Gímaldið

Þingkosningar standa fyrir dyrum í Bandaríkjunum. Úrslit þeirra munu ráða miklu um valdsvið Donalds Trump á síðari hluta kjörtímabils hans. Stríðsrekstur forsetans og tollastefna hefur komið verst niður í fylkjum sem venjulega styðja Repúblikana og í mörgum þeirra ríkir nú mikil spenna. Líklegt er talið að Demókratar gætu náð yfirhöndinni í báðum deildum Bandaríkjaþings. Eyrún Magnúsdóttir ræðir við Aðalheiði Ámundadóttur um þýðingu kosninganna, hvað brennur helst á kjósendum og í hvaða fylkjum baráttan um öldungadeildina gæti ráðist.

Fjallað er um kosningabaráttuna og hvað er í húfi í tveimur greinum á vef Gímaldsins. 

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Gímaldið er eins árs. Á þessum tíma hafa komið út 100 hlaðvarpsþættir, mörg hundruð greinar og bókarkaflar, og nú kemur fréttabréf alla virka morgna. Eyrún Magnúsdóttir, Aðalheiður Ámundadóttir, Erla Hlynsdóttir og Helga Arnardóttir líta yfir fyrsta árið og ræða hvaða skref Gímaldið tekur næst.

Í þættinum:

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Andri Snær Magnason hefur ekkert alltaf ætlað sér að bera kyndilinn í náttúruvernd en með bókum sínum Draumalandið og Um tímann og vatnið og samnefndum heimildarmyndum í kjölfarið hefur hann orðið einn af áhrifamestu kyndilberum í þessum málaflokki og vakið fólk um allan heim til vitundar um náttúruvernd, loftslagsbreytingar og afleiðingar þeirra fyrir náttúru og samfélög.

Ekki síst hefur hann verið öflugur sagnamaður, sett hlutina í samhengi með persónulegri nálgun og miðlað óskiljanlegum niðurstöðum rannsókna vísindasamfélagsins á aðgengilegan hátt sem snúa að loftslagsbreytingum, súrnun sjávar og afleiðingum þess. Þrátt fyrir þessa velgengi hefur ekkert verið auðvelt að standa undir þessu. Andri hefur sætt hörðum árásum úr mörgum áttum, það hefur markvisst verið gert lítið úr hans vinnu og hann hefur átt í vök að verjast á köflum. Hann segist sjálfur eiga í ást- og haturssambandi við að vera þessi talsmaður náttúrunnar og fengið hjartsláttartruflanir af álagi sem því hefur fylgt. Auk þess upplifir hann sterkt að sumt fólk skilur hreinlega ekki og gæti ekki staðið meira á sama um loftslagsbreytingar, súrnun sjávar og bráðnun jökla og áttar sig ekki á hvaða raunverulegu afleiðingar það hefur. Hann upplifði líka hálfgerða kulnun, sem enginn vissi hvað var fyrir tuttugu árum, eftir útgáfu Draumalandsins og hefur saknað Andra Snæs sem skrifaði ljóðrænar skáldsögur og barnabækur.

Helga Arnardóttirræddi við Andra Snæ Magnason í hlaðvarpi Gímaldsins. Í viðtalinu ræðir hann um myndina Tímann og vatnið, um baráttuna fyrir náttúrunni og segir frá nýrri bók sem hann er með í smíðum og kemur út á næsta ári.   

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Af hverju gat Jón Gnarr ekki verið áfram í þingflokki Viðreisnar og látið til sín taka sem óbreyttur þingmaður? Og hvað ætlar ríkisstjórnin sér með verðtryggðu lánin? Eyrún Magnúsdóttir, Helga Arnardóttir og Aðalheiður Ámundadóttirræða um Viðreisn og verðtrygginguna.

Meðal efnis í þættinum:

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Hvernig er að taka á móti börnunum sínum í heimsókn í fangelsi, og hvernig er að snúa aftur í foreldrahlutverkið að afplánun lokinni? Á Íslandi eru ekki til upplýsingar um hversu mörg börn eiga foreldri í fangelsi, þótt slíkar tölur séu til í nágrannalöndunum. Þá hafa rannsóknir á foreldrum í fangelsum að miklu leyti snúist um mæður, en feður hafa síður fengið rödd.

Árni Sveinsson starfaði í átján ár sem ráðgjafi fyrir foreldra hjá velferðarsviði Kópavogsbæjar og hitti þar reglulega feður sem voru að koma úr afplánun. Meistararannsókn hans í afbrotafræði við Háskóla Íslands ber yfirskriftina „Ég var góður pabbi og er góður pabbi“ og tók hann viðtöl við fimm feður sem voru við það að ljúka afplánun eða höfðu nýlokið henni.
Erla Hlynsdóttir blaðamaður ræðir við Árna um rannsóknina. 

Meðal þess sem fram kemur:

Viðmælandi í þættinum er Árni Sveinsson.

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Er PISA-könnunin stærsta skákmót í heimi?

Niðurstöður PISA 2025 sýna að færni íslenskra grunnskólanema hefur aldrei mælst minni. En hvernig virkar PISA-könnunin í raun og veru og hvað má lesa úr niðurstöðunum? Brynjólfur Gauti Guðrúnar Jónssonog Georg Gylfasonrýna í landsskýrslu PISA sem kom út nýverið, ræða flókna tölfræði sem býr að baki og velta því upp hvaða ályktanir er hægt að draga þegar frammistaða íslenskra nemenda er borin saman við önnur lönd og fyrri kannanir. Þeir útskýra hvers vegna PISA er í raun eins og risastórt skákmót þar sem andstæðingurinn er prófspurningin. 

Í þættinum er meðal annars farið yfir:

Sirkabát er þáttur sem Gímaldið gefur út þar sem rýnt er í fréttir í tölum og tölur í fréttum. Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Deilt hefur verið um skilgreiningu á því hvað telst fjölmiðill. Af hverju teljast hlaðvörp fjölmiðlar samkvæmt skilgreiningu fjölmiðlanefndar og af hverju eru fjölmiðlamenn eða hlaðvarparar ekki endilega blaðamenn?  Þetta eru hugtök sem margir rugla saman enda ekki furða því hlaðvarpssenan hefur aldrei verið sterkari í íslensku fjölmiðlaumhverfi. Í þessum þætti verður gerð tilraun til að skýra af hverju hlaðvörp, hvort sem þau eru skemmtiefni eða eitthvað annað, teljast fjölmiðlar í skilningi laganna eins og þau eru núna en umsjónarmenn þeirra teljast ekki endilega blaðamenn. Helga Arnardóttirblaðamaður Gímaldsins ræðir við Elfu Ýr Gylfadóttur fráfarandi framkvæmdastjóra Fjölmiðlanefndar og Sigríði Dögg Auðunsdóttur formann Blaðamannafélagsins sem ætla að reyna greiða úr þessari hugtakaflækju. 

Menningar, nýsköpunar og háskólaráðuneytið hefur engu að síður boðað breytingar  á fjölmiðlalögum þar sem til stendur að endurskoða lögin í heild sinni og hluti af því snýr að skráningarskyldu hlaðvarpa.  Til stendur að leggja fram breytingar á lögunum í mars á næsta ári samkvæmt þingmálaskrá. 

Viðmælendur í þessum þætti eru Elfa Ýr Gylfadóttir framkvæmdastjóri Fjölmiðlanefndar og Sigríður Dögg Auðunsdóttir formaður Blaðamannafélagsins 

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra er gestur Hálftímans, nýs þáttar Gímaldsins um stjórnmál, og ræðir við Aðalheiði Ámundadóttur um pólitískar skoðanir sínar og hvort hún skilgreini sig til vinstri eða hægri; um endurreisn Samfylkingarinnar, hvort flokkurinn hafi færst til hægri og hvort vinstrið sé horfið af Alþingi. Kristrún hefur lengi verið með stöðu jafnaðarmannaflokka á heilanum og telur almenna velferð hafa gleymst í umræðu um réttindi stakra hópa. Samstarfið við Ingu Sæland fyllir hana auðmýkt á hverjum degi. Kristrún ræðir líka EES samninginn og breytingar í alþjóðastjórnmálum. 

Meðal umræðuefna:

Viðtalið við Kristrúnu á Gímaldinu: https://gimaldid.is/kristrun-samfylkingin-hafdi-fjarlaegst-hinn-venjulega-islending/

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Í byrjun ágúst hæfði dróni með sprengiefni flutningavél á flugvellinum í Leipzig og þýsk stjórnvöld sögðu Rússa bera ábyrgð. Síðan þá höfum við ítrekað heyrt af svipuðum atvikum, nú síðast þegar rússnesk flugvél rauf lofthelgi Finnlands. Evrópskar leyniþjónustur telja að ógnin frá Rússlandi sé komin á nýtt stig. Þótt Rússar hafi ekki lýst yfir stríði gegn neinu ríki Evrópusambandsins þá er Evrópa komin í einhvers konar skuggastríð. Vopnin eru ekki hefðbundin stríðstól heldur svartir listar, frysting eigna og efnahagsþvinganir. 

Aðalheiður Ámundadóttirstjórnmálaskýrandi Gímaldsins rýnir í svörtu listana, en á þeim eru ekki lengur bara ólígarkar og auðmenn heldur áhrifavaldar og álitsgjafar. Eyrún Magnúsdóttir stýrir þættinum. 

Meðal efnis: 

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Ert þú lántakandi á verðtryggðu láni með stökkbreyttan höfuðstól eftir þráláta verðbólgu síðustu ár og viltu skilja af hverju það hækkar bara og hækkar? Veltirðu fyrir þér hvenær og hvernig verðtryggða lánið þitt lækkar einhvern tímann? Í þessari umfjöllun er útskýrt á mannamáli hvernig síhækkandi vísitala hefur langvarandi áhrif á höfuðstól verðtryggðra lána, hvernig þau eru reiknuð og hvað þarf til að þau lækki. Þá eru borin saman lánakjör hér á landi og í Danmörku með tilliti til lánaforma og vaxtakjara.

Viðmælendur í þættinum:

Helga Björg Helgadóttir
Ragnhildur Þórðardóttir
Breki Karlsson
Ásta Jenný Sigurðardóttir
Kristján Rúnar Kristjánsson
Bendikt Gíslason

Handrit og dagskrárgerð: Helga Arnardóttir
Hljóðvinnsla og tónlist: Bragi Þór Hinriksson
Mynd: Pixabay

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Ísland stendur verr að vígi en flest ríki Vestur-Evrópu þegar kemur að jöfnu atkvæðavægi, að mati Ólafs Þ. Harðarsonar, prófessors emeritus í stjórnmálafræði, sem leiddi starfshóp um breytingar á kosningakerfinu. Aðalheiður Ámundadóttir ræðir við hann um áhrif ójafns atkvæðavægis á stjórnmálin, um tillögur hópsins og möguleg áhrif þeirra.

