอดีตที่ไกลกว่าที่กล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิลเคยทำได้ งานวิจัยด้านจักรวาลวิทยาได้ทำการศึกษาผลจากการมองลึกเข้าไปในอดีตที่แสนยาวนานกว่าหมื่นล้านปี เพื่อทำความเข้าใจวิวัฒนาการของเอกภพว่าในช่วงพันล้านปีแรกของเอกภพหลังก่อนกำเนิด วิวัฒนาการของเอกภพเป็นอย่างไรบ้าง แล้วทำไมเอกภพจึงเป็นอย่างที่มันเป็นในปัจจุบัน แล้วตอนนี้เราทราบอะไรบ้างจากปริศนาที่เคยเกิดขึ้นในช่วงเวลานั้นจากการส่องมองเข้าไปของกล้องเจมส์ เว็บบ์

ปัจจุบันกระแสของ AI และ Machine Learning ถูกนำมาใช้แทบทุกอุตสาหกรรม แล้วการศึกษาอวกาศและดาราศาสตร์ ที่มีการใช้ระบบคอมพิวเตอร์และเทคโนโลยีที่ทันสมัยมากที่สุด ได้นำเอา AI เข้ามาใช้งานมากน้องเพียงใดเมื่อเทียบกับยุคก่อน และ Machine Learning และ Deep Learning จะเข้ามาเปลี่ยนอย่างไรบ้าง ติดตามใน StarStuff เรื่องเล่าจากดวงดาว

SpaceX ยุติการใช้งาน SpaceX Landing Zone 1 เมื่อวันที่ 1 สิงหาคม 2568 เพื่อเปิดทางให้กับโครงการใหม่ ๆ พื้นที่ Landing Zone 1 นี้สำคัญอย่างไรกับประวัติศาสตร์การสำรวจอวกาศ แล้วอนาคตของฐานลงจอด SpaceX จะขยับขยายไปในทิศทางไหนหลังจากยกเลิกฐานลงจอดนี้ ชวนหาคำตอบได้ใน #Starstuffเรื่องเล่าจากดวงดาว

ข่าวล่าสุดพบการตรวจวัดธาตุกำมะถันในสสารระหว่างดวงดาวจากกล้องโทรทรรศน์อวกาศ XRISM

Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว ตอนนี้ชวนไปสำรวจความน่าสนใจของกล้องโทรทรรศน์อวกาศ XRISM ว่ากล้องโทรทรรศน์อวกาศรังสีเอกซ์จากญี่ปุ่นตัวนี้มีความน่าสนใจอย่างไร แล้วรังสีในย่าน Soft Xray มันน่าสนใจอย่างไร

ข่าวล่าสุดพบว่าดาวยูเรนัส ดาวเคราะห์น้ำแข็งยักษ์สามารถผลิตพลังงานความร้อนภายในดาวได้ เป็นการค้นพบที่น่าสนใจเป็นอย่างยิ่ง 

Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว ตอนนี้จะพูดถึงดาวยูเรนัส ดาวเคราะห์น้ำแข็งที่หลาย ๆ คนมองข้ามไป ว่าแท้จริงแล้วดาวเคราะห์ดวงนี้ยังเต็มไปด้วยปริศนาที่รอการค้นพบ กับโอกาสที่จะมีภารกิจกลับไปศึกษาปริศนาของดาวเคราะห์ดวงนี้ที่ริบหรี่เมื่อเทียบกับดาวเคราะห์ดวงอื่น ๆ

ดาวเทียม NISAR ดาวเทียมสำรวจโลกบนความร่วมมือของสหรัฐอเมริกาและอินเดียกำลังเดินทางออกนอกโลกสิ้นเดือนกรกฎาคมนี้

Starstuff ชวนมาฟังแนวคิดและเหตุผลว่าทำไมอินเดียถึงสนใจและร่วมลงทุนกับสหรัฐในการสร้างดาวเทียมดวงนี้ แล้วทำไมรัฐบาลของทั้งสองประเทศยังคงพัฒนาดาวเทียมสำรวจโลกผ่านเรดาร์ทั้งที่ปัจจุบันมีบริษัทเอกชนทำดาวเทียมสำรวจโลกผ่านเรดาร์ประเภทนี้อยู่เหมือนกัน