Hópurinn leggur til að 36 þingmenn verði kjördæmakjörnir, sex þingmenn úr hverju kjördæmanna sex. Hin 27 þingsætin verði jöfnunarsæti og þeim útdeilt til kjördæma í hlutfalli við tölu kjósenda á kjörskrá. Þá leggur hópurinn til að úthlutun jöfnunarsæta til einstakra kjördæmislista verði breytt svo hún verði stöðugri.

Meðal efnis í þættinum: 

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Ljósmynd: Ragnar Visage/RÚV

Ísland þarf að ráða við það að vernda mikilvægar upplýsingar. Frumvarp um ný öryggislög verður lagt fram í vetur í því skyni að aðrar þjóðir viti hver hefur hvaða öryggisvottun á okkar her- og leyniþjónustulausa landi. Þingstörf eru hafin eftir viðburðaríkt sumar og forystumenn stjórnarandstöðunnar setja sig í stellingar fyrir veturinn. Eyrún Magnúsdóttirog Aðalheiður Ámundadóttir fara yfir fyrstu daga haustþingsins, þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar, stefnuræðu Ursulu von der Leyen og hugmynd nokkurra þingmanna um sjö ríkja bandalag við Norður-Atlantshaf sem inniheldur bæði Kanada og Bandaríkin. 

Meðal þess sem rætt er í þættinum:

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Í fyrsta þætti Hálftímans, nýs þáttar Gímaldsins um stjórnmál, ræðir Aðalheiður Ámundadóttir við Þórunni Sveinbjarnardóttur, forseta Alþingis, um þingstörfin framundan. Þórunn kannast ekki við ófrið sem boðaður hefur verið á haustþingi og finnur ekki fyrir honum innanhús á Alþingi. Hún ræðir hótanir og aðkast í garð þingmanna, starfið á Alþingi og hvernig hún býr sig undir erfiðar umræður í þinginu. 

Meðal efnis í þættinum:

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Hvað gerist ef við klárum ekki að innleiða bókun 35? Margrét Einarsdóttirlagaprófessor og sérfræðingur Evrópurétti er í viðtali við Gímaldið og fer yfir þessa umtöluðu bókun. Umræður um Bókun 35 við EES – samninginn hafa verið fyrirferðarmiklar að undanförnu. Íslendingar hafa skuldbundið sig til að innleiða þessa bókun en ekki staðið við það. 

Helga Arnardóttir hefur umsjón með þættinum. 

Gímaldið er á fleygiferð. Sífellt fleiri hlusta og lesa, og við finnum fyrir vaxandi áhuga á því sem við höfum fram að færa. Núna í haust viljum við segja betur frá því sjálf fyrir hvað Gímaldið stendur, hvert við stefnum og hvers vegna. Af því tilefni verða birt hér á þessum vettvangi nokkur viðtöl sem við sem stöndum að Gímaldinu tökum hvert við annað. 

Í þessum þætti ræðir Eyrún Magnúsdóttir við samstarfskonu sína, Aðalheiði Ámundadóttur, stjórnmálaskýranda Gímaldsins. Aðalheiður er lögfræðimenntuð, starfaði um árabil sem blaðamaður og fréttastjóri á Fréttablaðinu, hefur kennt og stundað rannsóknir í lögfræði og starfað á Alþingi.
Þær ræða hugmyndina á bak við Gímaldið, fjölmiðil sem vill hugsa fréttaflutning fyrst og fremst sem þjónustu við áskrifendur, frekar en kapphlaup um að vera fyrst með fréttirnar. Aðalheiður segir frá því hvers vegna áskriftarlíkanið skiptir svona miklu máli fyrir efnistök og fréttamat, hugmyndum sínum um Gímaldið sem samfélag með viðburðum, morgunkaffi og beinu samtali milli blaðamanna og lesenda. Loks ræðir hún áform fyrir pólitíska umfjöllun vetrarins: vikulegan þátt með viðtali og greiningu, reglulegan þingpistil og þróun fréttabréfs Gímaldsins.

Hefur þú ábendingu eða skoðun á því sem Aðalheiður fer yfir í þessum þætti? Sendu henni línu á adalheidur@gimaldid.is — eða almennar ábendingar á ritstjorn@gimaldid.is.

Eyrún Magnúsdóttir og Aðalheiður Ámundadóttir gera upp þjóðaratkvæðagreiðsluna, aðdraganda hennar og möguleg eftirmál. Þær rýna í hliðstæðurnar við Brexit, baráttuaðferðir fylkinganna, pólitíska ábyrgð í kjölfar niðurstöðunnar og allt sem ekki má gleymast í uppgjöri umræðunnar.

Umræðuefni og spurningar sem varpað er fram í þættinum:

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Íslenska þjóðin tekst á við fjórðu þjóðaratkvæðagreiðsluna á þessari öld á laugardag. Umræðan hefur verið bæði góð og slæm, en núna á lokasprettinum er ljóst að Brexit-augnablikið er runnið upp. Ósönnum fullyrðingum er haldið á lofti sem aldrei fyrr. Eyrún Magnúsdóttir, Aðalheiður ÁmundadóttirogHelga Arnardóttir fara yfir stöðuna á lokaspretti baráttunnar. Þær ræða kappræður, skoðanakannanirnar, baráttuaðferðir, upplýsingaóreiðuna og lygarnar og ábyrgðarleysið sem fylgir þjóðaratkvæðagreiðslum. 

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Athugið að í upphafi fór röng hljóðskrá inn en henni var skipt út eftir nokkrar mínútur. Hljóð í upphafi eldri hljóðskrár var brotið, við biðjumst velvirðingar á því.

Verðtryggingin er úrelt og barn síns tíma segir Benedikt Gíslason bankastjóri Arion banka sem telur hana flækja allan bankarekstur og vill draga verulega úr vægi hennar, jafnvel afnema að fullu. Hann segir þráláta verðbólgu afleiðingu þess að bankarnir geri upp í tveimur myntum, óverðtryggðum og verðtryggðum. Áhættan sé alfarið sett á lántakann en ekki lánveitandann og henni sé dreift ójafnt á milli kynslóða. Benedikt telur margt geta breyst við upptöku evru í íslensku lána umhverfi en segir sorglegt að við getum ekki tekið ákvörðun um afnám verðtryggingar sjálf því öll skilyrði fyrir því séu til staðar og aðstæður í íslensku efnahagskerfið séu verulega breyttar frá því verðtryggingin var sett árið 1979.   

Helga Arnardóttir ræddi við Benedikt Gíslason. 

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Herdís Sigurgrímsdóttir stjórnmálafræðingur bjó um árabil í Noregi og hefur fylgst grannt með umfjöllun um íslensku þjóðaratkvæðagreiðsluna þar í landi. Sú umræða fer ekki endilega fram á kaffistofum en stjórnkerfið, einkum norska utanríkisráðuneytið, setur sig í stellingar fyrir niðurstöðuna. Eyrún Magnúsdóttirræðir við Herdísi um stöðuna í norskri pólitík og um það hvort Norðmenn eru eitthvað að pæla í þjóðaratkvæðagreiðslunni á Íslandi og hvaða áhrif hún gæti haft. 

Meðal þess sem rætt er í þættinum:

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Í nýrri álitsgerð þriggja prófessora í lögfræði við Háskólann í Reykjavík er fjallað um valdheimildir Evrópusambandsins og hvaðan þær koma, orkustefnu ESB, sameiginlegu sjávarútvegsstefnuna, aðildarsamninga og aðildarviðræður. Svo eru rakin fjölmörg dæmi um undanþágur og sérlausnir sem ríki hafa samið um við ESB. Eyrún Magnúsdóttir og Aðalheiður Ámundadóttir rýna í álitsgerðina sem snertir á mörgum af heitustu ágreiningsefnum sumarsins. 

Í þættinum er meðal annars fjallað um:

Álitsgerðina má lesa á vef Stjórnarráðsins en hana unnu þrír prófessorar við Háskólann í Reykjavík: Gunnar Þór Pétursson, Hafsteinn Dan Kristjánsson og Margrét Einarsdóttir. 

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag. 

Hvenær er fundur fræðilegt innlegg í umræðu og hvenær er hann pólitískur áróðursfundur? Gímaldið hefur birt umfjöllun um fund nei- hreyfingarinnar Áfram Ísland með svissneskum lögfræðingi og fyrrverandi prófessor og dómara, Carl Baudenbacher, en sagan af einni lítilli bókun á sal innan Háskóla Íslands er með nokkrum ólíkindum svo ekki sé meira sagt, eins og rætt er um í þættinum. 

Tvær vikur eru í þjóðaratkvæðagreiðslu og ritstjórn Gímaldsins veltir fyrir sér stöðunni, næstu skrefum í baráttunni og hvaða tromp já og nei fylkingar eiga uppi í erminni á lokametrunum. Einnig:  hverju tekur fólk mark á? hvaða upplýsingum er treystandi og er það virkilega þannig að fólk sé sent í heita potta gagngert til að veiða atkvæði?

Helga Arnardóttir, Aðalheiður Ámundadóttir og Eyrún Magnúsdóttir sjá um þáttinn. Meðal efnis í þættinum:

Umfjöllun Gímaldsins má lesa hér: Fundurinn sem enginn sagðist halda og rannsóknarsetrin þrjú sem tengjast Áfram Ísland

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Rósa Björk Brynjólfsdóttir, formaður Vinstri grænna, ætlar að segja já í þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst, þótt flokkurinn sé formlega andvígur aðild að Evrópusambandinu. Samkvæmt könnunum ætlar yfirgnæfandi meirihluti kjósenda flokksins að segja já í atkvæðagreiðslunni. Rósa Björk segir forystu flokksins verða að leggja við hlustir og bregðast við viðhorfsbreytingunni í flokknum.

Aðalheiður Ámundadóttir ræðir við Rósu Björk um Evrópumálin, landsmálin, ríkisstjórnina, NATO, móralinn í flokknum og framtíðina. 

Meðal þess sem kemur fram í þættinum:

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Ritstjórn Gímaldsins tekur stöðuna á kosningabaráttunni fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna 29. ágúst. Rætt er um nýjustu skoðanakönnun, breytta taktík stjórnmálaflokkanna, fjármál og baráttuaðferðir já- og nei-hreyfinganna, hvort þjóðin sé orðin þreytt á málinu og hvort þögn Kristrúnar Frostadóttur forsætisráðherra í umræðunni sé skynsamleg.

Eyrún Magnúsdóttir stýrir þættinum og með henni eru Aðalheiður Ámundadóttir, Erla Hlynsdóttir og Helga Arnardóttir.

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Reinhard Reynisson, sérfræðingur í byggðamálum, segir að ný eyjastefna Evrópusambandsins, sú fyrsta sinnar tegundar, geti reynst mikilvægt innlegg fyrir Ísland í hugsanlegum aðildarviðræðum. Hún taki sérstaklega á aðstæðum sem eigi vel við íslenskan veruleika: einangrun, háum flutningskostnaði og litlum heimamörkuðum. 

Erla Hlynsdóttir ræðir við Reinhard um byggðamál í tengslum við fyrirhugaða þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið. Farið er yfir hvernig byggðastefna Evrópusambandsins virkar, hvaða sérkenni Íslands gætu skipt máli í hugsanlegum viðræðum og hvort byggðastefna ESB geti skapað tækifæri fyrir íslenska landsbyggð.

Í þættinum kemur meðal annars fram:

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja til frjálst framlag. (Reikningsupplýsingar: 0133-15-012265, kt. 490925-1040)

Gauti B. Eggertsson prófessor í hagfræði við Brown-háskóla í Bandaríkjunum segir það hafa verið hálfgerða tilviljun að hann fór að leggja sig fram um að leiðrétta rangfærslur í umræðu um Evrópumál og þjóðaratkvæðagreiðslu. Hann hefur á undanförnum mánuðum birt greinar og útreikninga sem varpa ljósi á fullyrðingar í umræðunni sem ekki standast skoðun.

Eyrún Magnúsdóttirræðir við Gauta um þessa staðreyndavöktun, sem fer mikið til fram á samfélagsmiðlum, og um ógnir við lýðræðislega umræðu.

Í þættinum kemur meðal annars fram:

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag. (Reikningsupplýsingar: 0133-15-012265, kt. 490925-1040)

Er samstarf Evrópuþjóða eins og íþróttakeppni þar sem litlar þjóðir sitja alltaf eftir en þær stærri taka bikarinn? Dóra Sif Tynes, lögmaður og sérfræðingur í Evrópuréttisem meðal annars hefur starfað sem forstöðumaður lagaskrifstofu EFTA, segir að sú mynd standist ekki skoðun.

Aðalheiður Ámundadóttir ræðir við Dóru um hvernig hlutirnir virka í Brussel: muninn á EES og EFTA, tveggja stoða kerfið, hversu háð Ísland er Noregi í EES-samstarfinu, hvernig lög og reglur verða til innan ESB og um áhrif og völd Íslands innan núverandi samstarfs.

Meðal þess sem kemur fram í þættinum:

Tveggja stoða kerfið: hlutverk Eftirlitsstofnunar EFTA og EFTA-dómstólsinsEr Ísland viðhengi við Noreg í EES-samstarfinu?Hvernig verða reglur innri markaðarins í Evrópðu til: framkvæmdastjórnin, Evrópuþingið og ráðherraráðiðAf hverju Evrópuþingmenn skipa sér í flokka eftir stjórnmálaskoðun, ekki þjóðerniLandbúnaður og sjávarútvegur: hvað stendur utan EES-samningsins?Mýtan um „íþróttakeppnina" og það af hverju sex þingsæti þýða ekki áhrifaleysiMalta sem dæmi: 89% Maltverja eru ánægð með ESB-aðild. Malta er með sex manna þingflokk á Evrópuþinginu og á forseta þingsins Er fullveldisumræðan séríslensk, eða er hún líka til í öðrum aðildarríkjum? Í Belgíu var umræðan akkúrat öfug, Belgar litu á það sem staðfestingu á fullveldi að verða aðilar að Evrópubandalaginu, forvera ESB

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag. (Reikningsupplýsingar: 0133-15-012265, kt. 490925-1040)

Samkeppniseftirlitið er nú með verðhækkanir á matvöru og eldsneyti til skoðunar en hagsmunasamtök kveinka sér undan því í stað þess að hvetja til þess að verð lækki og þar með verðbólgan.

Eyrún Magnúsdóttir og Helga Arnardóttir, nýr liðsmaður Gímaldsins, ræða um hátt matvöruverð, methagnað matvörurisanna og af hverju enginn virðist geta sagt upphátt að álagning þurfi að lækka.

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag. (Reikningsupplýsingar: 0133-15-012265, kt. 490925-1040)

Evrópskir styrktarsjóðir eru langstærsta alþjóðlega uppspretta styrkja inn í íslenskt vísinda-, mennta- og menningarsamfélag og aðgangur Íslands að þeim er vel tryggður í gegnum EES-samninginn. Ísland hefur þó enga formlega aðkomu þegar áætlanir eru mótaðar, en það myndi breytast með inngöngu í ESB. Þetta segir Ágúst Hjörtur Ingþórsson, forstöðumaður Rannís, í viðtali við hlaðvarp Gímaldsins. Rannís hefur umsjón með helstu samkeppnissjóðum á sviði rannsókna og nýsköpunar, menntunar og menningar á Íslandi, auk samstarfsáætlana ESB og norrænna áætlana sem veita styrki til samstarfsverkefna, náms og þjálfunar.

Umsjón: Helga Arnardóttir

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag. 

Eyrún Magnúsdóttir, Aðalheiður Ámundadóttir og Erla Hlynsdóttir fara yfir kosningabaráttuna sem nú er að taka á sig mynd vegna atkvæðagreiðslunnar í ágúst. Þær ræða nýjar baráttuhreyfingar, gæði umræðunnar og þá hættu að erlend ríki reyni að hafa áhrif á niðurstöðuna með upplýsingaóreiðu.

Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag. 

Eyrún Magnúsdóttir og Aðalheiður Ámundadóttir ræða fyrstu hagræðingaraðgerðir nýs meirihluta í Reykjavík, tíu ára afmæli Brexit og óróa í breskum stjórnmálum, nýjan liðsmann Gímaldsins, áherslu á neytendaumfjöllun og nýja stjórnsýsluúttekt um Græna gímaldið.

 
Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag. 

Hvergi í Evrópu er dýrara að kaupa í matinn en á Íslandi og hagnaður matvöruverslana heldur áfram að vaxa. Matvörurisar kenna launahækkunum um hátt matarverð en forstjóri Samkeppniseftirlitsins telur að samfélagið allt hafi brugðist. Lega landsins, sérstakur gjaldmiðill og tollavernd spili þar inn í, en ekki síður eigi öflug hagsmunagæsla matvörumarkaðarins sinn þátt í hækkunum. Þá megi löggjafinn líta í eigin barm, en aðstæður hér á landi ýti undir fákeppni frekar en samkeppni. Frekar sé keppt í ýmiss konar þjónustu heldur en í verði á matvörum. Verðskyn neytenda brenglast í verðbólgu segir framkvæmdastjóri Neytendasamtakanna. Ítarleg úttekt á matvöruverði og hækkunum undanfarinna ára.

Viðmælendur í þættinum eru Páll Gunnar Pálsson, forstjóri Samkeppniseftirlitsins, Vilhjálmur Hilmarsson, hagfræðingur hjá stéttarfélaginu Visku, Bjarki Steinn Benjamínsson, verkefnastjóri Verðlagseftirlits ASÍ og Brynhildur Pétursdóttur, framkvæmdastjóri Neytendasamtakanna.  

Þáttastjórnandi er Helga Arnardóttir blaðamaður og nýr liðsmaður Gímaldsins.

Meðal þess sem fjallað er um í þættinum:

Evrópusumar Gímaldsins: Engir smelludólgar, engar upphrópanir, engar ritdeilur. Bara vönduð umfjöllun og viðmælendur með þekkingu og innsýn. Við teljum niður í þjóðaratkvæðagreiðslu með hnitmiðaðri umfjöllun um það sem þú þarft að vita til að taka ákvörðun í ágúst. Gímaldið stendur vaktina svo þú getir verið í sumarfríi.
 
Þessi umfjöllun er opin en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag. 

Lestur á fréttaskýringu af vef Gímaldsins um líklega tímalínu frá þjóðaratkvæðagreiðslu til fullgildrar aðildar Íslands að Evrópusambandinu, segi þjóðin já þann 29. ágúst næstkomandi. Í greininni er fjallað um: 

Hægt er að lesa fréttaskýringunaá vef Gímaldsins, skoða skýringarmyndir sem henni fylgja og lesa tengt efni.

Evrópusumar Gímaldsins: Engir smelludólgar, engar upphrópanir, engar ritdeilur. Bara vönduð umfjöllun og viðmælendur með þekkingu og innsýn.  Við teljum niður í þjóðaratkvæðagreiðslu með hnitmiðaðri umfjöllun um það sem þú þarft að vita til að taka ákvörðun í ágúst. Gímaldið stendur vaktina svo þú getir verið í sumarfríi.
 
Þessi lestur er öllum opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag. 

Lesari: Aðalheiður Ámundadóttir.

Íslenskan myndi líklega standa sterkari innan Evrópusambandsins en utan þess, að mati Gauta Kristmannssonar, prófessors í þýðingafræði og deildarforseta íslensku- og menningardeildar Háskóla Íslands. Gauti er meðal þeirra sem sáu um túlkun í síðustu aðildarviðæðum Íslands og ESB, og hefur hann þegar fengið fyrirspurnir frá yfirmanni fjöltyngis á Evrópuþinginu um undirbúning að menntun fleiri túlka ef af aðildarviðræðum verður. 

Erla Hlynsdóttir ræðir við Gauta Kristmannsson um stöðu íslenskrar tungu í tengslum við mögulegar aðildarviðræður við ESB. Það helsta úr viðtalinu:

Evrópusumar Gímaldsins: Engir smelludólgar, engar upphrópanir, engar ritdeilur. Bara vönduð umfjöllun og viðmælendur með þekkingu og innsýn. Við teljum niður í þjóðaratkvæðagreiðslu með hnitmiðaðri umfjöllun um það sem þú þarft að vita til að taka ákvörðun í ágúst. Gímaldið stendur vaktina svo þú getir verið í sumarfríi.
 
Þátturinn er öllum opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag. 

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir er gestur Gímalsins og ræðir áherslur í mögulegum viðræðum Íslands um aðild að Evrópusambandinu. 

Textaútgáfa viðtalsins er aðgengileg á vef Gímaldsins. 

Evrópusumar Gímaldsins: Engir smelludólgar, engar upphrópanir, engar ritdeilur. Bara vönduð umfjöllun og viðmælendur með þekkingu og innsýn.  Við teljum niður í þjóðaratkvæðagreiðslu með hnitmiðaðri umfjöllun um það sem þú þarft að vita til að taka ákvörðun í ágúst. Gímaldið stendur vaktina svo þú getir verið í sumarfríi.
 
Þátturinn er öllum opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag. 

Umsjón: Aðalheiður Ámundadóttir.

Ef Ísland gengi í Evrópusambandið þá yrði það breyting fyrir íslensk fyrirtæki, en ekki endilega umbylting á einni nóttu. 

Hugveitan Evrópustraumar vann skýrslu fyrir Félag atvinnurekenda og Íslensk-evrópska verslunarráðið þar sem greind eru áhrif aðildar á rekstrarumhverfi íslenskra fyrirtækja og dregnir fram bæði kostir og gallar. Í samtali við Gímaldið segist höfundurinn vona að skýrslan sé gagnlegt framlag inn í umræðuna. 