SpaceX ในช่วง 10 ปีที่ผ่านมาเป็นความก้าวหน้าอุตสาหกรรมอวกาศอย่างที่ไม่เคยมีมาก่อน โดยเฉพาะการสร้างจรวด Starship และ Super Heavy จรวดยักษ์ที่กำลังมาเปลี่ยนแปลงอุตสาหกรรมอวกาศของโลก และ SpaceX ได้มีส่วนสำคัญในการผลักดันอุตสาหกรรมอวกาศไปในทิศทางใด หาคำตอบของสิ่งเหล่านี้ได้ใน #Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว

ภาพของ SpaceX ในปัจจุบันเป็นผู้ถือครองส่วนแบ่งทางการตลาดของอุตสาหกรรมขนส่งอวกาศแทบทั้งหมด อะไรทำให้ SpaceX ในปัจจุบันมีภาพลักษณ์เป็นผู้นำของอุตสาหกรรมจรวดและการขนส่งอวกาศเหมือนทุกวันนี้ กับภาพลักษณ์ที่ล้มลุกคลุกคลานของ SpaceX ในอดีตตั้งแต่ยุคกระสวยอวกาศ สู่ยุคสิ้นสุดกระสวยอวกาศ SpaceX ดำเนินชีวิตมาอย่างไรให้สามารถมายืนหนึ่งอุตสาหกรรมนี้ได้ มาหาคำตอบได้ในตอนนี้

การมองวัตถุบนท้องฟ้าในปัจจุบันนั้นง่ายขึ้นกว่าเมื่อก่อน จากเดิมที่ต้องเงยหน้ามองท้องฟ้า ถูกปรับเปลี่ยนเป็นการมองผ่านหน้าจอคอมพิวเตอร์หรือโทรทัศน์ได้อย่างง่ายดาย หน้าจอคือสิ่งที่นำภาพจากกล้องโทรทรรศน์ที่อยู่ห่างไกลโลกกว่าล้านกิโลเมตรให้มาปรากฏแก่สายตาได้อย่างง่ายดาย เทคโนโลยีที่ปรับเปลี่ยนชีวิตของผู้คนตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบันนี้มีวิทยาการที่อยู่เบื้องหลังอย่างไร จากทีวีตู้ขนาดใหญ่สู่ทีวีจอแบนที่สามารถแสดงภาพสวยงดงามอย่างน่ามหัศจรรย์ จนไปถึงจอของโทรศัพท์มือถือที่ทุกคนถืออยู่ในมือ สิ่งมหัศจรรย์เหล่านี้เกิดขึ้นได้อย่างไร มาร่วมหาคำตอบของสิ่งที่เชื่อมต่อชีวิตของทุกคนเข้าไว้ด้วยกันผ่านการแสดงผลทางหน้าจอได้ใน starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว

#Starstuffเรื่องเล่าจากดวงดาว ชวนจับตาการสำรวจดวงอาทิตย์แห่งปี 2025 ซึ่งเป็นปีที่การสำรวจมีความสำคัญและน่าสนใจหลายอย่าง ที่จะเป็นจุดเริ่มต้นให้เราไขปริศนาอีกมากมายเกี่ยวกับดวงอาทิตย์

พาไปเจาะลึกเบื้องหลังภารกิจ Axiom Mission 4 กับการเดินทางของสี่ลูกเรือเอกชนที่จะสร้างประวัติศาสตร์ให้กับอินเดีย ฮังการี และโปแลนด์ กับบรรยากาศการเลื่อนการปล่อยที่ทำให้ภารกิจยังคงไม่เกิดขึ้น

อุตสาหกรรมอวกาศมีความเฉพาะตัวที่สูงมาก ส่งผลให้เทคโนโลยีอวกาศมีราคาสูงและเข้าถึงได้ยาก หากวันหนึ่งอุตสาหกรรมอวกาศนั้นเข้าสู่สายพานการผลิตเหมือนกับรถยนต์ ราคาของดาวเทียมและจรวดจะถูกลงไหม?

Starstuffเรื่องเล่าจากดวงดาว ชวนสำรวจปรัชญาทุนนิยมที่พยายามทำให้ต้นทุนถูกที่สุด ผลิตให้ได้มากที่สุด นำมาซึ่งการที่ผลิตภัณฑ์มีราคาที่ถูกลงแล้วเข้าถึงกลุ่มผู้บริโภคหน้าใหม่ได้มากขึ้น เกิดความหลากหลายในอุตสาหกรรมและเป็นตัวเร่งกระบวนการพัฒนาเทคโนโลยีให้ไวมากยิ่งขึ้น ที่เห็นได้จากการเข้ามาของ Starlink ที่เมื่อดาวเทียมเข้าสู่สายพานการผลิต เทคโนโลยีในกลุ่มดาวเทียมขนาดเล็กรุดหน้าไปได้อย่างรวดเร็ว

พื้นผิวของดาวศุกร์นั้นเป็นสิ่งที่ลึกลับ เนื่องจากการลงจอดบนพื้นผิวของดาวศุกร์นั้นเต็มไปด้วยความท้าทายและชั้นบรรยากาศที่หนาแน่นจนแสงไม่สามารถเดินทางผ่านมันไปได้ แต่ถึงกระนั้นดาวศุกร์ก็ยังปิดบังปริศนาบนพื้นผิวต่าง ๆ ไว้มากมาย ไม่ว่าจะเป็นภูเขาไฟระเบิดหรือแผ่นดินไหว และอีกหนึ่งโครงสร้างบนพื้นผิวที่น่าสนใจไม่น้อย นั้นชื่อว่า 'โคโรน่า' ที่นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่าจะเป็นเบาะแสสำคัญของการเข้าใจธรณีวิทยาของโลกในอดีต

European Southern Observatory (ESO) องค์การยุโรปเพื่อการวิจัยดาราศาสตร์ในซีกโลกใต้ ออกแถลงการต่อต้านการก่อสร้างโรงไฟฟ้า โครงการ INNA เมกะโปรเจกด้านพลังงานสะอาดของชิลีที่ร่วมกับบริษัทพลังงานในเครือจากสหรัฐอเมริกา ซึ่งทาง ESO ได้รายงานว่า แม้โรงงานไฟฟ้าแห่งนี้จะเป็นพลังงานสะอาดที่มาจากแหล่งพลังงานทดแทนทั้งหมด แต่มันกำลังจะทำลายระบบนิเวศน์ที่เหมาะสมในการสังเกตการณ์ทางดาราศาสตร์ในทะเลทรายอาตากามาไปตลอดกาล

อดีตเกลือ ถูกขนานนามว่าเป็น "ทองคำสีขาว" เพราะมีคุณค่ามากมาย
Starstuffเรื่องเล่าจากดวงดาว พาย้อนกลับไปมองเกลือตั้งแต่ยุคสมัยอดีตที่เกลือเปรียบเสมือนทองคำ สงครามที่เกิดขึ้นจากการแย่งช่วงชิงเกลือ ไปจนถึงการกำเนิดชีวิตบนโลกก็เกิดขึ้นมาจากเกลือเช่นกัน และอนาคตเกลืออาจกลายเป็นเครื่องมือที่ถูกใช้ตามหาความเป็นไปได้ของชีวิตบนดวงจันทร์และดาวเคราะห์ดวงอื่น ๆ

จีนนับเป็นหนึ่งในผู้นำด้านอวกาศของโลกในปัจจุบัน เพียงแต่ว่าข่าวสารเกี่ยวกับอวกาศของจีนนั้นอาจมีน้อยกว่าฝั่งของทางตะวันตกมาก Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว ตอนนี้ เติ้ล ณํฐนนท์ จะมาเล่าประสบการณ์จากการเดินทางไปยังงาน China Space Day 2025 งานนิทรรศการด้านอวกาศที่ใหญ่ที่สุดของจีน เพื่อชมความยิ่งใหญ่ของอุตสาหกรรมอวกาศของจีนที่อยู่หลังฉากม่าน

หากเทียบสถานีอวกาศ Lunar Gateway นั้นมีขนาดที่เล็กกว่าสถานีอวกาศนานาชาติอย่างมาก ซึ่งนำมาสู่คำถามว่าทำไม สถานีอวกาศแห่งใหม่ของมนุษยชาติถึงมีขนาดที่เล็กกว่าสถานีอวกาศแห่งเก่าเสียอีก สิ่งเหล่านี้เกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์การก่อสร้างสถานีอวกาศนานาชาติในอดีตที่ยึดโยงและเกี่ยวข้องกับ Lunar Gateway ได้อย่างไรบ้าง