Eyrún Magnúsdóttir ræðir við Hallgrím Oddsson hagfræðing og framkvæmdastjóra Evrópustrauma. Það helsta úr viðtalinu:

Evrópusumar Gímaldsins: Engir smelludólgar, engar upphrópanir, engar ritdeilur. Bara vönduð umfjöllun og viðmælendur með þekkingu og innsýn. Við teljum niður í þjóðaratkvæðagreiðslu með hnitmiðaðri umfjöllun um það sem þú þarft að vita til að taka ákvörðun í ágúst. Gímaldið stendur vaktina svo þú getir verið í sumarfríi.
 
Þátturinn er öllum opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag. 

Umsjón: Eyrún Magnúsdóttir, Aðalheiður Ámundadóttir og Erla Hlynsdóttir.

Evrópusumar Gímaldsins: Engir smelludólgar, engar upphrópanir, engar ritdeilur. Bara vönduð umfjöllun og viðmælendur með þekkingu og innsýn. Við teljum niður í þjóðaratkvæðagreiðslu með hnitmiðaðri umfjöllun um það sem þú þarft að vita til að taka ákvörðun í ágúst. Gímaldið stendur vaktina svo þú getir verið í sumarfríi.
 
Þátturinn er öllum opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag. 

„Þeir sem enga hafa reynslu af ESB virðast hafa sterkustu skoðanirnar og sjá engin tækifæri,“ segir Hjálmar Vilhjálmsson, viðskiptafræðingur og framkvæmdarstjóri á uppsjávarsviði hjá Brimi hf. Hjálmar er einn fárra Íslendinga sem þekkja rekstur í sjávarútvegi innan ESB af eigin raun. Í viðtali við Gímaldið rekur hann hvernig viðhorf hans til ESB breyttust, hvað aðild að Evrópusambandinu myndi þýða fyrir íslenskan sjávarútveg og hvers vegna honum finnst full ástæða til að láta reyna á aðildarviðræður. 

Textaútgáfu viðtalsins má finna á vef Gímaldins. 

Evrópusumar Gímaldsins: Engir smelludólgar, engar upphrópanir, engar ritdeilur. Bara vönduð umfjöllun og viðmælendur með þekkingu og innsýn.  Við teljum niður í þjóðaratkvæðagreiðslu með hnitmiðaðri umfjöllun um það sem þú þarft að vita til að taka ákvörðun í ágúst. Gímaldið stendur vaktina svo þú getir verið í sumarfríi.
 
Þátturinn er öllum opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag. 

Umsjón: Aðalheiður Ámundadóttir.

Þær hafa verið í forystu fyrir ólíka stjórnmálaflokka og segjast stundum rífast við sjónvarpið þrátt fyrir að vera hættar í pólitík. Í viðtali við Gímaldið ræða þær Hanna Birna Kristjánsdóttirog Svandís Svavarsdóttir um konur í pólitík, um erfiða en viðburðaríka tíma í borgarstjórn skömmu eftir hrun og það hvernig samvinna þvert á flokka skilar meiri árangri en átök. 

Þáttastjórnandi er Eyrún Magnúsdóttir. Meðal þess sem kemur fram:

Þátturinn er öllum opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Hvað þýðir það þegar sagt er Ísland sé orðið 84 prósent dýrara en aðrar Evrópuþjóðir? Nýlega birti stéttarfélagið Viska greiningu sem sýndi fram ískyggilega þróun í verðlagi hér landi. Vörur og þjónustu umtalsvert dýrari hér landi en í nágrannaþjóðunum og verðlag hefur hækkað hraðar en í samanburðarlöndunum. Þáttastjórnendur fara ofan í saumanna á verðlagsmælingum og ályktunum sem draga má út frá alþjóðlegum samanburði.

Georg Gylfason og Brynjólfur Gauti Guðrúnar Jónsson sjá um þáttinn
Viðmælandi er Gylfi Magnússon prófessor

Gímaldið gefur út Sirkabát. Þátturinn er öllum opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Gangi Ísland í ESB, kasti krónunni og taki upp evru, mun það hafa margvísleg áhrif á heimilin í landinu, fyrirtækin og ríkissjóð. En hvaða áhrif nákvæmlega? Við vitum það ekki fyrir víst. Það fer eftir því hvernig okkur semst og hvernig við höldum á spöðunum. Þingið spurði Hagfræðistofnun og í áliti stofnunarinnar má finna áhugaverðar vísbendingar um: 

Umsjón með þættinum hafa Eyrún Magnúsdóttir og Aðalheiður Ámundadóttir.

Ítarleg umfjöllun fylgir þættinum á vef Gímaldsins.

Þátturinn er öllum opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag. 

Gímaldið rýnir í nefndarálit meirihluta utanríkismálanefndar um ESB-tillögu ríkisstjórnarinnar. Í álitinu eru sett fram helstu markmið  aðildarviðræðna við ESB, ákveði þjóðin að þær skuli hefja á ný. Í þættinum ræða Aðalheiður Ámundadóttir og Eyrún Magnúsdóttir óvenjuleg einkenni nefndarálitsins og hvernig það bætir upp snubbótta tillögu utanríkisráðherra.
 
Meðal umræðuefna í þættinum: 

Ítarlegri umfjöllun er um efni þáttarins á vef Gímaldsins.

Þátturinn er öllum opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Er hin svokallaða hægri sveifla á landinu jafn skýr og af er látið, eða er kannski vinstri sveifla sem öllum er að yfirsjást? Eyrún Magnúsdóttir og Aðalheiður Ámundadóttir halda áfram að rýna í kosningaúrslitin og velta upp áhugaverðum vinklum og spurningum:

Tölfræðin sem stuðst er við í þættinum er frá Brynjólfi Gauta Guðrúnar Jónssyni, tölfræðingi þáttarins Sirkabát, en Brynjólfur heldur úti vefsíðunni metill.is
 
Þátturinn er öllum opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Hægri sveifla fór yfir landið í sveitarstjórnarkosningum. Gímaldið rýnir í niðurstöðurnar með tölfræðingnum Brynjólfi Gauta og stjórnmálaskýrandanum Aðalheiði Ámundadóttur. Í þættinum er meðal annars rætt um þetta:

Umsjón með þættinum hefur Eyrún Magnúsdóttir

Þátturinn er öllum opinn en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Síðasti þátturinn í röðinni Börn og bílastæði, kosningaumfjöllun Gímaldsins, er kominn í loftið. Í þættinum ræða Aðalheiður Ámundadóttir og Erla Hlynsdóttir útlitið fyrir Reykjavík og málin sem þær hefðu viljað meiri umræðu um fyrir kosningar. 

Umsjón þáttar: Erla Hlynsdóttir og Aðalheiður Ámundadóttir

Börn og bílastæði eru kosningaþættir Gímaldsins þar sem áhersla er lögð á að greina málefni frekar en að fjölga upphrópunum í umræðunni. Þættirnir eru öllum opnir en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Guðrún Ágústa Guðmundsdóttir lifir og hrærist í samfélagi jaðarsettra hópa. Hún er framkvæmdastjóri Samhjálpar og stjórnarkona í samtökum gegn fátækt og félagslegri einangrun. Hún segir það tvennt ólíkt að reka fyrirtæki og að reka samfélag, og að Reykjavík spili í annarri deild en önnur sveitarfélög þegar kemur að þjónustu við jaðarsett fólk. 

Erla Hlynsdóttir ræðir við Guðrúnu Ágústu í nýjasta þætti af Börn og bílastæði þar sem fjallað er um ábyrgð samfélags, pólitíkina í aðdraganda sveitarstjórnarkosninga, kaffistofu Samhjálpar og svörin sem EAPN fékk frá framboðunum um áherslur í málefnum fátæks fólks.

Börn og bílastæði er kosningaþáttur Gímaldsins þar sem áhersla er lögð á að greina málefni frekar en að fjölga upphrópunum í umræðunni. Þættirnir eru öllum opnir en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag. 

Í þættinum fara Brynjólfur Gauti Guðrúnar Jónsson og Georg Gylfason úr hlaðvarpinu Sirkabát yfir nokkrar áhugaverðar tölur sem tengjast sveitarfélögunum á höfuðborgarsvæðinu ásamt Eyrúnu Magnúsdóttur.

Börn og bílastæði er kosningaþáttur Gímaldsins þar sem áhersla er lögð á að greina málefni frekar en að fjölga upphrópunum í umræðunni. Þættirnir eru öllum opnir en við bendum á að hægt er að gerast áskrifandi að Gímaldinu og styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja til frjálst framlag.

Í þættinum er rætt við prófessor í stjórnmálafræði um þá leið sveitarfélaga að útvista verkefnum til einkaaðila. 

Gestur: Eva Marín Hlynsdóttir, prófessor í stjórnmálafræði.
Umsjón: Aðalheiður Ámundadóttir

Börn og bílastæði eru kosningaþættir Gímaldsins þar sem áhersla er lögð á að greina málefni frekar en að fjölga upphrópunum í umræðunni. Þættirnir eru öllum opnir en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Ásta Kristín Benediktsdóttir bókmenntafræðingur hefur sérhæft sig í hinsegin bókmenntum. Hún segir bókmenntir ekki hlutlausar heldur sýni þær okkur ákveðna mynd af samfélaginu. 

Hinsegin bókmenntahátíðin Queer Situations fer fram í maí og þar er Ásta með erindi sem ber yfirskriftina: Hver má skrifa (um) hinsegin bókmenntir? Vangaveltur um væntingar og tjáningarfrelsi. 

Erla Hlynsdóttir ræðir við Ástu í nýjasta þætti Bókapressunnar.

Hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Skipulagsmál og málefni leik- og grunnskóla eru þeir tveir málaflokkar sem flestir íbúar leggja áherslu á vegna komandi sveitarstjórnarkosninga, hvort sem litið er til Reykjavíkur, nágrannasveitarfélaga borgarinnar, eða íbúa á landsbyggðinni.  Þetta sýna niðurstöður Þjóðmálakönnunar Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands um viðhorf til málefna fyrir sveitarstjórnarkosningarnar í maí. 

Rúnar Vilhjálmsson, prófessor í félagsfræði, lét gera könnunina og hefur unnið úr niðurstöðunum, en honum hefur fundist vanta umræðu í aðdraganda kosninga um hvað kjósendum sjálfum finnst mikilvæg málefni.

Meðal þess sem spurt var um er ánægja með þjónustu sveitarfélaganna, afstöðu til Borgarlínu og afstöðu til þéttingar byggðar í Reykjavík. Erla Hlynsdóttir ræðir við Rúnar um niðurstöðurnar.

Börn og bílastæði eru kosningaþættir Gímaldsins þar sem áhersla er lögð á að greina málefni frekar en að fjölga upphrópunum í umræðunni. Þættirnir eru öllum opnir en við bendum á að hægt er að gerast áskrifandi að Gímaldinu og styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið.  

Margt kemur Gísla Marteini Baldurssynispánskt fyrir sjónir í umræðu flokkanna um skipulagsmál í Reykjavík.  Í þættinum Börn og Bílastæði er rætt við Gísla Martein um Reykjavík í samanburði við aðrar borgir og þau öngstræti sem umræðan um skipulagsmál er komin í í aðdraganda kosninga.

Umsjónarmaður þáttarins er Aðalheiður Ámundadóttir.
Á Gímaldinu má lesa útdrátt úr hlaðvarpsviðtalinu.

Börn og bílastæði eru kosningaþættir Gímaldsins þar sem áhersla er lögð á að greina málefni frekar en að fjölga upphrópunum í umræðunni. Þættirnir eru öllum opnir en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja tilfrjálst framlag.

Rýnt í stefnuskrár flokkanna í borginni. Eru þær innantóm loforð eða fullar fyrirheitum um það sem koma skal?
Þættinum stýra Eyrún Magnúsdóttir og Aðalheiður Ámundadóttir.
Fjallað er um:

Börn og bílastæði er kosningaþáttur Gímaldsins.
Hann er öllum opinn en við hvetjum þig til að gerast áskrifandi. Það tekur enga stund <3
Þú getur líka lagt til frjálst framlag
Þú getur líka skráð þig fyrir reglulegu fréttabréfi Gímaldsins 

Hvort eru atvinnulausir rúmlega níu þúsund eða nálega átján þúsund talsins? Tvær stofnanir hafa umsjón með að telja fjölda hverju sinni, Vinnumálastofnun og Hagstofa Íslands. Mælingar beggja stofnana á atvinnuleysi fylgjast venjulega að. Nú ber hins vegar svo við að munur á mælingunum hefur aukist mikið á sama tíma og fólki án vinnu hefur fjölgað vegna kólnunar í hagkerfinu. 

Umsjón: Georg Gylfason og Brynjólfur Gauti Guðrúnar Jónsson.

Tölum um bílastæði! Bílastæði hafa verið í brennidepli í kosningabaráttu á höfuðborgarsvæðinu. En hvað eru bílastæði? Hvaða tilgangi þjóna þau í borgarumhverfi og hvaða áhrif hefur það ef við fjölgum þeim stöðugt?
Eyrún Magnúsdóttirræðir við sérfræðinga um fyrirbærið bílastæði og skoðar hugmyndir annarra borga um bílastæði og tengsl þeirra við skipulag borga en einnig við líðan íbúa og heilsu.
Viðmælendur í þættinum eru Ásdís Hlökk Theodórsdóttir, aðjúnkt í skipulagsfræði við LBHÍ og fyrrverandi forstjóri Skipulagsstofnunar, og Herdís Sigurgrímsdóttir, stjórnmálafræðingur og ráðgjafi á umhverfis- og skipulagssviði hjá VSÓ ráðgjöf.

Börn og bílastæði eru kosningaþættir Gímaldsins þar sem áhersla er lögð á að greina málefni frekar en að fjölga upphrópunum í umræðunni. Þættirnir eru öllum opnir en við bendum á að hægt er aðgerast áskrifandi að Gímaldinuog styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. 

Kosningaþáttur Gímaldsins rúllar af stað. Hann heitir Börn og bílastæði!

Stór hluti verkefna sveitarfélaga snýst um börn, velferð þeirra, menntun og lífsgæði. Miðað við umræðu fyrir þessar kosningar mætti þó halda að börn þrái fyrst og fremst eitt: bílastæði! 

Í þáttunum verða málefnin í forgrunni en frambjóðendur fá frí. Í fyrsta þætti fara Eyrún Magnúsdóttir og Aðalheiður Ámundadóttir yfir fjölbreyttan vettvang kosningabaráttunnar, hlutverk fjölmiðla í þessu nýja landslagi.  Þær spyrja hvort þolinmæði fyrir sérhagsmunum sé að aukast aftur eftir að óþol fyrir slíku rauk upp úr öllu valdi í kjölfar efnahagshrunsins og hvaða þjónustu fjölmiðlar ættu helst að veita kjósendum til að undirbúa þá fyrir kosningarnar. Á að láta frambjóðendum og jafnvel hagsmunaaðilum eftir að skilgreina vandamálin sem þarf að leysa? Eða eiga fjölmiðlar kannski frekar að rýna í málefnin, greina þau og skýra út.

Hægt er að hlusta á fyrsta þátt Barna og bílastæða í spilaranum hér efst í fréttinni og á öllum helstu hlaðvarpsveitum. Börn og bílastæði er hugsaður fyrir forvitið fólk sem er þreytt á upphrópunum og rifrildum og leitar í staðinn að dýpri skilningi á þeim málefnum sem eru í brennidepli fyrir kosningarnar og reyndar líka málefnum sem fáir eru að tala um en skipta íbúa máli. 

Þættirnir verða öllum opnir en við hvetjum þig til að gerast áskrifandi að Gímaldinu eða leggja til frjálst framlag 

„Leyfi til að gera ljótar byggingar er mikið á Íslandi,“ voru orð sem Borghildur Sölvey Sturludóttir arkitekt lét falla um Græna gímaldið og fóru fyrir mistök út með umsögn um verkefnið. Í viðtali sem birt er í hlaðvarpi Gímaldsins er rætt við Borghildi um tilurð þessara orða og viðbrögð við þeim innan borgarkerfisins en einnig um Græna gímaldið og um þróun í skipulagsmálum.

Í þættinum, sem Gímaldið gefur út, kemur meðal annars fram:

Þátturinn er öllum opinn en Gímaldið – sem að hluta til dregur nafn sitt af Græna gímaldinu – er fjölmiðill í áskrift.
Hlustaðu á þáttinn ...og ef þú vilt meira svona efni þá hvetjum við þig til að gerast áskrifandi eða leggja til frjálst framlag á www.gimaldid.is 

Sig­ríð­ur Á And­er­sen formaður þingflokks Miðflokksins seg­ir ESB-­­til­lög­u ríkisstjórnarinnar þurfa að taka breyt­ing­um í með­för­um þings­ins en telur að þing­menn meiri­hlut­ans séu of háð­ir ráð­herr­um sín­um. Hún býst við átökum í utanríkismálanefnd á lokaspretti þingvetrar. 

Hvaða herr­um þjón­ar for­seti Al­þing­is og hver ræður dagskrá þingsins í raun og veru? Hvernig býr meirihlutinn sig undir málþóf og hvernig heldur forseti sönsum þegar allt verður vitlaust? Þess­um spurn­ing­um og mörg­um öðr­um svar­ar Birg­ir Ár­manns­son, fyrr­ver­andi þing­for­seti í við­tali um leikja­fræð­ina á Al­þing­i.

Þór­dís Kol­brún R. Gylfa­dótt­ir ræð­ir skipu­lögð barns­rán Rússa í Úkra­ín­u; Um börn­in sem num­in hafa ver­ið á brott og eru rænd upp­runa sín­um með heila­þvott­i, hvern­ig unn­ið er að end­ur­heimt þeirra og hvern­ig Evr­ópa og al­þjóða­sam­fé­lag­ið geti og eigi að bregð­ast við.

Gímaldið er áskriftarmiðill. Þú getur gerst áskrifandi hér 

Verðlaunablaðamaðurinn Kjartan Kjartansson ræðir hvernig hann nálgast fréttaskrif, áhugann á vísindum og hvernig fjölmiðlaumfjöllun um loftslagsmál hefur þróast.

Rík þörf er á umræðu um gæði þeirra skoðanakannana sem birtast víða í opinberri umræðu. Þetta segir Ólafur Þór Gylfason, sviðstjóri markaðarannsókna hjá Maskínu, en hann settist niður með þáttastjórnendum Sirkabát og ræddi um úrtaksrannsóknir hér á landi og erlendis og þær breytingar sem hafa átt sér stað á undanförnum áratugum. Hann segir sérstöðu Íslands í þessum efnum að hverfa og ræðir áskoranir sem því fylgja.
Þátturinn er opinn á helstu hlaðvarpsveitum. Sirkabát er hlaðvarp sem rýnir í tölur að baki fréttum og er gefið út af Gímaldinu.
Gímaldið er áskriftarmiðill. Hægt er að styðja við bakið á þáttagerð Sirkabát með því að gerast áskrifandi hér.  

Pawel Bartoszek, þingmaður Viðreisnar og formaður utanríkismálanefndar, ræðir Evrópumálin, sigursögu Póllands og Brexit. Hann telur óttann við að glata fullveldinu í viðskiptabandalögum fela í sér minnimáttarkennd. Öflug fullvalda ríki innan ESB beri vott um hið gagnstæða. Pawel segist ekki kvíða umræðu næstu mánaða. Ísland sé rótgróið lýðræðisríki og þjóðin eigi sér langa og ríka umræðuhefð. 

Aðalheiður Ámundadóttir ræðir við Pawel Bartoszek.

Gímaldið er áskriftarmiðill. Hver einasta áskrift skiptir okkur máli.
Áskriftarvefur Gímaldsins

Davíð Þorláksson segist sjaldan heyra nýja spurningu eða hugmynd sem tengist Borgarlínunni. Vangaveltur og ýmis konar gagnrýni sem fram komi um Borgarlínuna sé almennt eitthvað sem hafi fyrir löngu verið svarað. Hann segir eðlilegt að fólk spyrji spurninga og það sé líka eðlilegt að verkefnið sé ekki endilega sérlega vinsælt. Innviðaverkefni, af þeirri stærðargráðu sem Borgarlínan er, njóti almennt ekki hylli fyrr en fólk sjái þau virka. Davíð hefur verið framkvæmdastjóri Betri samgangna undanfarin fimm ár en nýverið var hann ráðinn í starf framkvæmdastjóra Almenningssamgangna höfuðborgarsvæðisins, sem er nýtt félag utan um rekstur Strætó og Borgarlínunnar þegar þar að kemur. 
„Það verður sátt um verkefnið þegar að fyrsta lotan er komin og byrjuð að virka og fólk sér áhrifin sem að þetta mun hafa. Ég geri mér engar væntingar um að það verði einhver mikil víðtæk sátt um þetta fyrr en að það gerist,“ segir Davíð í viðtali við Gímaldið um Borgarlínuna, nýtt skipulag almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu og umræðuna um verkefnið.
 
Eyrún Magnúsdóttir ræðir við hann. Davíð Þór Guðlaugsson tók myndir.