เมื่อจรวดหนึ่งลำไม่ได้ส่งดาวเทียมเพียงแค่ดวงเดียวอีกต่อไป แต่สามารถส่งหลาย ๆ ลำพร้อมกันในหนึ่งเที่ยวบินได้ เทคโนโลยีการส่งดาวเทียมที่พร้อมกันหลาย ๆ ดวงในเที่ยวบินเดียวเกิดขึ้นมาได้อย่างไร ทำไมจึงเรียกสิ่งนี้ว่าการปฏิวัติวงการขนส่งอวกาศ ทำให้ธุรกิจการขนส่งอวกาศที่นำโดยเจ้าตลาดอย่าง SpaceX ราคาค่าขนส่งถูกลงได้อย่างไร และอุตสาหกรรมนี้จะมุ่งไปสู่ทิศทางใด หาคำตอบกันได้ใน #Starstuffเรื่องเล่าจากดวงดาว

กล้องโทรทรรศน์อวกาศเคปเลอร์ คือ กล้องตัวแรกที่ทำหน้าที่ตามหาดาวเคราะห์นอกระบบสุริยะ ซึ่งได้ปฏิวัติการตามหาดาวเคราะห์นอกระบบสุริยะไปตลอดกาล กับจำนวนการค้นพบดาวเคราะห์นอกระบบสุริยะที่พุ่งสูงขึ้นอย่างที่ไม่เคยมีมาก่อน และการค้นพบดาวเคราะห์คล้ายโลกได้สร้างความสนใจให้กับสังคมและเกิดโครงการตามหาดาวเคราะห์นอกระบบสุริยะใหม่ ๆ อีกมากมายภายหลังจากโครงการเคปเลอร์

#Starstuffเรื่องเล่าจากดวงดาว ชวนทำความรู้จักกับกล้องโทรทรรศน์อวกาศเคปเลอร์ นักส่องสำรวจดาวเคราะห์นอกระบบสุริยะ

#Starstuffเรื่องเล่าจากดวงดาว เคยเล่าถึงแนวคิด Faster Beter Cheaper ที่หลายคนต่างคิดว่าเป็นสิ่งที่นำพาความล้มเหลวมาสู่ NASA

#Stardust เป็นอีกหนึ่งโครงการที่อยู่ภายใต้แนวคิดนี้ กับภารกิจเดินทางไปเก็บตัวอย่างฝุ่นจากดาวหาง Wild 2 และกลายเป็นบทพิสูจน์ว่าโครงการอวกาศต้นทุนต่ำนั้นสามารถเป็นไปได้จริง และการสานต่อการสำรวจดาวหางในภารกิจ Stardust NExT ในการเดินทางไปถ่ายภาพร่องรอยพื้นผิวบนดาวหาง Tempel 1 ที่จะทำให้เราเข้าใจดาวหางและดาวเคราะห์น้อยได้มากขึ้น และเข้าใจต้นกำเนิดของพวกเราได้มากกว่าที่การเดินทางครั้งไหน ๆ ติดตามเรื่องราวของยอดนักเดินทางสำรวจดาวหางได้ที่นี่

Synthetic-aperture radar เทคโนโลยีการสำรวจพื้นผิวด้วยเรดาร์ ปัจจุบันมีบทบาทสำคัญในการใช้สำรวจทางธรณี จนประเทศอินเดียยอมลงทุนในการพัฒนาดาวเทียมที่ใช้งานเทคโนโลยีนี้กับ NASA และกลายเป็นดาวเทียมสำรวจโลกที่แพงที่สุดในโลก

Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว พาไปรู้จักกับเทคโนโลยีนี้ว่ามีหลักการทำงานอย่างไร และหน้าที่ของมันมาเติมเต็มการสำรวจโลกผ่านทางภาพถ่ายอย่างไร

เหตุแผ่นดินไหว เมื่อวันที่ 28 มีนาคมที่ผ่านมา นอกจากจะสร้างความตื่นตระหนกให้กับประชาชนทุกคนแล้ว ยังทำให้หลายคนเห็นถึงความสำคัญของการศึกษาธรณีวิทยาของประเทศไทยอีกด้วย

Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว พาย้อนไปฟังต้นกำเนิดของผืนแผ่นดินประเทศไทย เพื่อทำความเข้าใจโครงสร้างธรณีวิทยาที่เอื้อต่อคลื่นแผ่นดินไหว ซึ่งมีความสนใจมากมายถูกฝังอยู่ในดิน เพราะเมื่อเราเข้าใจผืนแผ่นดินของเราในอดีต ก็สามารถเข้าใจ อยู่ร่วมกันและดูแลกันได้ดียิ่งขึ้น

รูปภาพประกอบเกิดการตัดต่อภาพต้นฉบับจาก cotese, Christopher R.; Vérard, Christian; Burgener, Landon; Elling, Reece P.; Kocsis, Ádám T. (2024)

Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว พูดคุยถึงแนวคิด Faster Better Cheaper กับความล้มเหลวมากมาย ที่ทำให้เหมือนย้อนกลับไปยุคสมัยสงครามเย็น กลายเป็นจุดด่างพร้อยของ NASA ที่ไม่มีใครอยากจดจำ มาร่วมกันถอดบทเรียนของ NASA กับแนวคิดนี้ ว่าทำไมมันจึงล้มเหลว ในตอนนี้ NASA ได้เรียนรู้อะไรจากเหตุการณ์ในครั้งนี้

เมื่อช่วงต้นปีที่ผ่านมามีข่าวดังเรื่องการลงจอดยานสำรวจดวงจันทร์ ที่ประสบความสำเร็จและล้มเหลว ในโครงการ CLPS ของสหรัฐอเมริกา ซึ่งความสำเร็จในการลงจอดยานสำรวจดวงจันทร์ของเอกชนในครั้งนี้ เปรียบเสมือนหมุดหมายใหม่ของการสำรวจอวกาศและโครงการวิจัยอวกาศที่ดำเนินการโดยเอกชนจะไม่ได้หยุดแค่การสำรวจในวงโคจรรอบโลกอีกต่อไป มาฟังกันว่ายานอวกาศทั้งสองลำที่พยายามลงจอดดวงจันทร์ในโครงการ CLPS ที่ผ่านมานั้นมีอะไรน่าสนใจบ้าง

Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว พาไปสำรวจโครงการไวกิ้ง โครงการสำรวจดาวอังคารเพื่อตามหาสิ่งมีชีวิตต่างดาว หนึ่งในโครงการที่มีความทะเยอทะยายและใช้งบประมาณมากที่สุดโครงการหนึ่งของสำรวจอวกาศด้วยหุ่นยนต์ของสหรัฐฯ พร้อมเจาะลึกเบื้องหลังของโครงการไวกิ้งกับสงครามเย็นและมรดกของโครงการที่มอบให้แก่ผู้คนยุคปัจจุบันว่ามีอะไรอยู่บ้าง และสรุปมีสิ่งมีชีวิตบนดาวอังคารไหม

เพิ่งมีการค้นพบโครงสร้างที่ใหญ่ที่สุดในเอกภพ ซึ่งถูกตั้งชื่อว่า Quipu สิ่งนี้นำมาซึ่งคำถามว่า อะไรคือโครงสร้างของวัตถุที่ใหญ่ที่สุดในเอกภพกันแน่ แล้วเราจะรู้ได้อย่างไรว่าโครงสร้างทั้งหมดที่เคยเจอมาก่อนหน้านี้ไม่ใช่โครงสร้างที่ใหญ่จริง ๆ ติดตามได้ใน #Starstuffเรื่องเล่าจากดวงดาว

ศักยภาพในการวาดลวดลายของทรานซิสเตอร์ในปัจจุบันสามารถย่อลงไปถึงระดับ 3 นาโนเมตรได้แล้ว อีกไม่นานเทคโนโลยีเซมิคอนดักเตอร์อาจจะถึงทางตันของการย่อขนาด และควอนตัมคอมพิวเตอร์นั้นก็ยังเป็นเทคโนโลยีที่ยังไม่พร้อมสำหรับการนำมาใช้ในจริงในปัจจุบัน เมื่อเทคโนโลยีในปัจจุบันกำลังมาถึงทางตันและจุดสูงสุดของเทคโนโลยีที่มั่นหมายก็ยังไม่มาถึงเสียที เทคโนโลยีใดจะเป็นเทคโนโลยีถัดไปสำหรับการประมวลผลภายในคอมพิวเตอร์ของเรา เมื่อเราย่อขนาดของวงจรให้เล็กกว่าไปไม่ได้อีกแล้ว