Gímaldið er áskriftarmiðill. Hver einasta áskrift skiptir okkur máli.
Áskriftarsíða Gímaldsins

Í janúar 2026 uppfærði Hagstofan flokkunarkerfi vísitölu neysluverðs yfir í alþjóðlegan staðal sem nefnist COICOP 2018. En hvað þýðir það eiginlega – og hvernig er verðbólga mæld? Ásta Jenný Sigurðardóttir, teymisstjóri vísitölu neysluverðs á Hagstofunni, útskýrir hvernig neyslunni er skipt í flokka og hvaðan vogir mismunandi útgjaldaliða koma.

Ef þú sérð tölu í fréttum og vilt vita meira, sendu okkur línu á sirkabat@gimaldid.is.

Þorsteinn Hjálmsson ræðir meistaraverkefni sitt í mannauðsstjórnun við HÍ: „Nei, en ég vinn á Ríkisútvarpinu. Það eru hinir sem eiga erfiðara.“ Upplifun blaða- og fréttamanna á sálfræðilega samningnum. 
Þorsteinn segir að samningurinn sé sterkur í faginu en hann mótist á ólíkan hátt eftir því hvort blaðamennirnir starfa á RÚV eða einkareknum fjölmiðlum.  

Bækur hafa alltaf verið stór þáttur í lífi Önnu Leu Friðriksdóttur sem nýverið var kjörin formaður Félags íslenskra bókaútgefenda fyrst kvenna.

„Við vitum það að bóklestur fer minnkandi. Það er mest rætt um börnin og þeirra bóklestur. En ég held að yngstu börnin séu í raun meiri fyrirmyndir fyrir fullorðna heldur en fullorðnir fyrir börnin,“ segir Anna Lea í viðtali við Bókapressuna. Hún segir að fullorðna fólki megi gjarnan skoða eigin bóklestur en ekki alltaf bara einblína á börnin. 

Gímaldið gefur út Bókapressuna, hlaðvarp um bækur og allt sem þeim tengist.
Það má alltaf hafa samband við okkur með því að senda póst á ritstjorn@gimaldid.is.
Við minnum á að Gímaldið er áskriftarmiðill. Hver einasta áskrift skiptir okkur máli    

Hvernig eru afbrot í samfélaginu mæld og metin? 

Fjölbreyttum upplýsingum er safnað um afbrot sem gefa vísbendingar um fjölda og þróun þeirra í samfélaginu. Haldið er utan um fjölda handtaka, ákærðra og fjölda sem sitja í gæsluvarðhaldi eða afplána dóm í fangelsi. Þrátt fyrir það ná gögn sem til eru ekki yfir nema brot af þeim afbrotum sem framin eru hverju sinni, flest afbrot eru hvergi tilkynnt og rata því ekki í opinber gögn. 

Þetta kemur fram í nýjasta þætti Sirkabát þar sem rætt er við Margréti Valdimarsdóttur, dósent í félags- og afbrotafræði við Háskóla Íslands, um túlkun gagna um afbrot. Þannig séu ýmis atriði sem hafa þurfi í huga þegar litið er á tölur úr opinberum gögnum yfir lengri tíma. 

Tölur um ákærur á hendur erlendum ríkisborgurum hér á landi hafa verið nokkuð til umræðu eftir að dómsmálaráðuneytið sendi frá svar við fyrirspurn þingmanns sem reyndist innihalda reiknivillu, líkt og Gímaldið sagði frá í frétt um málið. Hvað má lesa úr þessum tölum og hvaða aðferðum er hægt beita til að skoða gögnin í réttu samhengi? Þetta er rætt í nýjasta þætti Sirkabát.

Gímaldið er nýr áskriftarmiðill sem meðal annars gefur út hlaðvarpið Sirkabát. Hægt er að gerast áskrifandi hér.
Hver einasta áskrift skiptir okkur máli <3

Umsjón: Georg Gylfason og Brynjólfur Gauti Guðrúnar Jónsson.

Blaðamenn Gímaldsins fara yfir mál sem fjallað hefur verið um í vikunni. Væringar innan VG og rekstrarstuðningur við fjölmiðla eru meðal þess sem er til umfjöllunar.

Gímaldið er nýr fjölmiðill í áskrift, hægt er að lesa eða hlusta 

Umsjón: Eyrún Magnúsdóttir og Aðalheiður Ámundadóttir.

Nágrannar eru nýir hlaðvarpsþættir Gímaldsins sem Erla Hlynsdóttir stýrir. Gestur hennar að þessu sinni er Anna Ólafsdóttir Björnsson sem hefur átt fjölmarga nágranna í gegn um tíðina, jafnvel þó hún hafi nú búið á sama stað í 45 ár. Anna talar um sig sem ákveðið lukkudýr í nágrannamálum og aldrei átt leiðinlega nágranna, ekki einu sinni nágranninn sem hún var fyrirfram vöruð við en reyndist síðan hinn besti karl. Hún segir frá áhugaverðum sögum af samskiptum við nágranna fyrr og síðar.

Þú getur keypt áskrift að Gímaldinu hér og fengið aðgang að öllu efni.
Hver einasta áskrift skiptir okkur máli  

Árið hófst á vonbrigðum þegar árleg verðbólga skaust úr 4,5% í 5,2% á einum mánuði. En hvað liggur að baki? Þáttastjórnendur Sirkabát kafa  ofan í vísitölu neysluverðs, skoða flokkana sem ýttu henni upp og reikna út hvað hefði gerst ef lagabreytingar á vörugjöldum ökutækja hefðu ekki tekið gildi um áramótin.

Niðurstaðan: Gagnrýnin á gjaldahækkunina á við, en svartsýnisspáin kannski ekki. Lestu lengri greiningu Sirkabát á verðbólgutölum á Gímaldinu.
Gímaldið er nýr fjölmiðill í áskrift. Hver einasta áskrift skiptir okkur máli og hjálpar okkur að halda úti vandaðri umfjöllun.

Sástu tölu í fréttum sem þú vilt skilja betur? Sendu okkur línu á sirkabat@gimaldid.is

Umsjón: Georg Gylfason og Brynjólfur Gauti Guðrúnar Jónsson.

Nýlegar fréttir hafa bent á mikla fjölgun erlendra lífeyrisþega. En hvaða samhengi vantar? Þorsteinn Siglaugsson hagfræðingur hjá Hagstofunni  bendir á að þótt fjöldinn hafi aukist hefur hlutfallið haldist lágt: aðeins 3,6% útlendinga á vinnumarkaði þiggja örorku- eða endurhæfingarlífeyri, samanborið við 18% Íslendinga. Gott dæmi um mikilvægi þess að greina tölur áður en þeim er slegið upp.
Sirkabát er hlaðvarp sem rýnir í tölurnar í fréttum og fréttirnar í tölum.
Þáttastjórnendur Sirkabát eru Brynjólfur Gauti Guðrúnar Jónsson tölfræðingur og Georg Gylfason sagnfræðingur.

Sirkabát er þáttur sem Gímaldið gefur út. Hægt er að gerast áskrifandi að Gímaldinu hér. Hver einasta áskrift skiptir okkur máli. 

Hallur Hallsson, rannsóknarlögreglumaður hjá kynferðisbrotadeild, ræðir störf deildarinnar og alþjóðlegt samstarf til að finna og greina barnaníðsefni á netinu þar sem markmiðið er að koma þolendum til bjargar.
Erla Hlynsdóttir ræðir við hann.

Gímaldið er nýr fjölmiðill í áskrift. Þú getur keypt áskrift og verið þannig með í að lýsa upp samfélagið.Hver einasta áskrift skiptir okkur máli. 

Fjöldamótmæli gegn aðgerðum ICE hafa farið fram víða um Bandaríkin að undanförnu. Ríkisstjórn Trump hefur lagt mikla áherslu á fjölgun ICE-liða og þjálfunartími þeirra styttur til að koma sem flestum á göturnar sem fyrst. Þá hefur Trump snaraukið fjárframlög til ICE.
Hvað þarf til að komast inn í ICE? Hversu miklum fjármunum er veitt í þetta fyrirbæri og hvað gerist næst í Bandaríkjunum?
Erla Hlynsdóttir blaðamaður fjallar um ICE – Innflytjenda- og tollaeftirlitið alræmda

Gímaldið er áskriftarmiðill
Hver einasta áskrift skiptir okkur máli
Þú getur keypt áskrift hér

Lilja Dögg Alfreðsdóttir hefur tilkynnt um framboð til formanns Framsóknarflokksins, en hún er varaformaður flokksins.

„Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn á að mínu að mati að sækja fram og koma með lausn­ir," segir Lilja Alfreðsdóttir í viðtali við Gímaldið. Lilja nefn­ir til dæm­is lausn­ir sem Fram­sókn geti tal­að fyr­ir á vett­vangi efna­hags­mála. „Ég við­ur­kenni að efna­hags­stefna Kristrún­ar kem­ur mér á óvart,“ seg­ir Lilja sem tel­ur við­brögð rík­is­stjórn­ar­inn­ar, til að ná nið­ur verð­bólg­u, ekki trú­verð­ug.
Aðalheiður Ámundadóttir ræðir við Lilju í hlaðvarpi fyrir Gímaldið.

Gímaldið er nýr áskriftarmiðill. Hver einasta áskrift skiptir okkur máli.
 
Þú getur gerst áskrifandi hér

„Norð­ur­lönd­in eru að búa sig und­ir stríð, ekki bara með hern­að­ar­upp­bygg­ingu held­ur einnig með öðr­um við­bún­aði til dæm­is á sjúkra­hús­um og með birgða­söfn­un,“ seg­ir Dag­ur B. Eggertsson þingmaður í viðtali við Gímaldið.

„Mað­ur vill ekki mála upp of dökka mynd en þetta er svo­lít­ið eins og í al­manna­vörn­un­um að við verð­um að vera samt heið­ar­leg með það sem get­ur teikn­ast upp og axla ábyrgð á að búa okk­ur und­ir það. Hluti af því er að fólk átti sig á því að í þess­um breytta heimi get­um við ekki bara leg­ið á bak­inu og von­að það besta,“ segir hann í viðtalinu.

Dag­ur er for­mað­ur Ís­lands­nefnd­ar NATO­­-þings­ins og átti sæti í þing­manna­nefnd þeirri sem lagði grunn að ör­ygg­is­ og varn­ar­stefnu sem er til með­ferð­ar á Al­þing­i. Áð­ur en Dag­ur sett­ist á þing var hann um ára­bil for­mað­ur Al­manna­varn­ar­nefnd­ar. Gímald­ið ræð­ir við Dag um heims­mál­in, vest­ræna sam­vinn­u, sam­band­ið við Banda­rík­in og Evr­ópu, vígbúnað Norðurlandanna og hvern­ig Ís­lend­ing­ar eiga að fara að því að verj­ast mögu­leg­um ófrið­i. Aðalheiður Ámundadóttir ræðir við Dag.