ต้นปี 2025 ทาง NASA ได้ออกมาประกาศ 2 ความเป็นไปได้ในการนำตัวอย่างดินจากดาวอังคารกลับมายังโลก ซึ่งหนึ่งในทางเลือกนั้นคือการให้เอกชนเข้ามาดำเนินการแทนองค์กรของรัฐ สถานการณ์กลืนไม่เข้าคายไม่ออกของ NASA นี้จะดำเนินต่อไปอย่างไร แล้วคู่แข่งคนสำคัญของสหรัฐอย่างจีนจะตีตื้นขึ้นมาในเทียบเคียงรังสีการสำรวจอวกาศผ่านการนำตัวอย่างดินจากดาวอังคารกลับมาด้วยหรือไม่ ติดตามวิบากกรรมโครงการ Mars Sample Return ของ NASA ที่ในตอนนี้ที่จะมีการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญในอนาคตอย่างไรบ้างได้ ติดามใน Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว

1 ใน 100,000 คือค่าที่เกิดจากความน่าจะเป็นในการสูญเสียลูกเรือในภารกิจกระสวยอวกาศของ NASA ทำไมค่าความเสี่ยงของภารกิจกระสวยอวกาศในอดีตจึงมีค่าที่มากขนาดนี้เมื่อนำมาเทียบกับค่ามาตรฐานความปลอดภัยของยานอวกาศในปัจจุบัน ที่อยู่แค่ 1 ใน 270 NASA คำนวนความเสี่ยงต่อการสูญเสียลูกเรือในภารกิจอย่างไร ทำไมค่าความเสี่ยงของยานอวกาศปัจจุบันน้อยยิ่งกว่าค่าความปลอดภัยของภารกิจกระสวยอวกาศ หาคำตอบได้ใน #Starstuffเรื่องเล่าจากดวงดาว

Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว ชวนมาหาคำตอบว่า ทำไมชั้นโอโซนของโลกจึงมีรูโหว่ที่ขั้วโลกใต้ มันเกี่ยวข้องกับสาร CFC อย่างไร การห้ามใช้สาร CFC ช่วยแก้ไขปัญหาการลดลงของชั้นโอโซนหรือไม่ ขณะที่ประชาชนมีความพยายามในสร้างมาตรการต่าง ๆ เพื่อรักษาโลกมาอย่างต่อเนื่องนั้นจะช่วยให้โลกดีขึ้นได้หรือไม่

ดวงจันทร์โฟบอสและดีมอส ดวงจันทร์ขนาดเล็กบริวารของดาวอังคาร ซึ่งมีขนาดที่เล็กเพียงไม่กี่สิบกิโลเมตร แต่แฝงไปด้วยปริศนามากมายที่ยังรอการสำรวจอยู่
Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว ตอนนี้ชวนมาหาคำตอบกันว่า ทำไมดวงจันทร์บริวารสองดวงนี้มีขนาดที่เล็กจิ๋วเมื่อเทียบกับบริวารของดาวเคราะห์ดวงอื่น ทั้งสองเกิดขึ้นมาได้อย่างไร เก็บงำความลับอะไรเกี่ยวกับดาวอังคารไว้หรือไม่ แล้วทำไมนักวิทยาศาสตร์ยังมุ่งมั่นที่จะไปสำรวจดวงจันทร์ทั้งสองที่แสนน่าเบื่อนี้อยู่

Computer Vision คือหนึ่งในศาสตร์ที่โดดเด่นที่สุดศาสตร์หนึ่งของคอมพิวเตอร์ ซึ่งเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตประจำวันของผู้คนโดยที่หลาย ๆ คนไม่รู้ตัว เช่น ระบบสแกนหน้า, QR code, การนับจำนวน หรือแม้แต่งานด้านอวกาศ ที่ปัจจุบันมีศาสตร์ Computer Vision แฝงอยู่ภายในไม่น้อย

Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาวตอนนี้ พาไปสำรวจจุดแรกเริ่มของ Computer Vision ที่มีรากฐานมาจาก Signal Processing พัฒนามาจากงานด้านการสงคราม สู่ศาสตร์ของยานอวกาศ หุ่นยนต์และคอมพิวเตอร์ที่เราใช้กันอยู่ในชีวิตประจำวัน ว่าศาสตร์นี้มีความสำคัญกับชีวิตประจำวันของเรามากกว่าที่หลาย ๆ คนคาดคิดไว้

การเชื่อมต่อยานอวกาศกลางวงโคจร แม้จะเป็นสิ่งที่สหรัฐฯ และรัสเซียทำสิ่งเหล่านี้ได้จนกลายเป็นเรื่องปกติไปแล้ว แต่สำหรับอินเดีย การพายานอวกาศสองลำมานัดพบเจอกันและเชื่อมต่อกัน เป็นสิ่งที่ไม่เคยทำมาก่อน ในภารกิจ SpaDex ภารกิจทดสอบระบบเชื่อมต่อกลางอวกาศของอินเดีย จะเป็นภารกิจแรกที่พวกเขาได้ทดสอบองค์ความรู้วิถีโคจรและวิศวกรรรม ซึ่งเป็นก้าวสำคัญสู่การเก็บตัวอย่างจากพื้นผิวดวงจันทร์ ไปจนถึงโครงการสถานีอวกาศของอินเดียแห่งแรกนอกโลก

แม้เฮลิคอปเตอร์อินจินูอิตี้จะยุติการปฏิบัติภารกิจไปตั้งแต่ต้นปี 2024 แล้ว แต่การสืบสวนถึงสาเหตุการตกของอินจินูอิตี้ เฮลิปคอปเตอร์ลำแรกบนดาวอังคารและเป็นอากาศยานลำแรกนอกโลกเพิ่งออกมาเมื่อปลายปีที่ผ่าน ว่าสาเหตุการตกที่ก่อให้เกิดความเสียหายร้ายแรงกับใบพัดเฮลิคอปเตอร์ลำนี้เกิดขึ้นได้อย่างไร และการสืบสวนนี้จะช่วยทำให้เราปรับปรุงการบินของอากาศยานลำหน้าบนดาวเคราะห์ดวงอื่นได้อย่างไรบ้าง

ปี 2024 ที่ผ่านมานับได้ว่าเป็นปีที่ AI เข้ามามีบทบาทในชีวิตของผู้คนอย่างมากมายมหาศาล Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว ชวนพูดคุยถึงเบื้องหลังการทำงานของ AI ว่าอะไรคือเครื่องมือที่ทำให้ AI เก่งและพัฒนาได้รวดเร็วมากขึ้น AI เรียนรู้เองได้อย่างไร โมเดลของ AI ที่ไม่ต้องรอคอยมนุษย์ป้อนข้อมูลให้ การใช้งาน GPU สำคัญกับ AI อย่างไร จริยธรรมของ AI และอนาคตเราจะใช้ชีวิตร่วมกับ AI อย่างไร หาคำตอบของ AI แบบถึงพริกถึงขิงได้ในตอนนี้

Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาว สรุปข่าววิทยาศาสตร์ อวกาศ และเทคโนโลยีที่น่าสนใจประจำปี 2024 ว่ามีข่าวสารอะไรที่น่าสนใจบ้าง ตลอดปีที่ผ่านมามีการพัฒนาทั้งด้าน เทคโนโลยี อวกาศ และองค์ความรู้วิทยาศาสตร์อะไรไปแล้วบ้าง และเทรนด์การสำรวจอวกาศในปี 2025 ว่าจะเป็นอย่างไรต่อไป

Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาวตอนนี้ ยังคงอยู่กับสองนักวิจัยไทยที่ทำงานวิจัยด้านอวกาศในประเทศไทย ชวนคุยถึงแนวทางการทำงานวิจัยอวกาศในไทยว่าเป็นอย่างไรบ้าง จุดเริ่มต้นของทั้งสองคนสู่การทำการอวกาศ มีอุปสรรคในการทำงานที่พบเจอซึ่งเป็นเรื่องปกติที่ทุกคนต้องพบเจอ ว่าอุปสรรคเหล่านั้นสอนอะไรบ้าง สู่การถอดบทเรียนจากนานาชาติ และอนาคตของโครงการอวกาศในประเทศไทยที่กำลังมีทิศทางที่ชัดเจนมากยิ่งขึ้นจากการเข้าร่วมโครงการสำรวจอวกาศของสองชาติมหาอำนาจ

Starstuff เรื่องเล่าจากดวงดาวตอนนี้ ชวนฟังประสบการณ์จากสองนักวิจัยไทยที่ได้เดินทางไปทำการทดลองบนเที่ยวบินไร้น้ำหนักที่สหรัฐอเมริกา การทดลองของนักวิจัยนั้นทำอะไรบ้าง ทำไมต้องทำการทดลองบนสภาวะไร้น้ำหนักของเที่ยวบินไร้แรงโน้มถ่วงด้วย ผลการทดลองสามารถต่อยอดไปสู่การเดินทางไปยังอวกาศได้อย่างไร