Gímaldið er nýr fjölmiðill. Hver einasta áskrift skiptir okkur máli.
Þú getur tekið þátt í að lýsa upp samfélagið með því að kaupa áskrift

Hvað þýðir það að vera hægri- eða vinstrisinnuð í stjórnmálum? Viktor Orri Valgarðsson, doktor í stjórnmálafræði, útskýrir uppruna hugtakanna og hvernig merking þeirra  breytist eftir tímabilum, löndum og deilumálum í stjórnmálum hverju sinni.

Sirkabát er hlaðvarp sem Gímaldið gefur út. Í þáttunum er rýnt á bak við fréttir, gjarnan í tölfræði eða annað sem er til þess fallið að dýpka umræðuna.

Gímaldið er fjölmiðill í áskrift – þú getur stutt við okkur með því aðkaupa áskriftog fengið þannig aðgang að öllu efni Gímaldsins. 
Hver áskrift skiptir máli.
   

Í við­tali við Gímald­ið fer Ingi­björg Isaksen þingflokksformaður Framsóknarflokksins yf­ir stöðu ­flokks­ins, fram­tíð­ar­sýn sína fyr­ir flokk­inn og póli­tík­ina í þing­in­u. Ingibjörg hefur lýst yfir framboði til formanns flokksins. Sigurður Ingi Jóhannsson hættir sem formaður á flokksþingi Framsóknarflokksins í febrúar. 

Ingibjörg seg­ir í viðtalinu að tæki­færi fel­ist í tóma­rúm­inu á vinstri væng stjórn­mál­anna. „Ef við horf­um á þetta póli­tíska lit­róf sjá­um við að flokk­ar sem eru hægra meg­in eru komn­ir tölu­vert langt til hægri eins og Mið­flokk­ur­inn sem er stofn­að­ur í raun­inni út frá Fram­sókn. Hann er kom­inn jafn­vel hægra meg­in við Sjálf­stæð­is­flokk­inn í ein­hverj­um mál­u­m,“ seg­ir Ingi­björg og bæt­ir við: „Við er­um ekki alltaf þar. Við er­um frek­ar að leita til vinstri. Við sjá­um það bara í raun­inni í alls kon­ar mál­um þeg­ar kem­ur að til dæm­is inn­flytj­enda­mál­u­m.“

Und­an­farn­ar vik­ur hef­ur ver­ið beð­ið eft­ir yf­ir­lýs­ing­um frá Will­um Þór Þórs­syni og Lilju Al­freðs­dótt­ur um for­manns­fram­boð en Ingi­björg hef­ur nú brot­ið ís­inn og er fyrst til að til­kynna fram­boð til for­manns.

Gímaldið er nýr fjölmiðill í áskrift.
Áskriftir gera okkur kleift að vinna að því að byggja upp fjölmiðil sem lýsir upp samfélagið.
Gerast áskrifandi að Gímaldinu.

Nágrannar er nýtt hlaðvarp úr smiðju Gímaldsins sem Erla Hlynsdóttir stýrir.

Við ætlum að fjalla um nágranna frá ýmsum hliðum. Við eigum öll nágranna. Þeir búa í búsinu við hliðina á okkur, í íbúðinni fyrir neðan okkur eða uppi á næstu hæð. Sumum nágrönnum kynnumst við en öðrum ekki. Við kynnumst broti af lífi nágranna okkar og þeir broti af okkar.

Guðríður Haraldsdóttir er viðmælandi fyrsta þáttar. Hún segir það óskeikult ráð að vera bara næs við nágranna og bjóða góðan daginn á ganginum. Hún segir meðal annars frá því þegar sérsveitin bankaði upp á hjá henni til að fá að síga niður á næstu svalir.

Gímaldið er nýr fjölmiðill í áskrift. Við viljum halda áfram að stunda blaðamennsku, birta áhugavert efni, lýsa upp samfélagið. Þú getur tekið þátt með því að gerast áskrifandi. Þú getur líka lagt til frjálst framlag. Farðu inn á gimaldid.is og veldu að vera með í að halda samfélaginu upplýstu. 

Einhverf Barbie er ekki bara dúkka heldur tákn um sýnileika og viðurkenningu í heimi þar sem stelpur með einhverfu hafa lengi verið ósýnilegar.

Erla Hlynsdóttir fjallar um einhverfa Barbie-dúkku sem er nýkomin á markað. 

Pistillinn birtist á áskriftamiðlinum Gímaldinu.

Þú getur verið með í að styðja við Gímaldið með því aðkaupa áskrift eða leggja til frjálst framlag. 

Þing­mað­ur­inn Víð­ir Reyn­is­sonhef­ur víð­tæka reynslu á sviði al­manna­varna og þjóðar­ör­ygg­is. Aðalheiður Ámundadóttirblaðamaður ræð­ir við hann um við­bún­að á Ís­landi ef til stríðs­á­taka kæmi og um nýja stefnu utanríkisráðherra í ör­ygg­is-­ og varn­ar­mál­u­m.

Víð­ir starf­aði við al­manna­varn­ir í rúma tvo ára­tugi áð­ur en hann tók sæti á þing­i, síð­ast sem sviðs­stjóri al­manna­varna hjá emb­ætti rík­is­lög­reglu­stjóra. Þá hef­ur hann set­ið í al­manna­varna­nefnd ESB og ver­ið for­mað­ur vinnu­hóps EFTA um al­manna­varn­ir ásamt því að hafa set­ið í fjölda nefnda og ráða hins op­in­bera um al­manna­varn­ir og ör­ygg­is­mál.

Víð­ir bend­ir á að þeg­ar fyrstu al­manna­varna­lög voru sett hér á landi ár­ið 1962 hafi þau nær al­far­ið ver­ið mið­uð út frá hern­að­arógn fyrstu ár­in, enda hafi Kalda stríð­ið, Kúbu­deil­an og kjarn­orkuógn ver­ið hluti af veru­leika þess tíma. Það hafi ekki ver­ið fyrr en ár­ið 1967 að kafli um nátt­úru­ham­far­ir var tek­inn inn í lög­in, en mest hef­ur reynt á þann hluta und­an­farna ára­tug­i. „En það er al­veg ljóst að síð­ustu miss­er­in hef­ur orð­ið gjör­breyt­ing á því hvern­ig við þurf­um að hugsa þetta og það hef­ur ver­ið reynt að end­ur­spegla það í sam­starfi stofn­ana og skipu­lagi mála. Þessi stefna á að vera veg­vís­ir í því hvern­ig við höld­um áfram með þau verk­efni og jafn­vel tök­um upp ný sem, sem end­ur­spegl­ar bara þá þörf okk­ar að geta brugð­ist við mis­mun­andi að­stöðu í heim­in­um hverju sinn­i.“

Þau ræða meðal annars um áfallaþol en Víðir segir að best sé að skýra það út með líkingu við málm. Þjóðfélagið þurfi að þola áföll að því marki að þau geti bognað án þess að brotna.

Umfjöllun Gímaldsins um öryggis- og varnarmálastefnu má finna á gimaldid.is.
Gímaldið er nýr fjölmiðill í áskrift.
Áskriftir gera okkur kleift að vinna að því að byggja upp fjölmiðil sem lýsir upp samfélagið.
Gerast áskrifandi að Gímaldinu. 

Ár hvert safnast 14-19 ára ungmenni saman og rýna í tölur og gögn í keppninni Greindu betur. Keppnin hefur vaxið mikið frá því hún hófst árið 2021. 

Keppninni er skipt upp í tvo aldursflokka eftir námsstigi og keppnisefnið er sniðið að getu hvers flokks. Tilgangurinn er að efla upplýsingalæsi grunn- og  framhaldsskólanema. 

Kristín Ingvarsdóttir og Arndís Vilhjálmsdóttir hjá Hagstofunni ræða um keppnina í nýjasta þættinum af Sirkabát. 

Hver er tala ársins 2025?

Sirkabát rýnir í tölur ársins með gestum þáttarins. Tölur ársins segja margar og ólíkar sögur. Sirkabát fékk nokkra einstaklinga til að rýna í árið, velja sína uppáhalds tölu og deila með hlustendum. 

Arndís Vilhjálmsdóttir, teymisstjóri notendaþjónustu hjá Hagstofunni
Emil Dagsson, doktorsnemi í hagfræði við Háskóla Íslands og starfsmaður deildar rannóknar og spár hjá Seðlabanka Íslands
Kolbeinn Stefánsson, félagsfræðingur og dósent við félagsráðgjafadeild Háskóla Íslands
Ingvar Örn Ákason, verkefnastjóri Handboltapassa  HSÍ
Thor Aspelund, prófessor í líftölfræði við Miðstöð í lýðheilsuvísindum
Hafsteinn Einarsson, nýdoktor við stjórnmálafræðideild Háskóla Íslands
Eyrún Magnúsdóttir, blaðamaður og stofnandi Gímaldsins
Karen Kjartansdóttir, samskiptafulltrúi á Veðurstofunni

Þáttastjórnendur eru Georg Gylfason og Brynjólfur Gauti Guðrúnar Jónsson

Hvað er margar mismunandi tegundir af jólabjórum til sölu í ríkinu? Í þessum jólaþætti Sirkabát taka þáttastjórnendur sér fyrir hendur að greina þróun á sölu og breytingum á úrvali á jólabjór seldur er í verslunum ÁTVR.

Umsjón: Georg Gylfason og Brynjólfur Gauti Guðrúnar Jónsson.

Í Bókapressunni fáum við innsýn inn í heim ritstjóra bóka í desember, en Einar Kári Jóhannsson hjá Benedikt bókaútgáfu er í viðtali við Erlu Hlynsdóttur. Fáar bækur hafa hreyft eins mikið við honum og bókin „Beðið eftir barbörunum“ – Waiting for the Barbarians eftir J. M. Coetzee.
Starfsfólk bókaútgáfa þarf að ganga í flest störf í desember. Bókaútgefendur eru eins og á hlaupabretti í desember við að halda öllu gangandi og tryggja að bækur berist í búðir, segir Einar meðal annars í viðtalinu.

Þú getur tryggt þér áskirft að Gímaldinu hér

Er jólamaturinn dýrari í ár en í fyrra? Þáttastjórnendur Sirkabát útbjuggu sína eigin jólamatarkörfu og reiknuðu út vísitölu jólaveisluverðs. 

Umsjón: Georg Gylfason og Brynjólfur Gauti Guðrúnar Jónsson.

Margrét Tryggvadóttir, formaður Rithöfundasambands Íslands, segir jólavertíðina mikilvæga fyrir rithöfunda en bendir á í viðtali við Gímaldið að innviðirnir sem styðja við bókmenntir séu brothættir. Bókabúðir séu til að mynda fáar, sérstaklega á landsbyggðinni, og skólabókasöfn fái ekki nægt fé til að börn hafi jafnt aðgengi að nýjum bókum. Félagið hefur látið til sín taka í höfundarréttarmálum að undanförnu, en gervigreindarrisar vilja helst gleypa íslenskar bækur í sig án greiðslu. Þá hefur Samkeppniseftirlitið hafið formlega rannsókn á mögulegri misnotkun Storytel á markaðsráðandi stöðuð, í kjölfar kvörtunar félagsins.
Eyrún Magnúsdóttir ræðir við Margréti um jólavertíð rithöfunda, baráttumálin og breytta veröld með tilkomu gervigreindar.

Smelltu hér til að lesa ef þú ert áskrifandi

Gerast áskrifandi hér

Úr pistli á Gímaldinu í dag: „Nú leggj­um við Ís­lend­ing­ar upp í aðra Evr­ópu­um­ræð­u. Það var vissu­lega fyr­ir­sjá­an­legt að fyrstu skref­in í henni yrð­u, líkt og í Bret­land­i, stíg­in með gíf­ur­yrð­u­m og hræðslu­á­róðri. Þetta hef­ur auð­vit­að bæði þann til­gang og þau áhrif að við sem vilj­um ræða Evr­ópu­mál, töp­um þræð­in­um og glór­unn­i, hopp­um á reiði­vagn­inn og för­um að tala um eitt­hvað allt ann­að en ætl­uð­u­m. Í stað þess að ræða kosti og galla að­ild­ar að Evr­ópu­sam­band­inu er­um við skyndi­lega í þeirri stöðu að þurfa að verja sjálf­an EES samn­ing­inn. Það sam­starf er okk­ur bæði svo mik­il­vægt og sjálf­sagt að við ætt­um ekki að þurfa að eyða tíma í að ræða það."
Eyrún Magnúsdóttir og Aðalheiður Ámundadóttir ræða um bræðibeitur, sem var valið orð ársins hjá Oxford-háskóla og um Evrópuumræðuna, sem er til umfjöllunar í pistli Aðalheiðar á Gímaldinu í dag.

Smelltu hér til að lesa ef þú ert áskrifandi

Þú getur keypt áskrift hér

Auður Jónsdóttir tekur barna- og ungmennabækur til umfjöllunar í Bókapressunni að þessu sinni.

Að skrifa barnabækur er að vissu leyti hugsjónastarf því höfundur barnabókar fær talsvert minna fyrir hvert selt prentað eintak, einfaldlega vegna þess að barnabækur eru oft töluvert ódýrari en skáldsögur fyrir fullorðna. Þannig þarf fólk sem einbeittir sér að þessu mikilvæga – og í raun vanþakkláta – starfi að skrifa fyrir börn og unglinga sérstaklega á því að halda að samfélagið komi til móts við það og starf þess.

Í Bókapressuna mættu tveir kröftugir höfundar sem skrifað hafa fyrir yngri kynslóðir og getið sér gott orð, svo vægt sé til orða tekið. Þetta eru þau Arndís Þórarinsdóttir og Gunnar Theodór Eggertsson. Nú í ár eru þau bæði að gefa út ungmennabækur, hún er að gefa út bókina Sólgos og hann er að gefa út tvær bækur: Álfareiðina en líka Jólabókaorminn, ásamt eiginkonu sinni Yrsu Þöll Gylfadóttur.

Lestu hér ef þú ert áskrifandi: Skortur á innsýn stjórnvalda – og stefnu

Smelltu hér til að gerast áskrifandi að Gímaldinu 

Gímaldið hefur fjallað um heilabilunarsjúkdóma undanfarna daga. Fólk sem greinist ungt með heilabilun upplifir útskúfun af vinnumarkaði þegar það þyrfti í raun að fá skilning og rými til að átta sig á hlutunum.
Við fjöllum í dag um verðmálafyrirtæki sem ganga sífellt lengra í því að komast að í íþróttaheiminum. Eistneskt körfuboltafélag, frá bænum Keila í Eistlandi, sem atti kappi við Tindastól í vikunni heitir í raun fullu nafni Keila Coolbet. Nafni félagsins var breytt fyrir tveimur árum í takt við óskir stærsta stuðningsaðila félagsins.
Gímaldið er áskriftarmiðill, en hægt er að gerast áskrifandi hér. 

Umsjón: Erla Hlynsdóttir og Eyrún Magnúsdóttir.

Skáldaparið Bergþóra Snæbjörnsdóttir og Bragi Páll Sigurðarson eru bæði þekkt fyrir magnaðar skáldsögur, óhrædd við að beita rödd sinni. En þegar þau voru að lesa fyrir krakkana sína uppgötvuðu þau að krakkar eru ekki hræddir við neitt! Því byrjuðu þau að skrifa hrollvekjandi sögur fyrir krakka, svokallaðar hrekkjavökusögur sem komu út sem hljóðbækur hjá Storytel, fjórar bækur í fyrra og tvær í haust; en nú er ein hryllingssagan þeirra að koma út á prenti, gefin út af Sögum-útgáfu, sú fyrsta í barnabókaseríu.
Auður Jónsdóttir ræðir við Bergþóru og Braga í þættinum Bókapressan.

Í nýlegri tilkynningu frá barna- og menntamálaráðherra kemur fram að „áætlað sé að eitt af hverjum tíu börnum á Íslandi búi við fátækt.“ Er þessi tala rétt? 
Þáttastjórnendurnir Georg Gylfason og Brynjólfur Gauti Guðrúnar Jónsson ræða við Kolbein H. Stefánsson prófessor við HÍ um rannsóknir og mælingar á fátækt. 

Landsmönnum hefur fjölgað hratt á undanförnum árum og mannfjöldaspá Hagstofu Íslands spáir því að landsmenn gætu slagað í hálfa milljón á eftir um það bil tvo áratugi. Hversu nákvæm er þessi spá?  Á hvaða gögnum byggir hún? Og hvernig ber túlka hana? Þessum spurningum og fleirum munu þáttastjórnendur leitast við að svara í þriðja þætti Sirkabát.

Umsjón: Georg Gylfason og Brynjólfur Gauti Guðrúnar Jónsson.

Lán eða ekki lán? – Ný leið til fjármögnunar er til skoðunar hjá Neytendastofu og Seðlabanka Íslands. Ráðherra dómsmála íhugar að setja á fót rannsóknarnefnd kvennamorða. Þetta kemur fram í aðgerðaáætlun gegn kynbundnu ofbeldi sem birt hefur verið í samráðsgátt stjórnvalda.
Eyrún Magnúsdóttir og Aðalheiður Ámundadóttir ræða um efni Gímaldsins. 

„Ég hef alltaf þurft mikið erindi til að skrifa,” segir Andri Snær Magnason rithöfundur í viðtali við Auði Jónsdóttur í Bókapressunni. Hann ræðir nýja bók sína, Jötunstein, arkitektúr og tengsl byggingarsögunnar við tíðarandann.

Stór hópur fatlaðs fólks fær ekki, fötlunar sinnar vegna, rafræn skilríki og getur þar af leiðandi ekki fylgt sínum málum eftir, til að mynda þegar kemur að heilsufari, fjármálum eða menntun. 

Þetta er staðan í dag þrátt fyrir að fjórir ráðherrar hafi vorið 2023 undirritað viljayfirlýsingu um þróun á lausnum að rafrænu aðgengi fyrir fatlað fólk. 

Alma Ýr Ingólfsdóttir, formaður ÖBÍ réttindasamtaka, segir í viðtali við Gímaldið að það sé miður að þessi mál séu ekki enn komin í lag. „Það er ofboðslega sorgleg staðreynd því þarna var í rauninni verið að búa til heim sem á að veita fólki meira öryggi, með þessum rafrænu skilríkjum, en það er á kostnað annarra,“ segir hún og vísar til þessa aðgengisskorts fatlaðs fólks að stafrænni þjónustu. 

Framsóknarflokkurinn hlaut verstu kosningu í sögu flokksins í síðustu alþingiskosningum og er frekar vansæll í sinni stjórnarandstöðu. Formannskosningar eru framundan og flokkurinn vinnur að því að finna sína fótfestu á pólitíska litrófinu að nýju.
Eyrún Magnúsdóttir og Aðalheiður Ámundadóttir ræða um Framsóknarflokkinn, en Gímaldið birtir ítarlegar greiningu á stöðu flokksins og rýnir í möguleika hans til framtíðar með Ólafi Þ. Harðarsyni.
Hér geta áskrifendur lesið greiningu Gímaldsins á Framsóknarflokknum. 

Í öðrum þætti Sirkabát ræða Georg Gylfason og Brynjólfur Gauti Guðrúnar Jónsson við þau Ara Klæng Jónsson, doktor í félags- og lýðfræði og Jóhönnu Gunnarsdóttur, forstöðumann fræðasviðs á fæðinga- og kvenlækningasviði. 
Þýðir hækkandi meðalaldur kvenna þegar þær eignast fyrsta barn endilega að frjósemi minnki? Hvað þýðir það að frjósemi sé minni meðal erlenda kvenna en íslenskra? Þessum spurningum og fleirum er velt upp með sérfræðingunum

Í Sirkabát skoða Georg Gylfason og Brynjólfur Gauti Guðrúnar Jónsson tölur úr fréttum og þjóðfélagsumræðunni og spyrja sig: Er umræðan rétt? Er hún röng? Eða svona sirkabát?

Í fyrsta þættinum skoða þeir tölur Hagstofu Íslands um frjósemi kvenna á Íslandi. Hvað þýðir það þegar Hagstofan segir að frjósemi var 1,56 árið 2024? Hvernig hefur þetta breyst með árunum? Hefur breytt samsetning þjóðarinnar undanfarinn áratug áhrif á þessa mælingu?

Oddvitarnir og flokkarnir í borginni

Und­ir­bún­ing­ur fyr­ir val á lista fyr­ir kosn­ing­ar til sveitar­stjórna er nú í full­um gangi hjá flokk­un­um. Það hef­ur gu­stað um marga odd­vita í Reykja­vík­ur­borg á kjör­tíma­bil­inu og þótt flest­ir þeirra vilji gefa kost á sér aft­ur er all­ur gang­ur á því hvort flokks­fé­lag­ar þeirra vilji veita þeim braut­ar­geng­i.

Samkvæmt samantekt Gímaldsins má ætla að farnar verði fjölbreyttar leiðir við val á lista; leiðtogakjör, prófkjör, uppstilling og röðun í flokksráðum. Þessar leiðir og fleiri eru til umræðu í flokkunum.

Hjá Sjálfstæðisflokki bíða margir eftir ákvörðun Guðlaugs Þórs um hvort hann fer í leiðtogaslag við Hildi Björnsdóttur. Sanna Magdalena Mörtudóttir oddviti Sósíalista á ekki heima í sínum flokki og útilokar framboð fyrir hann en vill halda áfram í borginni. Því hefur verið velt upp hvort hún fari fram sem óháð, jafnvel með Samfylkingunni. 

Aðalheiður Ámundadóttir og Eyrún Magnúsdóttir rýna í stöðuna í borginni.